0:00 [Alkış] [Müzik] Değerli arkadaşlarım, Indeeks Akademi stüdyolarından hepinize yeniden merhaba. İslamiyet öncesi Türk tarihine bu videomuzda da kaldığımız yerden devam edeceğiz. Arkadaşlarım bakın bazen bana şöyle mesajlar geliyor. Hocam videolarınızın sayısı kaç tane olacak? Arkadaşlarım 45 videoda, 46 videoda bitirmeyi planlıyoruz. Bunda sıkıntı yok. Neden? Bakın video sayısı az. Ama süreleri uzun. Gözünüzü korkutmamak için 100150 video tarihte gözünüzü bayağı korkutuyor. O yüzden gözünüzü korkutmamak için arkadaşlarım videolarımızın süresi uzun sayısı azdır. Tamam mı? Çok zorlandığınız noktalarda durdurup ertesi gün tekrar izlersiniz.
0:48 Peki biz bir önceki videomuzda Avrupa unlarından bahsettik. Şimdi 1. Göktürk Devleti ile kaldığımız yerden devam ediyoruz arkadaşlarım. Yine Çin kaynaklarından yapılan çevirilerde yanlışlık yapıldığı aslında Göktürklerin de adının Köktürk olduğu belirtilmektedir. Ama bizim dilimiz alışmış. Yine ne diyoruz? Göktürkler diyoruz. Bakın 1. Göktürk Devleti Türk adıyla kurulan ilk Türk devleti mi? Evet. Peki ırk adını devlet adı olarak kullanması ulusçu, milliyetçi bir yapıya da sahip olduğunun göstergesi mi? Evet. Peki bu devlet nasıl kuruldu? Arkadaşlarım şöyle bir soru sorsam size arkadaşlar. Mesela Asya Hunları, Çin entrikaları, taht kavgaları derken bakın kuzey ve güney olarak ikiye ayrıldı, değil mi?
1:33 Peki yanı başımızdaki Çin ne yaptı? Hemen Güney Hunlarını hakimiyet altına aldı. Kuzey Hunları da Balamir komutasında Karadeniz'in kuzeyinden batıya doğru gitti mi? Evet. Bu da kavimler göçüne neden oldu mu? Evet. Peki arkadaşlarım, Asya Hunlarının parçalanmasından sonra Orta Asya'daki Türk varlığı sona ermedi mi? Ermedi arkadaşlarım. Ne oluyor? Sonradan Orta Asya'da Avar devleti kuruluyor. Bakın Avar Devleti kuruluyor. Avarlara bağlı dağınık halde yaşayan Türk boylarına tölesler deniliyor. Bakın Avarlara bağlı dağınık halde yaşayan Türk boylarına tölesler deniliyor. Ve sonradan ne oluyor? Avar hakanlığına karşı bu töler bir isyan çıkartıyor. Töles isyanını. Ve Avar Hakan'ı bu isyanı bastıramayacağını anlıyor ve etrafında sevilip sayılan bir
2:19 demirci ustasına yardım istiyor. Bu işte demirci ustasının adı Buumin. Bu diyor ki, "Bu isyanın bastırılmasında bana yardımcı olur musun?" Arkadaşlarım, Boğum demirci ustası olduğu için çok fazla zırh, kalkan, işte kılıç, şu bu yapıyorlar arkadaşlarım. Ve Boom'in yanına topladığı atlılarla birlikte ne yapıyor? Tölesisyanın bastırılmasında etkili oluyor. Peki Türk filmine bağlayacağım arkadaşlarım. Mmin bu isyanı bastırdıktan sonra ne oluyor? Avar Hakan'ına diyor ki ya diyor koskoca Avar Hakanısın. Bir isyanı bastıramadın benden destek istedin diyor. Ben de bu isyanın bastırılmasında sana yardımcı oldum diyor. O yüzden diyor ben senden kızını istiyorum. Avar Hakan da diyor ki bir isyan bastırdı diye bende bir demirci ustasına verecek kız yok diyor. E bu diyor ki sen misin bunu yapan?
3:06 Buumin arkadaşlarım Avarlara karşı çok büyük bir isyan çıkartıyor ve Avarların varlığına son veriyor. 552 yılında merkez Ötüken olmak üzere 1. Göktürk devletini kuruyor ve bakın bu devleti kurduğu için il kan unvanını alıyor. Eski Türklerde il veya el devlet anlamına gelmiyor muydu? Evet. Yani bu devleti kurduğu için ilk unvanını alıyor. Peki Buumin Kaan bu devleti kurunca arkadaşlarım kardeşi istemi yavgula ile birlikte devleti yönetiyor. Bakın Türklerde doğu güneşin doğduğu yer. Burayı büyük Kaan yönetiyor. Batıyı da genellikle kardeşleri veya hanedan üyelerinden biri Yabgu unvanıyla yönetiyor. Yani Türklerde batının yöneticisine ne deniyor? Yabgu. Böylece klişeleşmiş istemi yavgu adı da ortaya
3:52 çıkmış oluyor. Peki bu 1. Göktürklerde ikili yönetim anlayışını benimsendiğinin göstergesi değil mi? Aynı zamanda federal bir yönetim anlayışını benimsendiğinin göstergesi değil mi? Evet. Peki o zaman Türklerde ilk ikili yönetim 1. Göktürklerde diyebilir miyiz? Evet. Ama bak kafanı sallıyorsun. Hayır diyemeyiz. Niye diyemeyiz? Arkadaşlarım Asya Hunları da kuzey ve güney hunları olmak üzere ikiye ayrılmamış mıydı? Evet. Asya Hunlarında bu durum devlet kurulduktan sonra görülen bir durumdu. Ama Göktürkler devletin kuruluşundan itibaren devleti doğu batı şeklinde, ikili yönetim şeklinde yönetmişlerdir arkadaşlar. Peki bu istemi yavgı ya diyor ki ben devletimin gelirlerini arttırmak istiyorum ve istemi Yabgu arkadaşlarım ne yapıyor? Devlet gelirlerini arttırmak için diyor ki
4:37 benim ipek yoluna hakim olmam lazım. Ve bu dönemde arkadaşların ipek yolu üzerinde hakimiyet kuran Akhun denilen bir Türk devleti var. Ve Göktürkler ne yapıyor bu süreçte? İpek Yolu üzerinde hakimiyet kurmak için İran'daki Sassanilerle ittifak kuruyor ve Akunların varlığına son veriyor. Peki yorum yapalım. Göktürkler Türk devleti, Akunlar Türk devleti ama SSaniler bir Türk devleti değil. Bakın arkadaşlarım, devletlerin kendi menfaatleri, hükümdarların kendi menfaatleri ırkının da üstünde demek. Yani bir Türk devleti dış bir güçle ittifak kurup yabancı bir e pardon eee başka bir Türk devletini yenilgiye uğratabiliyor. Peki sonra İstemi Yavgu bakıyor ki Saniler iyice güçlendi. Bu sefer bakın İstemi Yavgu
5:22 ikili oynuyor. Bu sefer Göktürkler ne yapıyor? Bizans'ta ittifak kuruyor. Sasanleri yıpratıyor. Bakın sağ saneri yıpratıyor. Arkadaşlarım şu iki satırlık bilgi defalarca ÖSYM tarafından yapılan sınavlarda sorulmuştur. Soru eee İstemi Yabgu işte Sasanlerle ittifak kurarak Akunların varlığına son vermiştir. İstemi Yabgun'un böyle bir politika izlemesindeki temel amaç nedir? Cevap İpek Yoluna hakim olmak. Ardından Göktürkler aşağıdaki devletlerden hangisiyle ittifak kurarak Akunların varlığına son vermiştir? İran'daki Sassanlerle ardından işte Göktürkler hangi devlette ittifak kurarak SSanileri yıpratmıştır? Cevap Bizans. Bakın bunları çevirip çevirip ÖSYM tarafından defalarca bu bilgiler soruldu. Peki şöyle bir şey arkadaşlarım bakın
6:10 düşünün. Hatta şurayı şöyle bir sileyim. Vallahi daha elimle sildim kusura bakmayın. Evet bakın şurası arkadaşlarım diyelim Orta Asya. Orta Asya'da Göktürk hakimiyeti var ve Göktürklerin batı kanadının başında İstemu var. Arkadaşlarım Orta Asya'nın güneybatısı bakın şu tarafı İran'dır. İran'da da aynı dönemde Sasani hakimiyeti var. Hatta Sasanilerin başında Anu Şirvan denilen bir hükümdar var. Ardından İran'ın batı tarafı bakın bu taraf Anadolu. Anadolu'da da aynı dönemde Bizans hakimiyeti var. Ve bakın şu İran ve Anadolu'nun alt tarafı şu taraf İslam coğrafyası,
6:56 İslam dünyası ve İslam dünyasında da aynı dönemde, aynı süreçte Hz. Ömer dönemi yaşanıyor. Peki arkadaşlarım, Göktürkler Bizans'ta ittifak kurup Sasanileri yıpratmadı mı? Bak, Sasanileri yıprattı. Bu durumu Hz. Ömer fırsata çeviriyor ve gaza ve cihat ruhuyla İran'a saldırıyor ve Nihaven savaşıyla İran'ı ele geçiriyor. Ve arkadaşlarım Müslümanlar bakın buraya kadar geliyor. Peki Türkler de burada mı? Evet. Yani şunu demek istiyorum. Göktürk Bizans ittifakı sonucunda İran'daki Sasenler yıprandı. Bu durum neye ortam hazırladı? Hz. Ömer'in İran'ı fethine ve İran'da İslamiyetin yayılmasına. O zaman İslam tarihinde yaşanan hangi dönemde
7:41 Türklerle Müslümanlar komşu olmuştur? Arkadaşlarım Hz. Ömer döneminde. Hz. Ömer döneminde bakın dediğim gibi bu iki satırlık bilgi defalarca sınav sorusu olarak çıkmıştı. Devam ediyorum arkadaşlar. Birçok kaynağa göre Orta Asya'dan Bizans'a ilk elçi gönderen Türk devleti hangisidir? Göktürklerdir arkadaşlar. Soğutlu tüccar Maniah'ı göndermişlerdir. Bizans'ta buna karşılık arkadaşlarım Zemerkos adında birini Göktürklere elçi olarak göndermiştir. Bu soğutlu tüccar maniaha aynı zamanda Türkşat da denilmektedir. Bu kadar detay sorular genelde alan sınavlarında çıkar. O yüzden yazmadım. Sadece söylem olarak söylüyorum. Ve çıkmış KPSS sınav sorusu. 1. Göktürklere en parlak dönemini yaşatan kimdir? Mukanka. Ve arkadaşlarım
8:28 devletin kurucusu bir demirci ustası mıydı? Evet. Kim? Buumin kanan. Ve Göktürklere bakın 1. Göktürklere ne diyorlar? Altayların demircileri diyorlar. Ve arkadaşlarım ardından 1. Göktürklerde taht kavgaları başlıyor. Ardından Tapo Kaan döneminde iç karışıklıklar falan o biçim. Ve ne oluyor yine arkadaşlarım? taht kavgaları, Çin entrikaları derken 1. Göktürklerin 50 yıl kadar sürecek esaret devri başlıyor ve Türkler bağımsızlıklarına düşkün oldukları için bu esaret devrinde defalarca Çin'e karşı ayaklanıyorlar. Bakın, Türklerin ilk milli istiklal ayaklanması Kürşat ayaklanmasıdır. Kürşat yanına topladığı adamlarıyla Çin sarayını basıp Çin imparatorunu rehin alıp ve tutsak edilen yeğeni Urkutegini de kaçırıp Ötüken'e gelip Ötüken'de yeni bir Türk devleti
9:14 kurmayı planlıyor. Ama adamları arasındaki organizasyon bozukluğundan dolayı Türklerin bu milli istiklal ayaklanması başarısızlıkla sonuçlanıyor. Kürşat ve adamları öldürülüyor. Yani Türklerin ilk milli istiklal ayaklanması Kürşat ayaklanmasıdır ve başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Ama sonunda Kutluk yanındaki atlılarla birlikte Ötüken'e gelmeyi başarıyor ve Ötüken'de yeni bir Türk devletini kuruyor. Bakın Göktürk Devleti'ni devletin kurucusu Kutluk olduğu için bu devlete Kutluk Devleti de deniliyor. O zaman bakın Kutluk veya Göktürk Devleti Çin'e karşı bağımsızlık mücadelesi vererek mi kuruluyor? Evet. Peki bu yönüyle Göktürk Devleti Türkiye Cumhuriyeti'ne benzemez mi? Kuruluş özellikleri bakımından tabii ki benzer. Biz de emperyalist devletlere karşı bağımsızlık mücadelesi vererek
10:00 kurulmadık mı? Evet. Bakın Göktürkler de Çin'e karşı bağımsızlık mücadelesi vererek kuruldu. Hocam Göktürkler olmaz mı? Hayır olmaz. Neden olmaz? Çünkü 1. Göktürkler Avarların varlığına son verdi. Yani Avarlar da bir Türk devletiydi. Ona karşı verilen mücadele bağımsızlık mücadelesi değildir. Hakimiyet mücadelesidir arkadaşlarım. İki kavramı birbiriyle karıştırmayacağız. Peki kurucusu Kutluk Kaan dedik değil mi? Kutluk Kaan'a Orta Asya Türklerinin meclisi olan kurultay ilteriş unvanını veriyor. Bakın eski Türklerde derleyen toparlayan anlamına gelen unvan hangisidir? İlteriş. Yani Türk Türkleri derleyip toplayıp yeni bir devlet kurmalarını sağladıkları için kurultay tarafından arkadaşlarım Kutluk Kaan ilteriş unvanı veriliyor. Ve bakın 1. Göktürkler gibi bunların da merkezi
10:47 Ötüken. Asya onlarında da Ötükendi. Ve arkadaşlarım yeni güncel bir bilgi Moğolistan'da Nomgon Vadisinde Kutluk İlteriş Kaan'ın anıtı bulundu. Normalde arkadaşlarım Türk adının geçtiği ilk yazılı metin yani Türkçe Türk adının geçtiği ilk yazılı metin Orhun abiddeleri olarak kabul ediyorduk. Bakın günümüzde bu bilgi değişti aslında ama henüz tam anlamıyla Milli Eğitim kitaplarına yansımadı. TRT Haber Anadolu Ajansı bunu defalarca haber yaptı arkadaşlarım. Benim de kaynaklarım oralardır. Başka akademik kaynaklardan da araştırdım arkadaşlarım. Günümüzde Kutluk Kaan anıtı bulundu. Kutluk İlteriş Kaan anıtı bulundu ve Orhun abideleri, Bilge Kaan, Tony Yukuk ve Kültig'in adına dikilmişti. Şimdi bu
11:32 devletin kurucusu Kutluk Kaan olduğu için bu bunlardan daha önce yaşamış ve bunun anıtı onlardan daha eski ve orada da Türkçe Türk adına rastlanıyor arkadaşlarım. Bu doğrultuda Türkçe Türk adının geçtiği artık ilk metin aslında Kutlup Kaan'dır. Hocam bize soru soruldu. Orelerini verdi. Orada Türkçe Türk adlı ilk kez buradadır şeklinde. E arkadaşlarım onun içinde aldıysa orada kabul et. Ama günümüzde bu bilgi değişti. Ne diyorum? Tarihte her yeni bulunan belge bulgu eski bildiklerimizi değiştiriyor arkadaşlarım. Peki ı Göktürkleri en parlak dönemini yaşatan kimdir? Akademik kaynaklar Bilge Kaan'ı kabul eder. Eski MEB kitapları Bilge Kaan'ı kabul eder. Ancak yeni MEB kitapları Kafkan Kaan'ı kabul ediyor. Hocam peki biz ne yapacağız? Bize soru
12:17 sorulursa biz ne yapacağız? Arkadaşlarım, ÖSYM ikilem içeren bilgileri genelde sormaz veya bunlarla ilgili daha detay bilgi verir. Mesela Bilge Kanun adına anıt var mı? Var. Bugünkü bilgiler ışığında var. Kapkan Kanunu adına anıt var mı? Yok. Bilmiyoruz. Bugün itibariyle arkadaşlarım böyle bir bilgiye sahip değiliz. Sana şöyle bir soru soruldu. Denildi ki adına anıtı bulunan ve Göktürkleri en parlak dönemini yaşatan kimdir? Cevap Bilge Kaan olur. E böyle bir ifade yoksa seçeneklerde de Bilge Kaan yoksa Kapkan Kaan'ı kabul edebilirsin. Peki arkadaşlarım Türk tarihinin muhteşem üçlüsü bu devlet döneminde. Kim bunlar? Bilge Kaan, Kültigin ve Vezir Tonyukukuk. Arkadaşlarım bunların adına Orhun abideleri dikildi mi? Evet. Hepinizi uyarıyorum. Orhun abideleri ÖSYM'nin
13:05 vazgeçilmesidir. Devam ediyorum. Bakın Türk İslam devletlerinde anlatacağım arkadaşlarım. Kutadgu Bilik, Divan-ı Lügat-ı Türk, Atabetül Hakaik, Divan-ı Hikmet ve Buradaki Orhun abdeleri. Bu beş eser arkadaşlarım ÖSYM'nin vazgeçilmesidir. ÖSYM bir yılda 50 tane sınav yapıyorsa 30'unda arkadaşlarım neredeyse bunlarla ilgili soru çıkmaktadır. Bunların özelliklerini kesinlikle bileceğiz. Bir de şöyle bir şey arkadaşlarım. Geçmiş yıllarda çıkan bir soru var. Orhun abidelerinin dikiliş sıralaması nasıldır? Arkadaşlarım bak beni takip edin. Takip diye kodluyorum. Bakın ilk önce Tony Yukuk anıtı dikiliyor. Sonra Kültig'in sonra Bilge Kaan anıtı dikiliyor. Bakın Tony Yukuk anıtını Tony Yuk'un kendisi yazıyor. Bak Tony Yukuk
13:51 anıtını Tony Yuk'un kendisi yazıyor. Peki Orgun abdelerinde tarihi bilgiler de yok mu? Var. Bu noktada ilk Türk tarihçi ve yazar olarak Tonyuku'u kabul ediyoruz. Ve Tony Yuk'un unvanını nedir? Apatarkan. Aynı zamanda Türk Bis markı olarak da anılır arkadaşlarım. Mesela APAN Türk BIS mark anılan ilk Türk tarihçi veya yazar kabul edilen önemli işte komutan kimdir veya vezir kimdir? Cevap ne olur? Tony Yukuk olur. Bunu ÖSYM birçok sınavında zaten sordu. Bakın Kül Tigin ve Bilge Kaan anıtlarını Yul Tigin yazmıştır. MEB kitaplarında düz üçünü de Yullu Tigin yazdı diyor. Ama detaya indiğimiz zaman Kült Tigin ve Bilge Kaan yanıt anıtlarını Yulutu Tigin yazmış. Tonyuk anıtını Tony Yukuk'un kendisi yazmıştır. Bu noktada Orhun
14:37 abdelerinde de tarihi bilgiler olduğu için o yüzden diyoruz ki ilk Türk tarihçi ve yazar kimdir? Tony Yukuk. Bilgi kargaşasını önlemek için. Hocam ama az önce Kutluk Kaan anıtının bunlardan daha önce olduğunu söylediniz ama bunu kimin yazdığı belli değil arkadaşlarım. Günümüzde bu hala belli değil. Eğer belli olursa o zaman Tony Yukuk için ilk Türk ilk Türk tarihçi ve yazar ifadesini de sonradan değiştirebiliriz. Tamam mı? Peki Orhun abideleri günümüzde hangi ülke sınırları içinde? Moğolistan'da arkadaşlarım. Ve arkadaşlarım TİA denilen bir kuruluş var. Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı. Arkadaşlarım TİKA yurt dışındaki kültürel mirasımızın korunmasında birinci derecede etkili kuruluştur. Mesela Orgun abideleri dışarıdaydı arkadaşlarım. İşte yağmur, kar, rüzgar,
15:24 fırtına onların üzerindeki yazıların silinmesine neden oluyordu. Ve Moğolistan'da arkadaşlarım ne oldu? Tika'nın önderliğinde Orhu müzesi yaptırıldı. Hatta ileriki konularımızda da bahsedeceğiz. Bosna Savaşı sırasında yıkılan Mostar köprüsü var. Mostar köprüsü'nün yeniden yapılışında da TIKA etkili oldu. Peki ÖSYM'nin çok önem verdiği bir kavram siyasetname ve Orhun abideleri de siyasetname içeriklidir. Çıkmış sınav sorusu. Devlet adamlarında bulunması gereken özellikler. Devlet nasıl yönetilir? Bununla ilgili bilgileri içeren eserlere ne ad verilir? Siyasetname. Peki Orgun abideleri de siyasetname içerikli midir? Kesinlikle. Bakın Türk İslam devletlerinde Karahanlar döneminde yazılan Kutadgu Bilik siyasetname içeriklidir. Nizamül
16:10 Mülk'ün Siyasetname adlı eseri vardır. Farabi'nin El Medineetül Fazıl adlı eseri var. O da siyasetname içeriklidir. ÖSYM siyasetnameye çok fazla önem veriyor. O yüzden siyasetname ile ilgili bu bilgileri de karşılaştırarak ben Türk İslam tarihi kısmında yine bunları vereceğim arkadaşlarım. Peki, Orhun abdelerinde sosyal devlet anlayışı işlenmiştir. Bunu nereden anlıyoruz? Aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim gibi ifadeler var. Ama Orhun abdelerinde aynı zamanda Çin'in tatlı sözüne kanma, ipekli kumaşına aldanma gibi ifadeler var. Bu Türk gençliğine bir uyarı mıdır? Evet. Peki Atatürk de gençliğe hitabede bize uyarılarda bulunmuyor mu? Evet. Gençliğe hitabede nutuğun içinde yer almıyor mu? Evet. O zaman arkadaşlarım, Orhun abdeleri aynı
16:55 zamanda gençliğe hitabe nutuğa da benzemez mi? Benzer. Evet. Ne dedik? Kül Tigin ve Bilge Kaan anıtlarını Yullu Tigin yazdı. Tonyuk kanıtını Tony Yuk'un kendisi yazdı dedik. Ve Orhun abideleri ne kaidesi üzerine oturtulmuştur? Kaplumbağa kaidesi. Arkadaşlarım, eski Türklerde kaplumbağa ebediyeti simgeler. Devletin uzun ömürlü olması için ne olmuş arkadaşlarım? Orhun abideleri kaplumbağa kaidesi üzerine oturtulmuştur. Ve Orhun abidelerini arkadaşlarım bulanlar Rus Yadrinsev ve İsveçli subay Stralberg'tir. Bakın bir Rus bir İsveçli buluyor ama bunlar okuyamıyorlar. Okuyan kim? Danimarkalı bilim adamı William Thomson. Peki Rus ve İsveçli okuyamıyor da Danimarkalı bilim insanı nasıl okuyor? Arkadaşlarım, Danimarka Vikinglerin anavatanıdır ve
17:42 Vikinglerde runik yazı denilen eğik yazı sistemini kullanmıştır. Bu adam Viking yazılarını da çözümlediği için Orhun abidelerinde de runik yazı sistemi kullanıldığı için o yüzden Orhun abidelerini çözümlemesi diğerlerine göre daha basit olmuş arkadaşlarım. O yüzden hani Viking yazısıyla benzeştiği için Danimarkalı bilim adamı bunu rahatlıkla çözebilmiş. Ama bakın bugüne kadar soru olarak gelmedi. Bir yıl kesinlikle gelecek. Soru şu: Orhun abideleri ile ilgili ilk bilgileri veren İslam müellifi kimdir? Cüveyni. Arkadaşlarım, Tarihi-i Cihang Güş adlı eserinde Orhun abideleri ile ilgili bilgi vermiş. Merak ettim. Dedim ki, "Cüveyni tarihi Cihan Güş'da Orhun abideleri ile ilgili ne demiş?" diyor ki Moğolistan bozkırlarında gezerken üzeri kargacık
18:28 burgacık yazılarla dolu olan dikitler buldum diyor. Bu yazıları okumak çok zor ama diyor bunların Türklere ait olduğuna şüphe yok diyor. Peki arkadaşlarım Orhun abidelerinde Oğuz adına da ilk kez rastlanmış bir detay arkadaşlarım Avrupalı bir bilim insanı var. Messer Schimit. Messer Schimit e Orhun abidelerinin Avrupa Bilim Camiası'na tanıtılmasında da etkili olmuş. Peki arkadaşlarım burada Bilge Kaan'dan bahsettik. Şimdi bana Instagram'da DM'den sürekli soru gelmekteydi. Hocam hangi hükümdarın Budistleşme isteği kurultay tarafından reddedilmiştir? Şimdi eski Milli Eğitim kaynakları arkadaşlarım Tapo Kaan'ı kabul ederdi. Yeni Milli Eğitim kaynakları Bilge
19:13 Kaan'ı kabul ediyor. O yüzden bir soru bankası çözdüğünüzde Tapo Kaan kabul ediyor. Bir soru bankası çözdüğünüzde Bilge Kaan kabul ediyor. Aslında ikisinin de arkadaşların Budistleşme isteği var. Yani halkımız komple Budizmi benimsesin diyorlar ama kurultay bunları reddediyor arkadaşlarım. Diyor ki öz kimliğimizden hani eee fedakarlık yapmış oluruz. Bunu benimseyemeyiz diyorlar. Bakın buraya karşılaştırmalı verdim. Kurultay Budistleşme isteği reddedilenler 1. Göktürklerde Tapo Kaan, ik Göktürklerde Bilge Kaan ikisinin de bu girişimleri arkadaşlarım kurultay tarafından engellenmiştir. Ve arkadaşlarım Göktürkler döneminde 38 harflik Göktürk alfabesi oluşturuluyor. Buna Orhun abidesi de Orhun alfabesi de denilmekte
20:00 arkadaşlarım. Peki Türkler göçebe yaşıyordu, yazıyı kullanmıyordu. Nasıl öğrendiler arkadaşlarım? Esaret devrinde Çin'den öğreniyorlar. Ama Çin kültürü kendi ülkelerinde yoğun etkili olmasından olmasınlar diye ne yapıyor arkadaşlarım? Ne yapıyorlar? Bunlar Çin'den öğrendikleri yazıyı kendi dil karakterlerine uydurup kendi milli alfabelerini oluşturuyorlar. O zaman Türklere ait ilk milli alfabe unutmayın 1. Göktürk değil ik. Göktürk devleti dönemindedir. Ve Orta Asya Türklerinin kullandığı bir takvim var. Ney? 12 hayvanlı Türk takvimi. Birçok kaynağa göre 12 hayvanlı Türk takviminin de ilk kez kullananların ik göktürk olduğu belirtilmektedir. Ve üç tane Türk boyu bir araya geliyor. Kimler? Uygur, Karluk ve Basmiler. Bunlar ik Göktürklerin varlığına son veriyorlar ve Uygur
20:46 devletiin kurulmasında etkili oluyorlar. Dikkat ediyor musunuz? Göktürklerin yıkılmasında da arkadaşlarım yine üç tane Türk boyu etkili. Bakın Avarların varlığına da yine Türkler son vermişti. Bakın burada da yine Türkler başka bir Türk devletinin varlığına son veriyor. Ve yeni devletimiz ne? Uygur Devleti. Arkadaşlarım Uygur Devletinde ikinci U'yu ben A yapıyorum. Ne oldu? Uygar. Bakın uygarlıkta en ileri giden İslam öncesi Türk devleti hangisidir? Uygurlardır. Peki uygarlıkta ileri giden bir Türk devleti kendisinden önceki devletlerde gördüklerini alıp daha da geliştirmez mi? Geliştirir. Mesela yorum yapalım. Aklınızda kalsın diye diyorum. Bu devletlerin kurucuları falan çoğunuz tarafından karıştırılıyor. Bunun farkındayım. Bana örgün eğitimde de
21:33 öğrenciler falan sormakta. Hocam bu devletlerin kurucusu falan bizde karışıyor diyorlar. Mesela ik Göktürklerin arkadaşlarım kurucusu kim? Kutluk Kaan. Bunlara en parlak dönemini yaşatan kimdi? Akademik kaynaklara göre Bilge Kaan. Peki uygarlıkta ileri giden Türk devleti daha önce edindiklerini alıp geliştirmez mi? Evet. Bakın kurucusu Kutluk Bilge Külan. Bak Kutluk Kaan'la Bilge Kaan'ı birleştirmişler. Tamam mı? Ve bunların merkezi nere? Karabalgasun veya Karabalasagun şehri. Aslında kısa bir süre bunlar da Ötükeni merkez edinmişler. Bazı kaynaklar bunu kabul ediyor, bazıları kabul etmiyor. Ama kesin önemli merkezleri nedir? Karabalgasund'ur arkadaşlarım veya Karabalasagundur. Ve bu devlet Orta Asya'da din değiştiren ilk Türk
22:18 devletidir. Budizm ve maneizm inançlarını benimsemişlerdir. Şimdi Budizm Budan'ın öğretilerine dayalı temeli eşitlik içerikli bir anlayış ama maneizm bizim için maneizm çok önemli arkadaşlarım. Uygurlarda Bögü Kaan adında biri var. Bu adam Tibet seferine çıkıyor. Maneizm inancıyla tanışıyor ve maneist rahipleri alıp ülkesine getiriyor. Diyor ki, "Benim ülkemde de bu dinin yayılmasını sağlayın." Ve maneizmin içeriğine baktığımız zaman arkadaşlarım, maneizmde et yemek yasak, savaşmak yasak ve tapınaklarda ibadet şart. Peki yorumladığımız zaman Türklerin Uygurlara kadar olan süreçte temel ekonomik faaliyeti hayvancılık mı? Evet. Yani kısaca Türkler et yiyip akınlara çıkmaz mıydı? Evet. Peki bu anlayışta, bu din anlayışında ne? Savaşmak da yasak. Bu Türklerin askeri
23:04 özelliklerinin zayıflamasında etkili olmaz mı? Tabii ki olur. Bir de bakın burada ne? Tapınaklarda ibadet şart. E peki tapınaklarda ibadet şart olunca tapınaklar yapıyorsun. E yanına evler de yapmaya başlıyorsun. Bu da Türklerin göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçişinde etkili olmuyor mu arkadaşlarım? oluyor. O zaman Türklerde bakın temel ekonomik faaliyetin hayvancılığa, hayvancılıktan tarıma dönüşmesinde köylerin kasabaların şehirlerin kurulmasında, tapınakların, sarayların yapılmasında manizm inancı etkili midir? Etkilidir. Şimdi arkadaşlarım, manezm inancında ay ışığının kutsallığına inanılır. Bakın, ay ışığının kutsallığına inanılır. O yüzden manizm inancının diğer adı nedir? ışık dinidir ve Uygur hükümdarları maneizm inancını benimsedikten sonra
23:50 hükümdarlar kullandıkları unvanlara ay ve kün unvanlarını da eklemişlerdir. Ay Tengride kut bulmuş. Ay Tengri'de ülüş bulmuş. Ülük bulmuş. Tamam mı? Bu tarz unvanlar kullanmışlardır. Hatta kameramanım Etrabe arkadaşlarım o da Azerbaycanlı biliyorsunuz. Etrabe ne diyor? diyor ki, "Ay kardeş, bunu böyle yapsak, ay bacım ay bu böyle olmaz." falan. Diyorum ki etraf ediyorum, acaba sizinkiler de eskiden manizm inancını mı benimsemiş? Hani ay ışığının kutsallığı var ya artık kullandığı sözcüklerde o da hep sözcüklerin başına ay ifadesini ekliyor. Peki arkadaşlarım, Uygurların Türk tarihine kazandırdığı birçok ilk var. Bakın bunları ezberlemeden birbiriyle mantık silsilesi içerisinde vereceğim. Benim taktiğimi uygularsanız sizler de
24:37 ezberlememiş olacaksınız. Boşu boşuna ezber yapmamış olacaksınız. Bakın Uygurlar dibinde can düşmanı kim? Çinliler. Bunlar Çinlilerden arkadaşlarım matbaayı öğreniyorlar ve matbaada hareketli harf sistemini uyguluyorlar. Şimdi Uygurlar tahta kalıplar kullanarak harflerin daha hızlı dönmesini sağlıyor. Mesela modern matbahanın kurucusu Alman Jean Gutenberg diyor ki, "Uygurlar matbağa da bu devrimi gerçekleştirmeseydi ben modern matba şeklini veremezdim." Peki matbaada ne basılır arkadaşlarım? Kitap. Bakın Türklerin Orta Asya'da kullandığı lehçe de Türkçenin Hakaniye lehçesidir. Bakın Hakanye lehçesi ile ilk kitaplar Uygurlarda görülür. Yani matbaa var. Matbaada ne basılıyor? Kitap. O zaman Türklere ait ilk kitaplar kimlerde? Uygurlarda. Peki kitapları biz nerede
25:23 saklarız? Kütüphanede. O zaman ilk kütüphanecilik faaliyetleri uygulardı. Peki kütüphane bizim neyimizdir? Arşivimiz. Bakın ilk arşivcilik faaliyetleri de uygurlardı. Peki kitaplar dağılmasın diye ne yaparız? Ciltleriz. İlk ciltçilik faaliyetleri de Uygurlarda. Peki kitap üzerinde bu tarafta bir yazı var. Buraya yazdıklarımızı sol tarafa yazdıklarımızı sağ tarafa resmediyoruz. Dolayısıyla perspektifsiz resimler, kafalar büyük, gövdeler küçük falan. Buna ne diyoruz? Minyatür. O zaman ilk minyatür örnekleri de Uygurlarda arkadaşlarım. Uygurlar mesela Soğut denilen İranlı bir kavimle ticaret yapıyorlar ve bunlardan etkilenip Soğut alfabesini öğreniyorlar. Sonra kendi milli alfabeleri olan Uygur alfabesini oluşturuyorlar ve soğutlu tüccarlarla ticaret yapıyorlar dedik ya. Mesela Uygurlar onlara mal veriyor.
26:10 Uygurlar onlardan mal alıyor falan. Soğutlu tüccarlar diyor ki ya artık ikimiz de yazıyı biliyoruz ve mal alıp vermelerimizi bir kağıda aktaralım. Sen benden ne aldın? Ben senden ne aldım? Arkadaşlarım yazıyorlar mesela diyorlar ki Aydın Hoca sen bizden bu kadar mal aldın. Haziran ayında bunu ödeyeceksin. Haziran ayında ödemezsen Ağustos'a, Eylü'le bu sarkarsa senden iki katını alırım. İşte arkadaşlarım bu doğrultuda Türklerde ilk ipotek senede faiz, bankacılık uygulamaları kimlerde görülüyor? Uygurlarda. Peki dikkat edin. Alfabe var, matba. O zaman Türklerde ilk örgün eğitim faaliyetleri kimlerde görülür? Yine Uygurlarda. Bakın, ilk eğitim faaliyetleri Asya Hunlarındadır ama ilk örgün eğitim faaliyetleri Uygurlardadır. Peki yazıyla bu kadar
26:57 haşır neşir olan bir toplum sözlü hukuk kuralları olan töreyi de yazılı hale getirir mi? Getirir. Peki bunlar tapınaklar yapmışlardı. Tapınaklarda ibadetlerini gerçekleştirmişlerdi değil mi? Peki tapınaklardaki duvar resimlerine ne ad verilir? Fresk. Peki tapınakların süslemesinde Çiniden yararlanılmaz mı? Evet. Bakın ilk fresk çinicilik örnekleri yine Uygurlarda görülür. Peki arkadaşlarım düşünsenize sizlerle birlikte ben burada yaşıyorum. Hadi arkadaşlarım hep birlikte tiyatroya gidelim desem tiyatronun sahnelendiği özel bir alan yok mu? Var. E arkadaşlarım o zaman tiyatro yerleşik toplumlara has bir uğraş değil midir? Evet. Peki tiyatronun temeli neye dayanır? Orta oyununa. O zaman Türklerde ilk orta oyunu yerleşik yaşama
27:42 geçmesinden dolayı kimlerde görülür? Uygurlarda arkadaşlarım pandomin veya mim sanatı. Bu da Uygurlardadır. Hani böyle bir şeye dokunuyormuş gibi değil mi? Mim sanatı vardır arkadaşlarım. Pandomin falan da denilir. Bu da ilk Uygurlarda görülür. Ve arkadaşlarım bakın Uygurlar en parlak dönemini Moyençur falan yaşatmış da şimdi Uygurların varlığına Kırgızlar son veriyor. Bak Kırgızlar son veriyor. Sonra Uygurlar Kansu ve Turfan Uygurları olarak varlıklarını belirli bir süre daha sürdürüyorlar ve Turfan Uygurlarının bulunduğu bölge etrafı dağlarla çevrili. Yan taraflarda yetişmeyen ürünler orada yetişiyor. Peki mevsiminde yetişmeyen sebze ve meyveye biz ne diyoruz? Turfanda diyoruz. Niye? İlk turfanda üretildiği için günümüzde turfan da sebze ifadesi arkadaşlarım Uygurlardan
28:28 günümüze ulaşmıştır. Tamam mı? Günümüzde kullandığımız turfan da sebzecilik ifadesi Uygurlardan günümüze ulaşmıştır. Niye? İlk turfanda üretildiği için arkadaşlarım. Peki ne oluyor arkadaşlarım? Sonra bu Kansu ve Turfan Uygurları, eee, bunların bulunduğu bölgeler Moğol hakimiyetine giriyor. Bakın Moğollar göçebedir. Uygurlar yerleşiktir. Değil mi? Yerleşik toplumlar her zaman göçebe toplumlardan kültürel anlamda daha ileridir. Ve eee, Moğollar bunların bulunduğu bölgeleri ele geçirdikleri zaman ya diyorlar bunlarda nasıl üst düzey bürokratlar var. Ne güzel öğretmenler var. Alıyorlar bunları kendi devlet bünyelerine katıyorlar. Ve arkadaşlarım Uygurlar Moğolların Türkleşmesinde etkili oluyor. Ve Moğollar Uygurlar için şu ifadeyi
29:13 kullanıyor. Diyor ki bunlar bizim hocalarımızdır. Bunlar benim hocamdır diyor. Tamam mı? Yani Uygurlar eee Moğollar Uygurlar için neyi kullanıyor? Benim hocam ifadesini kullanıyor arkadaşlar. Demek ki Moğolların Türkleşmesinde etkili olan Türk devleti veya boyu hangisiymiş arkadaşlarım? Uygurlar. Evet arkadaşlarım ben çekiliyorum. etrafı size tam ekran tahtayı göstersin. Sonra diğer Türk devletleri ve boylarını sizlere aktaracağım. Evet arkadaşlarım, tahtamızı doldurduk. İslamiyet öncesi Türk tarihine kaldığımız yerden devam ediyoruz. Ve şimdi ne diyoruz? Diğer Türk devletleri ve boyları. Arkadaşlarım diğer Türk devletleri ve boyları ile ilgili ÖSYM bize ne tarz sorular soruyor? Boyları sol tarafa veriyor. Yanlarına önemli
29:58 özelliklerini veriyor. Diyor ki hangisi yanlış eşleştirilmiştir? Bir de soruyu uzatarak soruyorlar. Yani sorunun uzun olması aslında sizin için faydalı. Bakın bir özellikten yakalayamazsanız diğer özellikten yakalama şansınız oluyor. Yani atıyorum Moğollara itaat eden ilk Türk boyu hangisidir? Yerine Moğollara itaat eden ilk Türk boyu olarak kabul edilen işte Türklere ait en uzun destanı oluşturan, yenise yazıtlarını oluşturan önemli Türk topluluğu hangisidir? O zaman ne diyoruz? Kırgızlar. Bakın bir özellikten yakalayamadığımız zaman diğer özellikten yakalama şansımız artıyor soruyu. Peki şimdi Kırgızlar bakın ne demişiz. Moğollara itaat eden ilk Türk boyu. Arkadaşlarım ben bunun yanına A diyorum. Bakın A.
30:44 Şimdi Moğollara itaat eden ilk Türk boyu Kırgızlar ama karşılaştırma yapıyorum. Bakın arkadaşlarım 7. maddede karluklar var. Karluklar var. Ve karluklarda ne yazıyor? Moğollara itaat eden ilk Müslüman Türk boyu. Bak ayrıcı özellik bu. İlk Müslüman Moğollara itaat eden Türk boyu hangisi? Bu da Karluklar. Yani bize sorsalar Moğollara itaat eden ilk Türk boyu hangisidir? Kırgızlar. Ama Moğolları itaat eden ilk Müslüman Türk boyu hangisidir? dediği zaman biz ne diyeceğiz? Karluklar. Ve arkadaşlarım bu Kırgızlar Uygurların varlığına son veriyor ve bunlar da Ötüken merkezli kendi devletlerini kuruyorlar. Ve arkadaşlarım bunlara ait Manas Destanı. Günümüzde hala yazımı devam ettirildiği
31:30 için yaşayan destan, canlı destan olarak anılıyor ve dünyanın en uzun destanı olarak kabul ediliyor. Ve Yenisey yazıtları. Yenisey yazıtları da yine Kırgızlara aittir arkadaşlarım. Genellikle mezar taşlarından oluşmaktadır ve tamamı okunamamıştır. İşte bu özellikleri verir. Der ki bu Türk topluluğu hangisidir? Bir de şunu söyleyeyim arkadaşlarım. Peçenekler dışındaki diğer Türk boyları aynı zamanda devlet de kurmuştur. Yani bunlarda boy devlet ayrımına girmeyin. Peçenekler devlet kuramamıştır. Ama bunların geneli boy teşkilatı halindeyken sonradan devletleşmiştir. Ben biliyorum. Şimdi piyasa soru bankalarından soru çözüyorsunuz. Ondan sonra diyorsunuz ki hocam burada soruda devlet demiş. Bu boy değil mi? Sana bu hangisi boy? Hangisi devlet diye ÖSYM
32:17 soru sormaz zaten güzel kardeşim. Tamam mı? Peki Akunlar diğer adıyla Eftalitler arkadaşlarım Afganistan dolaylarında hüküm sürmüşler ve bunlar ipek yolu üzerinde denetim kurmuşlardı. Bakın Göktürkler döneminde de bahsetmiştik. Göktürk Sasani ittifakı sonucunda Akunların varlığına son verildi mi? Evet. Bir de Akunların önemli bir hamlesi. İran'da Sasanler döneminde arkadaşlarım ne oluyor? Bir Mazdek isyanı çıkıyor. Bu Mazdek isyanının bastırılmasında Akunlar Sasanilere yardım etmişler. Peki, Hazarlar arkadaşlarım, Musevilik veya Yahudiliği benimseyen ilk ve tek Türk devletidir arkadaşlarım. Ve kendileri Sibirlerin yani Sabarların devamı olarak kabul edilirler. Ha bir de şunu söyleyeyim bakın. Eee, kutsal kitabı ve peygamberi
33:05 olan eee dinlere semavi din denilir. E dolayısıyla Yahudilik de arkadaşlarım Musevilik de semavi dindir. Çünkü kutsal kitabı ve peygamberi vardır. Peki arkadaşlarım bu Hazarlar Hz. Osmanlı döneminde İslam ordularıyla Kafkasya'da mücadele etmişler ve Belencer savaşı'ı yapmışlardır. Bakın arkadaşlarım, Hazarlar Hz. Osman döneminde İslam ordularıyla Kafkasya'da mücadele etmişler ve Belencer savaşıı yapmışlar. Bakın buraya B dedim. Alta baktığımız zaman Türgişler ise Emeviler döneminde İslam ordularıyla Orta Asya'da mücadele etmiştir. Bakın buna da B dedim. Demek ki İslam orduları ile mücadele eden Türk topluluk veya devletleri hangileri? Hazarlar ve
33:52 arkadaşlarım Türgişler. Bakın buna da B dedim. Yani bunları niye yanlarına yazıyorum? Siz de çalışırken karşılaştırarak çalışın. Bakın Hz. Osman döneminde mücadele eden Hazarlar, Emeviler döneminde mücadele edenler kimmiş? Türgişler. Hatta bu seneki arkadaşlarım yani 2025 yılındaki AYT sınavında Türgişleri ve aynı zamanda karlukları sordular. Dediler ki Emeviler döneminde İslam orduları ile Orta Asya'da mücadele eden ve eee İslamiye'ti benimseyen ilk Türk topluluğu olarak kabul edilen veya Karahanlıların kurucu unsuru olarak kabul edilen Türk toplulukları hangilerin hangisinde bir arada verilmiştir? diye sordular. Yani Türk işlerle karlukları sordular arkadaşlarım. Şöyle bir şey. İslam orduları ile
34:37 mücadele edenler hangileriydi? Hazarlar ve Türgişler. Şimdi bu Hazarlarla Türgişleri genellikle çoğu arkadaş karıştırıyor. Bakın Hazarlar diyorum. Tamam mı? Hangi dönemde? Hazret Osman döneminde İslam orduları ile mücadele etmişler. Bakın Haz Haz. E diğeri de ne? Türgişler arkadaşlarım. İkisi birbiriyle karışmamış oluyor. Türgişler de Emeviler döneminde mücadele etmişti. Peki Hz. Osmanlı döneminde İslam ordularıyla Kafkasya'da Hazarlar mücadele ediyorlar. Hangi savaşı yapıyorlar? Belencer Savaşı'ı yapıyorlar. Ve arkadaşlarım Hazarlarda paralı askerlik var. Bakın paralı askerlik var. Bunlar ordularında paralı asker bulundurmuşlar. Paralı asker bulunduran toplumlar yıkılmaya mahkumdur. Çünkü vatan millet sevgisi ön
35:24 planda değildir. Bu askerlerin savaşta canı ön plana düştüğü zaman savaş meydanını terk edip gidebilmişlerdir. Ve günümüzdeki Hazar Denizine Hazarlar adlarını veriyorlar. Ve Hazar ülkesinde yapılan kazı çalışmaları sonucunda arkadaşlarım Budistlere ait tapınaklar, Hristiyanlara ait kiliseler, Yahudilere ait havralar yan yana bulunmuş. Peki bir bölgede bu kadar dine ait mabetler yan yana bulunuyorsa o zaman o bölgede adil ve hoşgörülü yönetim yok mudur? Vardır. Ve bulundukları bölgeye Hazarlar Hazar Barış çağını yaşatmışlar. Buna da akademik kaynaklarda Paks Hazarika da denilmektedir. Bir de Hazarlarda yönetimin başında ne kadar kağan olsa da kağanlar bek denilen yöneticiler aracılığıyla devleti yönetmişlerdir. Bu da detay bir bilgi. Bak bek denilen
36:11 yöneticiler aracılığıyla devletlerini yönetmişlerdir. Peki Türgişler arkadaşlarım Türgişler kendi adlarına para bastırıyorlar. Özellikle Türk İş hükümdarı Bagat Arkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı olarak kabul edilir. Ve bakın Türgişler de yerleşik hayata geçmişlerdir. Arkadaşlarım Uygurlar yerleşik hayata geçmemişler miydi? Evet. Peki Türgişler de yerleşik hayata geçmiş mi? Evet tabii ki geçmiş. Bakın ezbere çalışmayın. Bazen mantık yürütün. Biz ne dedik? Hazarlarda da arkadaşlarım Yahudilere ait havralar, Hristiyanlara ait kiliseler, Budistlere ait tapınaklar yan yana. Peki arkadaşlarım bu yapı birimleri de yerleşik yaşama geçildiğinin kanıtı değil midir? O zaman Hazarlar da yerleşik hayata geçmiştir. Yani saplantılı bilgileri ezberlemeyin
36:56 arkadaşlarım. Mantık yürütün. Size verilen paragrafa göre, size verilen bilgiye göre hareket etmeyi öğrenin. Peki ne dedik? Eee, Türkşler Emeviler döneminde İslam ordularıyla Orta Asya'da mücadele etmişlerdir. Detay vatü Şıp ve Haristan savaşlarını yapmışlardır. Bu savaşlar çıkarsa alan sınavlarında çıkar. Hani GKY'de falan diğer sınavlarda bu kadar detayına gireceklerini zannetmiyorum. Ve arkadaşlarım Emevilerle olan bu mücadelenin liderliğini Türgiş hükümdarı Sulu Kağan yapmıştır. Ve Türgişler arkadaşlarım ikiye ayrılıyor. Sarı ve kara Türgişler olarak belirli bir süre daha varlıklarını sürdürüyorlar. Peki Avarlar diğer adıyla Juan Juanlar Aparlar. Arkadaşlarım Avarlar İstanbul'u
37:43 kuşatan ilk Türk boyudur. Sasanlerle birlikte İstanbul'u kuşatmışlardır. Ama bakın şurada bir kodlama yaptım. Bakın, İstanbul'u kuşatan Türk topluluk veya devletleri hangileridir? Bakın, pat diye eee kodladım arkadaşlarım. Şimdi arkadaşlarım, kuşatmalar aniden olur değil mi? Bakın pat diye bunlar İstanbul'u kuşatıyorlar. Hangileri arkadaşlarım? Bakın patın içinde peçenekler var arkadaşlarım. Avarlar var. Ve birazdan göreceğiniz Tuna Bulgarları var. Bak Tuna Bulgarları var. O zaman bunlar İstanbul'u kuşatan Türk toplulukları ya. Bakın şunları da karşılaştırayım. Buna C dedim. Başka ne olmuştu? Tuna Bulgarları ve Avarlar da İstanbul'u kuşatmışlardı.
38:28 Bakın şuna da C diyorum arkadaşlarım. Bulgarlar da burada. Tuna Bulgarları İstanbul'u kuşatmıştı. Bir de Peçenekler İstanbul'u kuşatmıştı. Bakın bunlara C dedim. Yani çalışırken C'leri karşılaştırarak çalışacaksınız. Peki arkadaşlar Avarlar hem Orta Asya'da hem Avrupa'da devlet kuruyorlar. Hatırlayalım. Avarların Orta Asya'daki varlığına bu kanan son vermedi mi? Evet. Avarlar Avrupa'ya göç etti ve Avrupa'da da yeni bir devlet kurdular. Yıllar öncesinin ön Nisan sınav sorusu. Bayan Han önderliğinde Avrupa'ya giderek devlet kuran, Slavlara askerlik ve teşkilatlanma konusunda yardımcı olan, üzengiyi Avrupalılara öğreten Türk topluluğu hangisidir? Cevap Avarlar. Arkadaşlarım bakın Avarlar aynen Hunlar
39:14 gibi. Nasıl Hunlarda hem Asya Hun hem Avrupa Hun devletleri var arkadaşlarım. Avarlarda Hunlar gibi hem Orta Asya hem Avrupa'da devlet kurmuşlardır. Bakın bu da çok güzel bir soru olur. Hem Orta Asya hem Avrupa'da devlet kuranlar hangileri arkadaşlarım? Avarlar ve Hunlar. Peki bunlar Avrupa'daki devletlerini kim önderliğinde kurmuşlardı? Bayan Han önderliğinde kurmuşlardı. Peki Slavları askerlik, sanat, teşkilatlanmada etkilemişler mi? Evet arkadaşlarım, Ruslar da Slav ırkından değil mi? Evet. Balkanlardaki çoğu ulus da Slav ırkından. Yani Ruslar gibi topluluklara ordu nasıl kurulur, devlet nasıl kurulur? Bunu öğretenler kimler? Avarlar. Ve ne dedik? Avrupalılara üzengi öğretiyorlar. Ve arkadaşlarım hani kavimler göçü sonucunda Franklar Fransa'ya gidip
40:01 günümüz Fransızlarını oluşturuyorlardı. Değil mi? İşte Franklar arkadaşlarım ne oluyor? Avarların Avrupa'daki varlığına son veriyorlar. Ve yine tekrar ediyorum, İstanbul'u kuşatan Türk topluluk veya devletleri hangileriymiş? Bakın, pat diye İstanbul'u kuşattılar. Pat diye kodladık. Peçenekler, Avarlar, Tuna Bulgarlar. Peki arkadaşlarım bakın ben burada bir harita eee çizdim ve bu harita üzerinde bu Türk boylarını da göstereyim aslında ben size arkadaşlarım. Bakın mesela şöyle Kırgızlar. Bakın Kırgızlar Orta Asya'da kurulmuş değil mi? Avrupa'ya falan gitmiyorlar. Bakıyoruz Akunlar. Bakın Akunlar şu Afganistan dolaylarındalar.
40:47 Avrupa'ya falan gitmiyorlar. Ardından Hazarlara baktığımız zaman arkadaşlarım Hazarlar bu bölgede kurulmuşlar. Aslında bu bölge bir nevi nedir arkadaşlarım? Doğu Avrupa olarak kabul edilir. Bunları da aslında Avrupa'ya göç eden Türk toplulukları içerisinde gösterebiliriz. Türgişlere bakalım. Türgişler Orta Asya'nın içlerinde kalmışlar ve Emevilerle falan mücadele etmişler. Bak bunlar, bunlar da Avrupa'ya gitmiyor. Avarlara baktığımız zaman bakın Avarların Orta Asya'daki varlığına bu Kaan son veriyor ve Avarlar geliyor Avrupa'ya. Avrupa'da da yeni bir devlet kuruyorlar. Bak hem Orta Asya hem de Avrupa'da devlet kurmuşlar. Peki buraya geldik. Bulgarlar arkadaşlarım bakın Bulgarlar zaten günümüzdeki Bulgaristan
41:32 dolayları bakın bu Balkanlar tarafında bak Bulgarlar burada bak Avrupa'ya göç etmişler. Karluklara bakıyoruz. Karluklar Orta Asya'nın içlerinde kalmışlar. Şu taraflarda falan. Hatta Karahanlıların da kurucu unsuru olacaklar. Bak bunlar da Avrupa'ya gitmiyorlar. Şu tarafa geldim. Bakın Macarlar arkadaşlarım. Macarlar da Macaristan'dan aklınızda kalsın. Bakın onlar da Avrupa'da devlet kuruyorlar. Macarlar. Peki Sibirler arkadaşlarım Sibirler şu bölgedeler veya Sabarlar da deniliyor bunlara. Bakın burada aslında Doğu Avrupa kabul ediliyor. Bunları da Avrupa'ya göç eden Türk toplulukları için de Hazarlar gibi alabiliriz. Peki Oğuzlar, Peçenekler ve Kıpçaklar
42:21 arkadaşlarım bunlar Orta Asya'daydı ama bunlar Bizans ordusunda ücretli askerlik yapıyorlar. Kimler? Oğuzlar. Peçenekler ve kıpçaklar. Bakın kop diye kodladım. E Bizans'ta bir Avrupa devleti değil mi? Evet. E bunları da Avrupa'ya göç eden Türk toplulukları içerisinde alabiliriz. Mesela şu altta başkırtlar var arkadaşlarım. Bakın başkırtlar günümüzdeki Rusya'da yaşayan, hala varlıklarını sürdüren özerkulu. Ah başkırtlar falan da burada. Bunlar Avrupa'ya gitmediler diye kabul ediyoruz. E Kimekler Orta Asya'nın içlerinde kalmışlar. Onlar da bu tarafta. Ardından Tabgaçlar. Bak Tavgaçlar büyük harfle yazıyorum Çin'de kurulmuş Türk devletidir. Bak bunu bilin arkadaşlarım. Tabgaçlar Çin'de kurulmuş Türk devletidir. Peki bakın Bulgarları
43:09 anlatmadım. Bulgarlar Kubrat döneminde büyük Bulgar krallığını kuruyorlar. Sonradan Bulgarlar Tuna ve İTil Bulgarları olmak üzere ikiye ayrılıyorlar. Harita bilgisi bakın ne kadar önemli arkadaşlarım. Avrupa'da derin bir havzada akıp bu şekilde gelip Karadeniz'e dökülen nehir nedir? Tuna Nehri. Ve bakın Tuna Bulgarları bu çevrede kuruluyor. Bakın Tuna Bulgarları burada kuruluyor. Peki arkadaşlarım kavimler göçü sonucunda ne oldu? Batı ve Doğu Roma diye Roma İmparatorluğu ayrıldı. Mesela neydi? Batı Roma arkadaşlarım Katolik olarak kalmıştı. Doğu Roma Ortodoksluğu benimsemişti. Değil mi? Bak, Doğu Roma Ortodoksluğu o zaman Tuna Bulgarlarının olunduğu olduğu bölge Ortodoks mezhebini
43:55 benimseyenlerin yoğun yaşadığı bir bölge değil mi? Evet. Ve bunlar arkadaşlarım Boris Han döneminde Hristiyan Ortodoks oluyorlar. Peki bu Balkanlar bölgesinde arkadaşlarım Slavlar yaşamıyor mu? Evet. Peki Slavlarda hükümdarlar hangi unvanı kullanıyor? Çar unvanını kullanıyor. Bak Ruslar da Slav ırkından, onlar da Çar unvanını kullanıyor, değil mi? Bakın, hükümdarlarının çar unvanını kullandığı tek Türk topluluğu hangisidir? Türk devleti hangisidir? Tuna Bulgarlarıdır. Ve dikkat edin bunlar İstanbul'u da kuşatmışlar. Zaten coğrafi olarak İstanbul'a yakınlar mı? Evet. Bakın İstanbul'u da kuşatıyorlar. Şimdi bakın ezber bilgiler arkadaşlarım. Tuna Bulgarları Asparuh önderliğinde kuruluyor ve Boris Han döneminde Hristiyanlığın Ortodoks mezhebini benimsiyorlar ve hükümdarları çar
44:41 unvanını kullanıyor ve ne dedik? İstanbul'u da kuşatıyorlar. Arkadaşlarım başka bir nokta arkadaşlarım şu Hazar Denizine dökülen Itil Nehri var. Bakın İTil Nehri var. Ve arkadaşlarım bunlar İTil Bulgarları da bu çevrede kuruluyor. Ve bakın şu tarafta Abbasiler var. Abbasiler bu İTil vulgarlarıyla ticaret yapıyorlar. Düşünsenize ben Abbasili tüccar heyetinin başında olan adamım. İTil Bulgar ülkesine gidiyorum. malları sağ salim oraya götürmüşüm. İTil bulgarlarına diyorum ki ya bana bir yer gösterin. Ben bir şükür namazı kılacağım. Arkadaşlarım başlıyorum namaz kılmaya. Arkamda da benimle birlikte oraya gidenler şükür namazımızı kılıyoruz. Bize diyorlar ki ya siz ne
45:26 yapıyorsunuz? Diyoruz ki bizdeki Allah inancı gereğince diyoruz böyle böyle ibadetlerimizi yerine getiriyoruz. Ya diyorlar sizler çok düzgün insanlarsınız. Ülkenize döndüğünüzde halifenize söyleyin. Bize eee din görevlisi göndersin. Biz de İslamiyet'ti benimsemek istiyoruz. Yani Abbasilerle yaptıkları ticaret sonucunda İslamiyet'ti benimseyen Türk devleti hangisidir? İTil Bulgarları arkadaşlarım. İTil Bulgarları. Peki bunlar kimin döneminde İslamiyet'ti almışlar? Almış han döneminde İslamiye'i almışlar. Bakın Abbasilerle yaptıkları ticaret sayesinde almış han döneminde İslamiyet'ti benimseyen Türk devleti veya topluluğu hangisidir? İTil Bulgarları. Ama ÖSYM itil Bulgarları yerine bazen Volga Bulgarları ifadesini kullanıyor
46:12 arkadaşlarım. Bak Volga Bulgarları. Şimdi birçok arkadaş Tunayla Volga Bulgarlarını falan karıştırıyor arkadaşlarım. Bakın Ruslar bu tarafta arkadaşlarım. Rusların geleneksel içeceği nedir? Vodka. Bak vodka Bulgarları. Bak Ruslara yakın bak. Karıştırmayın. Tamam mı? Ya da arkadaşlarım herhangi bir Rus kadın bir Türk dizisinde oynuyorsa genellikle adı nedir? Olga değil mi? Bak Olgalara yakın bak. Olga Bulgarları tamam mı? Yani İTil Bulgarlarının diğer adı neymiş? Volga Bulgarları. Bak bu şekilde Bulgarlar birbiriyle karışmamış oluyor. Ve ÖSYM'nin en çok sevdiği Türk topluluğu Karluklar. Çıkmadığı sınav yoktur
46:57 arkadaşlarım. Bakın, Karluklar Göktürk Devleti'nin yıkılmasında etkili miydi? Karluklar Uygur ve Basmillerle birleşip ne yaptılar? Göktürk Devleti'nin yıkılmasını sağladılar. Sonra bu Karluklar Uygurların da kurulmasında etkili oldu mu? Evet. Ve ilk Müslüman Türk boyu olarak mı kabul ediliyor? Evet. Bakın şöyle bir karşılaştırma. İlk Müslüman Türk boyu arkadaşlarım nedir? Karluklardır. İlk Müslüman Türk devleti İTil bulgarlarıdır. Biz eskiden anlatınca Karahanlılar derdik ama yapılan son araştırmalar sonucunda İTil Bulgarlarının Karahanlılardan daha önce İslamiyet'ti benimsediği ortaya çıkarılmıştır. Ve bakın Karahanlılar Orta Asya'da, Orta Asya burası arkadaşlarım. Bu taraf Kafkasya'nın yukarı kısmı. Burası Orta Asya değil.
47:43 Tamam mı? O yüzden bakın Orta Asya'da ilk Müslüman Türk devleti dediğinde ne diyeceğiz? Karahanlılar. İlk Müslüman Türk devleti dediğinde İTil Bulgarları diyeceğiz. İlk Müslüman Türk boyu dediğimizde de karluklar diyeceğiz arkadaşlarım. Ve karluklar için ne dedik? Moğollara itaat eden ilk Müslüman Türk boyu. Bakın Moğollara itaat eden ilk Türk boyu hangisiydi? Kırgızlar. İlk Müslüman Türk boyu dediği zaman ne diyeceğiz? Karluklar diyeceğiz. Ve arkadaşlarım bakın Çin ile Abbasiler arasında bakın Çin ile Abbasiler arasında 751 yılında bir Talas Savaşı oluyor. Ve bu Talas Savaşı sürecinde arkadaşlarım Orta Asya'nın kuzeyinde yaşayan Karlukların liderliğinde bakın Yağma, Çiğil, Tusi denilen Türk toplulukları var. Bunlar da bu savaş
48:31 sırasında diplerindeki düşman Çin'dense uzaktaki düşman Abbasilerin yanında yer alıyorlar. Kimler? Karluk, Yağman, Çiil ve TI ve Müslümanlar arkadaşlarım savaşta tam cenge girmeden önce arkadaşlar ne yaparlar? Bir namaz kılarlar. Bu doğrultuda bunlar da Müslümanlardan etkileniyorlar ve bunlar da İslamiyet'ti benimsiyorlar. Bakın İslamiyet'ti benimsiyorlar. Peki Tala Savaşı'nı Abbasiler kazanıyor, Çin yenilgiye uğruyor. Çin'in Orta Asya üzerindeki baskısı sona eriyor mu? Evet. İşte bu Karlok, Yağma, Çiil, Tusi denilen Türk boyları da Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlıların kurulmasını sağlıyor. Yani Çin baskısı ortadan kalkınca Müslüman olan bu Türk toplulukları ne yapıyor? Orta Asya'daki ilk Müslüman
49:16 Türk devleti olan Karahanlıların kurulmasında etkili oluyor. Bakın ÖSYM birçok sınavda sordu. Karahanlıların kurucu unsuru olan Türk topluluğu hangisidir? Karluklar. İlk Müslüman Türk boyu hangisidir? Karluklar. Talas Savaşı'nda Müslüman Arapların yanında yer alan önemli Türk boyu hangisidir? Karluklar. Bu saydıklarımın hepsini çeşitli sınavlarda sordular. Peki geldik buraya. Macarlar. Arkadaşlarım Macarlar liderlere Arpat önderliğinde Avrupa'ya gidiyorlar ve Avrupa'da bir devlet kuruyorlar. Yalnız bunlar Hristiyanlığın Katolik mezhebini benimsiyorlar ve milli benliklerini belirli ölçüde yitiriyorlar. Ama günümüzde bir araştırma yapılıyor. Günümüzdeki Macarcada 3500'ün üzerinde Türkçe kelime var. O yüzden dünyada ilk Türkoloji enstitüsü Macaristan'ın başkenti
50:03 Budapeşt'te kuruluyor. Bir de güncel bilgilerde falan kurum kuruluş sınavlarında sorulur diye bir ekstra bilgi vereceğim. Arkadaşlarım Macaristan'da Bugaç denilen bir kasaba var ve bugaçta Türk kurultayları düzenleniyor. Bakın Türk kurultayları düzenleniyor arkadaşlarım. İlk Türk kurultayı Kazakistan'da düzenlenmişti. Sonra da Macaristan'ın Bugaş kentine alındı. Ve bugaş kentinde unutulmaya yüz tutmuş Türk sporları, sanatları, zanaatları, bunların hepsi arkadaşlarım orada tüm Türk topluluklarının katılımıyla oyunlar şeklinde, görüşmeler şeklinde bunlar yeniden canlandırılıyor arkadaşlarım. Yani Türk kurultaylarının düzenlendiği Macaristan'daki kent hangisiymiş? Bugaç kenti. Arkadaşlarım hatta şöyle bir şey söyleyeceğim
50:48 arkadaşlar. Yakın zamanda Kazakistan'da Türk olimpiyatları düzenlendi ve burada arkadaşlarım özellikle Atilla vurgulandı, Tomris vurgulandı. Eee hatta arkadaşlarım altın elbiseli adam zırhı. Bu da bu olimpiyatlarda canlandırıldı. Hatta olimpiyat da demeyeyim de göçebe oyunları diye adlandırmışlardı. 5 mi 6 göçebe oyunları diye geçiyordu. Kazakistan'da gerçekleşti. Yani eee Bugaça eee bu Türk kurultaylarına katılan topluluklar o göçebe oyunlarına da katıldılar. Peki Sibirler diğer adıyla Sabarlar arkadaşlarım günümüzdeki Sibirya'ya adını veren Türk topluluğudur ve bunlar 6. yüzyılda Anadolu'ya akınlar düzenliyorlar. Yağma ve talan akınları
51:34 Kastamonu ve Kapadokya çevresine gelip ihtiyaçlarını karşılayıp geri dönüp gidiyorlar. Ve arkadaşlarım bakın Oğuzlar, Peçenekler ve Kıpçaklar. Oğuzlar, Peçenekler ve Kıpçakların ortak özelliği nedir? Bunların üçü de arkadaşlarım Bizans ordusunda ücretli askerlik yapmışlardır. Bakın Bizans ordusunda ücretli askerlik yapan Türk toplulukları hangileridir? Bakın Kıpçaklar, Oğuzlar, Peçenekler. Şöyle kodluyorum. Bunlar Orta Asya'nın bağrından kopup gelip Bizans'ta ücretli askerlik yapıyorlar. Bir de ben örgün eğitimde falan bunları anlatınca bazı arkadaşlar tersten kodlamış. Hani Orta Asya'dan ne halt yemeğe geldin şeklinde böyle daha çok akılda kalabilir. Tamam mı? Şimdi bakın. Kıpçaklar, Oğuzlar ve Peçenekler Bizans ordusunda ücretli askerlik yapıyorlar. Ya arkadaşlar
52:21 bunlar 1071 Malazgirt Savaşı'nda özellikle Oğuzlar ve Peçenekler karşı tarafta Türklerin olduğunu öğrenince Bizans'ı satıp Sultan Alparslan'ın Büyük Selçuklu Sultan'ın saffına geçiyorlar ve Malazgirt Savaşı'nı Sultan Alparsa'nın kazanmasında etkili oluyorlar. Bizans bu durumda mağduriyet yaşıyor ve Bizans imparatoru arkadaşlarım eee ne yapıyor? Kıpçaklara diyor ki bak diyor sen de Türksün. Sen Malazgirt Savaşı'nda beni satmadın. Alın size istediğiniz kadar para, istediğiniz kadar altın. Oğuzları ve peçenekleri ortadan kaldırın. Arkadaşlarım kıpçaklar yoğun bir şekilde peçeneklerle mücadeleye girişiyorlar ve peçeneklerin büyük bir kısmını ortadan kaldırıyorlar. Oğuzlarla olan mücadeleleri de Dede Korkut hikayelerine
53:06 konu oluyor. Bakın Dede Korkut hikayelerine konu oluyor. Peki ben Oğuzlardan başlayayım. Bunları tek tek vereyim. Arkadaşlarım, Oğuzlar Türklerin en kalabalık topluluğudur. 24 tane kola ayrılmıştır. Bakın 24 tane kola ayrılmıştır. Ve Avrupa'ya giden, Hristiyanlaşan Oğuzlara Uz denilir. Güneye inerek İslamiyet'ti benimseyen Oğuzlara da Türkmen denilmektedir. Ve yeni MEB kitabında bir kavram kesinlikle bir yıl bir sınavda çıkacak. Cihan Şumul kavramı ve MEB kitaplarında kurulan cümle şöyle diyor ki: "Oğuzlar birçok Cihan Şumul devletin kurulmasında etkili olmuştur." Hocam Cihan Şumul ne demek? Cihan Şumul evrensel devlet demek. Dünya çapında devlet demek. Arkadaşlarım
53:52 Oğuzlar mesela merkezi Yenikent olan Orta Asya'da kurulan Oğuz Yavgı Devleti'ni kurmuşlar. Ardından Büyük Selçukluların kurulmasında, Anadolu Selçuklukların kurulmasında, özellikle en büyük Cihan Şumul Türk Devleti Osmanlı'nın kurulmasında arkadaşlarım Oğuzlar hep etkili olmuştur. Peki arkadaşlarım Oğuzlar ana hatlarıyla iki kola ayrılıyor. Bakın Bozoklar ve üç oklar. Bakın, Bozoklar Günhan, Ayhan, Yıldız Han diye ayrılıyor. Üç oklar Deniz Han, Dağan, Gökhan diye ayrılıyor. Ve bunlar da kendi içinde her bir alt kol dör tane ayrı başlığa ayrılıyor. Bakın şimdi arkadaşlarım Osmanlılar için ne diyoruz? Osmanlılar Oğuzların Bozok kolunun Günhan soyundan gelen kayı boyundandır diyoruz. Bakın Büyük
54:39 Selçuklara baktığımız zaman Oğuzların üç kolundan gelen Deniz Han soyunun kınık koluna mensuptur diyoruz. Peki şunlara dikkat ediyor musunuz? Bunları ÖSYM'nin çok soracağını zannetmiyorum. Sorarlarsa alan sınavlarında sorarlar da size bir şey göstermek istiyorum. Mesela şunlara bakın. Bayat, Karaevli, Yazır, Döger, Dodurga Yaparlı Avşar Karkın Beydili, Kızık. Mesela Iğdır, Yiva, Büdüz Kınık Salur Eymür Alayuntu Yüreğir. Bakın bayındır, Çepni, Çavuldur, Peçenek. Şimdi içinizden bazıları şunu söylüyordur. Aa hocam bunlardan bazıları benim bildiğim köy isimleri. Aa hocam bizim köyümüzün adı Çavuldur. Hocam bizim köyümüzün adı Çepni. Hocam biz Çepnilerdeniz hocam biz Avşarlardanız. Bakın bunları diyenleriniz vardır eminim. Şöyle bir
55:26 bilgi vereyim arkadaşlarım. Mesela Orta Asya'da düşünün. Mesela şuralarda Seyhun ve Ceyhun ırmakları akıyor. Bak Seyhun ve Ceyhun ırmakları. Aradaki bu bölgede arkadaşlarım yüreğir boyu yaşıyor. E bunlar Orta Asya'dan Anadolu'ya geliyorlar arkadaşlarım. Buraya gelince bir bakıyorlar burada iki tane nehir var arkadaşlarım. Bu nehirlerden birine Seyhan, birine Ceyhan adını veriyorlar. Ve buralar nerede? Seyhan ve Ceyhan nehirleri Adana'da. Ve Adana'nın merkez ilçelerinden birinde adı günümüzde Yüreğir değil midir? Bakın arkadaşlarım, geldikleri yerlerdeki isimleri gittikleri yerlere veriyorlar. Hatta
56:11 şöyle bir bilgi vereyim arkadaşlarım. Atatürk Ankara'yı başkent ilan ediyor, değil mi? Mecliste bazı milletvekilleri Atatürk'e şunu söylüyorlar. Diyorlar ki, "Paşam," diyorlar, "niye Rum adını başkent adı olarak kullanıyorsun?" Atatürk de diyor ki, "Ankara adı bir Rum adı değil ki." diyor. "Paşam, bunu nereden biliyorsunuz?" diyor. "Araştırdım." diyor. "Biliyorum." diyor. Diyor ki Orta Asya eee Orta Asya'da diyor engü denilen bir yer var diyor. Hatta Ankiri denilen de yer var deniliyor. Tamam mı? İşte diyor buradan gelen Türkler gelip buraya yerleşmiştir. E dolayısıyla Engüri, Angora, Angara, Ankara şeklinde günümüze kadar dönüşmüştür diyor. Gerçekten de ben
56:58 Ankara'da ikamet ediyorum. Ankara'da Engüri çarşısı vardır. Mesela Ankara'nın ünlü Angora tavşanı vardır arkadaşlarım. Yani Orta Asya'daki Türkler gittikleri yerlere hep kendi isimlerini vermişlerdir. Bir de şöyle bir şey söyleyeyim arkadaşlarım. Düşünün ben Oğuzların kınık koluna mensup biriyim. Mesela benim var 20 tane çocuğum. Benim kardeşim de Kınık Boyundan değil mi? Benim öz kardeşim. Ben diyorum ki kardeşim diyorum buralar bize dar gelir. Bu oba bize dar gelir. Git sen farklı yeri yurt edin. Kardeşim de gidiyor başka bir yeri yurt ediniyor. Kınıık boyundan ya o da orada Kınık köyünü kuruyor. O yüzden Türkiye'nin dört bir yanına bakın arkadaşlarım. Mersin'de Kınık Köyü vardır. Eskişehir'de Kınık Köyü vardır. Ankara'da Kınık Köyü vardır. İzmir'de Kınık Köyü vardır. Mesela ben aslen Iğdırlıyım. Ağrı'da
57:44 doğdum, büyüdüm. Bakın arkadaşlarım. Ah. Deniz Hansoyunun Iğdır boyu vardır. Bak arkadaşlarım, İzmir'in Çeşme ilçesine gittim. Iğdır, iyidir denilen köy de var. Bak, köy de var. Yani Türkiye'nin birçok bölgesinde arkadaşlarım böyle bu tarz şeyler var. Peki, Peçenekler arkadaşlarım, Peçenekler hiçbir zaman devlet kuramadı ve hep boy teşkilatı halinde kaldılar. Ve bunlar da arkadaşlarım İstanbul'u kuşatıyorlar. Kiminle birlikte? Çaka Beyliği ile ittifak kurarak bir dönem bunlar İstanbul'u kuşatmışlar. Peki, kıpçaklar, diğer adıyla kummanlar. Arkadaşlarım Türklerin en güzel boyu olarak bilinen Türk topluluğudur. Sarışın renkli, gözlü, uzun boylu erkek ve kadınlardan oluştuğu belirtilir. Hatta bunların Ruslarla evlilik yaparak günümüzdeki
58:29 Finlandiyalıları oluşturdukları da iddia edilir arkadaşlarım. Bazı kaynaklarda böyle bilgiler de vardır. E şimdi arkadaşlarım bu kıpçaklar Malazgirt Savaşı'nda Bizans'ı satmamışlardı ve Bizans tarafından Oğuz ve Peçenekleri ortadan kaldırmakla görevlendir görevlendirildiler. Bunlar Peçeneklerin büyük bir kısmını ortadan kaldırdı. Oğuzlarla olan mücadeleleri Dede Korkut hikayelerine konu oldu. Ama bunlar rahat durmadılar. Ruslarla da mücadele ettiler. Ruslarla olan mücadeleleri Rusların Igor destanına konu oldu. Ve arkadaşlarım şuna bakın. Bakın bunların diğer adı kumanlar değil mi? Bak kumanlar arkadaşlar. Bunlar Kodex Kumanicus adlı bir sözlük hazırlıyorlar. Bakın Kodex Kumanus adlı bir sözlük hazırlıyorlar. Kuman, Kuman zaten buradan çıkıyor. Ve bunların savaşçılık
59:16 özellikleri çok gelişmiş. Eyyubiler ve Memlükler adı verilen Türk İslam devletleri ordularını bunlardan oluşturuyorlar. Ve arkadaşlarım şöyle bir şey. Karadeniz'in kuzeyinden bakın Sibirya'ya kadar uzanan bu saha. Bakın Karadeniz'in kuzeyinden Sibirya'ya kadar uzanan bu sahaya kendi adlarını veriyorlar. İşte bu bölgeye ne deniliyor? Deşti kıpçak. Bak deşti kıpçak. Arkadaşlarım bir mantık vereceğim. Bir bağlayıcı cümle kullanacağım. Bakın bu Deşti Kıpçak bölgesinde kurulan Moğol devleti hangisidir? Altınorda devletidir. Ve bu kıpçaklar Altınorda devletinin Türkleşmesinde etkili olmuşlardır. Bakın Altınorda devletinin Türkleşmesinde
1:00:02 etkili olmuşlardır. Çıkmış hakimlik sınav sorusu. Deşti Kıpçak bölgesinde kurulan Moğol devleti hangisidir? Bakın bu bölgede kurulmuşlar. Hatta Altınorda devletinin varlığına da Timur devleti son verecek. E ne olacak? Buradaki Ruslar güçlenip ileride Osmanlı'nın başına bela olacaklar. Peki. Evet. Deşti Kıpçağı da söyledi. Kıpçak bozkırı Altınorda devletinin Türkleşmesinde etkili olmuştur dedik. Evet. Diğer başka Türk boyları mesela Başkıtlar. Günümüzde Rusya'da Başk Kordoslan özerk bölgesi var. Burada hala varlıklarını sürdürüyorlar. Kimekler ülkelerini 11 ile ayırıp Tutuk denilen valiler aracılığıyla yönetmişlerdir. Bakın Tutuk denilen valiler aracılığıyla. Bunu buraya yazdım. Ve Tabgaçlar da Çin'de kurulmuş Türk
1:00:48 topluluğudur. Türk devletidir arkadaşlarım. Evet, çok şükür diğer Türk devletleri ve boylarını da vermiş olduk. Şimdi bir hikaye anlatacağım. Ondan sonra dersimi bitireceğim. Arkadaşlarım mesela içinizde birçok kişi Bilge Can Dede ile Keloğlan'ın eşek hikayesini ya izlemiştir ya duymuştur. Şimdi hikayeyi bilmeyenler için şöyle bir anlatayım. Bir de şöyle bir şey arkadaşlarım. Konu anlatırken araya hikaye koymamaya çalışıyorum. Belki dinlemek istemeyen arkadaşlarım olur. O yüzden genellikle hikayeleri dersin sonuna koyuyorum. İzlemek istemiyorsanız da izlemezsiniz. Tamam mı? Şimdi Bilgecan Dedeyle Kelo olan arkadaşlarım yanlarında eşek de var. Bunlar bir yerden bir yere gidecekler. Bilge Can Dede diyor ki yavrum diyor Kelana sen küçüksün diyor.
1:01:34 Eşeğe sen biner misin diyor. Arkadaşlar Kelğlan eşeğe biniyor. Bilge Can Dede yürüyor. Kelo olan eşeğin sırtında. Arkadaşlarım birkaç kişiyle karşılaşıyorlar. Dönüp Kelğlanla Bilgecan Dedeye şöyle diyorlar. Diyorlar ki yavrum diyorlar Kelğan'a utanmıyor musun diyor yaşlı adamı yürütüyorsun kendin eşeğe binmişsin. Keloğlan da diyor ki Bilge Can dede bu böyle olmayacak diyor. Neyse Keloğlan iniyor. Bilge Can dede bu sefer eşeğe biniyor. E Bilgecan dede eşeğin üstünde. Keloğlan aşağıda. Yine birkaç kişiyle karşılaşıyorlar. O karşılaştıkları kişiler de şunu söylüyor. Diyor ki ya diyor adama bak diyor küçücük çocuğu yürütüyor. Kendisi eşeğe binmiş. Bilgecan dede diyor ki, "Keloğlan bu böyle de olmayacak" diyor. Sonra arkadaşlarım Bilgecan Dede
1:02:20 Keloğlan'a diyor ki, "Oğlum" diyor, "gel" diyor "senim arkama bin" diyor. İkisi birlikte eşeğe biniyorlar. Yine birkaç kişiyle karşılaşıyorlar ve karşılaştıkları kişilere, kişiler şunu söylüyor. Diyor ki ya diyor bunlara bak diyor yazın sıcağında diyor incecik eşiğe iki kişi birden bilmişler. Bunlarda hiç merhamet yok diyorlar. Bilge dedeyle kelğan diyor ki yok bu böyle de olmayacak arkadaşlarım. İkisi birden eşekten iniyor. Eşek de yürüyor. Bilge Can dede de yürüyor. Keloğlan da yürüyor. Yine birileriyle karşılaşıyorlar. O birileri de diyor ki ya şunlara bak diyor. Eşek dümdüz yürüyor. Biri de gidip eşeğe binmiyor. Yani şuraya getireceğim arkadaşlarım. Bakın bir yola çıktınız. Başarmak için elinizden gelen her şeyi yapmak zorundasınız. Ama bu yola çıkarken
1:03:05 çeşitli engeller karşınıza çıkacak. Birçok kişi size farklı farklı söylemlerde bulunacak. Siz memur olmak istiyor musunuz? 657'ye tabi olmak istiyor musunuz? Az önce anlattığım olaylar gibi hiç kimseyle ilgilenmeyin arkadaşlarım. Bildiğiniz yolda ilerleyin. Kulak asmayın arkadaşlarım. Sizi sizin ders şevkinizi kaçıracak insanlardan uzak durun. Hayat sizin hayatınız. Siz kendinize değer vermezseniz, kendinizi önemsemezseniz kimse sizi arkadaşlarım sallamayacak. Ne yazık ki bunu üzülerek söylüyorum. O yüzden hep birlikte biz bunu başaracağız arkadaşlarım. Memleketlerinize selamlar, sevgiler gönderiyorum arkadaşlarım. Bir sonraki dersimizde kaldığımız yerden İslamiyet öncesi Türk tarihine devam
1:03:52 edeceğiz. Hoşça kalın. Ben çekiliyorum. Etrafa tam ekran tahtayı veriyorum. Ah. [Müzik]
