Kısa Özet
Bu video, Türklerin İslamiyet'i kabul sürecini, ilk Türk İslam devletlerini ve Türkiye tarihini (1. Beylikler, Haçlı Seferleri, Anadolu Selçuklu'nun kuruluşu) detaylı bir şekilde ele alıyor.
- Türklerin İslamiyet'e geçiş süreci ve bu süreci kolaylaştıran faktörler
- Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklu gibi önemli Türk İslam devletlerinin özellikleri ve tarih sahnesindeki rolleri
- Malazgirt Savaşı'nın Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması üzerindeki etkileri
- Haçlı Seferleri'nin nedenleri, sonuçları ve Anadolu'daki etkileri
- Kösedağ Savaşı'nın Anadolu Selçuklu Devleti üzerindeki yıkıcı etkileri ve II. Beylikler Dönemi'nin başlaması
Giriş
Video, Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk İslam devletleri ile Türkiye tarihine giriş yapıyor. 1. Beylikler, Haçlı Seferleri ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu gibi konular ele alınacak.
İslam Tarihi ve Türklerin İslamiyet'i Benimseme Süreci
İslamiyet'in 7. yüzyılda ortaya çıkmasına rağmen, Türklerin İslamiyet'i benimsemesi 751 Talas Savaşı ile 8. yüzyılın ortalarında gerçekleşiyor. Bu süreçte Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular ve Harezmşahlar gibi devletler kuruluyor ve yıkılıyor.
Talas Savaşı ve Türklerin İslamiyet'e Geçişini Kolaylaştıran Sebepler
751'deki Talas Savaşı'nda Karluk Türkleri'nin Abbasiler'in yanında yer almasıyla İslamiyet'i benimseyen ilk Türk boyu oluyorlar. Gök Tanrı inancındaki tek tanrıcılık, temizliğe önem verme, kurban kesme ve ahiret inancı gibi unsurların İslamiyet'le benzerlik göstermesi, Türklerin İslamiyet'e geçişini kolaylaştırıyor. Nihavent Savaşı sonrasında Sasanilerin yıkılmasıyla Türkler ve Müslümanlar sınır komşusu oluyor. Türkler İslamiyet'e geçtikten sonra İslamiyet'in koruyuculuğunu ve yayılmasını üstleniyorlar.
Karahanlılar ve Gazneliler
Karahanlılar, 840-1212 yılları arasında Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti oluyor. Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi gibi Türk boylarının bir araya gelmesiyle kurulan devletin kurucusu Bilge Kül Kadir Han, İslamiyet'i kabul eden hükümdarı ise Satuk Buğra Han'dır. Halkı Türk olan Karahanlılar, Uygur alfabesini kullanmış ve Türk kültürüne değer vermişlerdir. Gazneliler ise Afganistan'ın Gazne kentinde kurulmuş ve en güçlü dönemini Sultan Mahmut zamanında yaşamıştır. Sultan Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenleyerek İslamiyet'i yaymış ve Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarmıştır.
Büyük Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu ve Yükselişi
Gazneliler ve Büyük Selçuklular arasında Nesa, Serahs ve Dandanakan savaşları yaşanıyor. 1040'taki Dandanakan Savaşı'nı Tuğrul Bey önderliğindeki Büyük Selçuklular kazanıyor ve Gazneliler yıkılma sürecine girerken Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruluyor. Türkler İslamiyet'i benimsedikten sonra gazi, hünkar, halife ve sultan gibi unvanlar kullanmaya başlıyor. Abbasi halifesi tarafından gönderilen Tıraz (hükümdarın isminin yazılı olduğu elbise) ve Hilat (hediyeler bütünü) gibi semboller de kullanılmaya başlanıyor.
Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet
Karahanlılar, Türk kültürünü yaşatmış ve Uygur alfabesini kullanmışlardır. Karahanlılar döneminde Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügat'it Türk, Atabetü'l-Hakaik ve Divan-ı Hikmet gibi önemli edebi eserler yazılmıştır. Oğuzlar ise en kalabalık Türk boyu olup Bozoklar ve Üçoklar olmak üzere iki kola ayrılmıştır. Osmanlı Devleti Oğuzların Bozok kolundan, Kayı boyundan gelirken, Büyük Selçuklu Devleti Oğuzların Üçok kolundan, Kınık boyundan gelmektedir.
Büyük Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu ve Anadolu'ya Yöneliş
Selçuk Bey'in İslamiyet'i benimsemesiyle başlayan süreçte, Tuğrul ve Çağrı Beyler öne çıkıyor. Çağrı Bey'in Anadolu'ya yaptığı keşif seferi sonrasında Türkmenler Anadolu'ya yöneliyor. 1040'taki Dandanakan Savaşı ile Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruluyor ve başkent Rey şehri oluyor. 1048'de Pasinler Savaşı'nda Bizans yeniliyor. Tuğrul Bey, Abbasi halifesini Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarıyor ve "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanını alıyor.
Malazgirt Savaşı ve Sonuçları
Sultan Alparslan, 1064'te Ani Kalesi'ni fethederek Ebu'l Feth unvanını alıyor. 26 Ağustos 1071'de Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusu yeniliyor ve Anadolu'nun kapıları Türklere açılıyor. Alparslan, komutanlarına Anadolu'da fethettikleri yerlerin kendilerine ait olacağını söylüyor. Bu savaşın ardından Anadolu'da I. Beylikler kuruluyor: Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler, Çaka Beyliği, Artuklular, Dilmaçoğulları ve Ahlatşahlar. Alparslan'a "İslam Ülkelerinin Sultanı" unvanı veriliyor.
Büyük Selçuklu'nun Zirvesi ve Gerilemesi
Melikşah dönemi, Büyük Selçuklu Devleti'nin en güçlü dönemi oluyor. Devletin merkezi İsfahan'a taşınıyor. Ancak Hasan Sabbah'ın Batınilik hareketinin suikastleri devleti zor durumda bırakıyor. Melikşah'tan sonra ülke fetret devrine giriyor. Sultan Sencer, Selçuklu'nun son büyük hükümdarı oluyor. 1141'deki Katvan Savaşı'nda Kara Hıtaylar'a yenilmesiyle devlet zayıflıyor ve yıkılıyor. Taht kavgaları, Batınilerin faaliyetleri, Abbasilerin yıkıcı faaliyetleri, Katvan Savaşı'nın kaybedilmesi ve Türkmenlerin isyanı gibi faktörler devletin yıkılmasında etkili oluyor.
Büyük Selçuklu'da Devlet Yönetimi ve Toprak Sistemi
Kut anlayışı ve geleneksel veraset anlayışı devam ediyor. Atabeyler, meliklerin eğitmenleri oluyor. Divan-ı Saltanat, devlet işlerinin görüşüldüğü en büyük divan oluyor. Divan-ı İnşa (yazışma), Divan-ı İstifa (mali işler), Divan-ı İşraf (teftiş), Divan-ı Arız (askeri işler), Divan-ı Berid (posta) ve Divan-ı Mezalim (yüksek mahkeme) gibi alt birimleri bulunuyor. Örfi ve şeri hukuk birlikte uygulanıyor. İkta sistemi sayesinde topraklar üretime açılıyor, asker yetiştiriliyor ve vergiler toplanıyor.
Nizamülmülk ve Büyük Selçuklu'da Eğitim
Nizamülmülk, Alparslan ve Melikşah'a vezirlik yapmış önemli bir devlet adamıdır. Siyasetname adlı eseri yazmış ve Nizamiye Medreseleri'ni kurmuştur. Nizamiye Medreseleri, devlet adamı yetiştirmek ve Batınilik gibi yıkıcı faaliyetlere karşı mücadele etmek amacıyla kurulmuştur. Ömer Hayyam, Melikşah için Celali Takvimi'ni hazırlamıştır. Karahanlılar döneminde Semerkant Medresesi, Büyük Selçuklu'da Nişabur Medresesi ve Nizamiye Medreseleri, Anadolu'da ise Yağıbasan Medresesi ve Kayseri Koca Hasan Medresesi önemli eğitim kurumlarıdır.
Anadolu'nun Türkleşmesi ve I. Beylikler Dönemi
Avrupa Hunları, Sibirler ve Abbasiler Anadolu'ya gelmişlerdir. Ancak yerleşme amacı gütmemişlerdir. Büyük Selçuklu Devleti'nin liderleri Tuğrul ve Çağrı Beyler Anadolu'ya keşifler yapmışlardır. 1071 Malazgirt Savaşı ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Alparslan'ın komutanları Anadolu'da Saltuklular, Mengücekliler, Danişmentliler, Artuklular ve Çaka Beyliği gibi ilk beylikleri kurmuşlardır. Bu beylikler Anadolu'yu Türkleştirmiş, İslamlaştırmış, imar etmiş ve Haçlı Seferleri'ne karşı mücadele etmişlerdir.
Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu ve Yükselişi
Türkiye Selçuklu Devleti, Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kurulmuştur. Ancak Haçlı Seferleri nedeniyle başkent İznik'ten Konya'ya taşınmıştır. I. Kılıç Arslan döneminde Miryokefalon Savaşı kazanılmış ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir. Türkiye Selçuklu Devleti, Büyük Selçuklu Devleti'ni örnek almıştır. Ancak denizcilikte daha gelişmiştir. Hükümdarlar Keykubat, Keyhüsrev ve Keykavus gibi Farsça unvanlar kullanmışlardır.
Türkiye Selçuklu'da Devlet Yönetimi ve Ekonomi
Niyabet-i Saltanat, hükümdarın başkentte olmadığı zamanlarda toplanan yardımcı divandır. Eyaletlerin başında emir veya şehne denilen askeri yöneticiler bulunmaktadır. Subaşı ordu komutanı, muhtesip ise çarşı ve pazarlarda ölçü ve tartıyı denetleyen görevlidir. Türkiye Selçuklu Devleti, ticaretin gelişmesi için Venediklerle ticaret anlaşması yapmış, gümrük vergisini düşürmüş, yabancı tüccarlara sigorta getirmiş, yeni ticaret yolları açmış ve kervansaraylar inşa etmiştir. Ahi Evran tarafından kurulan Ahilik teşkilatı, esnaflar arasındaki dayanışmayı sağlamış ve ticareti geliştirmiştir.
Haçlı Seferleri ve Sonuçları
Haçlı Seferleri, Anadolu'dan Türkleri atmak, Kudüs'ü ele geçirmek ve doğunun zenginliklerine ulaşmak amacıyla başlatılmıştır. Dini, siyasi ve ekonomik sebepleri vardır. I. Haçlı Seferi'nde Kudüs ele geçirilmiş ve Kudüs Krallığı kurulmuştur. II. Haçlı Seferi, Urfa Kontluğu'nun kaybedilmesi üzerine düzenlenmiş ancak başarısız olmuştur. III. Haçlı Seferi, Selahaddin Eyyubi'nin Kudüs'ü geri alması üzerine düzenlenmiş ancak Kudüs geri alınamamıştır. IV. Haçlı Seferi'nde ise Katolikler İstanbul'u ele geçirmiş ve Bizans İmparatorluğu yıkılmıştır. Haçlı Seferleri sonucunda Katolik Kilisesi zayıflamış, Türklerin İslam dünyasındaki saygınlığı artmış, doğu ve batı ticareti gelişmiş ve Avrupalılar kağıt, barut, matbaa ve pusula gibi yenilikleri öğrenmişlerdir.
Moğol İstilası ve II. Beylikler Dönemi
Sultan Alaeddin Keykubat, Yassı Çemen Savaşı ile Harezmşahlar'ı yıkarak Moğollar ile sınır komşusu olmuştur. Baba İshak İsyanı'nın ardından 1243 Kösedağ Savaşı'nda Türkiye Selçuklu Devleti Moğollara yenilmiş ve devlet zayıflamıştır. Bu savaşın ardından Anadolu'da II. Beylikler Dönemi başlamıştır. Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Karesioğulları, Osmanlıoğulları, Menteşeoğulları ve Saruhanoğulları gibi beylikler kurulmuştur.
II. Beylikler ve Anadolu'daki Mutasavvıflar
Kösedağ Savaşı'ndan sonra kurulan II. Beylikler genellikle Anadolu'nun batısında yoğunlaşmıştır. Karamanoğulları en güçlü beylik olup Anadolu'da Türkçeyi ilk defa resmi dil ilan etmiştir. Germiyanoğulları çeyiz yoluyla, Hamitoğulları ise para karşılığı Osmanlı'ya toprak vermiştir. Karesioğulları Osmanlı'ya katılan ilk beylik olmuştur. Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre gibi mutasavvıflar Anadolu'nun İslamlaşmasında ve kültürel gelişiminde önemli rol oynamışlardır.
