Full transcript of “TERM 1-FILIPINO 8-WEEK: Panahon ng Propaganda at Himagsikan- Kaligiran ng kasaysayan- Mga manunulat”. Click a timestamp to open the video at that moment. Need another video? Use the YouTube transcript generator.
0:03 [musika] Term 1, Filipino 8, week 1. Panahon ng propaganda at himagsikan. [musika] Kaligiran ng kasaysayan. Mga manunulat. Hello at isang napakasiglang araw [musika] sa inyong lahat mga grade 8 learners. Ako nga pala si teacher Colin at maligayang pagdating sa ating pinakaunang [musika] aralin para sa markahang ito. Alam niyo napakaespesyal ng pag-uusapan natin ngayon kasi tatalakayin natin ang isang napakulay at talagang madamdaming bahagi ng ating kasaysayan, ang kapangyarihan ng panitikan. Susuriin natin kung paano nga ba naging mabisang sandata ang mga simpleng salita para makamit natin ang ating kalayaan. Kaya tara simulan na natin. Simulan natin sa unang bahagi, pluma o tabak. Gusto kong isipin niyo
0:49 muna ang tanong na ito para sa iyo bilang isang mag-aaral. Alin nga ba ang mas makapangyarihan para makapagpabago sa ating lipunan? Ang pluma ba na sumisimbolo sa pagusulat ng mga ideya at kaisipan? O ang tabak na sumisimbolo naman sa lakas, dahas at pisikal ng pakikibaka? Sa pag-aaral na ito, makikita niyo talaga na ginamit ng mga Pilipino ang parehong instrumentong ito. Noong una, ginamit nila ang pluma at ang mga pahayagan para humingi ng reporma sa isang mapayapang paraan. Pero noong pakiramdam nila ay hindi naman sapat ang kanilang mga salita. Napilitan silang bunutin ang tabak at tuluyang makipaglaban. Naging magkatuwang ang dalawang ito para makuha natin ang kalayaang mayroong tayo ngayon. At diyan pumapasok ang kahalagahan ng panitikan.
1:35 Hindi lang kasi ito basta koleksyon ng mga kwentong binabasa natin sa klase. Ang panitikan ay literal na salamin ang ating kasaysayan. Dito natin nakikita ang mga tunay na naranasan, naramdaman at yung mga sakripisyong ibinuwis ng ating mga ninuno. Kaya kapag binabasa natin ang mga ito, mas nauunawaan at napapahalagahan natin ang ating kultura at wika. Dumako na tayo sa ikalawang bahagi, ang pagsibol ng nasyonalismo. Paano nga ba nagising ang mga Pilipino? Bakit bigla na lang namulat ang kanilang mga damdamdaming makabayan? May tatlong malaking rason diyan. Una, nagbukas ang Pilipina sa pandaigdigang kalakalan. Kaya dahil diyan, pumasok ang tinatawag nating mga kaisipang liberal mula sa iba't ibang bansa. Mga bagong ideya tungkol sa kalayaan at
2:21 pagkakapantay-pantay. Tapos ang pinakanaging mitsa talaga ay yung noong 1872 ang walang katarungang pagbitay sa Gumbsa. Ito ang tatlong pareng martyr na sina Padre Mariano Gómez, José Burgos at Jacinto Zamora na maling nadawit sa isang pag-aalsa sa Cavite. Grabe ang naging epekto ng trahedyang ito sa mga Pilipino. Sobrang tumatak ito lalo na kay Dr. Jose Rizal dahil sa tindi ng sakit at pagamahal niya sa bayan. Alam niyo ba na inialay niya talaga ang kanyang nobelang elphilbusterismo para sa pag-alala sa tatlong pareng martir na ito? Ila talaga ang nagsimulang magliyab ng kagustuhan ng mga Pilipino na lumaban para sa pagbabago. At iyon na nagdala sa atin sa ikatlong bahagi, ang kilusang propaganda. Ito yung mga tinatawag nating panahon ng
3:07 pluma. Ano nga ba ang hinihingi nila noong una? Pansinin niyo ha, hindi pa sila nakikipaggyera dito. Gusto lang nila na mapayapang pagbabago. Lima ang main goals nila. Una, gusto nilang maging pantay ang tingin sa mga Pilipino at kastila sa mata ng batas. Pangalawa, imbes na kolonya lang tayo, gusto nilang maging opisyal na lalawigan ng Espanya ang Pilipinas. Pangatlo, magkaroon tayo ng boses o kinatawan sa korte ng Espanya. Pang-apat, gawing Pilipino ang mga kura paroko. At panglima, magkaroon ng kalayaan sa pamamahayag at pananalita. Mapayapa lang talaga ang gusto nila noong una. At ang ganda ng ipinapakita dito sa halip na gumamit sila ng totoong sibat na gawa sa bakal ginamit nila ang pahayagang la solidaridad ang mga diyaro, mga libro,
3:54 mga maratalinong talumpati. Yan ang naging bagong sibat nila. Ginamit nila ang papel at tinta para ibunyag sa lahat ang mga pangaabuso ng mga pananakop. Sino-sino nga ba ang maigiting na manunulat na ito? Syempre nandiyan si Jose Rizal na sumulat ng Noli Metangere, Elfel Bustarismo at ni Ultimo Ados. Nandiyan din si Marcelo H. Del Pilar. Siya naman ang nagatag ng jarong Tagalog. At para hindi siya agad mahuli ng mga kastila, gumamit siya ng mga pen names o sagisag panulat tulad ng Flaridel at Dolores Manapat. Siya rin ang sumulat ng matapang na akdang dasalan at tuksohan. at kaingat kayo. Pero bukod sa pagusulat, mayro'n din tayong lumaban gamit ang pananalita. Ito naman si Graciano Lopez Haina. Siya ang
4:39 pinaguriang dakilang orador ng kilosang propaganda. Ginamit niya ang napakahusay niyang talento sa pagkatalumpati para iparating sa Espanya ang mga hinaing natin. Siya rin ang sumulat ng fry button at sa mga Pilipino. At hindi lang sila marami pa tayong mga ibang magigiting na propagandista. Nandiyan si Antonio Luna na naglalarawan ng tunay na buhay ng mga Pilipino sa kanyang sanaysay na notse buena. At huwag din nating kalimutan si Mariano Ponce na sumulat naman ng alamat ng Bulacan. Talagang nagkaisa silang lahat at ginamit ang talino para humingi ng reporma. Ngayon, tumungo tayo sa ikaapat na bahagi, ang panahon ng himagsikan. Paano kung ang panulat at mga hiling ninyo ay patuloy na binabal? Dito niyo makikita
5:25 ang malaking paggabago sa kilusang propaganda. Hindi natupad ang mga hiling na iyon at nagpatuloy pa rin ang pang-aapi ng mga kastila kaya napuno ang mga Pilipino. Dito tinatag ang katipunan. Mula sa mapayapang pluma, napilitan tayong gumamit ang dahas at tabak para sa ating panulat. Tuluyang nakasarinlan na bago na rin ang mismong mga layunin nila. Hindi na nila gustong maging lalawigan ng tayo ng Espanya. Gusto nilang makawala talaga tayo. Ang bagong layunin ay palayain ng tuluyan ang bansa, magdatag ng sariling republika at labanan ang mga mananako. At syempre, ang mga naging leader natin dito ay si Andres Bonifacio, ang ama ng katipunan na sumulat ng matatapang na akda tulad ng katapusangik ng Pilipinas at pag-ibig
6:11 sa tinubuang lupa. Kasama rin niya rito si Emilio Jacinto ang utak ng katipunan na nag-ambag ng kartilya ng katipunan at liwanag at dilim para palakasin ang loob ng mga rebolusyonaryo. Nung sumiklab na ang rebolusyon at nagsimula tayong bumuo ng sariling pamahalaan, lumitaw naman ang mga bagong haligi ng ating kasaysayan. Kabilang dito si Emilio Aguinaldo na naging pinakaunang pangulo ng republika at si Apolinaro Mabini ang dakilang lumpo at ang utak ng himagsikan. Ginamit ni Mabini ang kanyang napakatalinong isipan para gabayan ang bagong republika sa pamamagitan ng kanyang mga isinulat na el verdadero deekalogo at sabayang Pilipino. At para sa ating kalimang bahagi, ano nga ba ang halaga nito ngayon? Nakaka-inspired 'di ba? Pero
6:57 bakit pa natin ito pinag-aaralan ngayon? Eh tapos na yon. Simpleng-simple lang. Ang paritigang isinulat noong panahon ng propaganda at himagsikan ay sobrang mahalaga pa rin dahil una patuloy nitong pinapalaganap sa atin ang nasyonalismo at pagmamahal sa bayan. Pangalawa, nagmumulat ito ng mga karotohanan. Pinapaalala nito kung gaano kahalaga yung kalayaan na pinaglaban ng ating mga ninuno. At pangatlo, prweba ito ng mga panitikan o ang ating boses ay isang napakabisang paraan para maipahayag ang ating saloobin at ipaglaban kung ano ang tama. Para sa mabilisang recap, nagsimula ang lahat sa pagka-martir ng gomburza na talagang gumising sa ating nasyonalismo. Dahil doon isinilang ang kilusang propaganda kung saan ginamit ang pluma para humingi ng reporma. Nang mabigo
7:44 yon, tinatag ang katipunan at pumasok tayo sa panahon ng himagsikan gamit ang tabak. At sa gitna ng lahat ng ito, nakita natin kung paano naging sandata ang panitikan para makamit ang kalayaan. At bago tayo matapos, narito ang inyong exit ticket. Gusto kong isipin ninyo kung ano ang naging epekto ng gumbulsa. Ano ang layunin ng propaganda at bakit nabuo ang katipunan. Paano naging sandata ang panitikan? At higit sa lahat, paano mo maipapakita ang pagmamahal mo sa bayan bilang isang mag-aaral ngayon? Tandaan ninyo, maaaring wala na tayong hawak na tabak ngayon pero pwede nating gamitin ang ating edukasyon, ang ating boses at ang ating sariling panulat para maging mabuting mamamayan at makatulong sa ating bansa. Ako si Teacher Colin.
8:30 Maraming salamat sa pakikinig. Ipagpatuloy ninyo ang pag-aaral at mabuhay ang mga kabataang PA pag-asa ng bayan. hanggang sa muli. [musika]
