0:00 [Alkış] [Müzik] Evet gençler herkese selam olsun. Hoş geldiniz. Ekran başında olan öğrencilerimiz, beni izleyen bütün öğrencilere selam ve vatandaşın ilk ders videosuyla artık huzurlarınızdayız. Başlıyoruz. Startı veriyoruz. Hazır mıyız gençler? >> Hazır. >> O sesi duyar gibiyim. Hazır mıyız? Evet. Güzel. Evet. Yüksek bir bölümümle sesle Etra abi de hazır. Evet. Benim çilemi çekmeye de hazır mısın Etra? Bu sene birlikteyiz. >> Evet, >> hazırsınız. Peki o zaman startı veriyoruz. Etra abi de hazır, ben de hazır. Stüdyo hazır. Her şey mükemmel. Evet, tam tekmil. O zaman kuşandık. Vatandaşlık derslerini şu an itibariyle başlatıyoruz arkadaşlar. Evet, dediğim gibi uzun soluklu bir serüven bizi bekliyor arkadaşlar. Ama sistemli,
0:46 disiplimi çalıştıktan sonra vatandaşlık dersi gerçekten aslında bizim için çocuk işi, çocuk oyuncağı olacak. Gerçekten sorularla muhatap olduğunuz zaman aa evet bu da böyle bir dersmiş. Aslında önyargılı yaklaştım ama yapılabilir bir ders şeklinde arkadaşlar olduğunu fark edeceksiniz diyorum. Bir önceki ders videosunda hangi konu başlıklarıyla muhatap olduğumuz ve sorumlu olduğumuzu zaten anlatmıştık. Şimdi ilk ünitenin konusuyla başlıyoruz arkadaşlar. Sosyal düzen kuralları, temel hukuk bilgisi. Biliyorsunuz ki ilk ünite çok detaylı ve ayrıntılı bir ünite. Bol örnekli, güncel hayattan çok fazla pratiği olan konularla karşınızda olacağım. Zevkli, keyifli, su gibi akıp giden bir ders arkadaşlar. Hiç kafanızda büyütmeyin dediğim gibi. Evet, başlayacağız o
1:31 zaman. Bir bismillah çekiyoruz. Allah utandırmasın diyoruz. Başlıyor muyuz? Haydi bakalım başlayalım. İlk ünite, temel hukuk bilgisi. İlk konu başlığımız sosyal düzen kurallarıyla başlayalım. Şimdi sosyal düzen kuralları nelerdir derse ÖSM çok sık yoklamaya başladı. Yine önceden yokladığı konulardan bir tanesi zaten din, görgü, ahlak ve hukuk kurallarına ibaret diyeceksiniz. Peki sosyal düzen kuralı nedir derse toplumsal hayat düzenleyen kurallar aslında. Yani insanlar etkileşim, iletişim halindeyken, güncel hayatta, ders dinlerken, yolda, yolculuk ederken, sohbet ederken, yemek yerken, arkadaşlarınızla ya da toplumla beşeri ilişkilerde birtım kurallara siz ne yapıyorsunuz? Uyuyorsunuz. bilinç ya da
2:18 bilinçsiz işte güncel hayatta sabahtan akşama kadar hayatını idame ettirirken toplumla ve bireylerle muhatap olurken koyduğun bu uyduğun bu kurallar neymiş? Sosyal düzen kuralları. İşte bu kurallar nelerdir diye soru geldiği zaman dör tane öncüle gideceğiz. Din, görgü, ahlak ve hukuk kuralları diyeceğiz. Evet. Şimdi arkadaşlar ben dersi anlatırken tabii ki de eee detaylandırma yapacağım, örneklendirme yapacağım ama arkadaşlar eee siz biliyorsunuz ki kaymakamlık ya da hakimlik savcılık sınavına hazırlanan eee adaylar değilsiniz. KPSS içerisinde ÖSM benden ne istiyorsa ne eksik ne fazla bu eee pozisyonda ve kompozisyonda derslerimi anlatacağım sizlere. Net kısa
3:03 bilgiler fuzuli bilgilerden arındırılmış net bir şekilde arkadaşlar bilg sunacağım. Bunu ilk önce söylemek istedim. Tamam. Evet. Şimdi o zaman ilk sosyal düzen kurallarından neyle başlıyoruz gençler? Din kurallarına bir bakalım. Şimdi din kuralları dediği zaman arkadaşlar Allah'la benim aramdaki uhrevi ilişkileri düzenler mi? Evet. Günah işlemek kaygısıyla korkusuyla birtım davranışlardan kaçınabilirim. Ya da işte bu haram buna el uzatmayayım diye ne yapabilirim? Kendimi yasaklığa koyabilirim. Ya da sevap işlemek adına birtım davranışlar da sergileyebilirim. Ama devlet niye harama uzattın? Niye günahkar davrandın? Niye bu sevabı işlemedin diye bana hesap sormadı. Sormadığı için devlet de muhatap olmadığım için burada Allah'la benim
3:50 aramdaki uhrevi ilişki düzenlediği için yaptırıma ne diyeceğim? Yaptırıma manevi diyeceğim. Tamam. Yani burada devletin bir müdahalesi söz konusu değil. Tamamen kendi özgür irademle günahkar ya da sevapkar oldum. Dolayısıyla bu kuralların yaptırımı neymiş? Manevi din kuralları. Peki görgü kurallarında bir ortamda, bir mekanda nasıl davranmam gerektiğini izah eden adap kurallar. Hatta bunu hukukta ne derler? Adabı muaşeret kuralları. Bu kurallara uymadığımız zaman toplumdan bir baskı görüyor muyum? Dışlama, kınama, horlama diye. Ya da yüksek sese neden müzik dinlediğiniz zaman apartman sakinler hemen laf söze başlar değil mi? kolu komşu uyuyor. Bizim bebeğimiz var,
4:36 yaşlı var. Kardeşim sen burada apartman sakinisin. Bireysel eee villada oturmuyorsun diye hemen ne yapar? Laf söz başlar. Ya da işte yolda yürürken tüküren bir insanı gördüğünüz zaman hemen ne yaparsınız? Eee yani bir kaçamak gözlerle böyle bir tiksinir gibi bakarsın. Yani bu adam da dağdan mı in mağaradan inme yani toplumsal kurallara uymuyor diye ne yaptım? Bak toplumsal baskı üzerini hissediyorum aslında ama devletin bir baskısı burada nedir? Yok diyeceğiz. Eğer ki sınavda kınama, dışlama, toplumsal açıdan horlama şeklinde yaptırma olan sosyal düzen kuralı nedir derse gölgü kuralı diyeceğiz. O zaman yaptırım yine ne oldu? Devlet olmadığı için manevi oldu. Evet. Görgüsüz derler değil mi? Yani
5:22 eğer ki toplum için nasıl davranman gerektiğini bilmiyorsan dışarı çıkma şeklinde de bazı toplumsal söylemler geliyor. Güncel hayatta bunları karşı karşıya kalıyorsunuzdur muhtemelen. Peki ahlak kurallarına baktığımız zaman tamamen vicdani açıdan evet bunu yapmalıyım, bunu yapmamalıyım, dürüst olmalıyım, ahlaklı davranmalıyım. Peki bu davranışları gerçekleştir ya da gerçekleştirme devletin bir müdahalesi var mıydı? Yoktu. O zaman yaptırım ne dedik? Yine burada manevi dedik. Tamamen kendi vicdanına kalmış. Evet. Kurallar bütünü. Şimdi ayıplanma şeklinde ne yapar? Tezahür eder. Toplum seni ahlak kurallarına uymadığın zaman ne yaptı? Ayıpladı. Peki dışlama kınama derse
6:09 görgü. Günahkar sayma derse zaten din kurallarına gideceğiz. Şimdi buraya çok önem arkadaşlar dikkat. bir püf noktası kaynaklarda da var zaten. Bilodeler sakin notunuzdan önünüzde de yazıyor. Şimdi ahlak kurallarını ben ikiye ayıracağım. Bir subjektif bir de evet objektif ahlak kuralları diyeceğiz. Genelde örnekler üzerinden kurgulama yapıyor ÖSYM. Bu hangi ahlak kurallarına girer ya da girmez şeklinde sorular gelirse bakın işin ana fikri ve püf noktası şudur. Eğer kendi vicdanınla alakalı bir durumu kurguluyorsa neyi işaretleyeceğiz? Subjektif. Ama toplum vicdanıyla alakalı bir örneklendirme yapıyorsa da objektife gideceğiz. Eğer ki ben bunu yapmalıyım, ben şöyle
6:55 olmalıyım şeklindeki soruların cevabını eğer veriyorsan subjektif. Mesela diyelim ki bir başkasının mahremiyetine müdahale etmemeliyim. ya da işte empati yaparak dürüst davranmalıyım, yalan söylememeliyim. Bu davranış şeklini kendi hayatına tezahür ederek bu şekilde davranmalıyım diye destür çekiyorsan o zaman subjektif. Ama bir başkasıyla ilişki halindeysen, diyalog halindeysen, bir ahlaki davranış sergiliyorsan o zaman objektif. Muhtaç olan bir başkasına gördüm ve yardım ettim. Ya da bir başkasına verilen sözüm vardı, ona sadık kaldım. Bir başkasının mahremiyetine karışmadım. Dolayısıyla bir başkası varsa onunla ilişki halindeysen o zaman ne yaptım? Objektif. Ama kendi
7:40 vicdanımla alakalı nedir? Kendine vermiş olduğum söze sadık kaldım. Mesela bir başkasına değil de kendi vermiş olduğum söze sadık kaldım. Yalan söylemedim. Dürüst davrandım. O zaman ne oldu? Subjektif. Evet. Kendi vicdanınız varsa subjektif. Toplum vicdanı derse objektif. Ama her halikarda yaptırım zaten ne oldu arkadaşlar? yine manevi oldu. Burada devletin bir baskısı, müdahalesi söz konusu değil. Evet. Devletin müdahalesinin olduğu yer nerede karşıma çıkacak? Tabii ki de hukuk kurallarında çıkacak arkadaşlar. Peki hukuk kurallarına uymadığımız zaman o zaman ne olacak? Yaptırımı maddi bir şekilde bana geri dönecek. Nasıl maddi? Artık cezalar gelecek. Yaptırım derse yani müeyyide. Duydunuz mu bunu? Müeyyide.
8:26 Bunun birazdan içini açacağım. Müeyyide ne demek? Yaptırım demek. Şimdi arkadaşlar müeyyide yaptırım deyince sanki sadece maddi yaptırımlardan bahsediyorum gibi algılamayın. Manevi müeyideler de var. Yaptırımı söz konusu olanlar din, görgü, ahlakta. Ama bundan sonra benim için sadece hangi müeyideler karşıma çıkacak? Maddi. Yani eğer ki bir suç işlediğiniz zaman, kamusal düzeni bozduğunuz zaman arkadaşlar devlet vah vah tühtü. Ne kadar görgüsüz, ne kadar ahlaksız davrandın demez size artık. Kamusal düzeni bozdun, kanun için iğnedin, suç işlediğin için hakimin savcısı, polis, jandarması artık bana cezayla maddi yaptırımla karşıma çıkacak. Ve ÖSM nasıl soracak burayı? Şöyle ki hukuk kurallarını diğer sosyal
9:14 düzen kurallarından ayıran en önemli unsur hangi derse yaptırım unsurunu işaretleyeceksiniz. Bakın hepsi aslında toplumsal hayat düzenleyen kurallardır ama hukuk kuralları diğerlerinden hangi yönüyle ayrılıyormuş? Yaptırım unsuruyla. Artık bu kurallara uymakla yükümlüsün. Yani bunları uymadığın zaman devlete hesap sormazken ama burada evet defterinizde dürecek birazdan. Çünkü suç işli ediyorsunuz ve kamusal düzen bozuluyor. Bu kamusal düzeni devlet sağlamak zorunda. İşte neyle? Yaptırımlarla birazdan karşıma çıkacak. Evet. Burası anlaşıldı mı? Sosyal düzen kurallarımız neymiş? Din, görge, ahlak, hukuk kurallarıymış. Hukuk kuralların diğer sosyal düzen kurallarına yaran temel fark neymiş? Yaptırım unsuru
10:00 diyeceğiz. Diğer kurallar yaptırımı nedir derse müeyyide diğer ismiyle manevi diyoruz. Ahlak kurallarını ikiye ayırmıştık. Neydi? Subjektif ve objektif. Kendi vicdanımla alakalı bir örneklendirme. Subjektif. Toplum vicdanı objektif. Ama her halükarda ikisinin yaptırımı >> manevi diyeceğiz. Günahkar sayılma, din kuralları. Peki dışlanma, kınanma, horlanma, görgü. Peki ayıplama şeklinde tezahür etseydi yaptırım, ahlak kuralları. Ama tabii ki maddi yaptırıma tabi olan hangisiymiş? Hukuk kuralları. Şimdi arkadaşlar hukuk kurallarıyla devam edeceğiz. Çünkü benim dersim hukuk olduğu için artık bu kuralın içini bir açacağım. Hukuk kuralları nedir peki? Özellikleri ne? Ben bu kurallara
10:47 uymadığım zaman devlet hangi yaptırım türüle karşıma çıkacak. Bir tahtayı silelim. Sonra devam edelim. Hadi bakalım. Evet gelelim arkadaşlar hukuk kurallarının özelliklerine. Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının özelliklerinin biridir ya da değildir şeklinde soru kalıbı ÖSM tarafından yoklanıyor. Şimdi tek tek gidelim. Hukuk kurallarının en başta ilk özelliği nedir derse devlet gücüyle desteklenmiş olmasıydı. Demin söyledik. Sosyal düzen kuralları, hukuk kurallarının ayırt edici özelliği devlet gücüyle desteklenmiş olması. Diğer kurallara müdahale etmiyordu ama hukuk kuralları devletin kuralları ve ben buna uymazsam hangi yaptırım? Maddi. Evet. Müeyyide değil mi? Müeyyide neydi? Yaptırım demekti. Muhatap olacağız. Nasıl muhatap olacağız? Birazdan bunlara
11:34 ineceğiz detaylı. Peki hukuk kuralları emreder mi? Yapacaksın, yapmayacaksın. Yarın bir davranışın yerine getirilmesi konusunda sana emir verebilir. Vergini öde, askere git. Ya da bir davranışın yapılmaması konusunda size de emir telaki edebilir. İşte ne yapabilir? Adamı öldürmeyeceksin, zimmet yemeyeceksin, rüşvet almayacaksın. Değil mi? Dolayısıyla da yap ya da yapma emredici hukuk kuralları zaten özü nedir? Budur. Peki genel ve soyuttur. Genel ve soyuttur derken arkadaşlar şu mantıkla genelde düşünüyorsunuz. İşte gözlü görülmez, elle tutulmaz arkadaşlar. Genel ve soyut o anlamda değil. Genel soyut derken bütün herkes, bütün toplum yani sadece bir birey ya da
12:20 şahıs için değil, bir kişi için değil, bütün toplum arkadaşlar insanlar için çıkartılmış. Gene soyut diğer ismiyle de bunu da sorabilir. Kişilik dışı kurallar diyeceksiniz arkadaşlar. Adam öldürmek suç, hırsızlık suç, zimmet rüşvet almak suç mu? Suç. Peki bu kuralı devlet acaba sadece etrabe ya da benim için mi koydu? Hayır. Dolayısıyla bu kurallara herkes uymakla yükümlü olduğu için herkes için çıkmış toplumun her bir bireyinin uyması gerek olan kurallar bütünü kişiye özgü değil kişilik dışı genel ve soyut kurallar diyeceğiz. Şimdi arkadaşlar soyutluk ibaresini genelde somut olarak soruyoruz. Aşağıdakilerden hangisi hukuk
13:05 kuralların özelliklerinden biri değildir ya da biridir şeklinde sorular geldiği zaman hep soyuttur yerine somuttur atıyor. Eğer somuttur ifadesi gelirse somut ifadesini gördüğün zaman direkt kafadan eleyeceksin. Hukuk kuralları neymiş? Soyut. Ama hocam bize işte ceza geliyor. Ben işte para cezası ödüyorum, tazminat ödüyorum ya da hapse giriyorum. Bunlar işte kişiye özgü değil mi, somut değil mi diyebilirsiniz ama arkadaşlar kuralın kendisi soyut. Yani kuralın yaptırımıyla kendisini karıştırmayın. Mesela hırsızlık suç. Diyelim ki bu kanunu devletimiz koydu. Herkes de uymakla hükümlü. Kamusal bir durum. Şimdi ben gidip bir başkasının taşınır malını rızası dışında alırsam hırsızlık suç işlemiş oldum mu? İşledim. İşte
13:51 devletin bu koyduğu gelen soyut kuralı çiğnedim. O suçu işledim. İşte o suçu kim işliyor ise devlet onu cezalandıracak. Kuralın kendisi genel ve soyut. Herkese uymak yükümlü. Ama bu genel ve soyut kuralı kim çiğnerse devlet onu cezalandırmalı. İşte yaptırımı kişi özgü ve somuttur. Ama kuralın kendisi herkesin uymak yükümlü olduğu soyut bir kural diyeceksiniz. Şimdi mantık biraz olsun oturmuştur umarım. Evet. Genel ve soyuttur diyeceğiz. Kişilik dişli diyeceğiz. Aynı zamanda hukuk kuralları süreklidir. Yani süreklilik derken toplumsal ihtiyaçlara göre hukuk kuralları da güncellenir ve evrilir mi? Evet,
14:36 değişebilir. Yani bir kural ilelebet sonsuza kadar benimle birlikte gelecek diye bir şey yok. Özellikle arkadaşlar teknolojinin ilerlemesiyle birlikte yeni hukuk kuralları da artık gündemimizde mevzuata girdi. İşte siber suçlar var, hackerlar var. İşte yapay zekanın sosyal hayata olan etkisinden dolayı hukuk kuralları ne yapıyor? Değişiyor. İşte hukuk kuralları derken yani süreklilikten kastım şu. Toplumsal ihtiyaçlara cevap verdiği süre içerisinde yürükte kalması diyeceksiniz. Bir hukuk kuralı sonsuza kadar ilelebet devam edecek diye bir şey yok. Mecelle şu anda bizim Türk toplumuna cevap verebilecek bir kanun değildi. Yeni Türk Medeni Kanun mesela çıkmış. Mesela yedi Türk medenin kanunlarıu belki 50 yıl sonra bizim toplumsal ihtiyaçlara cevap
15:22 vermeyecek. Değişebilir. Süreklilikten kastım neymiş? Toplumsal ihtiyaçlara cevap verdiği süre içerisinde hukuk kuralının yürükte kalması diyeceksiniz. Unutmayın. Tamam. Peki soru nasıl geldi burada? Kurgulayalım hemen. ÖSM2. Aşağıdakilerden hangisi hukuk kuralların özelliklerinden biri değildir? Hukuk kuralları devlet gücüyle desteklenmiştir? Hukuk kuralları geneldir. Hukuk kuralları süreklidir. Hukuk kuralları emredicidir. Hukuk kuralları somuttur dedi. Yanılttı seni. Dikkat. Neymiş? Hukuk kuralları kişilik dışı soyuttur. Ama yaptırımını sorsaydı yaptırımı kişiye özgü somut diyeceğiz. Bunu birazdan zaten içini açacağız. Örneklendirmeleri yapacağız. Buraya kadar. Okey. Evet. Güzel. Peki bu
16:07 kurallar işte hukuk kuralları ayrı, sosyal düzen kuralları, din, görgü, hukuk şey görgü, ahlak kuralları ayrı. Bunlar birbirinden tamamen kopuk ve soyut mu hocam? Bunlar birbirinden beslenemez mi mesela etkileşim içinde? Tabii ki de olacak arkadaşlar. Özellikle bayağı bir etkileşim içerisinde. Yani bazı gölgü kuralları, hukuk kuralı haline dönüşebilir. Hatta biraz önce söyledim. Yüksek sesle mesela apartmanda müzik dinledin. Normalde kolu komşu laf söze başladı. Apartman sakinleri ne yaptı? Seni uyardı görgüsüz diye. Ama sen hala uyarıya rağmen gör kurallarına uymadın. E şimdi huzur ve sükunu bozma gibi bir suç var arkadaşlar. Kabahatler kanuna göre eğerse sen yüksek sesli müzik dinlemeye devam edersen ya da
16:52 gürültü çıkartırsan apartman sakin huzur ve sükunu bozarsan o zaman devlet devreye girer. Sana ne yapabilir? Para cezası Kabahtar kanun'a göre gelebilir. Dolayısıyla ne oldu? Görgü kuralları neye evrildi burada? Hukuk kurallarına evrildi. Ya da diyelim ki bir kişi yardım etmek zorunda mısın? Etrabe zorunda mısın? Bir kişiye yardım etmek zorunda mıyım? Muhtaç olan bir kişiyi gördün. >> Etra abi dedi ki benim vicdanım e el vermedi hocam. Ben bir yardım edeyim şuna dedin. Ama yardım etmediğince de devlet sana hesap sormadı. Peki eşinden boşandığın zaman eşin sana yardım etmek zorunda mı etrabe? >> Evet. >> Evet. Hemen etrave abi dedi ki evet. Niye evet? ayakları sağlam yere basan, kendi üzerinde çalışan bir Evet. kendi
17:38 ekonomik özgürlüğü sağlayan bir kadın olmana rağmen niye yardım etme yükümlülüğü var? Çünkü nafaka diye bir şey var arkadaşlar. Dolayısıyla yardım etme yükümlülüğü ahlaki açıdan, vicdani açıdan zorunlu değilken hukuk kuralları açısından nafaka ne oldu? Zorunlu hale geldi. Yani ben eşime yardım etmek istemiyorum. Nafaka ödemeyeceğim. Bakalım baksın başının çaresine diyemezsiniz arkadaşlar. Hakim nafak hükmettiği zaman o çocuklar da varsa onların bakımdır, eğitimdir, sağlık giderleri bunları ödemek zorundasınız. İştirak nafakası, yoksulluk nafakası, tedbir nafakası ne yapabilirsiniz? İsteyebilirsiniz. Eğer karşı taraf ödemezse maaşın 1örte birine hacit koydurum. O nafakayı söke söke ondan ne yaparım? Alırım. Çünkü burada ne oldu?
18:24 Yardım etme yükümlülüğü hukuk kuralı haline geldi. Adı ne olmuş? Nafaka değil mi? Evet. Ya da askerde mesela eee şimdi normalde bir kişiye selam vermek zorunda değilsiniz ama askeriyede as üst ilişkisi içerisinde hiyerarşik açıdan as üstüne ne yapmak zorunda? Selam vermekle yükümlü. Selam vermezsen o zaman ne olur? Disiplin cezaları gelir. Asker uzar. Bazı disiplin yaptırımları öngörülebilir. Askeriyede bazı disiplin hükümleri var. Dolayısıyla arkadaşlar bu kurallar birbirinden kopuk ve soyut kurallar değildir. Bu kurallar birbir iç içe geçmiş girift kurallardır. Görgü ve ahlak kuralları hukuk kuralı haline ne yapabilir? Dönüşebilir diyeceğiz. Peki bir soru daha gelsin hadi.
19:10 Aşağıdakilerden ya da yukarıdakilerden hangileri ya da hangisi en fazla ve en sık değişen sosyal düzen kuralıdır derse din görgü ahlak hukuk. Sizce en fazla değişen hangisidir? Hukuk diyeceksiniz arkadaşlar. Bakın din kuralları tabii ki de oturmuştur. Ülkeden ülkede değişebilir arkadaşlar ama geçmişten gülüme kadar artık kemikleşmiş kurallar bütünülür deyin. Görgü ahlak da yine toplumsal değer yargıları da artık yerleşmiştir. Ama hukuk kuralları toplumsal ihtiyaçlara göre en fazla değişen kurallardır. Bakın yine işte gündemde haberlerde izliyorsunuzdur. Mesela anayasayı değiştirelim diyorlar mesela değil mi? Şimdi bakın, yeni anayasa gelebilir. Yeni medeni kanunu, yeni Türk Ceza Kanunu sürekli değişiyor. Toplumsal ihtiyaçlara baz alarak en fazla değişen sosyal düzen kuralı nedir
19:55 derse ne işaret diyoruz? Hukuk kuralı diyoruz. Bunlar arasında etkileşim iletişim var mıymış? Var diyeceğiz. Birbirinden beslenen kurallar diyeceğiz. Peki hukuk kurallarını diğer kurallarına ayıran en önemli unsur hangisiydi? Yaptırım unsuruydu. Devlet gücü tarafından desteklenmişti. Güzel. Emredici hukuk kuralları. Yapacaksın, yapmayacaksın. Güzel. Genel miydi? Güzel. Sürekli miydi? Evet. Peki somut muydu, soyut muydu? Soyuttu. Herkesin uymak yükümlü olduğu kişilik dışı kurallardı. Ama yaptırımı, yaptırım neydi? O somut diyeceksiniz. Evet. Şimdi işte bu somut yaptırımlar neler? Yani ben bu kurallara uymadığım zaman devlet beni nasıl ıslah edecek? Gel bakalım.
20:42 Arkadaşlar kamusal düzeni bozdun. Çeşitli kamusal düzeni nasıl sağlayacak devlet? Yaptırımlar neler? Tahtayı siliyoruz. Yaptırımlarla inanılmaz aşırı önemsediğim bir konudur arkadaşlar. Çok da güzel sorular çıkartır ÖSYM buradan. Hadi başlıyoruz. Evet şimdi gelelim arkadaşlar yaptırım türlerine. Gerçekten de aşırı aşırı önemsediğim bir konu başlığıdır. ÖSM çok güzel sorular ve örneklendirmelerle karşıma çıkabilir arkadaşlar. Bu konu önemli. Şimdi hangi suçu işlersen hangi cezayı alacaksınız? Böyle bir soru kalıbısa gelmez arkadaşlar. Burada sadece hangi yaptırım türlerinden bahsedeceğim sizlere? Yani suç işlediğiniz zaman hangi ceza? Ya da işte tazminat neden bir ceza türü değildir yaptırım türü ya da devletle ilgili herhangi bir hukuksal sorun
21:27 yaşadığın zaman hangi yaptırım türü devreye girecek? Bunun mantığını şimdi arkadaşlar size vereceğiz. Şimdi cezalar dediği zaman suç eşittir ceza ama kanun hakim sana ceza verebilmesi için senin işlediğin fiilin kanunda suç olarak tanımlanmış olması lazım arkadaşlar. Yani kanunda olmayan bir suçtan dolayı hakim kendi kafasına göre ceza vermez. Veremez. Kanunda varsa ceza vardır. Yoksa yoktur. Suçla ilgili arkadaşlar bir ibare varsa, bir örneklendirme varsa bu suç adam öldürme olabilir, yaralama olabilir, tecavüz olabilir, zimmet, rüşvet, devlet sırlarını açığa vurma, bir sürü bir sürü suç türü var. Bu suçlardan birini işlediğin zaman sana gelecek yaptırım türü nedir? cezadır.
22:14 Şimdi hakim bana ceza verecek vermeye ama suçun niteliği ve sonuçlarına göre ağırlatıcı ya da hafifletici sebepler de olabilir suç işlerken arkadaşlar kanun bunu düzenlemiştir özel olarak. İşte bana bu cezalardan biri gelecek. Peki bu cezalar nelerdir derse hapis ve para cezası. Bakın başka bir ceza türü yok. Unutmayınız şöyle bir soru gelirse yukarıdakilerden hangileri Türk Ceza Kanunu kapsamında kişile öngörülen cezalardır dersi. İki öncü gideceğiz. Hapis ve para. Onun dışındakiler arkadaşlar ceza değil. Güvenlik tedbirir. Mesela işte bir kişinin suç aletine el koyma güvenlik tedbiridir. Ya da eee nedir? Eee bir kişinin yaban işte
22:59 sınır dışı edilmesi güvenlik tedbiir arkadaşlar yabancının. Dolayısıyla bunlar ceza değildir. Güvenlik tedbirleri ayrı, cezalar ayrıdır. Cezalar neymiş? Süreli hapis, mühebbet, ağırlaştırma mühebbet hapis cezam var. Bir de hapis cezası dışında daha hafif yaptırıma tabi olan suç türü olan cezası da adli para cezası diyeceğiz. Mesela diyelim ki örneklendirelim. Şimdi bakın trafiktesin, yolda normalde durman gerekiyor. Kırmızı ışık yandı. Sen de dalgınlıkla telefonla konuştuğun için kırmızı ışığı görmedin. Ne yaptın? Bolosama yaya kaldırımdan geçen bir kişiye ne yaptın? Çarptın. Şimdi adam yeri yıldı, serildi. Hatta diyelim ki yaralandı. Kolu bacağı kırıldı. Şimdi bu adamın kolunu bacağını kırma yönünde bir
23:48 isteğin var mı? Bir kastın var mı? Yok. Dolayısıyla ben burada kasıtlı hareket etmedim. Nasıl hareket ettim? Söyleyin bakalım. Taksirli. He. Taksirli suç ne demek? Dikkatsiz, özensiz davrandım. Yani bilmeyerek, istemeyerek arkadaşlar aslında o davranış sonuçlarını istemiyorsunuz ama kusurlu hareketinizden dolayı da bir suç işledin. İşte bu hangi suçmuş? Kasıtlı değil, taksirli suç. Şimdi bu suç işlendiği zaman arkadaşlar tabii ki suçun neticeleri ve sonuçları da çok önemli. Hakim bakar adam hafiften yaralanmış. Siciliniz tertemiz. Yapmış olduğun işlemden de pişman mısın Etrabe?
24:33 Evet. Bundan sonra ne yapacaksın? Kırmızı ışığı gördüğün zaman telefonla konuşmayacaksın. Trafik güvenliğini tehlikeye atmayacaksın dedi etrabe. Evet. Daha sonra pişman olduğunu söylediği için hakim dedi ki sana adli para cezası hükmediyorum. dedi. Ha adam ölseydi. Mesela trafik kazasında bir sürü şehir magandası olan, trafikte olan kişiler var. Adamın ölümüne sebebiyet verdin. Artık para cezası gelmez. Ne olur? Hapis cezası gelir ama kasıtlı hapis eee kasıtlı eee işlemediğin için daha düşük bir ceza alırsınız. Hapis cezası daha yüksek bir hapis cezası gelmez. Arkadaşlar dediğim gibi suçun neticesi ve sonuçlarına göre hafifletici de ağırlatıcı sebeplere dikkate alarak arkadaşlar hakim ne yapabilir? Hapis ya
25:19 da para cezasına hükmedebilir. E mesela birisine hakaret ettin. Adli para cezası olabilir ama onu şeref hasiyesini zedilecek ölçüde bunun basın yayın organlarını işledin. Gazetelerde falan köşe yazarında söyledin mesela daha ağır neticeler ortaya çıktı. O zaman hapis cezası da gelebilir. Tamam. Peki hapis cezaları neymiş? 3 taneymiş. Süreli hapis, mühebbet ve ağırlaştırılmış mühebbet hapis cezası olmak üzere 3 tane hapis cezam var arkadaşlar. Stüle hapis nedir derse bir aydan az olmamak, 20 yıldan fazla olmamak şartıyla arkadaşlar yani 1 ay 20 yıl arasındaki ben cezaya ne diyeceğim? Süreli hapis
26:06 cezası diyeceğim. Peki bir yıldan az bir ceza veriliyorsa bunlara ne diyeceğim? Kısa süreli. Eğer ki soruda arkadaşlar sana verilen ceza 1 yıldan az ise bu cezaya ne diyormuşum? Kısa süreli hapis cezası diyeceğim. Bunlar notunuzda var zaten. Evet. Bu kısa süreli hapis cezasını hakim ne yapabilir? Adliye para cezasını ne yapılabilir? çevrilebilir. Unutmayın. Genelde öğrenciler şöyle söylüyor. Hocam işte hükmün açıklanmasının geri bırakılması bana verildi. İşte memuriyete engel olur mu şeklinde bana çok sık sorular geliyor. Şimdi arkadaş hükmün açıklanmasının geri bırakılması eee hakim diyor ki sana
26:53 belirli bir süre ne yapıyorum? 5 yıl boyunca uslu uslu dur. Hiçbir suça bulaşma. Eğer sen bu 5 yıl boyunca herhangi bir şekilde suç işlemezsen ben senin cezanı infaz etmiş olacağım. Ama eğer ki mükerrer suç işlersen yani ayrıyeten tekrardan suç işlersen, e şimdi ben senin cezanı ertelemişim. E sen uslu duymamışsın. Sana verilen sürede başka bir ceza işlersen, suç işlersen o zaman ne yaparım? O zaman sana artık cezayı veririm diyor. Hükm açıklanmasının geri bırakılması arkadaşlar bir ceza türü değildir. O zaten bir güvenlik tedbiri olarak hakim tarafından size sunuluyor. Ama buradaki arkadaşlar ceza türü nedir derse hapis cezası. Özellikle süreli hapis, mühebbet ve ağırlaştırmış mühebbet hapis cezası
27:39 diyeceksiniz. Süreli hapis cezasının tanımı neymiş? Bir aydan az olmamak, 20 yıldan fazla olmamak şartıyla verilen neymiş? süreli ama kısa süreli hapis cezası nedir derse bir yıldan az olmamak şartıyla verilen hapis cezası ise neymiş? Kısa süreli. Bu neye çevrilebiliyormuş? Neye? Para cezasına çevrilebiliyormuş. Buraya kadar okey. Peki mühebbet. Mühebbet ömür boyu hayatı boyunca arkadaşlar ne yapıyorsunuz? Ceza infaz kurumunda cezanı çekiyorsunuz. Genelde bu nedir? 24 ve üzeri arkadaşlar 24 ve üzeri MBT hapis cezasıdır. Şartlı salı verme tabii infaz koşullarıyla arkadaşlar bazı düzenlemeler söz konusu burada. Peki ağırlaştırmış MBT hapis cezası derse daha ağır, daha sıkı
28:26 güvenlik tedbirleri infaz koşullarına ne yapıyorsunuz? Cezanı çekiyorsun. Yani şurada ailenle, akrabalarınla bayramda birtım görüşme, ziyaret saatleri varken burada daha tecrit edilmiş, daha sıkı infaz koşullar. Ne yaptın? Cezanı çektin. Şu mantıkla sakın düşünmeyin arkadaşlar. Buraya bir parantez açıyorum. Şimdi müebbet hapis cezası affan yararlanabilirken ağırlaştırmış mühebbet hiç affan yararlanamaz diye bir sakın arkadaşlar önyargı düşünmek yok. Bu cümleyi silip atıyoruz hafızamızdan. Çünkü mühebet hapis cezası da aftan yararlanabilir. Ağırlaştırılmış mühebbet hapis cezası da afan yararlanabilir. Bakın geçen af çıktı arkadaşlar. 20.000 20.000 mahkum
29:13 cezaevinden tahliye oldu arkadaşlar. Biliyorsunuz bayağı ciddi bir oran bu. Dolayısıyla meclis bir kanun çıkartır. Af kanunu bununla ilgili arkadaşlar af çıkartabilir. Ama meclisin insisiyatifinde olmayan bir suç var. Diyor ki arkadaşlar kanun bu suçla ilgili sen af çıkartamazsın. Yani bu suçu işleyen bir kişi paşa paşa cezasını çekecek. Af yok. Merhamet yok. Hangi suç? Orman. Biliyorsunuz ki arkadaşlar şu anda da Türkiye'nin kanıyan yarası orman yangınları yani ormanları yakan, tarif eden ağaçları arkadaşlar yakan. Burada ekolojik dengeyi zaten bozuyorsun. Gelecek nesilleri etkileyen bir durum. Dolayısıyla bunun affı yok diyeceğiz.
30:00 Unutmayın. Bakın şöyle bir soru gelebilir. Aşağıdakilerden hangi suçun affı yoktur derse tecavüz, vatan haini, işte anayasal suçlar, siyasi suçlar, askeri suçlar ya da orman suçları derse ne inşaatleyeceksiniz? Orman suçların affı yok. Yok, yok. Ama diğer bütün suçları ne yapabilir? Meclis iradesiyle yaptığı kanunla af eee kanunuyla affedebilir. Bunları zaten yaşıyoruk görüyoruz. Peki ağırlaşma mühebbet hapis cezasının affı var dedik ama daha sıkı infaz koşullarını ne yaptın? Cezanı çektin dedik ve hapis cezası neymiş? 3 taneymiş. Süreli mühebbet ve ağırlaşmış mühebbet diyeceğiz. Peki ama senin işlediğin suçun türü eğer daha hafif ise hakim ne yapabilir? Adli para cezasına hükmedebilir. Taksiri suçlarda bunu
30:48 genelde görüyorsunuzdur, değil mi? Mesela etrabe balkonu yıkarken etrabe bitki yetiştiriyor. Saksılarla haşneş olurken ayağa takıldı. Saksya ayağa çarptı. Oradan yolda geçen ne yaptı? Bir adamın kafasına denk geldi ya da kaşı patladı, çatladı. Neyse. Dolayısıyla taksirli. Bakın normalde aslında hani isabet ettirse ettiremez. Bilerek yapmadı. Kasıtı değil. Taksirli hakim ne yaptı? Para cezası hükmedebilir. Cezalar bunlardı arkadaşlar. Dediğim gibi güvenlik tedbirleriyle karıştırmayın. Unutmayın. Ceza hakimin vereceği TCK hükümlerine göre. TCK ne? Türk Ceza Kanunua göre hakimin vereceği iki tip ceza varmış. Hapis ve para cezası. Hapis cezaları neymiş? Süreli
31:33 mühebbet ve ağırlaşmış mühebbet diyoruz. Süreli hapis bir aydan az, 20 yıldan fazla olmayan hapis cezası. Ama bir yıldan az ise neymiş bu? Kısa süreli ve bir yıldan az olan bu kısa süreli hapis cezasını hakim neye çevirebiliyor? Adli para cezasına. Mühebbet hapis cezası ömür boyu. Ağırlaşma mühebbet ömür boyu ama daha sıkı infaz koşullarına ne yapıyorum? Cezamı çekiyorum. Her üç cezanın da affı var. Biri hariç orman hariç dedik. Adı adı para cezası da arkadaşlar dediğim gibi ceza türlerinden biri dedik. Evet arkadaşlar dedik. Şimdi gelelim bir de diğer yaptırım türlerimize. Cezalarımız bunlardı. Diğer yaptırım türlerinin en önemlisi hangisi?
32:22 İkincisi iptal. Evet. Bir de iptale bakalım. Şimdi ben suç işlediğimden ötürü devlet beni cezalandırdı. Hapis para neyse. Peki devlet hukuka aykırı davranır. Beni mağdur ederse devleti hapse atacak halimiz yok. E ne yapacağız peki? Devletin idarenin yapmış olduğu işlemi ne yapacağım? İptal ettireceğim. Burada nereye gideceğim? Mahkemelere. Hangi mahkemelere? idari mahkemelere işte devletin ya da idarenin hukuka aykırı işlemi varsa ben bu işlemi mahkeme kararıyla iptal ettireceğim geri aldıracaksam bu yaptırım türü neymiş iptal. Yani burada davalı kim? İdare ya da devlet. Davacı da mağdur olan benim.
33:09 Bakalım nasıl olacak. Tabii bir sürü yani devletin yapmış olduğu bir sürü hukuka aykırı işlem olabilir arkadaşlar. Devlet ne yapsa yeridir işte. E boynum kıldan incedir. Devletimiz üstündür demeyeceğiz. Bazen hukuka aykırı davranı Kantar'ın topuzu şaşarsa ben de devleti dava edebilirim. Diyelim ki Etrabe çok yüksek bir puan aldı KPSS'den. Atandı Ankara'da. Sonra da ik sene sonra bakanlıktan bir emir geldi. Yeni görev yerin Ardahan dedi etrafı. Dedi ki bir dakika bismillah. Ben ne bir tayin, ne bir arzum, ne bir isteğim var. Hiçbir gerekçe sunmadan devlet beni atıyor. Ben Ardahan'a gitmek istemiyorum kardeşim. Zaten hukuka aykırı bir işlem mi? Gözle görülür hukuka aykırı bir işlem. Atama işlemi var burada değil mi? Bakın atama
33:57 idari bir işlem midir? İdari bir işlem. Ve hukuka aykırı atama işlemi için acaba ben ne yapacağım etra? Ne yapacaksın? İdari mahkemede gidip iptal davası ne yapılabilir? açılabilir. Eğer mahkeme işlemi iptal ederse artık sen Ankara'da göreve başlamakla ne yapacaksın? Devam edeceksin. Bakın burada bir kesinti yok. Dolayısıyla da devlettir ne yapsa yeridir demek yok. Huka aykırı bir işlemi idari mahkemede gidip ne yapabilirim? İptal ettirebilirim. Ha diyeceksiniz hocam şimdi ben atama işlemi için gittim idare mahkemesi iptal davası açtım ama atama işlemi yürürlükte yani dava devam ettiği süre boyunca şimdi ben Ardağan'ı gitmek zorunda mıyım yoksa Ankara'da mı bekleyeceğim? Ne yapacağım Etraf abi? Gideceğim. Gitmeyeceksin Etraf abi.
34:44 Bakın sana hukuksal bir çıkış yolu. Evet. Yürütmeyi durdurma talepli YD talepli açarsanız biz avukatlar genel iptal davasını bu şekilde açıyoruz. Neden? Çünkü arkadaşlar eğer yürütmeyi durdurma taleple açarsanız dava dilekçin ama bunu yazacaksın. Tamam mı? diyeceksiniz hakime. Sayın Hakim Bey, ben bu iptal davasını YD talepli yani yürütmeye durma talepli açıyorum dersen hakim bakar ilk celsede. Yani gözle görülür bariz bir hukuka aykı işlem var mı yok mu bakar ve geri dönülmez zararlar ortaya çıkmasın diye dava süresi boyunca atama işlemini durdurur. Yani atama işlemi durdurulduğu için sen dava süresi boyunca neredesin? Ankara'dasın. E dava sonucunda zaten
35:30 haklı çıktın. Atam işlem iptal oldu. Bakın memluk hayatın kesinliğe uğramadan hop Ankara'da devam etti. Unutmayın arkadaşlar atama işlemini yani hukuka hakkı bir işlem görürseniz iptal davasını yürütme duruma talep açarsanız geri dönülmez zararın önüne geçmiş olacaksınız. Şimdi ben gideceğim Arda'a yol tut işte masrafıdır, lojmandır, eşyadır. Bir sürü geri dönülmez zarar. E şimdi işlem de iptal oldu. Boşu boşuna cebinden para çıktı. İşte bunların önünü kesmek adına ilk celsede iptal davası nasıl açın? Evet. Bunu kulak arkası bir küpe yapın arkadaşlar. Yürütmeyi durdurma taleple açın. Geri dönülmez zararın önüne geçmek adına. Evet. Anlaşıldı mı? Burası iptalde. Demek ki ben devleti dava ettim. Devletin hukuka aykırı işlemini
36:17 ne yaptık? İptal ettirdik. Devleti hukuka uygun hale getirdik. devletin de arkadaşlar hukuka aykırı davranma sonucunda işte yaptırım türü ortaya çıktı. Hangisi iptal? Peki gelelim bir de cebri icra var. Bir de ona bakalım. Cebri icra. Evet. Şimdi cebri icra derken cebir zorlama demek değil mi? Zorlama. Dolayısıyla hukuka aykırı bir kişi var burada. Hukuka aykırı davranan bir kişi devlet eliyle zorlanarak, bak devlet eliyle sen zorlayamazsın. Dikkat et. Senin böyle bir yaptırım unsurun yok. Çünkü devlet eliyle zorlanarak hukuka uygun hale getirilmesine ben ne diyeceğim? Cebri icra. Çok sık
37:03 görüyorsunuz zaten arkadaşlar. Özellikle alacak verecek ilişkilerinde kiracı ev sahibi durumlarını biliyorsunuz artık Ayyuka çıktı. Yani icra dosyaları patlamış durumda zaten adliyede. Kiracı ev sahibi sorunları çok fazla. Diyelim kiracı kira borcunu ödemedi. Ben bir yıl için iki tane haklı ihtiyaç çektim noterden kira borcunu ödemiyor. Gittim tahliye davası açtım. Tahliye davası sonucunda kazandım ama hala evi boşaltmıyor. O zaman ne yapacağım? Devlete gideceğim. Mahkeme ilamını alacağım. Bakın kapı gibi mahkeme kararım var. Tahliye kararım var. Bunu icraya vereceğim. Dolayısıyla arkadaşlar devlet eliyle ve zorlayarak o kiracıyı o evden ne yapabilirim? Çıkartabilirim. Ya da
37:48 borcunu ödemediğim için haciz yoluyla arkadaşlar icra takibi yaptırabilir miyim? Yaptırabilirim. Yani şimdi mesela kapıya dayandı. İcra memuru bir girdi bir çaldı tebligat yapıldı açmadın ama evde ikamet ettiğin biliniyor. E dolayısıyla artık çilingirle kapıyı kırıp içeri girebilirim icra memuru bakın konut dokunmaz. İhlali olmaz bu artık son radte. Yapacak bir şey yok. Yani icra memurunun seninle bir husumeti yok arkadaşlar. Bir düşmanlık ini yok. Burada devletin gücünü kullanarak kendi görevini ifa ederek ne yaptı? icra memuru girdi. Yükte hafif pahada değerli olan şeyleri ne yapabilir? Hacz edebilir. Tabii sebebi senin hayatını idame ettireceğin zorunlu eşyaları da okunmaz. O ayrı bir şey. Ama arkadaşlar burada ne yaptı? Alacak hakkımı bak ben
38:36 kendi elimle eğer ki zorla tahsil etmeye çalışsaydım senin gırttağını çökseydim haklıyken haksız duruma düşerdim. Ne yaptım? Devlete başvurdum. Devlet de seni ne yaptı? hukuka aykırı davrandan için zorlayarak hukuka uygun hale getirdi. Alacak hakkını haciz yoluyla ne yaptı? İcra yoluyla tahsil etti. Evet. Sana sınavda zorlama ifadesini eğer kurgularsa ÖSM zorla ifadesini gördüğünüz her yerde neye gideceksiniz? Cebri icra. Haberleri çok sık görüyorsunuzdur. Hatta bir tane Ankara'daydı. Adam eee kira borcunu ödemediği için eve giriyor. Mesela kiracının işte buzdolabındaki bütün yiyecekleri işte tencereleri çöpe atmış işte koltukları falan tahrip ediyor. Bu suç mu? Suç. Sen kendi kanununu kendin
39:24 koyamazsın. Kendi koşullarında kendi adaletini sağlarsan o zaman haklıyken haksız duruma düşersiniz. Unutmayın. Evet. Gelelim 4. yaptırım türü. Hangisi? Tazminat. Evet. Bu da bakalım. Çok önemli yaptırım türlerinden bir tanesi de çok sık sorar ÖSM. Ayıla bayıla sorar. Neden? Çünkü hep bunu cezayla karıştırıyorsunuz. Özellikle adli para cezasıyla. Çünkü tazminatta da bir para ödüyorsunuz. Ama bu para kime gidecek? Hangi şartlarda? Hakim buna nasıl hükmediyor arkadaşlar? Buna bir bakalım. Şimdi tazminat öncelikle arkadaşlar bir zararın ortaya çıkmış olması lazım ki tazmin etmiş olmam lazım bunu değil mi? Zar olmadan tazminat olmaz. Ve tazminat
40:10 sizin zenginleşme aracınız değil arkadaşlar. Bakın ben ne kadar çok tazminat davası açarsam o kadar çok para kopartırım. Öyle bir kanı da olamaz. Hakim bakar durum ve koşullara göre nasıl bir zarar oluşmuş maddi manevi ona göre tazminat hükmedecek. Ama tazminata hak kazanabilmen için dikkat. Şu dört koşul bir arada olmalı. Dört koşulun hepsi bir arada olacak ki hakim tazminat hükümsin. Öncelikle bir hukuka aykırı bir fiil. Haksız bir fiil ortaya çıkacak değil mi? Evet. Huka aykırı bir fiil. Adamı öldürdün, yaraladın, zimmet, tecavüz, bir sürü suç türü var. Hukuka aykırı bir fiil gerçekleşecek. Bu hukuka aykırı fiil sonucunda arkadaşlar zarar
40:57 ortaya çıkacak mı? Zarar. Bu zarar maddi olabilir mi? maddi ya da manevi zararda olabilir. Birazdan örneklendirecek. Bekleyin arkadaşlar. Koşula ilk başta bir sayalım. Sonra hukuka aykırı fiil ile zarar arasında uygun bir illiyet bağı yani sebep sonuç nedensellik bağı. Bir de tabii ki bu arkadaşlar hukuka aykırı fiil. Senin kusurundan kaynaklı olmuş olması lazım. Bu kusur taksirli olabilir. E kasıtlı da olabilir arkadaşlar. Hiç fark etmez. Mesela diyelim ki bir kişinin evine ne
41:43 yaptın? Taş attın ve cam çerçeve kırıldı. Bunu bilerek mi yaptın? Bilerek yaptın. Ama diyelim ki saksıyı düşürdün. Birisinin kafasını yarmıştın. Bilerek mi yaptın? Yapmadın. Taksirli. Ama ikisinde de kusur var mı? Var. Peki o taşı atmasaydın arkadaşlar o kişinin camı kırılmayacaktı. Sen hukuka aykırı bir fiille kasıtlı hareket ederek bir kişinin malına zarar verdin mi? Verdin. O taş atılmasaydı o zarar gerçekleşmeyeceği için fiil ile zarar arasında uygun bir nedensellik bağı var mı? Var. Sebep sonuç ilişkisi var mı? Var. Dolayısıyla kusul hareketinde var zaten. Şu dört şart bir arada artık tazminat davası açılabilir. Hakim tazminat hükmedebilir. Maddi ya da manevi. Maddi derken öde camın parasına
42:31 diyebilir mi hakim? Camım kırmışsın ödeyeceksin. Ya da benim psikolojik sorunlarım başladı. Anksiyetem tuttu. Gece uyuyamıyorum. Işıkları açıyorum. Eee yine acaba taş atacak mı atmayacak? Korku içinde yaşıyorum. Manevi kaybım da var. Yine manevi tazminat davası da açılabilir. Maddi ya da manevi. Bu miktarı kim belirleyecek peki? Şimdi diyelim ki maddi tazminat ve daha ciddi bir örneklendirme yapayım. Akılda kalıcı olsun. Mesela diyelim ki Etrabe eee aynı zamanda eee ses sanatçılığı da yapıyor. Eee TRT'de TRT'de çıkıyordun değil mi Etrabe? >> TRT'de çıkıyordun. Taze şarkılar söylüyor, türküler söylüyor. Sesi çok güzeldi bu arada. Bilenler biliyordur.
43:16 Eee, şimdi ET abi şarkısını söylerken hayranlardan bir tanesi dedi ki, "Şu şarkıyı istiyorum. E abi söyle." O dedi ki, "ET abi, "Benim repertuarımda yok söyleyemem." dedi. "Ben kendi repertuarımı söyleyeceğim dedi." Evet. Oradaki fedai, hayranlardan bir tanesi cebindeki kezzapı suratına attı. Şimdi etrabın sol gözü artık yok. Sağ gözü, sol gözlü birisind korusun acıların kadını etrabe şimdi sahneye çıkamaz oldu mu? Oldu. Eli güne bakamaz oldu mu? Ayn aralarda küs yaşıyor mu? Şimdi zaten maddi kabı var mı? Sahne alamadı. İşte hastane doktor ilaç estetik masrafları zaten kabardık. Çok fazla. Maddi bir kaybı var. Var. Bu maddi kaybı için ne davası? Maddi tazminat davası
44:02 açtı. Diyelim ki 1 milyon bir dava dilekçesi madde tazminatı hükmedilmesi için söyledi. Manevi kaybı da var. Elem keder acı içinde güzelliğ eser kalmadı. Evet. Aynalara küs. Topluma küs halde yaşıyor. Psikolojisi bozuldu. Elem keder hacı içinde. 2 milyon yıpranma payı olarak da psikolojim bozuldu. Manevi tazminat davası açıyorum dedi. Bunu dava dilekçesine sen yazacaksın. Hakim kendi kafasına göre arkadaşım bunu belirlemez. Bakın hakim senin dava dilekçen yazdığın rakamlarla bağlıdır. Daha aşağısına hükmeder ama daha fazlasına hükmetmez. Dolayısıyla arkadaşlar maddi ya da manevi ne oldu? Bir para ödedin ama kime ödedin? Zarar gören kişiye. İşte
44:48 arkadaşlar ceza ile tazminatın en büyük farkı budur. Siz bir suç işlediniz. Mesela ben etrafiye işte kezap attım. Yüzün yaralanmasına sebebiyet verdim. Bakın sabit yüzde bir hasar oluşturdum. Hatta uzul kaybına sebebiyet verdim. Şimdi hapis cezası gelir mi? Gelir. Şimdi hapis cezası ya da adli para cezası geldi. Diyelim ki bacağı yaralandı. Kezzaptan yüzü değil de bunu kime ödedin? Devlete ödedin. Çünkü burada suç işledin. Adam yaraladın. Peki etrabe maddi manevi zarara uğradı. Bunu kime ödedin? tazminatta kişiye işte ceza ile tazminatın en büyük farkı budur. Para cezası devlet hazinesine gider. Suç işlediğinden ötürü bunu devlete ödedin. Ama kişinin maddi ve manevi kayıplarını
45:33 karşılamak adına da ne oldu? Tazminat hükmü oldu. Bunu da nereye ödedin? Kişiye. Bu bir hukuk davasıdır. Unutmayın. Tazminat. Bunu kişi ister dava dedikçe yazmış olması lazım. Hakim hükmetsin. Ve tazminata hükmedilebilmesi için dör tane ana şart varmış. Söyle bakalım. Haksız fiil, hukuka aykırı fiil zarar kusur. Bir de neymiş? İllliyet bağı diyeceksiniz. Tamam. Mesela demin icra geldiği zaman kapıyı kırdı icra memuru. İçeri girdi. Burada tazminat hak kazanabilir miyim? Kazanamam. Çünkü adam kendi görevini icra ediyor. Hukuka uygun bir fiil var. Hukuka aykırı değil. Ama mesela görevli olmayan bir ev sahibi işte sen icra kira borcunu ödemedin diye
46:19 kapıyı kırıp içeri girseydi o zaman haksız bir fiil vardı. Hukuka aykırı fiil. Zarar, illet bahar. O zaman tazminat hak kazanabilecek miydim? Kazanabilecektim. Bakın konut dokunulmazlığı ihlalinden dolayı adama ne yapabilirim? Kamu davası açabilirim. Ceza alır. Ayriyeten ayrıyeten benim evimin kapısına uğradı. Beni zarara uğrattı diye de ne yapabilirim? Tazminat davası da açabilirim. Maddi ya da manevi. Tamam. Anlaşıldı mı? Evet. Bol örneklerle daha da anlaşıldığını umuyorum arkadaşlar. O zaman şöyle bir toparlayalım. Suçu gördüğüm an soruda suç simmet rüşvet. Adam öldü ver araba. Neyi işaretleyeceğiz? Ceza. Güzel. Zarar ifadesini gördüğün
47:05 zaman, zarar ifadesini gördüğün zaman ne işaretleyeceğiz? Tazminat güzel. Zorlama ifadesini gördüğün zaman söyle bakayım. Cebr icra harika. Devletin yapmış olduğu hukuka hakkı işlemi görürsen de iptal. İptal deyip yapıştıracağız arkadaşlar. Bunlara dikkat ediyoruz. Peki cezalar neydi? Hapis ve paraydı. Peki hapis cezaları süreli mühebbet ve ağırlaştırmış mühebbetti. Güzel. Peki süreli hapis cezası bir aydan az, 20 yıldan fazla olmayacak şekildeydi. Ama bir yıldan az ise buna ben ne diyordum? Kısa süreli hapis cezası. Bu neye çevriliyordu? Aldi para cezasına çevrilebiliyordu. Peki affı olmayan suç hangisiydi? Orman suçlarının affı yok diyorduk.
47:50 Evet. Evet arkadaşlar şimdi 5. yaptırıp türüne geçiyoruz ama bir ara vakti geldi sanki. Bir soluklanalım. Ne diyorsunuz? İlk aramızı verelim. İlk ders videosunu böylelikle tamamlamış olduk. 5. yaptırım türü. İnanılmaz önemsiyorum. İnanılmaz dinlenmiş zihinlerle. Birazdan arkadaşlar burada bekliyorum sizi. Çaylar, kahveler alınsın. Hükümsüzlük halleriyle birazdan birlikteyiz. Oh. [Müzik]
