0:00 Halos lahat ng lipunan sa daigdig ay humaharap sa isang pangunahing suluraning pang -ekonomiya. Paano ipamamahagi ang limitadong yaman sa mga tao sa pamamaraang patas at efektibo? Dahil sa kakapusang ito, ay nabuo ang apat na pangunahing katanungang pang -ekonomiya. Anong produkto ang gagawin? Paano gagawin? Para kanino at gaano karami? Para kanino? At gaano kanino? Ang mga katanungang ito ay sasagutin ng iba't ibang sistemang pang -ekonomiya. Ang traditional, command, market at mixed economy. Ngunit ano nga ba ang sistemang pang -ekonomiya?
0:55 ay Ang sistemang pang -ekonomiya ay tumutukoy sa isang institusyonal na kaayusan at paraan upang maisaayos ang paraan ng produksyon, pagmamayaari, at paglinang ng pinagkukunang yaman, at pamahala ng gawaing pang -ekonomiko ng isang lipunan. Mithiin ng bawat sistemang pang -ekonomiya na makaagapay ang lipunan sa mga suluranin ng kakapusan at kung paano epesyenteng magagamit ang mga pinagkukunan. at kung paano epesyenteng magagamit ang mga pinagukunang yaman ng bansa. Ang unang anyo ng sistemang pang -ekonomiya ay ang traditional economy. Ang kasagutan sa pangunahing katanungang pang -ekonomiko ay nakabatay sa tradisyon, kultura, at paniniwala. Ang tanong na ano ang lilikahing produkto ay hindi mahirap sagutin sapagkat ang
1:43 pangailangan ng tao ay umiikot lamang sa pangunahing pangailangan tulad ng damit, Umiikot lamang sa pangunahing pangangailangan tulad ng damit, pagkain at tirahan. Maging ang suluranin kung paano lilikha ng produkto ay simple lamang na tinutugunan dahil ang paraan ng produksyon ay batay sa sinaunang pamaraan na itinuro ng mga matatanda sapagkat sa traditional economy, bagang matulang tiyak na batas ukol sa alokasyon, may maliwanag na pagkakaunawa ang mga tao sa paraan nito. Ang anumang produkto na kanilang malilikha ay ipamamahagi ayon sa kanilang pangangailangan at kung sino ang dapat gumamit. Halimbawa nito ay ang mga Inuit sa mga Arctic Regions ng Hilagang Amerika,
2:30 mga Aboriginal Australians, at ang mga Bushmen sa Katimugang Afrika. Sa Kumant Economy naman, ang ekonomiya ay nasa ilalim ng komprehensibong kontrol at regulasyon ng pamahalaan. Ang pagkontrol ay alinsunod sa isang planong nauukol sa pagsusulong ng ekonomiya na pinangangasiwaan mismo ng sentralisadong ahensya o Central Planning Agencies. Sa katunayan, ang pagpapasya sa proseso ng gawain pang ekonomiya ay sentralisadong ahensya. Ngayon, ang pagpapasya sa proseso ng gawain pang ekonomiya ay sentalisado o nasa kamay ng pamahalaan lamang. Tinutukoy rin ng pamahalaan ang mga
3:17 gagamitin pinagupo ng yaman sa paglikha ng kapital. Samantala, madaling nalalaman ang distribusyon ng kita sa lipunan sa pamamagitan ng pagtakda ng pamahalaan ng pasahod para sa iba't ibang uri ng hanap buhay. Ang kita naman sa mga lupang sakahan ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng pagtakda. Sa mga lupang sakahan ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng pagtatakda ng pamahalaan sa halaga ng mga produktong nagmumula rito. Ang patakaran sa Command Economy ay ipinutupad sa dating Soviet Union, sa kasalukuyan na nalatiling may ganitong sistema pang ekonomiya sa Cuba at North Korea. Sa market economy, ang kasagutan sa pangonahing katanungang pang -ekonomiko ay
4:06 ginagabayan ng mekanismo ng malayang pamilihan. Sa market economy, ang kasagutan sa pangunahing katakanan ay Sa ganitong sistema, ang bawat kalahok, consumer at producer ay kumikilos alinsunod sa kanilang pansariling interes na makakuha ng malaking pakinabang. Ang mga nasa lakas paggawa ay maaari makapamili ng kanilang nais na papasukang trabaho. Ang pangonahing katanungang pang -ekonomiko ay sinasagot. Ang pangunahing katanungang pang -ekonomiko ay sinasagot ng pwersa ng pamilihan. Ang market economy ay nagpapahintulot sa pribadong pagmamayari ng kapital, pakipag -ugnayan sa pamamagitan ng presyo at pangasiwa ng mga gawain. Presyo ang pangunahing nagtatakda kung gaano karami ang bibilhin ng mga mamimili at kung gaano rin karami ang malilikhang produkto at servisyo ng
4:55 mga producer. Sa kabuuan, ang dami ng produkto, na nais ebenta ng mga producer ay may katumbas na dami ng produkto na nais bilhin ng mga mamimili. Sa madaling sabi, presyo ang nagsisilbing pambalanse sa interaksyon ng consumer at producer sa loob ng pamilihan. Samantala, hindi direkta ang tungkulin ng pamahalaan tulad ng pagbibigay ng proteksyon sa kapakanan na mga pagmamayaring pangpribado, sa kapakanan ng mga pagmamayaring pangpribado, kabilang ang mga batas na mga ngalaga sa karapatan, ari -arian, at kontrata sa pinapasukan ng mga pribadong individual. Kahit maraming bansa ang nagsasabi na sila ay may market economy, walang bansa ang may purong market economy
5:44 dahil hindi may iwasang manghimasok ng pamahalaan. Karamihan sa kanila ay may mixed economy. Ang mixed economy ay isang sistema na kinapapalooban ng elemento ng market at command economy. Ang mixed economy Walang maituturing na isang kahulugan ang mixed economy dahil bawat bansa ay may iba't ibang antas ng paghahalo ng dalawa. Ito ay kinapapalooban ng magkaugnay ng katangian ng dalawang sistema, tulad ng malayang pakilahok sa mga gawain pangkabuhayan na pinahintulutan ng pamahalaan at pagkontrol ng pamahalaan sa inang gawain pangkabuhayan. Ang salitang mixed economy ay nalikha upang tukuhin ang isang sistemang nabuo at may katangian na bunga ng paghisanib o kombinasyon ng command
6:34 at market economy. Hinahayaan dito ang malayang pagkilos ng pamaylihan subalit maaaring manghimasok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping nauubo. Masok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping na uukol sa pangalaga sa kalikasan, katarungang panlipunan at pagmamayari ng Estado. May pribadong pagmamayari sa mga sarik ng produksyon, infrastruktura at mga organisasyon. Ang sistemang mixed economy ay nagpapahintulot din na makagawa na mga pribadong pagpapasya ang mga kumpanya at individual. Gayun pa man, ito ay hindi nanganghulugang ganap na otonomiya para sa kanila sapagkat ang karamihan sa mga desisyon ay ginagabayan ng pamahalaan. Gayunpaman, ito ay hindi na nga ang hulugangan at naopasya
7:21 Halimbawa na mga bansang may mixed economy ay ang mga bansang Estados Unidos, Australia Pransha South Korea, at Pilipinas.
