0:00 [Müzik] Evet, geldik ikinci videoya Nazım. Ne işleyeceğiz? Tabii ki genellikle sorunun da çok ağırlıklı olduğu yer olan Göktürk, Kutluk, Uygur. Ha diğerleri de var ama bu üçü çok önemli bizim için. Göklükler zaten Türk adıyla kurulmuş. Biliyorsunuz ki ilk Türk devleti olma sebebiyle zaten çokça soru gelen bir yer. Kutluklar onun devamı yani Göktürük Devleti ve yerleşik yaşama geçen ilk Türk Devleti Uygurlardaki bu değişimin sebepleri ve sonuçlarını işleyeceğiz. Önce tabii ki neyden başlıyoruz? Eee, ilk video tabii 3 saat sürünce bizim arkadaşlar dedi ki bundan sonrakiler de böyle sürer mi? Hayır arkadaşlar 1,5 saat 2 saat arasında sürecek. Eee ama
0:45 erken başlayanlar 2x'e izlemeyecekler. Normal izleyecekler ki o zaman da ne olacak bunun? Nerede hoca vurgu yapıyor? Nereye vurgu yapmıyor? Nerede daha önem veriyor? Bunları da hep beraber göreceğiz. Hazır mıyız Murat? YouTube'dakiler. Hadi bakalım. Önünüzde ders notları açık olsun ama önce ben dinleyip yazacağım. Onun en sonunda siz okuyacaksınız. Bunu da böyle bilelim. Ders notları olur, harita hatarı olur, konan fark etmez. Önünüze bir şey muhakkak açık olsun. Şimdi Göklükler deyince zaten devletin adıyla sizler de haşır neşır olduğumuzdan dolayı Türk adıyla kurulmuş ilk Türk devleti. Şimdi bu devlet normalde Aşina adı verilen bir eee ne vardır? Türk boyu vardır. Aşina kelime manası kurt demek zaten. Şimdi bu boy biliyorsunuz ki arkadaşlar bazı aileler
1:33 kut almıştır. Kut almak ne demek? Devleti yönetme yetkisi verilmiştir. Bunların hikayeleri vardır. Oraya girmiyorum. Mesela Uygurlarda Yağlakar ailesi var. Hunlarda Tuku ailesi var. Göklüklerde de Aşin ailesi var. Ve Aşin ailesine normalde demircilikle uğraşıyorlar. Kılıç yapıyorlar, kalkan yapıyorlar. Böyle bu işlerle işte üzengi yapıyorlar. Bu işlerle uğraşıyorlar. Şimdi bu devlet kurulmadan 6 yıl önceye geliyorum. Kuruluş tarihi bu arada 552. 6ı yıl geriye gel bakımından ne yaptı? 546. Ya 546'da ne oldu? Normalde Avarların içinde yaşayan normalde aşina boyu nerede yaşıyormuş? Avarlarda. E hocamları biz Avrupa'da işledik. Evet ama ne dedim? Önce Orta Asya'da sonra Avrupa'ya göç etti. Bunların zaten ortak özelliği oydu.
2:19 Avarlarda bir isyan çıkıyor. Bu isyan töles isyanı diye geçer. Töles demek şu demektir. Dağınık Türk boylarına tlesir. Karışıktır. İçinde peçenek vardır, oğuz vardır. Arkadaşlar bunlar isyan edince Avarak ne yaptı biliyor musuz? Mu? gitti aşina boyundan yani kendi boyundan kendi içinde demirciyle güle uğraşanlardan yardım istedi. Bu arada Aşina boyunun başında da Bumin Kaan var. Gitti Bumin Kaan gerçekten bu tö isyanını bastırdı. Avarakan da kendisine teşekkür etti. Normal klasik devlet boy işi. Ama Bumin Kaan özellikle şunu düşündü. Yani dedi bir isyanı devlet bastıramıyor. Bir boy bastırıyor. Bir boy, bir boyun isyanını bastırdığına göre ben devletten daha da güçlü olabilirim. O zaman gideyim ben şu Avar Hakan'nın kızını bir isteyeyim dedim. Düşünceye bak. Gitti Avar
3:05 Hakan'nın kızını istedi. Peki Avar Hakan'nın kızı sizce eee bir Avar Hakan'ı vermiş midir? İki Buminkaan niye böyle bir istekte bulunmuştur? Aslında bu Kaan'ın amacı kızın beraber hani çeyizle bu çeyizler biliyorsunuz arkadaşlar günümüzdeki gibi bir şey bardak çatal şanak değil ya kurban olum devletin yarısını istiyorlar. Hatırla Atilla yarısını istedi. Honaryla evlik düzüğü için öyle istiyor. E o da biliyor onu. Aarak ne dedi ya? Ded siz kimsiniz dedi ya. Siz bizim demirci kölelerimizsiniz dedi. Bumikan gitti başka bir kadınla evlendi. Oradan da bir güç aldı. Gitti avarları mağlup etti. Böylelikle Avar topraklarının üzerinde Türk adıyla kurulmuş ilik Türk devleti olan Göktürkler kuruldu. Bir kurulduğu
3:53 yer Ötükendir. Hepimizin bildiği gibi kutsal bölge birden fazla devlete başkanlık yaptı. Kurucusu devleti kuran anlamında il kaan. İl ne demek? Devlet. Devletin ka. Devleti kuran. O zaman il kaan nedir değerli arkadaşlarım? devleti Kur'an anlamında kullanılan bir unvandır ve bu ilanın unvanı da bu mika verilmiştir. Bu arada bazı anlatacaklarım aslında bizim kültür medeniyetimizi ilgilendiriyor ama burada da mecbur bahsetmek zorundayız. İkili teşkilat değerli arkadaşlarım Türk milleti o kocaman Orta Asya arazisine devlet yönetimini kolaylaştırmak amacıyla yine aynı sülaleden olmak şartıyla bak bir daha söylüyorum. Aynı sülaleden olacak. Şimdi aynı sülalede ne var? kardeş var. Doğru mu? En yakında
4:38 amca var. Baba yarısı efendim dayı var. Doğru mu? Efendim başkan halaoğlu var. Herkes olabilir. Çünkü herkese o kan yoluyla geçtiği için kut var. Kadınlar yok bu arada onu da söyleyeyim. Sadece erkek üyelere geçiyor. Dikkat. Bunun üzerine bu Minkan değerli arkadaşlarım hemen onun yani devletin asıl yeri doğudur. Bu arada doğu da bumano batıya kimi gönderiyor? İstemi tamam. Bak adamın adı istemi ama benim verdiğim unvan Yabgu. Demek ki Kaan doğuda. Yabgu unvanıyla da batıda. Bu bazen kardeş olur, bazen amca olur. O gün şartlarda kim varsa. Anlaştık mı? O zaman şimdi devlet ikili teşkilatla yönetiliyor. Bir kere daha söylüyorum. Doğu Göktürklerde bumin var. Devletin
5:24 kendi içindeki doğu daha parçalanma falan yok. Doğusunda o var. Devleti buminkaan yönetiyor. Batıdaki istemi yavgı ise iç işlerinde serbest, dış işlerinde buminkaan bağlı. Tamam. Böyle olmuyor tabii ki. Niye? E tabii ki her zaman batıdaki doğuya Çin'in de kışkırtmasıyla iki gün sonra ayaklanıyor. Birazdan da geleceğim ama şu an İslemi Yavguyla bu minkan arasında böyle bir şey yok. Hatta İslam Yavg'un faaliyetleri inanılmaz yerlere ulaşacak. Ondan başlayım. Mum devleti kurduktan sonra Mukan Kaan diye bir adam geçecek. Mukan. Duydunuz mu böyle bir adam? Mukan. Hatta ben size şunu da söyleyeyim. Bumin Kaan devleti kurduktan sonra Orhun yazıtlarında bu devletin nasıl kurulduğuyla ilgili de vardı. İşte insanoğlu yaratıldığında işte yağ yer, gök yıkıldıkça bilmem kılındıkça öyle
6:10 kelimeler var arkadaşlar. Onlara takılmayın. İşte insanoğlu yaratılmış. Bu insanoğlunun üzerine ben bu kanka ve istemi Yabgı oturmuş. Hangi devletin kuruluşundan bahsediyor ya? Göktürkler. Anlaştık mı? Sen buminanla istemi Yabgun'un 1. Göktük devleti olduğunu bilmek zorundasın. O yüzden ısrarla söylüyorum. Çünkü Orhun abidelerinde de kuruluşu bu şekilde geçiyor. Bu bir. İki, Buminkaan sonra başına geçen, başa geçen kim oldu? Mukan Kaan oldu. Bu arada İsem Yavgı hala yerinde duruyor. Ölmedi. Devam. E Mukan Kaan ne yaptı? Her tarafa Çin'e seferler düzenledi. Oradan gitti ta Kore'ye kadar. Ya Kore, Kore ya. Kore Karadeniz'den Kore'ye kadar aldı. Lan Karadeniz'den Kore'ye kadar zaten mantıken bütün Türk boyları kendi içinde
6:56 olur. O zaman dikkat. Orta Asya'da ikinci kez Türk siyasi birliği Metehan'dan sonra hani Metehan Han'ın 26 kahvini vardı ya ikinci kez sağlayan kim oldu? Göktürkler. E Mukan Kaan devleti bıraktığında yine Orun abilerine nasıl anlatılıyor? Oraya kadar gitti. Demir kapıya kadar gitti. Efendim dizilere diz çöktürdü. başlı başidirdi. Hep bu şekildedir ve bunlar hep Orun abidelerinde anlatılır. Ve bu olaydan sonra Mukanka'nın devletin en parlak zamanı yaşattığını bilir. Çıkan bir KPSS sınav sorusudur. Nasıl geldi? 1. Göktürük Devleti'ne en parlak dönemi yaşatan hükümdarı kimdir? Cevap Mukanka. Tamam. Ama biz ne biliyoruz yıllardan beri liselerde? Bum, bu min, bu min. E bu min
7:43 yok işte. Bu min sadece nerede var? Kurucusu var. Tamam. Kurucuları da bu arada ileride dikkat ettireceğim. Şimdi Mukran Kaan öldü. Yerine Tapo diye bir adam geçti. Tapo. Duydunuz mu böyle bir adam? Bak isimlere dikkat. Bumin, Mukan, Tapo. Şimdi sanki burada da aynı Atilla, Mete, Kyok gibi bir bozulma var. Farkında mısın? Hani buradan anl aslında bozulmadan kastettiğim şu. Tapo'ya inandırmışlar. Oğlum şu dine inanırsan zengin olacak. Bu dine inanırsan şöyle olacak. Hiç savaş yok. Bilmem ne. Adamı Budist yaptılar. E senin tapokan Budist. E tamam halk gökya inanıyor. E ne oldu? Halkıyla arası açıldı. Tapoka'nın en önemli sıkıntısı bu oldu zaten. Ve halkıyla görevinden ya daha doğrusu arasından dolayı açılmasından dolayı
8:29 düşünsene millet devlet bütünlüğü olmuyor. Büyük sıkıntı. Tam da o esnarda da istemi yavg öldü mü? Ondan sonra devlet müthiş bir iç karışıklığa girdi ve en sona devlet ikiye ayrıl. Çünkü tapodan sonra başa geçen iş para kanunla İsmi Yavgun'un oğlu Tardo arasında büyük bir mücadele başladı. Devlet bu sefer gerçekten ikiye ayrılı. Ne demek o? Doğu Göktürkler, Batı Göktürkler diye ikiye ayrılır. Devletin ikili teşkilatla ikiye ayrılması farklı bir şeydir. Devletin parçalanarak ikiye ayrılması farklı bir şeydir. O ayrı şey değil. O devleti yönetimsel anlamda kolaylaştırmak amacıyla oraya amcasını veya kardeşini atamak ayrı bir şeydir. Devletin parçalanması ayrı bir şeydir. Bu arada senin istemi yap bu dediğin adam ileride Göktürk Devleti'nde vezir Tonyuk kadar
9:15 etkili bir adamdır. Senin Batı Karadı sorumlusu dediğin İstemi Yabgun'un yaptığı en büyük faaliyet ne biliyor musun? Özellikle akunların elinde olan ipek yolunu alabilmek için gidip Sasanilerle de anlaşıp gidip Akunları son vermesidir. Yani şöyledir. Bak şimdi tahtaya. Nazım bakıyor musun? YouTube'dakiler burası ipek yolu. Doğru mu kardeşim? Bu ipek yolunun şu kısmında kim var? Her zamanki gibi Çin. Bu kısmında kim var kardeşim? Ak. Bunlar özellikle Afganistan'dan İran'a kadar giden Beyaz Ununlar adı verilen, Ortadoğu Unlar adı verilen diğer adı Eftalitler olarak bilinen Akunlardır. Şu bölgede kim var? Komple Göktürkler.
10:01 Doğru mu? Peki Göktürklerin batı kanadının sorumlusu kim? İstemi yavg. He anladın mı meseleyi? Şurayı ikiye ayır. Doğru mu kardeşim? Burada Göktüklerin devletinin kurucusu kimdi? Bu minkandı. Doğru mu? He şimdi devlet bu şekilde ikmiş. İkili teşkilat istemi yavguları. Akunları hemen az ileride bir devlet var. Devletin adını söyleyeyim. Hepiniz biliyoruz. Sasaniler. Duydunuz mu? İleride bu Safaviler olacak mesela. Bu İran'daki bir de bu Afganistan'da. da Çin'de. Şimdi İsemi Yabgu diyor ki ben bu Akunların şu ipek yolunun geçtiği güzergahına hakim olmak istiyorum ama benim de tek başına gücüm yetmeyebilir. O zaman ne yapıyor? Hop! Sasanilerle
10:47 anlaşıyor. Sasanilerle anlaşıp hangi devletin varlığına son veriyor? Çok güzel. O zaman bir sınav sorunuz bu olabilir. İsmi Yavgun'un hangi devletle anlaşıp hangi devlete son verdi? İkisi de sorulabilir. Hangi devlete son verdi? Akunlara. Hangi devletle anlaşm son verdi? Sasenler. Dur şimdi. Şimdi benim >> şeyim nerede? Fiberoptik bezim. At at at at at at. Ay ne kadar naziksiniz. Bir de sanki tanımıyorum. Evet. Bak buraya. Akunlar yok oldu mu kardeşim? Akunlar yok oldu. Buraya bak. Şimdi mantıken sen bu devletle anlaşma yaptığından dolayı bu devletin şu kısmı gene Sasani olmaz mı? İkiye ayrılı devleti. Bu kısım ne oldu?
11:34 Gene Göktürkler olmadı mı? Peki dikkat o zaman. Ben İpek Yolu'nun sadece şu kısmına mı hakim oldum? E bu kısmı duruyor. Yani benim amacıma tam ulaşamadım ki. Ufacık bir yerine hakim oldum. O zaman ben de diyorum ki ne yapayım ben? İstemi Yabgu bakın dikkat. Ulan diyor ben bir şey yapayım diyor buradaki bir devletle anlaşayım diyor. Doğu Roma diğer adıyla Bizans İmparatoru ve İstemi Yabgu buraya bir elçi gönderiyor. O da buraya bir elçi gönderiyor. Dikkat Orta Asya'dan Bizans'a ilk elçilik faaliyetini başlatan devlet Göktürklerdir. Manyak adı verilen bir elçi var. Onlardan da Zemerkos geliyor. Böylelikle ilk elçilik faaliyetleri başlı. Bu arada dikkat dikkat. Şimdi burayı lütfen dikkat dinleyin. Bir Ortadoğu'dan ilk defa elçi
12:21 gitti. E peki buradan da bize elçi geldi. Bu birinci heyetti. Sonra bir daha geldi. Bir daha geldi. Aslında aramız iyi değil. Neden iyi değil biliyor musuz? Mu? Dedik ki ilk gelen elçilik heyetine, Semi diyor, biz diyor atalarımızdan işittik Doğu Roma elçileri bize geldiği zaman biz yeryüzünü fethedeceğimize delalet eder. Sen elçiye ne diyorsun biliyor musun? İyi ki geldin buraya biz de senin ülkeni alacağız. Çünkü biz atalarımızdan öyle işittik. Türk Cihan hakimiyetine göre alacağız. Adam ne der ya? Geri gitti. dedi ki buna geldik ama bu böyle diyor dedi. Birinci heyetten sonra ikinciyet daha geldi. Ama çok ilginç bir şey yapıyorlar. Bizans Bizans çok zeki. Bizim elçiler. Şimdi normalde Doğu
13:08 Roma'ya her yerden girebilirsin. Kafkaslardan girebilirsin. İran üzerinden girebilsin. Birçok yerden Anadolu'ya giriş var. Bizimkileri nerede dağlık, taşlık efendim hiç bulunamayan sapa yollardan götürüyorlar. Yani şuradan götürüyorlar. Öyle anlatayım. Normalde buradan gitmek varken düz bizimkileri böyle dolandırıyorlar. Dolandırıyorlar Doğu Roma'ya öyle götürüyorlar. İkinci elçilik heyeti geldi. Valentinos başkanlığında bizim Hakan dedi ki ya dedi bizim elçiler maşallah dedi. Sizin elçiler bizim dediğimiz yoldan Dakkas'la geliyor. Yani 50 güne siz bizdesiniz. Ötükene geliyorsunuz 50 günde. Öyle anlatayım yani. Ulan biz size bir göndeririz 3 ay. Aynı yol değil mi oğlum bu? Yani bir taşıt A noktasından B noktasına giderken nasıl oluyor da diyor
13:54 bu böyle oluyor. Bizim elçi 50 güne gidiyor ya. Sizin elçi 50 güne geliyor. Bizim elçi 3 ayda zor gidiyorlar. Niye biliyor musunuz? Bizans şundan sakınıyor. Göklüklerin o lafı etti ya hani istemi iki gün sonra biz sizi fethedeceğiz diye. O da dedi ki bizimkiler yani Bizanslar bizimkiler diyor tövbe aşa bizans dedi ki ulan ben bunları öyle yollardan götüreyim ki o elçileri öğrenmesinler yerleri. Valentinos başkanı da ikinci elçilik heyeti geldi. Dedi ki eee bizimki de tabii İslem yavru iyice şey yaptı. sen dedi siz dedi bu Romalılar dedi siz bizi aldatacağımızı falan mı düşünüyorsunuz? Dedi ya sizin dedi elçileriniz buraya zamanında gelirken bizim elçilerimizi daha bayır gezdiriyorsunuz sanki biz bilmiyor muyuz? Artı dedi ben Dinyester
14:42 Nehrini, Tuna'nın güneyini, Roma'yı bilmediğimi falan mı zannediyorsun sen? Dedi. Bak dikkat istediğin kadar farklı yerlerden götürelim. Bir coğrafya bilgisine hakim bir Türk beyiyle karşılırsın. Bak dikkat. Bu ne demek? O bölgelere demek ki sürekli ajan göndermiş ki o bölgelerdeki geçitleri, kaleleri, şunları bunları bizim Göktürkler biliyor. Valentinos o kadar şaşırdı ki yani adamın böyle bir coğrafya bilgisine adam da Orta Asya'da yaşıyor. Nereden bilsin orayı? Tunayı munayı. Anlaşıldı mı mesele? Oradaki istemi Yabgunun ilk lafı çok önemli. Atalarımızla işittik ki doğru mu elçileri bize geldiği zaman biz sizi fethedeceğiz. Bu Türk Cihan hakimiyetinin çok büyük bir iddiasını gösterir. Bunu da söyleyeyim. Evet.
15:28 Şurayı anladık mı? İstemia Yabgu Sasanilerle birleşip Akunlara son verdi. Sonra Bizans'la anlaşıp ikisi birden nereye saldırdı? Sasanlere saldırdı. Olayın aslı budur değerli arkadaşlarım. Peki sonu ne oldu? Devlet ikiye ayrıldı. Doğu Göktürk, Batı Göktürk gerçekten iki ayrıldı parçalanarak. Ve Doğu Göktürk Devleti'nde değerli arkadaşlar kim gelecek Başa Nazım Doğuda? Hadi bakalım. Doğu Göktürk'ün başında kim var? Nazım. >> E bakayım hiç para mı? >> He sonra >> he sonra >> İslamiye döneceğim benim bu kadardı diyorsun ha. Evet. Doğu Göklük ve Batı
16:14 Göklük yani şuraya kadar olan kısmı bir yazalım. Ondan sonra ikisini anlatacağız. Başlayalım Nazımcığım. Nazım yazdırsın. Sizler de beraber yazın. Başla. Türk adıyla kurulan ilk Türk devlet >> Türk adıyla kurulan ilk Türk devletidir. Kurulan ilk Türk devletidir. Devam. >> Siyasi birliği Orta Asya'da sağlayan ik Türk devletidir. Siyasi birliği Orta Asya'da sağlayan ik Türk devletidir. Sağlayan ikinci Türk devletidir. Birinci kimdi? Evet bunlar bunlar ikinci Türk devletidir. Devam isyanında
17:01 yardım. >> Evet. Töles isyanında dikkat aşina boyu. A Şina bu kut almış bir boy. Kurt demek bu arada. Aşina boyu ne olmuştur değerli arkadaşlarım? İsyanı bastırmıştır. Sonra ne olmuştu? Heh. Buin Kaan ne istiyor? Bumin Kaan Avar Hakanının kızını istemiştir. Kağının neyini istiyor? Kızını istiyor. Buradaki amaç ne? Evet. Çeyiz ney? Garaja 24 parçalık yemek takımı mı? Ney? >> Toprak. >> Evet. Toprak. Zaten bu mesele olduğu
17:46 için Avarakanın kızını verse toprağı yarısı gidecek. Onu bildiği için vermiyor. Sonra ne oluyor? Evet. Avarakaın ünlü lafı ney bu kanka? Bak bak bak. Zengin erkek şey zengin kız fakir erkek muhabbetinin ta ilk başlangıcı bu. Siz bizim neyimizsiniz? >> Demirci kölelerimizsiniz. Bak bak lafa bak. Demirci köleleri misiniz? Bunun devamı var da ben söylemeyeyim. Bunu aşağılama devam ediyor çünkü. Bum tabi bunun üzerine değerli arkadaşlar sinirleniyor. Başka bir kızla evlenip oradan da destek alıp avarlara ayaklanıyor. Bumin Kaan Ötükende
18:34 devletini kurmuştur. Doğru mu kardeşim? Devletini kurmuştur. Kendisine hangi lakap veriliyor? kendisine il kan denilmiştir. İlkan ne demek? Devlet kuran unvanı verilmiştir. Evet. Nazım >> şu mu? >> Evet. >> Tamam. Mukan Kaan'ın özelliği neydi? Ondan sonra geçen Mukan Kaan en parlak zaman. En parlak zamandır. Ne diyordu Mukan Kaan için Orun abidelerinde? Sadece bakın değerli arkadaşlar bunların hepsini biliyorsunuz şu an görüyorsunuz neyi var? Uzun versiyonu var. Biz burada kısa yani efektif kullanabilmek amacıyla
19:20 uzun versiyonu hem önünüzdeki kitapta var hem de yan tarafta belki kitap olmayan arkadaşlarımız var. Onlar yazsın diye oraya koyuyorum. Haberiniz olsun. Peki Mukan Kaan ne demişti? Orun abidelerinde şöyle yazalım. Orhun abidelerinde söyle bakalım. dört tarafa ordu gönderip Evet. >> kavimleri hep itaat altına almış. Kavimleri hep itaat altına almış. Başlılara baş eğdirmiş. Başlılara baş eğdirmiş. Dizlilere değil mi?
20:05 Dizilere diz çöktürmüş. Dizlilere diz çöktürmüş. Bu böyle gider. Tamam efendim. Demir kapıya dayanmış. Oradan oraya hepsi Kore'den Karadeniz'e kadar bu kankağan. Devletin en parlak zamanı. Devam. >> Evet. İstemi Yabgu Batı kanat sorumlusu biliyorsunuz Sasaniler ile anlaşıp hangi dere son vermişti? Akunlara son verdi. 4 defa sınav sorusu oldu. Dikkat. Akunlara son vermiştir. Zaten işaretleme kısmında da işaretleyeceğim ama biraz önce anlattığım olay çok önemlidir. Dikkat. Evet. İki tane üstte notumuz var. Buyur kardeşim başla. >> Orta Asya'dan
20:52 Bizans'a ilk elçi gönderen, ilk elçi gönderen devlet kimmiş değerli arkadaşlarım? Göklüklerdir. Elçilerin adılarını da yazalım. Bir sınavda geldi sadece. Bizden giden elçinin adı ne? >> Manieş diye yazılır. Manyak diye okunur. Onlardan gelen elçinin adı ne? Zemerkos. Arkadaşlar bir kere daha söyleyeyim. Bu elçilik ilk elçiliktir. Daha sonra bir daha gelecekler. Mesela Zemerkos Valentinos olacak ismi. Devam. İkinci not. İsemi Yavgu ne diyordu elçi gelince? Hoş geldiniz mi diyordu? İstemi Yavgu. Bizans elçilisi gelince
21:38 bakın bu laf önemli. Her zaman söylüyoruz. Atalarımızdan işittik ki, Atalarımızdan işittik ki neymiş? Roma elçileri geldiğinde muazzım? He >> bu bizim yeryüzümü fethedeceğine delalet eder. Fethedeceğine delalet eder. Öyle diyeyim. Bu laf bir kere daha bir sınavda soru oldu arkadaşlar. Dikkat. Devam ediyoruz kardeşim. Son iki madde şuralar. >> Evet. Mukan
22:26 Kaan'an sonra Tapo geçti. Sonra Tapo Kaan geçmiştir. Tapo Kaan geçmiştir. Burada tabii Çinlilere karşı bir mücadele var. Onu da size söyleyeyim. Ama adam daha sonra Budist oluyor. Bakın Budist olması mesela bir sınavda geldi. Üniversiteye giriş sınavında soruldu bu soru. Sözel iki kısmında halkıyla arası açılan hükümdar kim diye sordu. Cevap Tapokağan. Söyle kardeşim kim hakkı? Bu dizimi kabul etmesi sonucu ne olmuştur? Halkıyla arası açıldı. Halkıyla arası ne olmuştur? Nazım açıldı. Evet. Taponun böyle de bir
23:13 özelliği var. Dikkat edelim. Bumin, Mukaan, Tapo. Bozulma başlıyor zaten oradan anlayın yani. Ama Tapo Kaan değerli arkadaşlarım tabii ki hem halkıyla arası açılıyor hem de zaten onun o öbür taraftan istemi Yabgun bir oğlu geçiyor. O onu istemiyor. O onun oğlu iş para geçiyor. O da onu istemiyor. 1 ton sıkıntı var. En sona ikayacak. Evet. Şimdi o notu bir yazalım kardeşim kısa şekilde. >> Şimdi istemi Yabgunun yerine tamam mı kardeşim? Tardu geçti. Doğru mu? Tardu geçti. Ve kimin hükümdarlığını tanımadı? >> Taponun ve ileride geçecek
23:59 iş para Kaan'ın doğru mu kardeşim? İş para Kaan'ın hükümdarlığını tanımadı. İşar Kaan'ın hükümdarlığını tanımadı. Şimdi bir dikkat. Allah Allah. Nasıl oluyor ya? İsem Yavgu diye bir adam devletine bu kadar bağlı. O kadar fetih yapıyor da oğlu niye böyle davranıyor? Çünkü oğlu bir farkında. Bu devlet yıkılıyor. O yüzden bir de Çin ya şimdi ikili teşkilat baktığın zaman güzel. Peki hepinize sor. Bir devlette öyle öda böyle iki tane hükümdar olur mu arkadaşlar? Bir devlette iki tane hükümdar olursa ne olur biliyor musun? Hop Nazım Batı Kanad sorumlusu olarak atadım. Ben de doğudayım diyor ya. Nazım bağ bağlı. Lan Nazım'la aramda var 500 km fark ya. Ağzımın ne yaptığından benim haberim elçi gitmiştir. Çin buna alamet göndermiştir. Çin buna ipek
24:45 göndermiştir. Benim dünyadan haberim yok. Dünyadan haberim yok. Ve en sona bana ayaklanıyor. İşte ikili teşkilatının zararı bu. Demek ki ikili teşkilat Türk devletlerinin yıkılmasına zemin hazırlayan bir şey midir? Evet. >> Çünkü Batı her zaman Çin tarafından desteklenip ayaklandırmıştı. Bak İstemi Yavgun'un oğlu Tardu. Öbürküsünü tanımadı ayaklandı. Niye? Çinliler destek veriyor sürekli. Evet devam. Çin liler de kimi destekliyor bu olayda? Bu olayda Tardu'yu desteklemiştir. Tarduyu desteklemiştir. Doğru mu kardeşim? Sonuç devam. >> Bu ayaklamadan sonra
25:33 devlet zayıflamış. Zayıflamış. ve 500 82 yılında ikiye ayrılmıştır. Doğru mu kardeşim? İkiye ayrılmıştır. Evet. Bu gerçek ayrılmamış şimdi gerçek. Peki Doğu Göktürgün başında iş para Kaan yok mu zaten? İş para Kaan var. Doğru mu kardeşim? Bu Çin'e sefer yapıyor. Gene başarısız oluyor. Sonra ne oluyor? >> Evet. Çin'i tanımak zorunda kalıyor. Başka var mı? Yazirinde de tamamen >> ne Kaan >> zaten
26:19 şipi şibili bir dop dop aklıma geliyor ya. Şipi Kaan da Kaan'la beraber ne olmuştur? >> Evet Çinleşme Çin esaretine girmiş. Çin esareti. Evet geldik buraya. Batı Göklüklerin başında kim vardı? Tardu var. O da Tardu ne yapıyor değerli arkadaşlarım? Çin'e başarısız sefer düzenleniyor. Demek ki bak fark ettinseniz Çin'in temel takdiği ne? İkiye bölme. Böl yönet veya uyut yut. Çin'e başarısız seferler düzenledi. Bir ara tongk yap. Bu zamanda güçlense de en sona gene kime bağlanmıştır arkadaşlarım? Çin'e bağlandı. Bak şu an her ikisi de kime bağlandı? Çin'e. Şimdi bu saatten sonra ne olacak? Hani biz Türk milleti olarak
27:07 bağımsızlığımıza çok düşkündük. Biz asla esaretsiz yaşayamazdık. Şimdi sen tarih dersindeki amaçlarından bir tanesi bu milletin esaret altında yaşamaması felsefesi. Zaten bunu öğretilir. Bütün dünyada da tarih dersleri bir Yunanistan'a git mesela aba bunlara baksana her şeyi bunlar bulmuş. Biz bazen abartı olarak anlattığımız şeylerin Yunanistan'da özellikle mit, mitos, efsaneler, destanlarla karışık anlatıldığı için Yunan kendini her zaman Avrupa'dan daha üstün. Bak Avrupalı değil Avrupa'dan da üstün. Medeniyeti biz Şimdi düşünebiliyor musunuz? Yıllardan beri Türk milletinin en büyük özelliği konar göçer yaşamından dolayı karakteristik özelliği nedir? Bağımsız olma. İki tane Türk boyu birbirine giriyor da diğer kaybeden boy diğerine altına girmeyi vesaire de göç ediyor.
27:53 Eee nasıl oluyor? Ondan sonra işte orası önemli. Bunun kapağı nerede? Burada yerde mi? Nerede? Yerde dur ben alırım. Ben alırım sanki. Ben alırım kardeşim. Aman siz eğilmeyin. Şimdi eee şöyle bir olay var. Şimdi 50 yıllık bir esaret dönemi başlıyor arkadaşlar. Burayı lütfen dikkatliyin. Bu 50 yıllık esaret döneminde sizce hiç milletimizden birileri gidip bu Çin'e karşı ayaklanmamış olma ihtimali var mı? Ama lütfen dikkat. İlk ayaklanmayı 639 tarihinde değerli arkadaşlarım kim yapıyor biliyor musunuz? Kürşat adı verilen bir prensin oğlu yapıyor. Bakın Kürşat. Şad unvanı hanedan üyeleri komutanlara verirler ki kültür medeniyeten anlatacağım. Kürşat bir prensin oldur.
28:41 Çuluk adı verilen bir prensin oğlu. Ve bu adam bağımsızlığına düşkünlüğünü gösterebilmek amacıyla 40 tane arkadaşıyla beraber toplamda bir amacı vardır. Amacı şudur. Biliyorsunuz Çin hapishaneleri göktüklerle doludur. En ufacık bir olayda hapishanelerde hep Türk beyleri vardır. Türk prensleri vardır. Şimdi amaç bunları kurtarmak. Bunlar nasıl kurtarılacak? Çin hapishanesini basamazsın. Çok zor. Artı bunu yapabilmen için takasa girmen lazım. O yüzden takasın en büyüğünü düşünürler. Takasın en büyüğü nedir? Ben oradaki göklük beylerini kurtarabilmem amacıyla Çin imparatorluğunun veya Çin imparatorunun velahtını esir alırsam ne olur sizce? Orada ona takas yaparım. Bugün günümüzde İsrail Filistin savaşlarında takasları izlemişsinizdir. Bir İsrailliye 1000 Filistinli serbest
29:27 bıraktırılıyor bazen. Doğru mu? Heh. Bu mantığı öyle düşün lütfen. Ve buradaki tabii Kürşat planı yapıyor. Plan şu. Her zaman eee şeyde ne derler ona? Aslında bu Çinli prens şeyleri geziyor. Yani tedbiri kıyafet geziyor. Çin sokaklarında dolaşıyor. Her zaman yaptığı bir şey. Yani hastane çok zor bir şey değil. Onu o sokakta ele geçirecek ve buna bunun karşılığını da takas kullanacak. Şans ya. O gün ağzına kadar yağmur yağdı. Hem de nasıl yağmur ama. Nasıl yağmur? Ve ırmağı var orada. Irmak taştı. Sabah oldu şimdi. E sabahın köründe orada 40 tane adam duruyor. Atlı
30:12 şekilde. Hayırdır demez mi millet? Ya bunun üzerine baktı ki bu işin artık insanlar tarafından da yani ihtilal yapılacağını insanlar tarafından öğren zaten ölecek. Der ki arkadaşlar biz ne yapalım? Çin sarayına doğru atımızı sürelim. 40 tane yeniçeri. Öyle anlatayım. İçeri yani yeni çeri de 40 tane çeri. Hepsi beraber Çin sarayına doğru ok atarak gittiler arkadaşlar. Ve yaklaşık olarak Çin kaynakları 2700'e yakın kişiyi oklarıyla serdiğini söylüyor. Ama arkadaşlar bizim zaten Çin'in içindeki nüfusumuzun toplamı 1 milyon. Çin zaten 10 milyon. İnsan yani her yerden insan çıkıyor sonuçta. Arkadaşlar bu olaydan sonra aslında sarayın ahırını da bastılar onu da söyleyeyim. Ahırı
30:58 bastılar orada atları çaldılar. Atlarla beraber tekrardan geri gittiler. Ama nereye kadar gelecek? Durdular. Durdular. Tokatlar geriye doğru ama bu işin sonu yok. Ve Irmağan'ın olduğu bir kısımda 40 tane Kürşat'ın adamları vuruşarak öldüler. Değerli arkadaşlar bunun özelliği ne peki? Bunun özelliği şu. Türk tarihinde ilk defa Milli İstiklal Ayaklanması denen ayaklanmayı başlatan adam Kürşattır. Doğru mu? Ha Kürşat başarılı olmuş mudur? Hayır ama Kürşat'ın başarısız olması ilerideki insanların da ya 40 kişiydiler de 2700'ü öldürdüler ya biz 1 milyon adamız kardeşim bir ayaklansak ne olur demeye getirdiler. Başarısızlık bazen de seni başarıya götürür.
31:45 Bilemezsin ki. Bir yerde başarısız olabilir bir insan ama Allah farklı yetirler vermiştir insana. Bugün sınavlarda başarısız olan öbür sene derece yapıp atanabiliyor. O yüzden bu işlere böyle bakmak lazım. Kürşat'ın ayaklanmasından sonra yine ikiü tane komutan daha ayaklandı. şu adı verilen bir komutan var. Onun da ayaklanması bu şekilde kanlı şekilde bastırıldı. Dikkat ama bu millette bir şey yarattı ya dediler 40a hesaptır. Hesap kitap yapıldı ya. 40 kişi 2500 öldürüyor kardeşim. 2700 öldürüyor. O zaman ben şu 1.60 düşmüş hesaba bak. Her zaman böyle olmayacaktır. Ama genel manada bir istiklal fikrini ortaya çıktı. Çünkü ne yaptı biliyor musun Çin? O 1 milyonu içine aldıktan sonra bile gitti o içlerinde ne yaptı? Hepsini tek tek bölmeye devam etti. Peçeneğe diyor ki, "Oğlum Oğuzlar var ya
32:31 senin hakkında bir konuşuyor ki sorma ya. Sana şöyle şöyle diyor. Dilin var mı?" Ona gidiyor. Başka bir şey buna diyor. Eee koca Kürşat prensin oğlu 40 kişiyi zor buldu. Niye? O varsa ben gelmem. Peçenek varsa bana beni çağırma. Ben o amcaoğluyla küsüm. Boylar birbirine düşmüş. Birbirine düşmüş. 40 kişi ne ya? 40 kişi. Ben şurada çay içmeye çarım. 50 kişi gelir. 40 kişi. 40 40'ı zor buldu adamlar. Sonuç başarısız olundu. Ama orada doğan bir adam o topraklarda doğdu. Şöyle baktı, baktı, baktı. Çok stratejik bir insan. Dedi ki, "Bizim birlik olmadan bu Çin'e karşı galip gelme
33:16 ihtimalimiz yok. Önce Oğuzu peçenekle, peçeneği Hazarla, Hazarla, efendim Uzu uzla, bilmem ne." Bunların arasındaki dargınlığı bitirelim. Tek dolaştı. Hepsini böyle kan davası gibi davaların hepsini çözdü. Çözdükten sonra başa da bir adam koydu. Yine aynı boydan kut almış olacak olan Kutluk Kaan. Zaten adı üzerine kut almış adam ya. Kutluk Kaan aldı. Sen dedi başımızda duracağız. Çünkü ben yani vezir yani Tonyukum benim tutup da bir boydan bir risk değilim. O yüzden sen bizim başımıza ihtilal yapacağız. Ve Türk milleti bir kere daha Kutluk Kaan'ın önderliğinde ayaklandı ve tarihe 50 yıllık esaret döneminden sonra kaçıncı Göktürk'ü kurdu? Göktürk. Devletin kurusu Kutluk Kaan olduğu için
34:02 bu devletin diğer adı ne? Kutluklar. Peki bu Kutluk devleti kurulurken eğer bilge şey vezir Tony Yukuk gibi bir adam olmasaydı kurulma şansı var mıydı ya? Apaarkan verildi unvan. Yani hem sivil yönetici hem askeri yönetici efendim batılı tarihçiler, oryantalistler ona Türklerin bismarkı dediler. Çünkü 1870'te Almanya'nın birliğini sağlayan Bismark'tı. Onlar da diyor ki Çin'deki bu bağımsızlık hareketine o Türk boylarını bir araya getiren Tony Yukuku olduğu için o da Türklerin bir smarkı demir. O kadar önemli. Türk tarihinde Orun abidelerinin üç kişi adına dikildi. Bunlardan biri Vezir Toykudur. Kendi anıtını kendi dikmiş, kendi yazmıştır. O yüzden Türk tarihinin ve edebiyatının
34:47 ilk yerine önü olan metinsel anlamda ilk önü olan Orlerin ilki Vezir Tonyuk'tur. İlk Türk tarihçi ve yazar vezir Tonyuk'tur. Tonyuk sorulmayacak da kim sorulacak ya? Orğun abidelerinde nasıl anlatıldı bu olay? İlterişkan haber verdi. 17 er 17. Bak Kürşat 40 bulduydu gene. Nazım Kürşat 40 bulduydu. 17 erile haber 17 erile harekete geçmiş. 17 la 17 ovadakilere, yayla bozkır'dakilere hepsine haber verildi. Ormandakiler geldi, onlar geldi, bunlar geldi. İşte 700 olduk, 1000 olduk, 7.000 olduk falan. Or dene böyle anlatılır. Babam ilteriş diye baklar. İlterş de kuttukana verilen unvanın adı. İlteriş ne demek?
35:34 Derleyen, toplayan, devlet kuran. Bugün Türkiye'de birçok isim günümüzde ilteriş konulmaya başladı. Doğru mu kardeşim? Erkek çocuğun olsa belki de Nazım ilteriş koyacaksın. Murat belki çocuğun olsa ilteriş koyarsın. Belki ben sana şipika şey yaptım. Evet. Anlaşıldı mı? Or abilerine nasıl anlatılıyormuş? Kutuk devletiin kuruluşu. 17 eriyle harekete geçtiler. Ormandakilere, mormandakilere hepsine söylediler. En son ne oldu? Bu 1700 oldu, 1000 oldu. Sonra bu devlet kuruldu. Ama cümle nasıl başlıyor? Babam İlteriş. İlteriş'ten gazetedilen kim? Kutluk Kaan. İşte anlaşıldı mı? Kutlukların kuruluşu
36:20 böyledir. O aradaki Kürşat olmasa bu işler gene olmaz. Biri ateş yakacak ki değerli arkadaşlar diğeri dumanından faydalanasın. Ateşi kürşat yakmıştır. Başarısız olmuş olabilir. Türk tane birçok ihtilal başarısızdır ama bir sonrakine muhakkak ki nedir değer arkadaşlar? Sirayet eder. Doğru mu kardeşim? Dedesi koruk yer de der. Torununun dişi kıcırdar. >> Yani >> yani Recep bedi şey gibi kör buzağı toparlanamaz. Yani şunu demek istiyorum. Dedenden kalan bir şey torununa sirayet ediyor. Senin bağımsız karakterlik dediğin özellik budur zaten. Var mı sıkıntısı olan? Bir onu söyleyelim. Bu arada kutluklarla alakalı şunu söyleyelim. Kutuka biliyorsunuz vefatından hemen sonra aslında birçok
37:06 şey geçecek ama bunlar arasında özellikle aralarda da taht kavgaları var. Hepimizin bildiği Bilge Kaan geçecek. E Bilge Kaan denen adam da yine aynı şekilde yine Türk boylarını bir araya toplamaya başlayacak. Çine seferleri. Halbuki Çin en büyük seferi de ilteriş Kaan yaptı biliyor musun? Bir daha bunlar başımıza bela olmasın. bizi tekrar alması 46 sefer yapmış. Kutluk Kaan denen adam 46 sefer yapıyor. Öyle düşün. Sonra biliyorsunuz Kapkan Kaan diye bir adam geçecek. Sonra bir geçecek. Kapkan Türk Fatih Türk yani İslam öncesinde bu kadar fetih yönü güçlü olan, sürekli at üzerinde seferler yapan inanılmaz bir hükümdar Kapkan Kaan. Hatta bazı kaynaklar Kapkan Kaan'ın ik devletin en parlak zamanı yaşattığını, bazı kaynaklar ise Bilge Kaan'ın fark etmez ama gerçekten
37:53 Kapkan Kaan'ın büyük bir Türk fatih olduğunu bilin. İnanılmazdır Çin'e sürekli sefer Şeri yıldırmış herif ya yıldırmış. Ama ne oldu? Senin doğayla mücadelen ve savaşçı yapın sürekli merhamet duygularının azalmasına, en ufacık isteklerin bile sertçe söylenmesine, üslubun azalmasına, Türk boylarından senden yardım isteyenlerin ne olmasına değerli arkadaşlar isteklerinin karşılanmamasına veya sert tutum olmasına sebep olur. Sonuç pusiya düşürüldü öldü. Kapkandan sonra biraz taht kavgası. Ondan sonra Bilge Kaan geçti. Bilge Kaan tekrardan devleti toparladı. Ama Bilge Kaan devleti toparladıktan kısa bir süre sonra en sona Uygur, Kırgızlar, Basminiler ayaklandı ve devlete son verdi. Kutlukların şu özelliği çok önemli. Bir, esaretten sonra
38:40 kurulmaları. İki, Orhun abi dedim bu devletin zamanında yazılması. Sınava girdin. Orun abi dedir. Aşağıda verilen hangi Türk devletinin zamanında yazıldı? Yazar oraya. A 1. Göktürk, Böktürk. E ne yapacaksın onu bilmezsen o piti piti >> adam süphanike yapıyor bir de süphanike hep aynı oğlum onu yapar hep aynı c çıkar bari sureyi değiştir. Allah Allah biliyorsun değil mi muhabbeti? >> He öyle yapıyor. O yüzden değerli arkadaşlarım sizlerden ricam ik göklük devleti zamanında oğrun abilerin yazıldığını ilk yazanın vezir Tonyuk olduğunu ilk Türk tarihsesi ve yazanın vezir Tonyuk olduğunu bilelim. Evet bir yazalım bakalım cevabı şeyle başlayalım kardeşim. Şu iki notla başlayalım. Çünkü o notlar bizleri neyle alakalı? Sen de biliyorsun. Kürşat ayaklanmasıyla falan
39:26 ayak. Evet. Başla bakalım. Not >> söyle. >> Türk şu sözle söyleştir. İşpara kan. Dur oraya bir geleyim ben. İşbara kanun. Değerli arkadaşlarım biliyorsunuz AGS adı verilen sınav bu sene yapıldı. Ben AGS tarih soru bankamda bu lafa vermiştim. İşbana Kaan'ın bu sözünü vermiştim. Sınavda da aynısı geldi. Ben üç oyuncülü verdim. O da üç oyuncülü verdi. ÖSYM'ye dava açacağım artık. Az kaldı ya. Neyse şöyle bir olay var. İş Parakan Kanan biliyorsunuz arkadaşlar şu Doğu Göklük, Batı Göklük aydıktan sonra biliyorsunuz Çin sürekli sürekli sürekli baskı yapıyor. Ne diyor biliyor musun? Bana bağlı kalacaksınız. Haraç vereceksiniz. Çinli kıyafetler giyeceksiniz. Çin adetlerini uygulayacaksınız. İyi dinleyin.
40:12 İşparakan Kaan burada çok önemli bir söz söylüyor ki önemli bir söz olduğunu nerede anlıyorum? Bugün sınav sorusu olmuş. AGS 2025 ilk defa yapılan sınav sorusu oldu. Soru şuydu arkadaşlar. Eee daha soru değil de söz şu. İspara Kaan diyor ki size diyor tamam diyor haraç vereceğim. En kıymetli atlarımı da hediye edeceğim. Demek ki bağlılık var belli bir üstünlük var Çin'in. Ama ben adetlerimi değiştiremem. Çinli kıyafetleri giyemem. Tamam. Törelerimi değiştiremem. E bunlar niye asimile olmamak için söylüyor adam ya? Milli benliğini kaybetmemek için. E ben bir şey söyleyeceğim. Adım Türk. Çinli gibi yiyorum. Çinli gibi konuşuyorum. Çinli adetlerini şey yapıyorum. E ne anladım ben bu işte. E adın Türk senin başka bir şeyin kalmamış
40:58 ki senin. Sen bu adetlerin hepsini yaparsın. İki gün sonra bir es sonra zaten Çinleşirsin. Zaten Çinli olmuşsun sen zaten. Doğru mu? İşte bu laf işar kanunu önemli. Onu bir yazalım o zaman. >> Yaz. >> Size bağlı kalacak. Araç >> size bağlı kalacak arkadaşlar. AGS'de çıktı diye KPS çıkmayacak diye bir şey yok. Onu baştan söyleyeyim. Zebalı kalacak. Evet. >> Haraç verecek. Evet. >> Ve kıymetli atlar hediye edeceğim. Kıymetli atlar hediye edeceğim. Evet. >> Fakat dilimizi değiştirem. >> Fakat dilimizi değiştiremem. Dilimizi değiştiremem. Bakın adam burada şartları
41:43 var. Değiştiremem. Evet. >> Halkıma Çinli giysilerini giydiremem. Çinli giysilerini giydiremem. Evet. >> Adetlerin kanunlarınızı alamam. >> Adet ve kanunlarınızı alamam. Çünkü törelerimiz var. Adet ve kanunlarınızı alamam. İmkan yoktur. Bakın bu sözler çok önemlidir. Türk tarihine geçmiştir arkadaşlar. Devam. >> Bu arada şey kalem verin bana bakayım. Siyah kalem. Murat hazır kalemlerden verin.
42:36 Devam. İmkan yoktur. Evet. Çünkü bu yönlerden bütün >> Çünkü bu >> yönlerden. >> Yönlerden. Evet. >> Bütün milletim. >> Bütün milletim >> hassasiyet. >> Bütün milletim hassasiyetle çarpan tek bir kalptir. Doğru mu? kardeşim. Bunu da böyle yazmış. Şimdi Kürşat'ı yazalım. 639 yılında Türk tarihinin ilk milli istiklal ayaklanması. Türk tarihinin ilk milli
43:23 istiklal ayaklanması. Milli istiklal ayaklanmasını Kürşat başlatmıştır. Kürşat Çin'e karşı başlatmıştır. >> Evet. Kürşat Çin'e karşı başlatmıştır. 40 kişiyle yapılan 40 kişiyle yapılan bu baskın başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Ardından Nişufu adı verilen bir komutan
44:11 Nişufu adı verilen bir komutan daha isyan etmiştir. Bir komutan daha isyan etmiştir. Ancak o da başarısız olmuştur. 50 yıllık Çin esaretini vezir Tonyukuk vezir Tonyukuk stratejisiyle Kutluk Kaan sona erdirmiştir.
45:03 Evet. Olay budur. Artık devletimizin adı kutluklar dikkat. Bazı kaynaklarda ik götük yazar. Sınavda da iktük diye gelebilir. Biz bunu bilmiyoruz. Bu arada bazı kaynaklarda GK oluyor, Köktürk oluyor, Göktürk oluyor. Fark etmez. Aynı şeyden bahsediyor. Evet. Kutluklarla başlayalım. kurucusu Kutluk Kaan'dır. >> Kutluk Kaan'dır. >> Merkezi Ötükendir. Evet. Devam. >> Söyle. >> Orhun abilerinde. >> Orhun abidelerinde kimin kuruluşu? Kutlukların kuruluşu. Bu sınav bir sınavda geldi. Bu kutlukların kuruluşu. Bakın nasıl anlatılıyor değerli arkadaşlar. Söyle bakalım. Babam ilterş.
45:50 >> Babam Kaan Ilteriş. İlteriş çünkü kutluklarının diğer lakabı. Devlet kuran demek. İlteriş >> 17 erile >> harekete geçti. Evet. >> Bir daha söyle. >> Haberi işiten ormandakiler. Evet. 7 >> önce 70 sonra kaç kişi oldu? >> 700 kişi oldu. >> 700 kişi oldular. Evet. >> Hakanlığı göre kurdular. >> Hakanlığı neye göre kurdular? >> Törelere göre kurdular. Törelerine göre kurdular. Gördünüz mü arkadaşlar? Böyle anlatılıyor. İşte Kutluk
46:35 Devleti'nin kuruluş hikayesi. Orun abidelerinde. Devam. Notlabl >> kutluk ka derleyen toplayan manasında anlamında ilteriş unvanı verilmiştir. İlteriş unvanı verilmiştir. Doğru mu? >> Vezir Tonyukada biliyorsunuz o çok büyük bir adam arkadaşlar. İki tane unvanı var. APA Tarkan ve Türklerin Bismark'ı unvanı verilmiştir. Türklerin BIS markilmiştir. Bunu da geri gelmişken söyleyelim. Zaten
47:21 işaretleme kısmında önemli gördüğüm her yeri de işaretleyeceğimi söyleim. Evet. Kutluk Kaan ölecek. Öldükten sonra yerine kim geçiyor? Ondan devam ediyoruz. Başla bakalım. >> Söyle. >> Ha onu yazalım. İlteriş Kaan belini doğrutturmadı vallahi. Çin Kaan Çin'e değil mi? 46 sefer düzenledi. Çin'e 46 sefer düzenledi arkadaşlar. Artık bir de yıllarca onların esarete kala kala onları da biz öğrendik. Zamanında Çinliler nasıl onlara casus gönderip 10 sene kaldırdı? Lan biz 50 yıldır oradayız artık. Çin'de neir nereden akar? Nerede bunların geçitleri? Nerede bunların dağları? Nerede bunların esir kampları? Nerede kaleleri? Artık
48:07 biz de biliyoruz. Su kaynaklarını tahrip ediyoruz bilerek. Çünkü ordular su olmadan olmuyor. O yüzden değerli arkadaşlar buradaki temel mesele ne? 50 yıl kalmanın da yani bazen zorluğun da ileriki zamanlarda kolaylığı olabiliyor. Devam. Kardeş >> kardeşi kim geçti? >> Kapgan Kaan geçti. Kapkan Kaan geçti. Devam et. Ve Çin'i baskı altında tutarak >> Ve Çin'i baskı altında tutarak Evet. >> Türk boylar >> tutarak tüm Türk boylarını amacı neymiş? Demek ki bunun da siyasi birlik. Evet. Boylarını ötükende toplamak istemiş. Zaten kendisinin hedefleri var. Ötükende toplamayı amaçlamıştır.
48:53 Toplamayı amaçlamıştır. Zaten bunun en büyük stratejisi şey Çin'i sürekli baskı altında almak. Orta Asya'da Türk Birliğini geri sağlamak. Her zaman Kapkan Kaan hedefleri olmuş. Devam. >> Orta Asya'da Türk birliğini sağlamaya çalışmıştır. Türk birliğini sağlamaya çalıştım. Evet. Öksürdüm. O zaman neye dikkat? Kapkan kağına dikkat. Ben öksürürsem, aksırırsam, tıksırırsam, Allah korusun bir şey olursa anlayın ki değerli arkadaşlar oraya hemen işaret koyarız. Bu bize bir ilahi işaret olabiliyor bazen. Başla kardeşim. >> Maverneir lazım. Kurban olayım. İlk defa
49:39 mı okumayı öğreniyorsun ya? Mavera neresi? Maverain Nazım nere? Nere? Hangi iki ırmağın birleşimi? Gel bakayım. Evet. Maveranir neresi kardeşim? Seyhan'la Ceyhan'ın arası ya. Nere? Don'la Volgan'ın arası. >> Itle Kuba'nın arası. >> Söyleş bir tanesini söyle >> oğlum. Seyyanla Ceyhan arası ya değil mi? Seyhunla Ceyhun arasına >> orası. Seyhunla Ceyhun arasına mavera ünneh dedikler. Tamam mı güzel kardeşim? O bölgede tarım havzası var. Uygular orayı ele geçirecek. Ondan sonra tarım yapacak. Devam. Evet başla. >> Bu geçmiş. >> Tamam devam et.
50:26 >> Evet. Kapkan Kaan. Burası İran'la Türkiye'nin arasında bir kapı gibi düşün. İran'la şey Orta Asya arasında. Buna demir kapı diyorlar arkadaşlar. Kapkan K neye ulaşmış? >> Evet demir kapıya ulaşmıştır. Bu arada demir kapıya ulaşan ilk kapkan Kaan Değildir. Burada da ulaşıldı. 1. Göktü zamanda da ulaşıldı. Ulaştı. Bu ne demek? Tekrardan aynı eee 1. Göktürk'ün ulaştığı sınırlara ulaştığı demektir bu. Anladınız mı? 1. Göktürk'ün neyine ulaşmış? Sınırlarına. Sınırlarına ulaştık. Devam. >> İnal Kaan. Sonra >> ve Bilge Kaan tahta geçti. Evet.
51:14 >> Devam. Başka bir şey var mı? >> Ne? >> Tamam. Devam et. Onlar onlardan başka önemli şeyler var. Nota gelelim. Trebilmiş. >> Evet. Buraya dikkat. Bum diyorum. Şuraya bir iki nokta üste koyuyorum. Beni dikkat ediyorsunuz. Şimdi arkadaşlar sonuçta Çin üzerine yapılan tüm seferlerde bunun kültürel sonuçları da oluyor. Muhakkak ki o bölgede rahipler geliyor. Savaş yapılmaması gerektiğini, Budizmde böyle bir şey olmadığını ısrarla Çinliler ile Türk milletinin arasında çünkü Türkler güçlü olduğu zaman bu Budizm hemen ortaya çıkıveriyor. Savaş yapmayalım diye. Ne zaman Türk milleti güçsüz duruma düştüğü zaman hiç o Buddüs rahipleri yok. Maşallah. Anlaşıldı mı durum? Yani
52:00 burada din algısını eee Çinliler çok iyi kullanmıştır. Güçsüz zamanlarda din adamlarını öne sürüyorlar. Güçsüz güçlü zamanlarında kendinin güçlü oldukları zamanlarda hiç din adam adamı yok. Hani savaşmayın diyen aralarda kimse yok. Bumin Kaan etkileniyor. Neyden? Budizmden. Ve yaptığı tüm seferler sonucunda. Bumin Kaan diyorum bu arada. Bilge Kaan yaptığı tüm seferler sonucunda o bölgelerde de ele geçiriyor. Bazen orada engelliyorlar. Yapmayın diyorlar. Şunu yapmayın, bunu yapmayın. Din adamlarının önüne koyuyor. Derken adam şöyle bir bakıyor. Şehirler var. Şehirlerde surlar var. Bu surları geçmek kolay değil. O katı sura denk geliyor. Hiçbir önemi kalmıyor. Ya yukarıdan geçeceksin ya alttan kazacaksın. Bir şekilde bu şehirlerin surlarla çevrildiğini görüyor
52:46 ve kurultaya bir öneriyle geliyor. Bir Budist olalım. 2. Şehirler yapalım. 3. Tapınaklar yapalım. Şehirlerimizi surlarla çevrilelim diyor. Bak dikkat. Bunu Bilge Kaan kurultaya getiriyor. Ama kurultayda kim var? İşte adam gibi adam var. Kim o? >> He >> Toykuk var. Bakın Toyuk ne diyor biliyor musun? Sonuçta en son kararı gene Bilge Kaan verse de Toyuk'un bir devlet adamı stratejisine bakın. Ne diyor? Olmaz diyor. Biz yıllarca Bozkır'ımızda birlikte yaşadık. Hareket özgürlüğüne sahibiz. Çinliler bize saldırsa biz hemen atımızla kaçarız. Sonra geri geliriz. Ama biz şehirlerin arasına sıkışırsak onlar bizi öldürür. Onun içine alırlar. Bizi esir ederler. Biz
53:32 harp egzersizlerimizi hep bu ovalarda yaptık. Sürek'a çıktık. Biz konar göçeriz diyor adam ya. Biz yerleşik değiliz ki diyor. Eğer biz Çin gibi yerleşik olursak biz mahvoluruz biteriz diyor. Hele bir de bir de Budist oldun mu diyor. Al başına bela ediyor. Adam burada ne yapmış yani? Tony Yukuk, Bilge Kaan'ın bu şehirlerin surlarla çevrilmesi fikrine karşı çıkmış. Dikkat uygulatmamışlar. Demek ki Vezir Tonyuk'un devlet yönetimine ne kadar etkili bir insan olduğunu biliyor. Ara ara Türk tarihinde böyle insanlar çok. Örnek ileride vezir Nizamül Mülk çıkacak biliyorsun. Alparsan'a Melikşah şeylik yapacak. Onun da bazen bazı dedikleri can sıkıyordu. Alparslan sıkılıyordu. Melihşah sıkılıyordu ama bir sene sonra adamın dediği ortaya çıkıyordu. İleri görüşlülük.
54:17 eşittir hayat tecrübesi. Tonyuk'un Çin'deki o esaret döneminde yaşadıkları ona büyük bir burada değerli arkadaşlar küpe oldu. O yüzden ne yapıyor? Her olaya temkinli yaklaşır. Her milletin her bir şeyini almaz. Çinlileşmeye çok karşı hep korktuğ odur. Türk milleti en çok neyden korkmuşt biliyor musun? Çinlileşmekten. Çünkü geri dönüşü yok arkadaşlar. Geri dönüşü yok. O yüzden Tony Yuk'un burada karşı çıktığını bilelim. Çok kısa bir satırını yazalım. Uzun versiyonu zaten görüyorsunuz. Evet. Bumin Kaan kurultayda ne diyordu? Söyle bak. Bumin Kaan'a karşı dur ya. Söyle. Buumin diyor. Bir de bumin deyip duruyorum ya. >> Evet. Bilge Kaan'ın dikkat. >> Yok yok. Bilge Kaan'ın teklifine karşı.
55:05 Bu arada bu zannedersem bu değil ya. Bir dakika şuna bakayım. Bu mu? Evet bu. Bilge Kaan'ın teklifine karşı vezir Tony Yukuk. Bakın neler demiş. Çok kısa söyleyeceğiz. Uzun versiyonu kitabınızda görüyorsunuz. Başla. >> Devam. >> Nazım kurban olayım. Ne duyabiliyorum? Ne bir şey yapabili söylesene oğlum lan. >> Biz ömrümüzü Evet. >> Sulu ve bozkırlarda geçiren milletiz. Evet. >> Bu hayat daima
55:50 >> bu hayat bizi hep harp yani savaş egzersisinde tutmaktadır. Ergensiz yazıyorum ya senin yüzünden. Egzersiz yazamadım ya. >> Oluyor >> ama ben yazarken oluyor. Senin gibi konuşurken oluyor. Egzersizi içinde tutmaktadır. Evet. Gök. >> He burada bütün mesele dikkat edelim. Göktürklerin sayısı kaçta kaçmış? >> Çin'in %1'i kadar bile değildir. %1'i kadar bile değildir. Evet. Kuvvetli zamanlarımızda
56:38 >> kuvvetli zamanlarımızda >> Evet. >> Ordular sevk eder. >> Akınlar yaparız. Peki zayıf olunca ne oluyormuş? Ona bakacağız şimdi. >> Akınlar yaparız. Zayıf olduğumuzda, >> zayıf olduğumuzda bozkır'a çekilip >> mücadele ederiz. Ulan bunlar Orun abiler nasıl yazmış da benim elim yoruldu. Kaç senede yazdınız oğlum? Bozkır'a çekilip mücadele ederiz. He. >> Eğer kale ve suret >> he eğer kale ve sur içine kapanırsak
57:25 Evet. >> Ne orduları? >> Tuna orduları. >> Tuna >> nazım ne? >> Tuna orduları gidip çatıya. >> Tuna orduları. Allah Allah. >> Tamam. Tuna orduları diyeyim. Evet. bizi kuşatır. >> Bizi kuşatır. Evet. >> Ve ülkemizi kolayca istila ederler. Ederler dedi. Burası böyle kalsın. Değerli arkadaşlar bunun devamı da var. En son olayı da söyleyelim. En son ne oluyor? Karluk.
58:11 >> Karluk. Basmil ve Uygurlar birleşerek son vermişlerdi arkadaşlar. Birleşerek neye son veriyorlar? Göktürk devleti sona erdirmişlerdir. Göktürk devletini sona erdirmişlerdir. Bunu da söylemiş olalım. Sona erdirmişlerdir. Değerli arkadaşlar bir kere daha söyleyelim. Göktürkler Türk tarih açısından birçok önemi var. Bir, bugün Batı Türkistan Türk ise Göktürkler sayesindedir. Türk adını resmi olarak devlet kuran ilk devlet Göktürklerdir. Göktürklerin özellikle devlet model teşkilatı ileride Selçuklu'ya ve Osmanlı'ya değerli arkadaşlar sirra edecek. Birçok örfi kanun Göktürkler zamanından günümüze gelecek. Bu da Göktürk Devleti'nin Orta Asya'da bu
58:58 arada ikinci kez siyasi birliği de sağlacak. Önemi ve özelliklerini bize gösterir. Onları da bir yazalım. Önemi ve özellikleri nelermiş şurada? Hemen kısaca bir yazalım bakalım. Evet başla kardeşim. Göktürklerin Türk tarihindeki yeri dönemi ilk >> tarihte ilk kez Türk adıyla devlet kurmuşlardır. Türk adıyla devlet kurmuşlardır. >> İlk Türk alfabesini yani Orfabesini veya Göktürk alfabesini oluşturmuşlardır. İlkt Türk alfabesini oluşturmuşlardır. Bir saniye. Evet. Orta >> Orta Asya'da Türk siyasi birliğini sağlamışlardır.
59:45 Öyle söyleyeyim. Türk siyasi birliğini sağlamışlardır. Evet. Emir daha sonraki Türk devletlerine örnek olmuş. >> Daha sonraki Türk devletlerine örnek olmuşlardır. Türk devletlerine ne olmuşlardır? >> Örnek olmuşlardır. Evet. Batı Türkistan'ın sağlam >> Batı Türkistan'ın Türkleşmesini sağlamışlardır. Türkleşmesini sağlamışlardır.
1:00:31 İşte bizim 1. Göktürk ve ik Göktürk devleti ile alakalı bilmemiz gereken durum budur. Değerli arkadaşlar şimdi bir mola veriyorsunuz. Moladan sonra Uygurlar ve devamını işliyoruz. Evet, geldik Uygurlara. Muhakkak ara vereceğiz. Arasız olmaz. 5 tane sütun var. 2,5la bir ara veriyoruz. Böylelikle tamamlayacağız. Tabii Uygurlar deyince aklımıza ne geliyor? Uygur, Uygar değil mi? Biraz oradan bakıyoruz. Asa kelime manası akraba, müttefik, Çin kaynaklarında şahin gibi dolaşan, hücum eden. Aslında Uygurlara baktığımız zaman ilk kuruluştu kurulduğu zamanlarda mesela 9 Oğuzlar diyor Arap kaynakları onun için 9 Oğuza. Sonra bir tane daha oldu. 10 Uygur oldu diyorlar. birçok ismi var aslında. Uygurlar eee Kutluk Bilge Külkağan tarafından kurulmuş. İlk
1:01:18 başta başkenti Ötüken, daha sonra ise kendi kurdukları şehir olan Ordu Balık yani Karabalsaguna taşınacaklar. Bu arada şunu da söyleyelim. Uygurlar Devleti eee soru anlamında Göktürklerle beraber en çok soru gelen Türk devlet siyaset. Bunu bileceğiz. Neden? Çünkü diğer Türk devletlerinden biraz farklı özelliklere sahip olduğundan dolayı normalde dikkat edin hep aynı mantıkta kuruluyor. Gene Ötüken, gene aynı her şey aynı. Peki ne oluyordu hocam? Hani farklılık ne ya? Şimdi senin Kutluk Bilge Külka bu devleti kurduktan sonra iki gün sonra Moyençor diye bir adam geçiyor ki devlet en parlak zamanı o yaşatmış ama ardından geçen bir adam var. Bög [Müzik] ne yapmış bu hocam adam? Ya bu adamın yaptığı iş şu. Bu adam Long diye bir
1:02:03 sefer yapıyor Çin'e. Çin'in bölgesine yapıyor. Ancak bu yapılan sefer sonucuna geri dönerken dör tane mani rahibini de yanına getiriyor. Dör tane mani rahibi. Adamın kaçıncı seferi kim bilir? Adama diyorlar ki sen diyor dinini bir anlat bak. Bu manizm ne? Monei aslında bir adam. Bu adamın öğretileri var. Mani kelime manası ışık anlamına geliyor. Ay anlamına geliyor. Diyorlar ki mani rahipleri şimdi arkadaşlar şimdi bazen eee dini herkese durup dururken anlatamaz. Bazen bir şey olması lazım. Ülkemize gelen turistler cami gezerken imam anlatabilir. Efendim kervansaraylar ticari yollarda ilk Müslüman Türk devletlerinde yoldan geçerken adam o kervansarayda kalır. Orada bir imam vardır. O anlatır. Yani
1:02:49 şimdi bazen bazı fırsatları iyi değerlendiriyor. İşte mani sahipler de öyle yaptılar. Hepsi anlattı tek. Bizim dinimiz böyle. Bizim dinimizde aykün unvanları veriliyor. Bizim dinimizde bir kere bizim dinimizi savaşmak yok diyor. Ya bizim böükan nereden gelmiş? Savaştan. Savaştan gelen adama bizim dinimize savaşmak yok kardeşim dersen ne yapar? Adam bir durur. E başka anlat bakayım dini der. Bizim dinimizde işte dualar var. Dualar yazılı hale getiriliyor. Şöyle oluyor böyle oluyor. Şimdi adam herkes kendi dinini över arkadaşlar. O adam da oraya geçsin diye. Ve maniist adamlar o dör tane mani rahibi ülkeye geldikten sonra şehrin en tepesine bir tane tapınak yapıyorlar. Ve o tapınak değerli arkadaşlar herkes tarafından görülecek bir vaziyette olmalı. O yüzden tepeye yapılır. Artı bu
1:03:34 mani rahipleri tabii ki eee şeyi etkiliyor Bök Haan'ı ve Böük Kaan manizm dinine geçiyor ve Uygular resmi olarak din değiştiriyor. Tabii bunun birçok etkisi var. Çünkü bu dinin bazı özellikleri var. Biraz önce anlattığım özelliklerin hariç. En büyük özelliği ne biliyor musun? Adam diyor ki kardeşim siz niye savaşıyorsunuz biliyor musun? At eti yiyorsunuz, keçi eti yiyorsunuz, koyun eti eti yiyorsunuz, onu yiyorsunuz, bunu hep et yiyorsunuz oğlum diyor ya. Bu et ne yapıyor senin? E biz de et yiyince gözümüz açılıyor Kurban Bayramında. Haksız mıyım kardeşim? Yani o kurbana sabaha kadar kes. Ondan sonra bir kavurma yapsın hemen. Ne oluyor? Gözün açılıyor yani. Mutlu oluyor yani. Aynı mantık için protein. Protein doğal protein kardeşim. Bu proteini alıyorsunuz ya. Ondan sonra savaşacak yer arıyorsunuz. Yani o gücü, güç enerjinizi atacak yer arıyorsunuz
1:04:20 diyor ya. Ondan sonra da hop savaşa. Bizde diyor et yemek yok. E ne var oğlum? Ot yemek var diyor. Ha dur şimdi. E ot yiyeceğim de kardeşim benim ot yemem için ne yapmam lazım? Tarım. Ha nasıl yapacağım ben bu tarımı? Allah'tan tam o esnalardan dikkat edin. Devletin kuruluş tarihine şöyle bir bakın bakalım. Devletin kuruluş tarih nerede? 74. 751 senesinde bir olay meydana geliyor. Biliyorsunuz duymuşsunuzdur. Talas Savaşı. Bu Talas Savaşı'na değerli arkadaşlar Çinlilerle Abbasiler birbirlerine giriyorlar. Karluk Türkleri Abbas'nın yanında yer alıyor ve ilk Müslüman Türk boyu oluyorlar. Ama bir önemli özelliği var. Orta Asya'nın Çinleşmesi engelleniyor ve tarım havzası Uygurların eline geçiyor. Bak tarım havzası. Burada ne yapılacak şimdi? Tarım. Eee zaten ne diyor? Tarım yap. E
1:05:07 bunlar başvuruyor ekmeye, soğana, sarımsağa, fasulyesi. O neler ekiyorlar. Karpuz, kavun ileride e Uygurları ziyaret edecek. Ünlü Çinli seyyahlar var ya. Bir girdim diyor Uygurlara her yer Bağ Bostan, karpuzu şöyle, narenciyesi böyle, şunu böyle, bunu böyle diye hep övüyor. Nehir kenarlarının her tarafı tarım arazisi oldu diyor. Demek ki Uygurlarda bir değişim var. Peki şimdi size söyleyelim. Konar göçer yaşamda. Senin öyle bir derdin yok. Senin öyle bir derdin yok. Ama tarım nasıl bir şey? Tarım yapan arkadaşlar şu an beni dinleyenler arasında tarım yapan bugün şu an ne zamanı? Şu an fındık zamanı. Çay zamanı. E ne yapacaksın sen oraya gitmiyor musun arkadaş? Çayı toplaman lazım. Çay toplamazsan para kazanamayacaksın. Fındık toplamazsan
1:05:54 para kazanamayacaksın. E peki bunun başı yok mu kardeşim? Onu ekeceksin sulayacaksın gübreleyeceksin döneceksin bekleyeceksin. Zararlı otlarını temizleyeceksin. E bakacaksın yani. E peki hepinize soru. Tarım arazisi olan bir yere diyelim ki bir domates ekli Uygurlar. Uygur domatesi. Tamam. Çok ünlü. Tokat domatesi gibi. Peki Uygur domatesi bu kadar ünlü. Niye ünlü? Çünkü onu da ihraç edeceğim. Ama Uygur domatesin domatesi önce ekeceğim. Fidesi var bunun. Bilmem neyi var arkadaşlar. Bu işlerin başlangıcını yapıyorsunuz. Ha eskiden Türklerde tarım yok mu? Var. Bak var. Hatta Gökler Töte adında bir kanal bile açıyorlar. Sulama kanalı. Ama bunlar zamanında açılıp Göklüklerin kullanmış olduğu bu töte kanalı belirli bir kısmı herkes yapmıyor
1:06:40 ki. Çok az bir kısım eee tarımla uğraşmıştır. O da ırmağın kenarında olacak da sulama kanalı olacak da bilmem ne. Ama bunlarda durum böyle değil. Halkın çoğunluğu diyeyim ben size. Ne? yarı yarıya artık tarımla uğraşan yarı kısmı da değerli arkadaşlar bozkır hayatına devam eder. O zaman iki şehir tipi iki tipi ortaya çıkıyor. Şehirliler ve bozkırlılar. Yani iki tane farklı bir tip ortaya çıkıyor Uygurlarda. Ve bu adamlar ne yapıyor? Bunları ekiyor. E tamam da kardeşim Uygurlarda ne yapman lazım? Onları beklemen lazım. Demek ki birincisi hayvansal gıdaların terk edip hayvansal gıdaların içinde değerli arkadaşlar ne vardır? Süt ve süt ürünleri. Efendim ne? İşte hayvan etleri aklınıza gelebilecek tüm hayvansal gıdalar bal. Bizim arkadaşı acamata götürdük. Ulan
1:07:27 diyor ki şimdi onu da biliyorum. Şartları var ya. Diyor ki işte bizim acematçı ya diyor bir gün öncesinden şey yemeyeceksin. Hayvansal gıda yemeyeceksin. Bal yiyeyim mi diyor. Şimdi bal diyor ki adam balı yapan arı değil mi diyor. Arı diyor. Arı hayvan mı diyor. >> Arı hayvan. >> Arı hayvan mı ne demek oğlum? Arı hayvan değil mi yani? Hayvansakı da balı koymuyor bizimki. Neyse lazım yani. Bal baldan tutun arkadaşlar. Süt, bal ve şeye kadar. Eee kadar. E bunların yerine ne oluyor işte arkadaşlar? Belgesel izliyoruz hepimiz. Safari bilmem ne. Oradan oraya sereng getiriler bilmem. La kardeşim bir geyik nehrin başına geliyor da kurban olayım bir kere bir yudum alıyor da 40 kere etrafına bakıyor. Aslan mı saldıracak? Timsahımızı saldak belli değil. Hiç
1:08:13 aslanın korkusu var mı? Hiç aslanın korkusu var mı? Kurban olduğum nehre bir çöküyor. 10 dakika soluksuz suyunu içiyor. Kim ne yapacak hast? Et yiyenle ot yiyen bir olur mu ya? Et obur. Ot obur. Et obur zaten onu yiyor. Ya kardeşim günümüzde de öyle. Gerçekten öyle yani. Şimdi aramızda vejetaryen olan arkadaşlar vardır. Benim ne demek istediğimi? Bakın benim birçok arkadaşımda vejetaryanlık var. Bazılarında farklı rahatsızlıklardan dolayı da var. Süt ürünü kullanmaması lazım. Glüen hassasiyeti olan arkadaşlarımız var. Artık dünya eskisi gibi değil. Ne yiyoruz? Allah'ım buğdayı yiyorsun. Ekmeği şişiriyor. Onu diyorsun ki glüensiz yiyin. Glü desem pahalı bilmem ne. Yani Türkiye'de yemek şeyi
1:08:59 değişti. Artık eskisi gibi değil. Bizim Mersin Silke'ye gidiyor. Eskiden babaannelerimiz, anneannelerimiz şey açardı. Sıkma. La kardeşim 3 tane yerdin, 5 tane yerdin. Hiçbir şey yok. Sıkmayı biliyorsun. Şöyle uzunlamasına işte şöyle dürüyorsun. Aynı şey çiğköfte gibi dürümü gibi dürüyorsun. Ya kardeşim şimdi bir tane sıkma yiyorum. Yemin ediyorum sıkma diye organım oluyor. Buraya dik gidiyor ya. Böyle bir şey olabilir mi ya? Yediğimiz arkadaşlar besini sindiremiyor ki vücudumuz. Etle nota geçtim. Zayıfladı. Zayıfladı. Bünye zayıfladı. Zayıfladı. Zayıfladı. Zayıfladı. Kas kayıpları. Evet. E sonuç savaşmam ki. Ben önümdeki leheni kaldıram. Ne savaşması ya? Kılıcı kaldırıp da savaşa gideceğim. İşte maneizm dininin en büyük
1:09:45 etkisi bize protein alımı ve hayvansal gıdaların yasaklanmasıyla beraber vücut olarak zayıflamamız. Ardından da savaşçılık yeteneklerinin zamanla kaybolmasıdır. 1. Ay ve kün unvanları veriyorsun. Mesela örnek vereyim. Adamın adına dikkat et. Kutluk Bilge Külkan. Ben sana dedim mi ay bilmem ne diye. Demedim. İkinci adama bak. Moyen çor veya bayan çor diye geçer. Var mı? Yok. 3üncü adama bak. Bö ama ddüncünün adı Aytu. Ne oldu orada? Ay geldi. Ay takı adamın adı tu. Başkan geldiğinde ne oldu? Ay tu yok mu bizde canım? Ayseli var. Başka Aynuru var. >> Ayhan var. Aynen öyle. Adamın adı
1:10:32 Hammış. Ay gelmiş. Ayhan olmuş. E güzel kardeşim o zaman ay ve kün lakapları takılıyor adamın başına. Ay Tengride kut bulmuş. Nereden takıldı o? Neyin etkisi o? O maneizmin etkisi. Devam ediyorum. Mesela maneizmde dualar neyli? Dualar yazılı. Öyle yok. Şimdi kurban olayım İslamiyete. Kurban olduğum Müslüman aç elini nerede olursan ol. Doğru mu kardeşim. İster dağın tepesinde ol, ister evinin odasında ol. Böyle elini kaldırdın mı ne oluyor? Dua vaziyetine geçiyorsun. Kafayı da öne yiyor. Öyle yok. Öyle maneizmde yok. Maneizmde dualar yazılı beyefendi bugün Uygurların kalan bütün bezeklikle şurada burada hep neyle geçiriyor? Hep hikayeler. Dini hikayeler. Bir kitaplardan çıkanlar iki
1:11:17 dua kitapları çıkıyor. Bizde yok mu dua kitabı? Ya herkeste var. Şöyle Yasin 44'lü şu sure ilaveli hani var ya bir de güncelliyorlar. Bir önceki baskısında vakaa yok. Bunda var. ilaveli. Sure ilaveli neyse Pamuk Yayıncılı kardeşim belli bizden bu adamların duaları yazılı olduğu için mantıken yazılı kültür gelişecek. Sen şimdi Konar Göçer Göçen yaşamda zaten yazı kültürü şimdi var olmak zorunda. Nazım ben sana şöyle yazıyorum kardeşim. Sen şimdi hangi sınava hazırlanıyorsun Nazım? >> KPSS'ye hazırlanıyorsun. Amacın ne? Devlet memuru olabilmek. Uygur KPSSi. Tamam. Amacımız şu. Yazıyorum. >> Adım da aynı ad. Evet. Ay Nazım'ın
1:12:04 Uygur sınavında, devlet memurluğu sınavında atanması dileğiyle tut yazdım. Amin dedim. A kardeşim bunu. Heh bu da kağıt. Ah sana dua. Bu duayı yazılı vereceksin. Yazılı. E ben dua ettim sana. Sen sen de bana dua edeceksin. Sen de yazıp bana vereceksin. Lan duaları millet cebinde taşıyordu artık ya. Arkadaşlar neyi getirir bu? Bunu şunu getir. Türk milleti hayatta bu işine uğraşmaz. İstediğin kadar yerleşik yaşama geç. Lan bu ona dua ediyor. O ona ediyor. Bunu yazılı hale getir falan. Zor iş. Ne yapalım biz? Bütün duaları toplayalım. Dua kitabı yapalım. Anlaşıldı mı bütün mesele? Peki bu dua kitabının herkesin evinde olması zorunda? E ne olacak? E harf hareketli matbaa. Eski tuşlu mantık. Harf hareketli. Bu dualar yazılıyor tek
1:12:50 herkesin evine. Doğru mu? İşte bunlar senin değerli arkadaşlar Uygurlardaki en önemli maneizme geçmenin sonuçları. Seni yerleşik yaşama geçiriyor. Tarihimizde yerleşik yaşama geçen ilk Türk devletidir. Uygurlar sebebi işte manizm dininin etkisi. E tabii ki BGÜ Kaan'an sonra başa geçenler oldu. Ama onlar da çok fazla Bagat Ararkan geçtiler. Onlar geçtiler bunlar. Ama ne oldu? Uygurlar özellikle değerli arkadaşlar en sona işte Kırgızlar son verdi ve bitirdi. O zaman önce Uygurların bir siyasi tarihi bir de Uygurların özellikle bizim Türk milletine bu dönemdeki ilkleri var. İlk kütüphanesi, ilk orta oyunu, ilk pandom şanı bulmaz falan. Onları yazacağız. Önce bir Uygurları bir yazalım. Ondan sonrasına devam edelim. Başla kardeşim.
1:13:37 Uygurlar. >> Kelime manasını söyleyelim. Akraba. Başka müttefik. Evet. Şahin gibi dolaşan değil mi? Hücum eden. Hücum eden anlamı taşır değerli arkadaşlar. Ve bir de ne diyorlardı bunlara? 9 Oğuzlar değil mi? >> 9. Oğuzlar. Şimdi 10 Uygur. Şimdi şöyle bir soru gelmez. Lazım. 10 Uygur kimdir diye. 9. Oğuzlar kimdir diye sorar. Cevap ne? Uygurlar. Doğru mu kardeşim? Devam. Kurucusu Kutluk Bilge Külkaan. Kutluk Bilge Külka.
1:14:25 Evet. >> Ayrı madde mi? Ona göre söyle. >> Önce Ötüken. Sonra ney? Sonra da karabalsagundur. Kara balsagundur. Değerli arkadaşlarım bu Karabalsagun dediğimiz şehir aslında ordu balık şehridir. Tamam. Balık şehir demektir. Kent k E n de. Kent diyoruz ya bugün. O kelime de buradan gelmedi. Uygurlardan geliyor. Kent. Devam. Moyen >> çor. Diğer adı ney bu adamın? Bayan çor. Tamam. Moyen çor en parlak zamandır. En parlak zamandır.
1:15:11 Tarım havzası ele geçirilmiştir. Bu nereden geçiyor peki? Çinlerle Abbas'ın yapmış olduğu Talas Savaşı sonunda tarım havzası Uygurların eline geçmiştir. Sorum lazım. Devam. >> Evet. Bögan moyen çoran sonra geçmiştir. Moyen çordan sonra geçmiştir. Zaten bundan sonra değişiyor her şey. Sonra tahta geçmiştir değerli arkadaşlar. Devam edelim. Böü kesinden sonra >> Bögan Long seferinden sonra yanında getirdiği
1:15:58 4 money rahibi ile beraber manizmi benimsemiştir. Moneizmi benimsemiştir. Bunun sonuçları lazım. Benim sevmiştir. Evet. Bunların sonuçlarına bakalım. Manizme geçince ne oldu? Başla. >> Hayvansal gıdalar. >> Hayvansal gıdaların yenilmesi yasaklanmıştır. Balda var mı bizim arkadaş? Ya Allah'ım ya. Devam. >> Yerleşik yaşama geçilmiştir. >> Yerleşik yaşama geçildi. Ben bir yerleşik yaşama geçildiğini nereden anlarım bir toplumun biliyor musun? Bir sulama kanalları olacak. İki değerli
1:16:45 arkadaşlarım Saban, Orak onlar bulunacak kazılarda ben ve mimari yani şehir bulunacak. Şehir, kent veya balık bulunacak ki ben adam anlarım bu yerleşik yaşamayı. Yerleşik aşama geçmek illa tarım yapmak değildir. Bak bunu da söyleyeyim. Birçok emaresi var. Earelerden bir tanesi mimari yapılardır. Devam edelim. Yerleş aşama geçildi.
…
