0:00 [Müzik] Değerli arkadaşlarım hepinize merhabalar. Geldik 3. videomuza. Biliyorsunuz siyasi tarih işledik. Nazım ve Murat kardeşimle yolculuğumuza devam ediyoruz. 3ünc videoda ise İslam öncesindeki Türk devlet ve boylarının kültür ve medeniyetini işleyeceğiz. Ne demek hocam bu ya? Bu insanlar ne yer, ne içer? Neye inanır? Ekonomik faaliyetleri nelerdir? Yazısı var mı? Dili var mı? Edebiyatı var mı? ordusu nasıl gibi. Buradan ağırlıklı olarak şunu söyleyeyim değerli arkadaşlarım. Üç sınav esas alınıyor. Yani lisans, önlisans ve ortaöğretim. Bu KPS'den üçünden iki tanesi gelecek ama bunu bilmiyoruz. Anca sınavda gör ama bir tanenize kesinlikle siyasi tarih gelecek. AGS'ye giren arkadaşlar
0:47 genellikle siyasi tarihten değil yine bu üniteden olacak. İslam kültür medeniyet iki videoda bitecek. Yani aslında İslam Türk Türk tarihi videosu kültür medeniyetle beraber toplam dör videodan oluşacak. Peki gelelim hükümdara daha doğrusu kültür medeniyetinin başına. Ya kardeşim bu kültür medeniyet nasıl oluşuyor? İnsanların, devletlerin, halkın, toplumun koymuş olduğu yasalar var. Bu yasalarla beraber ediyor ve bir de devlet kavramı var. Şimdi devlet biliyorsun il veya el adıyla. Doğru mu? Ele güne rezil olmak ne demek orada? El dediği ne? He o el kelimesi günümüzde ne olmuş değerli arkadaşlar? Çevre olmuş. Evet. Ama normalde il veya el aslında devlet demek. Peki devlet dört şeyden oluşuyor İslamiyet öncesinde. Bir
1:32 bağımsız olmadan devlet olamazsın. Doğru mu? 2022'de oksızlık o kadar üzerine vurgu yaptım. O sene sınavda çıktı. Sınav iptal oldu. Neyse o ayrı konu. Oksızlık ne demek kardeşim? Bağımsızlık. Sızlık. Sızlık zaten sınavda da gelirse çok rahatlıkla yaparsın. Peki halk yani diğer adıyla kün. Biliyorsunuz Uygurlarda manevizm dinine de kün unvanı veriliyordu. O ayrı bu ayrı onu söyleyeyim. Kün ne anlama geliyor? Halk anlamına geliyor. Peki Nazım bağımsız olmak için başka hangi kişiye daha ihtiyaç var? Halka ihtiyaç var. Evet. >> Ve teşkilata ihtiyaç var. Kün ne? >> Halk. >> Eee halkı söylediğimize göre. He. Ülkesiz olur mu lan? Nasıl? Allah rız. Dör tane şey bir daha sayalım. Bir oksızlık yani bağımsız. İki kün yani
2:17 halk. 3 ülke olacak. 4 değerli arkadaşlarım teşkilat olacak. Bunlar olacak devlet olacak. Bir önce onu bir yazalım. Nazım hemen unutmadan başla kardeşim. İslam öncesi kültür medeni. >> Yönetim anlayışı. >> Evet. >> Coğraf coğrafi şartlar. >> Yönetim anlayışı nasıl olmuş? Bir coğrafi şartlar. Evet. >> Anlayışı >> kut anlayışı >> Türk cihan hakimiyeti oluşturmuştur. Doğru mu? Bunları zaten kavramsal olarak geleceğim. Peki ülke değerli arkadaşlarım diğer türlü teşkilat. Kün yani ney? Halk ve tabii ki oksızlık. Bu bir daha çıkacak göreceksiniz. Diğer
3:03 adıyla ney? Bağımsızlık. Ancak şöyle bir basit beklemiyorum. Yani İslam ingisinde bağımsızlığa ne isim vermiş? Oksik. Hayır böyle gelmeyecek. Diyelim ki Orun abi dedinden bir metin verecek. Metinde neyi kastediyor soracak. Oksızlık. Yani orada bir bağımsız yaşama vurgusu varsa anlayın ki o oksızlık. Örneğin Hoan Yeeh'in Çiçi ile yapmış olduğu mücadelede ben Çin'e bağlanmayı reddediyorum demek ne demek kardeşim? İstiklal demek. Yani bağımsızlık demek. Ben olsam soruyu böyle sorarım. Çünkü doğrusu da bu zaten. Direkt direkt olarak yapıldığı zaman sızlık sızlık öğrenci oradan bilmeyen de yapabiliyor. Ama burada değerli arkadaşlar bir metin verilirse ki öyle olması lazım. Eee sorunun cevabı da oksızluk olacak. Şimdi gelelim hükümdara. Bir arkadaşlar hükümdarlar
3:49 sizler de biliyorsunuz kut anlayışına göre seçiliyor. Kut ne demek? Kut devleti yönetme etkisinin gök tanrı tarafından bir aileye verilmesi. Örnek Tuku ailesine Hunlarda efendim Uygurlarda Yağakar ailesine Göktürklerde Aşina boyuna veriliyor. Aşina ailesine. O zaman bunların verilme sebepleri de onlar destansı hikayeler. Oraya geçiyorum efendim. Buradaki en önemli mesaj şu. Türk milletinde özellikle hükümdarlığın görevleri fazla arkadaşlar. Yani hükümdarlar öyle filmlerde anlattığım gibi tahta oturuyor sadece emir veriyor değil. Mesela İslam öncesi Türk hükümdarları bir başka yani çadırda yaşayan bir adamdan da açıkçası çok fazla bir şey yani farkı yok gibi bir şey. Bir açı doyuracak çıplağa giydirecek. Orun abilerinde biliyorsunuz en çok üstüne durulan vazifelerden bir
4:35 tanesi hükümdarın en büyük görevlerinden bir tanesi sayılır. Ne yapacakmış? Açı doyuracak. çıplağa giydirecek. Bu bir. Bu sosyal devlet anlayışını gösterir. En çok gelen sınav sorularından biridir. 2. Kurultaya başkanlık edecek. 3. Ordunun başına sefere çıkacak. 4. Törelerin değişmesi için kurultaya teklifte bulunacak. Doğru mu? >> E kardeşim bağımsızlığı kurulacak. Efendim yargıcu yani mahkemelere başkanlık yapacak. Suçları bazen cezalandıracak. Elçi kabul edecek. Elçi gö. Hepsi hükümdarın görevi kardeşim. Hükümdarların görevleri çok fazla ama hükümdarın bir de yardımcısı demeyeyim de yardım eden diyeyim. Ona vazifelerinde, sorumluluklarında ona yardımcı olan birisi var. Onun da adı Hatun. Hatun önemli mi Murat? İslam öncesinde
5:23 önemli. Bugün önemli mi? Hep önemli. Kardeşim senin hatun dediğin kişi bir kere Hakan'ın eşi olması vazifesinden hariç bir kendine ait sarayı var. Sarayı arkadaşlar saraydan kastettiğimiz illa o şey otağdan kastediyoruz veya yerleşik yaşama geçmişse gerçekten saray oluyor. 2. kendine ait askeri var. 3 dikkat Hakan ile biliyorsunuz Hatun kurultayda alınan tüm kararlardan sonra yarlığı adı verilen bir ferman yayınları. Fermanın adı neymiş? >> Yarlığı. Bu yarlığı fermanda ne yazıyor biliyor musun? Hakan ile hatun buyurur ki 4. Bak bakayım Göktürk parasının üzerinde bir Hakan bir Hatun var. 5. Uygur'un bayrağına bak. Uygur bayrağına
6:10 Hakan ile Hatun var. Demek ki devlet idaresinde ne kadar etkili olduklarını gösteriyor. Ya Tomris Hatun var. Boğarık Hatun var. Anlattık. Metehan var. Metehan'ın eşi zamanda seferden döndürdü. O kadar etkililer yani. Bakın hatun bu konuda her zaman sınavda soru çıkmaya aday bir yerde. Diğer adı da katundur zaten. Bunu da böyle bilelim. Hatun önemli. Ancak şunu bir eee atlamadan şey yapmayalım arkadaşlar. Kurultay biliyorsunuz ki toplandığı zaman Hakan bazen yokken, Hakan yokken kurultay başkanlığı şey yapmaz, hatun yapmaz ama devlet başkanlığına naiplik yapar. Ne demek istiyorum? Devlet başkanının yerine devlet başkanı olur. Kim? hatın alır ya. Gerektiğinde naiplik
6:56 bile yapmışlardır. O yüzden hükümdarın görevleri ve hatun çok kıymetli. Peki ülke yönetiminde özellikle devletin yönetilmesi amacıyla birçok kurum ve kuruluş ve üye vardır. Bunlardan özellikle bazılarını bilmek zorundasınız arkadaşlar. Ayüki. Ayi hocam bu ne ya? Hiç ilk defa duyuyorum. Evet. Ayükü hükümet demek. Demek ki İslam öncesinde de bir hükümet gibi bir şey var ve bunun da adı Ayuk. Mesela Aygıcı, bugünkü başbakan anlamına gelen o zamanlardaki başvezir anlamına gelen vezir. Diğer adı ügedir mesela. Bunların bazılarını bilmek zorunda. Örnek Tudun vergi memurudur veya validir. Tamam. Tutuk askeri validir. Emi, otacı doğru mu? Tabip doktordur.
7:44 Efendim Tigin vardır. Tigin'i biliyorsunuz ki hükümdarın oğullarına Tigin adı verilir. Dikkat. Bunu ileride anlatacağım. Sizler de biliyorsunuz ki Osmanlı Devleti'nde eee 7 yaşına gelen şehzadeler ilk eğitimine başladıktan sonra 12 yaşına sancaklara gönderir. Sancak dediğimiz illere. Niye? Tecrübe kazansın diye. O bölgelerde valilik yaparlar. Bakın bunun ta aslı İslam öncesindedir. 7 yaşına gelen çocuklar yanlarına eee inanç, inal veya ataman adı verdikleri bir kişiyle beraber bir bölgeye gönderilir. O bölgede değerli arkadaşlarım ordu komutanı olur. Dikkat. Peki İslam öncesindeki bu uygulamada çocuğun adı normalde Tigin. Diyelim ki kültigin. Tamam. Kültigin. Güzel değil
8:30 mi? Peki, kültig'in yanına inanç, inal veya Ataman adı verilen bunun Osmanlı'daki adı Lala, Selçuklu'daki adı Atabeydir. Önemli bir devlet adamıdır. O devlet adamları bunları yetiştirir. Çocuklara lala günümüzdeki dadı bakıcı gibi düşünün. Peki kardeşim bu adamlar Tigin olarak gittiler ama ordu komutanı olunca isimleri değişti. Şad unvanı aldılar. Ş A D Ş. Örnek Kürşad. He o zaman senin Kürşat dediğin bir hanedan üyesi miymiş aslında? Bir ordu komutanı mıymış? Kürşadon'un adı mıymış? Kürşadon'un adı değil ki ya. Kürşadon'un unvanı. Anlaştık mı? Zaten ben size ilk başta ne anlattım? Hatırla. Bunların hiçbirinin adı gerçek değil. Yani adamın idi.
9:16 Mesela şi şi bilmem ne. Kürşat'ın gerçek adından bahsiz. Kürşat diyorsunuz. Anlaşıldı mı arkadaşlar? O yüzden unvanları da bazılarını bilmekte büyük fayda var. Tigin tigin inanç inal atamanam veya şadı bilmek zorundayız. Buyruk bakan demek mesela. İşte bunları bir yazalım. Yazdıktan sonra zaten önemli yerlerini de söyleyeceğim arkadaşlar. >> Yok yok şurayı şurayı söyledim. Şurayı anlattım. Ondan sonra geçeceğim burayı. Ha anladım ben seni. >> Ya kurultaydan sonra orayı bir anlatayım. Ondan sonra ikisi de gözüküyor ya şeyde. O yüzden Nazımın hiç gözünden de kaçmıyor lan. Vallahi billahi yemin ediyorum. Evet. Nazım bir başlayalım bakalım. Hükümdarın görevleri Nazım.
10:01 >> Dağınık boyları toplamak. Güzel. Bunlara tes deniliyor. Devam. >> Halkı doyurmak. >> Halkı >> doyurmak ve giydirmek. Evet. >> Ordunun başında sefere çık. >> Ordunun başında sefere çıkmak. Sefere çıkmak. Devam. >> Adalet. Adaleti sağlamak. Könelik adaleti sağlamak. Evet. >> Ülkenin bağımsızlığını korumak. Bağımsızlığını korumak. Başka? >> Töre hükümlerini uygulamak. Töre hükümlerini uygulamak. Güzel.
10:48 Devam. Kurultaya başkanlık. >> Kurultaya başkanlık etmek. Kurultaya başkanlık etmek. Evet. >> Açı doyurup çıplağa giydirmek. Hemen hemen şu halkı doyurmakla da aynı şey. Açı doyurmak ve çıplağı giydirmek. Doğru mu? Bu hangi devlet anlayışıdır? Özellikle sosyal devlet. Peki bu da sosyal devlet midir? Bu da sosyal devlet anlayışır. Bu arada şunu da söyleyeyim. töre hükümlerini uygulamak ve yeni töreler koymak. Ne oldu buna ya? Yani benden bir kıl düşme ihtimali yok. Saç kılı versen peçeteyi. >> Öen
11:34 >> peçeteyi ver kardeşim. Sendir o bendirşme ihtimali. Şuraya bir şey yapayım bakayım. Evet. Yeni töreler koymak. Tamam mı kardeşim? Olay bu. Şekil. Peki. Hatunu bir yazalım önce. Hatun diğer adı hatun. Bu arada ne iş yapar mı? Söyle. >> Devlet yönetiminde söz sahibidir. >> Devlet yönetiminde >> söz >> söz sahibidir. >> Evet. >> Gerektiğinde devlet başkanlığı naiplik yap. >> Gerektiğinde devlet başkanlığı ve naiplik yapar. Gerektiğinde devlet başkanlığı. Yani değerli arkadaşlarım bunun ismi neymiş? Naiplik. Evet. 2 3. >> Elçileri kabul. >> Elçileri kabul eder. Güzel.
12:22 Evet. >> Kurultaya katılır. Kurultaya katılır. Evet. >> Hakan ile hatun buyurur ki, değil mi? Hatun buyurur ki diye başlar. Alınan tüm kararlar. Bir kere daha söyleyeyim. kendine ait ordusu vardır. Kendine ait askeri vardır. Kendine ait otağı vardır. Hatun çok çok önemlidir. Biz iki yerde hatunun önemli olduğunu söylüyoruz. Bakın bir kere daha söylüyorum. Hangi parada var? Göktürk parasında var. Ayrıca dikkat. Bunu bir gün soracaklar. Uygur bayrağı. Doğru mu? Hem Hakan var hem Hatun var.
13:07 İkisini bir koyacaklar. Yorumla diyecekler. Yorumla. Şimdi onu nasıl yorumlarsın? Bir kadının devlet yönetiminde etkili olu bayrağı konulmuş. İki seçenekler verecek. Dört çocuk sahibi oldukları olabilir mi sence? 3. Hakan'ın şey hatunun sarı rengi sevdiğine. Arkadaşlar tek çıkacak yorum var. Onu anlatıyorum. Başka yorum yapamam bayraktan ya. Bayrağın rengi sarı ya. O yüzden diyor başka yorum yapamazsın. O yüzden yorumlar hep idari ve sosyal hayatta kadının önemli bir duruşunun olduğunu, yetkisinin olduğunu gösterir. Evet. Gelelim şu devlet görevlerini bir yazalım kardeşim. Are you key ne demekmiş? Hükümet aygıcı
13:53 vezir buyruk bakan. Tudun vergi memuru veya vali veya vali APA sivil yönetici. Apaarkan kimdi? Kimdi Apatarkan? Vezir Tonyukukuk. Ağılı, hazineden sorumlu görevli. Hazineden sorumlu görevli otaçı veya emçi hekim tutuk, askeri vali, erkin, Oğuz hükümdarlığına verilen unvan bitikçi veya tamgacı yazışma işlerinden sorumlu.
14:40 Yarlı Hakan'ın neyi? Emri. Tigin hükümdarın neyi oluyor yani? Oğlu. İnanç inal ataman ne demektir? Tiginlerden sorumlu devlet adamı. Tiginlerden sorumlu devlet adamı. Bir kere daha söyleyeim bunu. Selçuktaki adı Atabey. Osmanlı'daki adı Lala. Şat hanedan üyesi komutan. Doğru mu kardeşim? Bunu da devlet görevleri gelmişken yazmış olalım. Peki bizim hükümdarın biliyorsunuz ki İslam öncesinde birçok sembol var. Şimdi burayı anlamayan arkadaşlar için şöyle anlatayım. Burada iki şeyi bilmek zorundasın. Bir hala İslam yok. İslam olmadığı için İslam'la gelen bazı neler
15:26 vardır? Hükümdarlık sembolü ve unvanları vardır. Ama biz İslamiyet öncesini işlediğimizden dolayı sınavda sana İslamiyet mi soruyor, İslam öncesi mi soruyor? Yani Türk İslam mı soruyor, İslam öncesi mi soruyor? Ona dikkat etmeniz lazım. Şöyle anlatayım. Mesela Hakan. Bak hep duydunuz. Kaan, Han İlteber Ilteriş İdikut Şanyu Tanhu, Erkin, Ilber, ilik. Lan ne söylersen söyle İslam öncesi var. Peki bir şey söyleyeceğim. İslam öncesinde ben sultan dedim mi? Sultan İslamiyet gelir. Padişah dedim mi? Şah dedim mi? Hah. Bunlar İslam'la gelecek. O yüzden sınavda İslamiyet öncesi mi, İslam mı ona bakacağız. İki arkadaşlar semboller
16:13 şöyle anlatayım ben size. Mesela bu halkın halkın terlediği zaman veya bir yere silmek için kullandığı şeyin adı ne? Peçete. Bu hükümdarın bezi. Şimdi diyorsunuz hocam ne alaka? Şimdi arkadaşlar bunu sen kullanıyorsun. Hükümdar neyi kullanıyor? Bezi. Sen bunu ağzından siliyorsun. Hükümdar bununla. Sen sofraya ağzını siliyorsun. Hükümdar değil mi? Islak mendille, bilmem neyle. O zaman sen ikisi aynı şey değildir. Bu bir semboldür. Bu sadece Hakan da olur. O zaman bir şey sadece Hakan'da varsa ne olur? O zaman sembol olur. Örnek otağı. Otağ ne ya? Kocaman 50 kişinin, 100 kişinin kaldığı, bütün hükümet
16:59 üyelerinin kaldığı, elçilerin kabul ettiği büyük bir çadır. Halkın kaldığı çadırlar ne? Yurt. Yurt. Yurt. Halkın kaldığı çadırlara ne isim verilmiş? Otağ denilmiyor ki. Yurt deniliyor. Onun da sebebi şu. Konar göçer bir toplum olduğumuzdan dolayı biliyorsunuz herhangi bir saldırıda çadırı hemen katlayıp vın kaçtık bir yere tekrardan kurduk. O zaman bu ne diyor? Burası benim yurdum. İşte yurt kelimesi oradan gelmedir. 2022'de EKPS sınav sorusudur. Halkın kaldığı çadırlara ne isim verilişli? Engelli kardeşlerimize sorulan saçma bir sorudur. Yani otağı sorsa anlarım da yurdu niye soruyorsun çocuklara? Ya çok zor soru tabii. Halkı kaldı çadırlar. Demek ki otağla yurd fark var. Devam edelim. Mesela nöbet. Nevbet ne demek? Davul. Arkadaşlar sizi
17:45 her gün ailenizden birisi 9 kere davula vurup mu uyandırıyor yoksa alarmla mı uyanıyorsunuz? E bu hükümdarı hasp gelenek değil mi ya? Uz kere davula vurulmasıdır. Çadır mesela o çadırın yönü doğudur. Mesela doğu onunu göster. Tu biliyorsunuz bir özellikle hayvan tüyünün kılının arkasındaki at kuyruğunun ve sende o yok. Senin tuğun yok ki. Ok yay. Hükümdarın kullandığı okla senin kullandığın ok bir olmayabilir. Yay bir olmayabilir. >> Aynı da olabilir ama gelişmiş haldir yani. Mesela ne vardır mesela? Kama bıçak demek. Hükümdarın kamasıyla senin kaman bir değil. Kamçı belge diğer adıyla hükümdarıyile seninki
18:31 bir değil. Anlaşıldı mı arkadaşlar? Mesele şuna bakacağım. Mesela hükümdarın ordusu var. Senin var mı ordun? Mesela ordu bir nedir o zaman? Hükümdarın tacı var. Sende var mı? Sende var mı ya? Sende toka var. Onda tac var. Aradaki fark bu zaten. O yüzden hükümdarın unvan ve sembollerine baktığınız zaman onda yani halkın içinde birisinde olmama durumudur. O zaman tek biz de yazalım bakalım hükümdarın unvan ve sembolleri nelerdir. Önce sembolleri. Başla kardeşim. Otağ. Yanına parantez açtım. Ne demekmiş otağ? Çadır. Devam. >> Nevbet davuldur. Davul. Davul çalma. kere günde. Kılıç. Evet. Yay. Evet. Kemer. Diğer adı ney? Kur
19:18 değil mi bunun? Evet. Devam. Tu. Diğer adıyla ney? Sancak. Kamçı diğer adı ne? Berge. Evet. >> Ordu. Evet. >> Toy. Arada toy iki şeklinde kullanılır. Ziyafet anlamında da kullanılır, kurultay anlamında da. Şuraya ziyafet yazalım. Arkadaşlar hükümdar bütün halka sizce ücretsiz yemek verebilir mi? Verebilir. Doğru mu kardeşim? Peki sen anca iftar vermeye veremezsin. Başka veremezsin. O yüzden hükümdar bütün halkı doyurabilirken sen sadece akrabalarını ve çevreni doyurabilirsin. Aynı olabilme şansı var mı? O yüzden toy toplama görevi de hükümdara aittir. Devam. >> Örgin taht. Onun oturduğu tahtla senin
20:05 evdeki kanepe aynı mı? Değil. Devam. Kotuz. >> Kotuz sorguç. Evet. Kama bıçak mı demek? Evet. Güzel. Peki gelelim unvanlara. Söyle bakalım. Han Hakan'ı bir yazalım. Han ve Hakan. Evet. Kaan. Doğru mu? >> Yabgu. Batı karalı sorumlusuna verilen unvan. Devam. >> İl teber. İl devlettir. Ona göre düşünün. İlik. Evet. Kara İlteriş idikut erkin Oğuzlardaki hükümdar. Evet. Tanhu, Şany sonsuzluk demektir bunlar. Ilber,
20:52 Ayengri. Ayengri kime verilmiş olabilir? >> Evet. Ay Tengri kime verilmiş olabilir? >> Uygurlara. Çünkü Mali olduklarından dolayı. Anlaştık mı? Burası tamam mı? Peki Göktarla. Şuraya doğru geçelim biraz. Yah senin Gök tanrı dediği inandığın dinin tanrısı bir hükümdar ona üç tane özellik veriyor. Yani bu üç özellik ona yüklenmiş geliyor. Sende bende var mı kardeşim? Yok. Bir kere bu çocuk bir kere kutu var. Kanyoluyla devlet yönetim yöneticilerinden bir tanesinin olmasının en büyük adayı. Bu bir. İki doğduğunda değerli arkadaşlar bu diğer insanlardan daha güçlü bir şekilde doğuyor ve askeri yetenekleri oluyor. Şimdi destanlarda çok görürsünüz işte Metehan
21:39 işte Oğuz Kaan destanda Oğuz Kaan diye geçen aslında Metehan'dır. İşte Oğuz Kaan doğdu doğar doğmaz konuştu. Konuştuktan sonra 1 yaşında ata bindi. İşte koyuna bindi. 2 yaşında ata bindi. 3 yaşında boğayı devirdi. Bunların olma ihtimali var mı? Ama inanış öyle bir inanış ki hükümdar dediğin kişi Allah tarafından, Tanrı tarafından güçle gönderiliyor. Askeri bir güçle. Ve bunlar hükümdar olduktan sonra Tanrı onlara 7 yıl müfret veriyor. Bir daha söylüyorum. Kaç yılmış? 7. Günümüzde hala öyledir. Bu ülkemizde 7 yıl kış varsa 7 yıl yaz ya da 7 yıl kuraklık, kıtlık varsa 7 yıl bolluk vardır. Bunların ta sebepleri t İslam öncesinden gelir. 7 yıl ne yapacak peki? Gök Tanrının kendisine vermiş olduğu bolluğu adaletli
22:25 bir şekilde halkına dağıtabilirse yani ülüş yapabilirse yani payı hisseyi boylara ayırırken gerçekten iltimas geçmeden boyun ihtiyacı kadar verebilirse o zaman ona bir 7 yıl daha verir. Anlaşıldı mı? Ne zaman kuraklık kıtlık başlarsa, ne zaman işte havalar bozulmaya başlarsa, ne zaman soğuk artmaya başlarsa hak ne düşünüyor biliyor musun? Bu biz tanrımızı öfkelendirdik. Niye tanrımızı öfkelendirik? Çünkü Hakan'a verilen eee işte sorumluluğu, görevi Hakan yerine getirmedi. Suçu kime bulunur? Hemen Hakan'a bulunur. Evet. O zaman Göktağan'ı üç şeyle donatıyor. Bir yazalım onları. Göktağan'ın donattığı üç şey. Bir, kut siyasi bir şeydir. Doğru mu? Birazdan anlatacağım. İki, küç güç demektir. Askeriyle alakalıdır. Ülüş pay
23:11 veya hisse demektir. Anlaştık mı başkan? Üleşmek kelimesini günümüzde çok kullan. Ben misket oynarken falan üleşirdik yani. Ne demek üleşmek? paylaştırırdık. Yani ümmek >> efendim >> ütmek >> ütmek. O yenmek anlamında kullan. Evet ütmek. Doğru söylüyor. Hiç üttün mü? >> Çok ütt lan. Ne saçma saçma kelimeler. Gelelim Kuta. Kut bir kere daha söyleyeyim. Gökdağın'nın hükümdara vermiş olduğu ve hükümdarın ailesinin erkek çocuklarına vermiş olduğu yönetme anlayışına kut adı verilir. Kut anlayışına göre sülalenin içindeki bütün erkeklerin tahta çıkma hakkı vardı. Peki bu neye sebep olacaktı? Sizler de tahmin edim ki tat kavgalarına. Bu neye sebep olacaktır? Türk devletlerinin kısa ömürlü olmasına ve tat kavgalarından dolayı zayıflamasına bir başka devletin
23:56 de bu parçala yönet politikasıyla bu devletlere de son vermesine sebep olacak. Demek ki kut eee e siyasi bir şey. Eee bu arada kutbah demektir, talih demektir, şans demektir, saadet demektir. E çünkü kutu olan Senin kutun var mı? >> Yok. Benim kutum var mı? Senin kutun var mı kardeşim? YouTube'dakiler kutunuz var mı? Yok. >> He kutumuz yok. Kutumuz olsaydı İslam öncesi ne olabilirdik? Prens, hükümdar olabilirdik. Böyle bir şansımız yok. O zaman notu şöyle yazalım. Gök tanrının Gök Tanrının hükümdara ve ailesine devleti yönetme yetkisi vermesine
24:43 bakalım ne ismi veriliyormuş. Kut adı verilmiştir. Bu durum taht kavgalarına Fat kavgaları da devletin parçalanmasına sebep olmuştur. Devletin parçalanmasına neden olmuştur. Neden olmuştur. Doğru mu? kardeşim. Doğru. Güzel. Bu arada bir kalem verin bana. Siyah var mı burada? Var kardeşim. Evet. Şu klimayı da bir kapatalım. Şey Murat kardeşim sana gelmiyor mu klima ya? Bir tek sen soğuyorsun var ya
25:30 aramızda. Kimse soğuduğu falan yok burada. Klima direkt Murat'a çarpıyor arkadaşlar. Kameraman arkadaşlarımız zaten hareket edemiyor. Ben anladım orada. Evet. Şimdi bizim eskiden İslam öncesinde üç tane anlayışımız var. Bu üç anlayışı devletin sürekliliğinin sağlanması amacıyla. Devlet tabii ki özellikle üç tane kavrama çok büyük önem veriyor. Bu kavramlar her zaman sınavda soru olarak gelir. Dikkat ettireceğim zaten çizerken de. Biri Türk Cihan hakimiyeti mefkuresi. Ne demek ya? Türk cihan hakimiyeti mefkuresi şu demektir. Tüm dünyayı Türkler yönetsin. E tüm dünyayı Türkler yönetmesi için o zaman Türklerin Orta Asya'dan çıkıp farklı kıtalara gitmesi lazım. Göç etmesi lazım. Orada devlet kurması lazım ve diğer toplumları da kendi bünyesinin
26:16 içine alması lazım. Bu bir. Peki bu kendi bünyesine alacağın Sırp'ı, Bulgarı, Ermenisi, işte atıyorum Arapları, İranlıları, Farsları. Peki neyle yöneteceksin? Bunlar her an isyan edebilir ama nizamı alemle. Yani devletin düzenini sağlamak için o toplumları adaletle yönetmeye biz Nizamı alem deriz. Peki hocam bu bir anda olacak bir şey değil ki kardeşim. Eee, yani bir anda bir dünyanın hemen Orta Asya'dan Amerika'ya gidecek hali yok. Bu kısım kısım olabilir. Anca o zaman nasıl olacak bu? Hedef koyuyorsun. Örnek, ben Ötükendeyim. Hedefim ne? İdil kenti. İdil Bulgaristan'ın. O zaman oraya gittiğim zaman ne oluyordu arkadaşlar? Hedefime vardım. Şimdi hedefi bir daha değiştiriyorum. Belgrad bir daha değiştirdim. Viyana bir daha
27:02 değiştirdim. Atıyorum tam uzak bölgelere. O zaman ne oluyor? küçük küçük ya da büyük büyük fark etmez. Hedefler konulmasına biz kızılelma diyoruz. Kızılelma bu bir tabir. Ulaşılması gereken uzun vadeli stratejilerin oluşmasına neden olan ve kısım kısım alınmasına neden olandır. Bu Kızılelma olacak ki Türk Cihan hakimiyeti olacak. Nasıl olacak yoksa böyle bir dünyada böyle bir hak var mı? Amerika'dan başlatıp da silip süpürsün de tekrar geri yerine gelsin. Böyle bir şey yok. O yüzden kızılelmamız neymiş? hedef koyuyoruz. O hedefe vardığımızda o hedefi değiştiriyoruz. Örnek Fatih Sultan Mehmet yani ı Mehmet ilk tahta çıktığında onun için hedef nereydi? Yani Kızılelma nereydi? İstanbul. Çok güzel. Peki İstanbul'tan
27:47 sonra hedefini başka yere koymak zorunda. Şimdi nereye koydu? Belgrad'a. Belgradı kuşatta alamadı. Sonra Kaan Sultan Süleyman geldi Belgrad'ı aldı. Onun kızıl elmasını gerçek. Şimdi nereye koydu? Viyana'ya. E o zaman Kızıl elma sürekli değişiyor. Aynen. Anlaşıldı mı? O yüzden bu üçlüyü bilmemiz lazım. Hadi bir yazalım bakalım. Türk Cihan hakimiyeti, Nizamı Alem ve Kızılelmayı doğduğu yerden. >> Güneşin doğduğu yerden Evet. >> Battığı yere kadar olan coğrafyayı. Sanki bu laf bir yerden tanık geliyor değil mi? >> Yere kadar olan coğrafyayı Evet. >> Türk hükümdarlarının idare etmesine biz ne isim veriyormuşuz
28:32 başkan? Peki Uld hatırlıyoruz mu? Bizans'ın Trakya valisine ne dedi? Yukarı kaldırdı kafasını. İstersem dedi güneşin doğduğundan battığı her yere kadar buraları zaptedebilirim. Neyi kastediyor? Ah sana soru. Ulduzun lafını verecek sana. Bu ne diye soracak? Cevap ne? Türk cihan hakimiyeti mefkuresi yani ideali. Oğlum bunu verdin de bu da gene aynı. Ben mi yanlış şey aldım? Şuna devam. Nizam-ı alem >> Tanrı adına dünya hakklarını öyle yazayım. Dünya haklarını adaletle yönetme. Doğru mu? Adaletle yönetme. Kızılelma'ya gelelim. Her zaman değişen ve varıldığında
29:18 >> her zaman değişen ve hedefe varıldığında >> tekrardan >> hedefe varıldığında tekrardan hedef koymadır. Tekrardan hedef koyma durumudur. Hedef koyma ülküsüdür. Anlaşıldı mı arkadaşlar? Bunlar söylediklerim İslam öncesindeki hükümdarların özellikle devletin sürekliliğini arttırabilmek için yaptıkları. Mesela Osmanlı Devleti bunun adı değişecek. Devleti ebet müddet olacak. Nizam-ı alem olacak. Gene >> ilahi kelimatullah olacak. İslam öncesi ama İslam'dan sonra ama bu buradakilerin anlattıklarımız her İslam öncesi için önemli kelimelerdir. Bu arada devletler biliyorsunuz ki Orta Asya dediğiniz yer o kadar büyük bir yer ki arkadaşlar. Çöller var mı? Var mı kardeşim çöller? Orta Asya'da var. Orta Asya'da çöl
30:04 olmadığını falan zannediyor arkadaşlar. Orta Asya'nın yarısından çöl. Devam edin. Biz çölü hep genelde Afrika'yla özdeşleştiriyoruz ama çöl kavramını bence çok bilmiyoruz. Çöl istiyoruz ki arkadaşlar böyle belgesellerde izlediğimiz çöller olsun. >> Çölleşme diye bir şey var. Gele bir de o zamanı düşünün arkadaşlar. Bir çöl var. Çöl iklimlerinde genellikle geceleri çok soğuk olur. Gündüzlerin aksine çok sıcak olur. Yani arasındaki ısı farkından dolayı zaten o kum tepecikleri oluşur falan filan. Ne demek istiyorum? Çölleşme çok yoğundur. Orta Asya'da dağlar var mı? Var. Kingan dağları var. Altay dağları var. O dağlar var. Bu dağlar. Her yer dağ dolu. Göller var mı? Var. Akarsular var mı? Var. E kardeşim bu coğrafyayı idare etmek kolay mı? Ya o yüzden Orta Asya çok büyük bir coğrafya olduğundan dolayı bütün devletler
30:52 Hunlardan başladı. Dikkat Hunlardan. Hunlar özellikle Mete ne yaptı? Kendini ortaya koydu. Batıyı ve doğu diye ikiye ayırdı. Bazıları sağ sol, bazıları kuzey güney diye ikiye ayrıyor. Ama genellikle kullanılan doğu ve batıdır. Böylelikle devlet doğudan yöneticılır. Çadırların yönü doğuyadır. Doğu kutsal kabul edilir. O yüzden doğuda Hakan oturur. Diğerinde kim oturur peki batıya? Ya kardeşini ya amcasını. Yani ama hanedandan biri olmak zorunda. Bir komutan gönderemiyor. Yine hanedan üyesi olacak. Teyzeğlu, amcaoğlu, amcası veya dayısı veya dayıoğlu olacak veya kardeşi olacak. Genellikle kardeş ve amca olmuştur. Onu söyleyeyim. Peki batı tarafına gidene de ne isim verdi? Yabgu. Şimdi dikkat. Bumin kanan istemi Yabgu. Ha istemi onun adıymış. Yabgo onun
31:39 unvanı. Doğru mu? Buonun adıymış. Kaun unvanı. Anlaşıldı mı? İkili teşkilat ilk defa nerede görülmüştür? Hunlarda. Asyaından sonra uygulanmaya devam etmiş. Hatta Müslüman olduktan sonra bakın Müslüman oldu. Normalde adetlerimizi değiştirmemiz lazım. Karahanlılarda hala iki teşkilat devam etmişti. Peki dikkat. İkili teşkilat bize zarar mı veriyor, yarar mı veriyor? Şimdi baktığın zaman çok büyük bir coğrafya. Biz bunu ikiye bölerek yönetelim. Biliyorsun zaten Batı kendi içinde serbest ama bütün anlaşmalarda falan doğuya sormak zorunda. Hikaye niye? Çünkü amca ve kardeş ne yapabiliyor? Çin'in baskılarından dolayı veya Çin'in bunlara hediyelere boğmasından dolayı veya Çin'in buna bağımsızlık alametleri göndermesinden sonra doğuya saldırıyor.
32:26 O yüzden ikili teşkilat yine Türk devletlerinde tat kavgalarına sebep olup yine devletlerimizin kısa süre içinde yıkılmalarına neden olur söyle. Kafası alın. Bir şey söyleyeceksin zannettim. >> Kışkırtıyor. Evet. Batı başlayalım. >> Batıdan başlayalım. >> Ha ayrı metin yok. Tamam. Söyle bakalım. Doğudur. >> Devletin merkezi doğudur. Güzel. Batıda ise genellikle hükümdarın neye oturuyormuş? Kardeşi veya amcası. Hükümdarın kardeşi veya neye oturuyormuş? Amcası
33:11 oturmuştur. Evet. Bunlar yapanlar. >> Batı kanadı sorumlusu Batı kanadı sorumlusu Yabgu unvanını alır. Yabgu unvanını alır. Evet. >> İleride bu durum taht kavgalarına sebep olmuş. Taht kavgalarına neden olmuştur. Doğru mu kardeşim? İlk defa Asya Hun Devleti'ni uygulamıştır. İlk defa Asya Hun Devlet'te meta uygulamıştır. Bu arada Hun devletinde uygulanmış tır. Zarar veriyor mu bize? Çok zarar
33:56 veriyor. Neden? Çünkü Batı sürekli olarak neye saldıracak? Doğuya saldıracak. Şimdi öbür tarafa doğru geçiyoruz. Yani kurultayı bir işleyelim bakalım. Nasıl biliriz? Biraz ondan bahsedeyim. günümüzde bakanlar kurulu efendim veya hepinizin bildiği adıyla işte meclis veya işte toy veya veya kengeş adı verilen bir ismi vardır. Bu arada kurultaydaki şu dikkat edin toy ismine arkadaşlar. Toy normalde kurultaydan sonra kurultay üyelerine verilen yemeğin adıdır ama zaman zaman bu isim artık yemekten ziyade hem kurultayın adını almış hem de ziyafet adını almış. Bu ziyafeti veren kim? Tabii ki Hakan veriyor. Demek ki kurultayın diğer isimleri sorulmuş mu
34:42 şimdiye kadar KPS'de veya AGS'de ya da herhangi bir sıntulu. Kurultay, toy, kengeş. Çıkan bir KPSS sınav sorusu. Hemen söylüyorum. Bir kurultay, iki toy, 3 kengeç. Yukarıdaki verilenlerden hangileri İslam öncesindeki devlet yönetimi ile alakalı kavramlardı? Üçüdür. Çünkü kurultayın diğer isimleridir. Anlaştık mı? Var mı sıkıntı? O zaman dikkat. Peki kurultay nedir? Devlet meselelerinin görüşüldüğü ve karara bağlandığı yerdir. 1. Kurultay Hakan'ın başkanlığında toplanır ve Hakan sadece yer almaz. Yanında hatun, yanında boy beyleri, yanında komutanlar, yanında hanedan üyeleri ve devletin ileri gelenlerinin toplandığı önemli bir kuruluştur. Her türlü mesele
35:28 görüşülür. Dikkat, bir daha söylüyorum. Her türlü mesele, sosyal, ekonomik, askeri ve dini, dikkat, dini meseleler görüşüldüğü halde kurultayın içinde bir din adamı yer almaz. Bak din adamı yer almaz. Günümüze de hemen örnek vereyim. Eski biliyorsunuz bakanlar kurulu toplantılarında mesela Diyanet İşleri Başkanı var mı? Yok. Ama dini meselelerle alakalı görüşülüyor mu? Mesela bir cami yıkılmış tekrar yapılacaktır. Başka bir şey vardır. Bir ibadet özgürlüğünün kısıtlanması veya sağlanması vardır. Bugün hükümetlerde de bunlar görüşlebilir. Ama din adamı var mı? Yok. Diyanet İşleri Başkanı var mı? Yok. Burada da yok. Kan veya baks adı verilen bir din adamının kurultayda işi yok. Ama dini konular görüşülüyor mu? Evet. Bir tane örnek vereyim. Bu örneği verdim. Hatırla bakalım. Bilge Kaan, "Budist
36:14 olalım ve şehirleri surlarla çevirelim derken o Budist olma dini bir şey değil mi? E demek ki dini konular görüşülüyor. Peki orada kim çıktı? Kam veya Şaman veya baksı olur mu öyle şey? Biz Gökdarlığı yayın önü. Sen ne yapıyorsun dedi. Yok karşıkan vezir toyuktu. Onu anlatmak istiyorum. Bunlar da. Peki şimdi biliyorsunuz arkadaşlar öyle kafamıza göre oturamayız. Bugün de böyledir, yarın da böyle olacak. Bundan sonra da böyle olacak. Bundan önce de böyleydi. Arkadaşlar gelenekler oluşur toplumlarda. Sen şimdi kurultayda şöyle bir şey olabilir mi ya? Yani şimdi kurultayda normalde Hakan oturdu tahta. Hemen ikinci bir taht verir. Orada hatun oturur. İşte diyelim ki burada amcaoğlu var, teyze oğlu var, dayıoğlu var. Bu tarafta boy beyleri var. Atıyorum 26 tane Türk boyu var. 26
37:00 tane Türk boyunun her biri var. Dikkat 26 tane Türk boyunun hepsinin gelmesi bekleni. Peki iki tanesi gelmedi. Atıyorum Oğuzlara peçenekler gelmedi. Gelmezse ne olur? İsyan sebebi sayılır. Zaten o gelmemelerinin sebebi de zaten isyan etmektir. O yüzden kurultayda boy beylerinin katılımı çok önemlidir. Hatta şunu söyleyeyim. Boy beyleri katılır. Eğer ziyafete de katılmazsa yine isyan sebebi sayılır. Katıldı. Kurultaya katıldı. Kararlarına da katıldı ama gitti toya katılmadı. Ziyafet yemedi. Yani Hakan'ın yemeğinden yemedi. Sıkıntı vallahi sıkıntı. İsyan sebebi hemen anlaşılıyor. Yani eğer yemezse herkes böyle bakıyor yiyor mu yemiyor mu? Yerse sıkıntı yok ama yemezse isyan sebebi say hemen onun boyu beyleri o esnada tutlanabilir. Bunları
37:46 da herkes biliyor. Senin kurultay dediğin şeyde şöyle bir şey olabilir mi ya? Hakan'la Hatun yan yana oturuyor. Diyelim ki burada işte onun teyzesinin oğlu var. İşte halasının kızı var. Bilmem ne var. Ya yenge ya sen şuradan çekç dayımın yanına ben oturayım diyebilir mi ya? Diyebilir mi başkan? Hatunu yarından kaldırabilir mi ya? Ben askerliğimi Tokat'ta yaptım. 48 piyade eğitim alayında. Hemen onun çıkışında da Mehmetçik Dershanesi tarih öğretmeniydim. Şimdi Mehmetçik dershanesi tarih öğretmenliği yaparken bahsettiğim yıllar 2006. Ha daha ok vardı yani öyle söyleyeyim sana. 2006'da gittim asker. Neyse askerin ol şakama 20 yıl olmuş ha. Nazım vallahi sen daha yeni geldin bilmen şimdi 20 yıl. Neyse Memeç dershanesinde tarih
38:32 öğretmeniyim arkadaşlar. Şimdi uzman çavuşun asubayların, subayların çocukları geliyorlar böyle biliyorsunuz ki lojmanların altlarında oluyor genelde. Ben de duruyorum. Bir öğrenci geldi ya hocam dedi benim dedi askeriz yani hocam dedi ben dedi sınava gireceğim yazı sınava getir bakalım hangi konuları verdi hoca hemen verdim. Çocuk gitti atıyorum 95 aldı. Onu duyan diğer uzman çavuşun çocuğu geldi. Diğeri geldi diğeri geldi. 13 kişiyle başladı. 115 kişiyle kapattık dershaneyi. Ama her öğretmen var. Şimdi sağ olsun şimdi şimdiye kadar tarihleri bir gelince hepsinin de komutan eşleri yani anneler çocukların anneleri demişler ki ya bu Ramazan hocayı ve oradaki diğer hocaları hani bir ziyafet verelim zaten bunlar asker. Biz ne yiyeceğiz arkadaşlar? Her gün indi çıkıyordu o zamanlar. Şimdi Allah'tan sordum da geçen şey dışarıdan yemeğe dönmüşler. Neyse biz de öyle
39:19 nerede mısır, nerede çekirdek öyle bir şey nerede var askerde? Dediler ki Ramazan hocam gel bakalım buyurun. İşte atıyorum Albayın eşisi çağırıyor. Albay'ın işini çağırması Albayın arasında herhangi bir fark yok arkadaşlar. Anladın mı? >> Hatunla Hakan arasındaki hiç fark olm. Allah'ım diyorum ne oldu ki acaba? Bir gittim tebrik ettiler bizi. Yani çocuklarımız ilk defa tarihten birden 5 aldılar. Hocam dediler size bir ziyafet. Biz asker gibi gözle bakmıyorduk. Öğretmen olduğumuz için size bir ziyafet vermek istiyoruz. Eee kameleya var burada. Kameleye buyurun dediler. Biz de bizim 8 doğ tane arkadaşlarla beraber Kamele'ye doğru gittik. Şimdi ben patavatsız ya. Oturdum bir yere. Asker geldi bir bakıyor koşa koşa geliyor askere. Bak işte orada asiz yazan var ya. He sizin isminiz asiz mi olandan? He he he. Ondan sonra geldiler.
40:06 Ne yapıyorsun dediler. Ne yapıyorsun dedim. Otur dediler. La oğlum dedi oraya oturma. Kalk dedi oradan. Niye? Buras Albay'ın koltuğu. E yana oturdum. Bu yarbayın koltuğu. Bu ne? Binbaşının koltuğu. Bu ne? Teymen'in koltuğu. Ben nereye otur kalk dedi ayakta bekle. Ne abi? Ne oturmaz dedim. Arkadaşlar biz askeriyede sene 2006'da öyle kafamıza göre git oraya otur denilince bile oturamıyorduk. Albayın eşinin koltuğu ayrı, Binbaşınınki ayrı, onunki ayrı bunu ve hala bir hiyerarşi var. Ne konuşuyorsun sen? Ayakta bekliyorsun. Bir sandalye çekiyorlar ekstradan. Öyle oturuyorsun. Yeriz olur mu bu işler? Yani senin kurultayda ya yenge ben şu dayımla bir şey konuşacağım deyip
40:52 tahtına sen oturabilir mi ya? La ben 2006'da oturamadım diyorum. Eskiden nasıl oturacağım? Anladın mı? Kurultayda bu oturma düzenine orun adı verilir. Orun her zaman sınavda çıkması muhtemel çıkmış sınav sorularından biri. Yine garip ve KPS'cilere sordular orunda. Engelli çocuklarımıza sordular. Hepimize gelebilir. ÖABT'de gelebilir. Sosyal ÖABT sınıf, ÖABT, AGS, KPS'nin herhangi üç düzeyinden biri. Oru bilmen lazım. Orun oturma düzeni. Ble kavana göre oturama. Boy beyleri de öyle. Hangisinin hayvanı fazlaysa, hangisinin boyundaki insan sayısı fazlaysa o oraya oturur. Örnek Oğuz. Oğuz en başa otur. Kimek toplamış 500 kişi gelmiş. Kimek ne
41:38 olacak? 26 son. Zurnanın son deliği. Anlaşıldı mı? Bak işlerken bile kim ekleri en sona işler. Bütün meseleyi anladık mı? Biz bu düzene Orun adı veriyoruz. Hakan Orunu bilmemiz lazım. Peki hocam kurultaya geldik. Hakan dedi ki yeni bir yasa getiriyor. Ne? Bütün işte hayvanlarımız kahverengi at olacak. Siyah attan vazgeçiyoruz dedim. Olur mu öyle şey? Böyle saçma karar mı olur bilmem ne falan. Fark ettiniz arkadaşlar. Son kararı gene kim verir? Hakan verir. Ancak Hakan verdiği karardan mesul olur. Ne demek istiyorum? Kurultay şerh düşmüştür. Böyle saçma bir karar olamaz. Hakan' da demiş ki olacak. Yine kurultay tamam dedi. Hakan'ın dediği gibi oldu. Eee sonra at bulamadık
42:24 kahverengi. Ne oldu? Hakan'ın dediği yanlış olduğu ortaya çıktı. Hakan'la kurultay üyelerinin arası bozuldu. Hatta kurultay gitti Hakan'dan habersiz toplandı. Hakan'ı görevden aldı. Senin Hakan dediğin yeni töre koyabilir. Sıkıntı yok. Ama o töreye bir kendi uyacak. 2. Onun uygulamasının takipçisi olacak. 3. Akla mantığa aykırı olmayacak. O zaman Hakanlar buralarda yeni töreler koyarlar mı? Töre dediğin ne? Kanun arkadaşlar. Hakanlar yeni töre koyarlar ama şartları var. Töreyi takip edecek. Töreye kendisi de uyacak. Töreye kendisi uymazsa kurultay ondan habersiz gelip toplanıp görevden alabilir. Tapo kanun başına geldi. İnal ka'nın başına geli. Birçok kananın başına kurultay ekstradan ondan hariç toplanıp görevden almıştır. He o zaman ben soruya bakacağım. Hakan töre getirdi. Kurultay
43:10 itirazına rağmen kabul ettiyse o zaman son söz Hakan'da. Hakan töre getirdi veya bir teklif getirdi. Kurultay reddetti. O zaman kurultay burada ne arkadaşlar? Karar organı. Şimdi o zaman biz kurultaya direkt danışma organı veya diyerek karar organı diyemiyoruz. Soruya bakmamız lazım. Doğru mu? Örnek Budizmi getiren ve şehirlerin surlarla çevrilmesi teklifi reddedilmedi mi? E o zaman kurultay bazı şeyleri reddedebiliyormuş. O zaman burada kurultay danışma mıdır? Karar mıdır? karardır. Burayı anladınız mı? Peki biz kurultay, toy ve kengeç dediğimiz bazı şeylere dikkat farklı devletlerde farklı isimler vardır. Onlar da birazdan gelelim. Önce şu kurultayı bir yazalım başta karşı. >> Günümüzün bakanlar. >> Evet. Günümüzün bakanlar kuruludur.
43:58 Bakanlar kurulur. Evet. >> Sadece danışma meclisi değildir. Bu soruya bakacağız değil mi? Evet. Danışma meclisi değildir. Bazen danışma bazen karardır. İşte evet >> yı >> genelde yılda iki veya 3 defa toplanır. Bunun sebebini anlatacağım. İki veya 3 defa toplanır. >> Evet. >> Kaan olmadığı zamıy >> Evet. Kaan yoksa kim başkanlık eder? Aygıcı başkanlık eder. Demek ki hatun etmiyormuş. Kim ediyormuş? Aygıcu başkanlık ediyor. Çünkü Hakan Hatun Hakan'ın yerine geçtiğinden dolayı o devlet işlerinde Aygücü hemen buraya başkanlık ediyor. Dikkat. Niye yılda iki defa üç defa toplanıyor biliyor musun?
44:43 Bazen bahar aylarında bir de sonbaharda toplandın. Sebebi şudur. Hayvan ve mal sayımı vardır. Niye? Şimdi diyeceksiniz ki hocam hayvanla malı niye sayıyorsun? Arkadaşlar ona göre kurultaydan ona toprak hisse pay çıkacak. O yüzden kurultaydaki o pay hisse dediğimiz şeyin adı ülüş. İşte o yüzden onlara atıyorum ne verilecekse o ver ne verilecekse onun nüfusuna göre veriliyor. O zaman dikkat Türk milletinde özellikle boylar nüfusunun artması için çabalarlar mı daha fazla pay alabilmek için? Evet. O yüzden boy beylerini sonbahar ve bazen ilkbaharda, bazen sonbaharda bazen eee yaza doğru muhakkak ki ne olur? İki defa toplanır. Peki hocam acil bir şey oldu. Savaş çıktı. O zaman da toplanır. Öğrenci şuna da takılıyor. Hocam bir
45:29 kaynakta gördüm. Yılda iki defa toplanış siz dediniz. Ha KPS'de adam onu soracak. Kurultay senede kaç kere toplanır? Ya takılmayın bazı şeylere ya. KPSS'nin özel özünü kaçırmayın. Yılda o yüzden bak ne yazdım. İki veya ü defa. Peki savaş zamanlarında toplanır mı? Toplanır. Her zaman mı toplanır? toplanır. Genellikle demek, genellikle demektir. Ekstralar var mı demektir. İstisnalar var mıdır? Var. Anlaşıldı mı? Hayvan sayımı, mülk sayımı yapılır. Bunun sebepleri var. İşte vergi işte toplamak için devlet bakımından öbür tarafa da ülüş hisse pay vermek. O yüzden iki veya üç defa toplandığını bilelim. Devam edelim kardeşim. >> Her türlü >> devlet ve toplumsal meseleler görüşülür.
46:17 Evet. Toplumsal meseleler görüşü. Doğru mu? Evet. Dini şeyler de dahil. Tabii isteğ >> dini konularda dahil. Hakan'ın isteğiyle töreler değişir. Hakan'ın isteği ile ne değişiyormuş? Töreler değişebilir. Evet. >> Evet. görevine uymayan veya töreye uymayan Hakan. Töreye uymayan Hakan ne olurmuş? Görevinden kurultay tarafından alınabilir. Kurultay tarafından alınabilir. Evet. >> Katılan tüm üyelere toya katılan
47:05 anlamında değil mi? Toygun adı verilir. Toy gun adı verilir. Oturma düzenine de isim verilir kurultayda orun. Kurultayda oturma düzenine orun adı verilir. Oturma düzenine orun adı verilir. Doğru mu Nazım? >> Harikasın Nazım. Söyle bakayım. Tabgaçlarda bunun adı nedir? Yani toyun adı nedir? >> Nazırlar Meisi. Çok güzel. Peki Hazarlarda ihtiyarlar mıyız? Peçeneklerde Komenton değil mi? Tuna Bulgarlarında Millet Meclisi doğru mu? Avrupaında seçkinler meclis. Ha demek ki kurultay da aslında genel
47:51 bir isim. Bakın farklı milletlerde ne kadar farklı isimleri var. Bir ara verdik. Aradan sonra devam ediyoruz. Evet değerli arkadaşlarım tabii ki bu meclisleri de işledikten sonra ara vermeyi unutmayalım. Bu arada bu çok önemli. Şimdi geldik sosyal hayata. Şimdi Türk milletinin sosyal hayatı biliyorsunuz ki konar göçer yaşama bağlıdır. Yani konar göçer yaşamlarda nasıl bir bozkırla mücadele, doğayla mücadele varsa ta ilk çağ uygarlıklarında hatırlayın. Tarih bilimine giriş derslerinde hatırlayın. Oradaki mücadelenin bir farklı versiyonu var. Sadece burada işi kolaylaştıran at. Eğer at olmasaydı gerçekten Türk milleti zor durumda kalabilir. Çünkü atı evcilleştiren de bizim millet olduğu için çok çok kıymetli. Tabii ki aslında bugün kullandığımız bugün düğünlerde efendim törenlerde kınalarda söylenen
48:39 sözler, yapılan adetler eskisi gibi anlamı bilinmese de bak eskisi gibi anlamı bilinmese de yine de yapılmaya devam ediyor. Efendim işte bir kız evden çıkarken işte üzerinden şeker dökmek, efendim eşeğe basmadan geçmek aslında birçok adetimizi İslam öncesinden aldığımızda söyleyebiliriz. İşte ata binip gitmek hala köylerde yaygın adetçe köprüden geçmek atla. Hala bunlar Ege'de, Akdeniz bölgesinde, İç Anadolu bölgesi, Doğu ve Güneydoğu'da ama Marmara bölgesi yani yoğun şehirleşme ve sanayinin olduğu bölgelerde bunu yapmanız mümkün değil. Adam akşamki şeye geç kalıyor. İstanbul trafiğinde ne düğüne geç kalanlar var yani hani onu düşünüldüğü zaman onlar tabii ki kırsalda daha yoğun şekilde yaşanıyor. Şimdi tabii ki düğünlere törün adı verilir. Tamam mı arkadaşlar? Yani
49:26 efendim işte eee bahar bayramı Nevruzdur mesela. Yine bakıyoruz bu dönemde anneye mesela ö adı verilir. Öksüz kelimesi zaten buradan gelme. Babaya kan adı verilir. Efendim içeceğe kımız adı verilir. Doğru mu? Bunlar hep sosyal hayatta görülen şeylerdi. Ancak bunlardan ziyade ÖSYM'nin sorduğu yer burası değil. Biliyorsun ki toplumu oluşturan ve devlete kadar götüren bir hiyerarşik yapılanma var. Bu yapılanmayı muhakkak KPSS'ye giren her öğrenci yani herhangi bir sınavda tarih varsa ve İslamiye dü soruluyorsa muhakkak bilmemiz lazım. Peki bu ne hocam? Arkadaşlar bizim günümüzde aileler yok mu? En temel taş. Aile birleşi ne oluşturuyor kardeşim? Sülale. Sülale birleşince aslında hepimiz bir boya bağlıyız. Hani sadece boyumuzu
50:11 bilmiyoruz şu an. Boy, boy dediğin bodun dedinen milletim. millette devlet oluşturuyor. Ancak bu günümüzdeki isimleri o yüzden ÖSYM sorarken o günkü adlarıyla soruyor. Örnek aile dediğine okş doğru mu? Sülale dediğine uruk. Boy dediğine gene boy veya bot. Budun veya bodum millet demek il devlet demek. Ama bu alttan üste doğru bir hiyerarşik sıralamadır. Yani aileden devlete gidecek. O zaman senin bunu muhakkak ki bilmen lazım. Sayalım. Ouş, uruk, boy, budun. Senin bir kere bunu hızlıca sayman lazım. Hocam ben ezber yapmak istiyorum ya. Yapamıyorsun ki. Yavaş yapıyorsunuz ezber. Mesela bazı şeyleri ezberlemek istiyorsunuz. Biraz hızlı. O kuş vuruk boy budur değil. Sayuruk boyun >> Murat say.
50:58 >> Bitti. Bu kadar. Siz de ağzınızdan çıktıkça kulağımız duydukça ezber değil. Öğrenme yeteneğimiz var. Beynimize bir de ikide bir ezber ezber demeyelim. Tarife ezber dersi değil. Mantığa tuturma dersi. Birazdan mesela konar göçer yaşamın nasıl etkilediğini göstereceğiz. Bunu bilmemiz lazım. Ouş, Uruk, boyunu neil. Şimdi gelen iki sınav sorusunu söylüyorum. İslam öncesinde toplumsal hiyerarşide boyların birleşmesine ne oluşmuştur? Cevap Budun. 2inci soru. Bunun alttan üste sıralamasını istediler. Oguş, Uruk, Boy, Budun diye sordular zaten. İlledi biz devlet. Evet. Bunu yapar mıyız kardeşim? Yaparız. O zaman sosyal hayatta bir ona dikkat edelim. Ondan sonra Türk konar göçer yaşamının etkisini yazacağız. Şurayı bir tamamlayalım istersen. Şöyle çekelim şunu da şöyle. Evet. Başla bakalım.
51:45 Sosyal >> anneye babaya. >> Anneye ök. Babaya neysi veriliyormuş? Kan adı verilir. Arkadaşlar çok eşlik yok. >> Monogomi ne demek? Yani tek eşlik. Monogomi tipi evlilikler görülür. Mono kelimesini ileride monarşi kelimesiyle de eşleştirebilirsiniz. O da tek kişilik. Evet. >> Düğünlere tören aslında değil mi? Günümüzdeki törün. Evet. >> Aşağı madde mi? >> Halk eğlencelerine ne isim veriliyormuş? Şölen adı verilir.
52:31 Şölen adı verilir. Evet. Bahar bayramı >> bahar bayramı ve Nevruz vardır. >> Evet. >> Halkın kaldığı çadırlara yurt denir. Çadırlara yurt denir. Bir sınavda geldi. Söyledim. Yurt adı verilir. Evet. toplumda hiyerarşik bir yapı bulunur. Şimdi biz bu yapıya değerli arkadaşlarım söylüyoruz. Buraya diyelim ki ne yazalım? Oguş yazalım. Doğru mu? Buraya uruk yazalım. Buraya boy veya bot
53:19 yazalım. Buraya bodun yazalım. Buraya il veya el. Doğru mu kardeşim? Şimdi bunların anlamı var. Oguş ne demekmiş kardeşim? Aile uruk ne demek? Sülale. Boy zaten boy. Budun veya bodun millet. İl ne demekmiş? Devlet. Evet. Şuradaki notu ben ekliyorum. Yani o notu eklemenize gerek yok. Sınavda dikkat alttan üste doğru mu? Doğru mu kardeşim? Yoksa üstten alta doğru mu soruluyor? Arkadaşlar bir sınavda da böyle gelme ihtimali var. illa size alttan üste diye sormayabilir. Üstten alta doğru mu soruluyor? Buna dikkat etmeniz lazım. Alta doğru mu diye soruluyor. Buna
54:06 dikkat etmek lazım diye bakılır. Genelde peki nasıldır? Genelde alttan üste doğrudur. Bunu da böyle bilelim değerli arkadaşlar. Peki şimdi Türk toplumu konar göçer bir yaşama sahip. Peki benim konar göçer yaşamlarda bir bağımsızlık duygusu gelişmiştir. Niye gelişmiştir? Ya Çin sana saldırıyor gidiyor. E baktın Çin'e karşı gücün yetmiyor. Ne yapıyorsun? Gidiyorsun başka bir yerde muhakkak tekrardan orada eee toplumla beraber tekrar devletini kurabiliyorsun. İki mesela konar göçer bir yaşamda öyle düşünün size mimari eser görülür mü? Görülür mü görülmez mi? Görülmez tabii ki. Konar Göçer yaşamda mimari eser niye gözü? Hepsi kes çatıda kalıyor. Mimari ve eser yok. Mesela
54:51 Konar Göçer yaşamda hapis cezaları uzun mu olur kısa mı? Kısa. Çünkü adamı senin hapsedeceğin herhangi bir mimari yapı yok ki. Peki konar göçer yaşamda mesela küçük sanat eserlerine mi rastlanır? El sanatlarına yoksa büyük yapılara, heykellere falan mı rastlanır? >> Küçük arkadaşlar taşınabilir. Çin sana saldırdı geliyor. Sen çadırı topladın. Çadırı toplarken sen kocaman bir heykel yapmışsın da o heykeli götürme şansın var mı Allah'ını seversen? O yüzden küçük küçük neler yapılıyor? Biblolar. Mesela din ve inanışta da anlatacağım. Biz bunlara töz adı veriyoruz. Tözler aslında ölen bir kişinin yadigardır. Yani bize bıraktığı şeylerdir. Bugün günümüzde Allah muhafaza ama ebeveynlerimiz ölmeden önce son anda bir şeyler alınır. Doğru mu kardeşim? Öyle
55:37 hasta yatağındayken kimi tespihini alır, kimi seccadesini, kimi Kur'an'ını alır, kimi Tabii bunlar alınır. Bunlar ne? Ondan hatıra kalmış. biraz küçük heykelcikler yapardı bizim Türk toplumu ama bu tapınma yok yani putçuluk yok. Bir daha söylüyorum. Sadece onların bir gelen bize yadigarına bir töz adı verilir mesela. He ama mesela büyük bir mimari şeye rastlanmaz. Büyük sanat eserlerine rastlamaz. La kardeşim sen Orta Asya'da kazıyorsun, kazıyorsun, kazıyorsun. Kültiginin başını buluyorsun. Nerede bu adamın devamı ya? Kazdın kazdın başını buldun. Niye başını buldun? Kültinin devamı nerede bunun? Çünkü devamı yok. Anca başını toplayıp gidebilirsin oradan. Doğru mu kardeşim? O savaş esnasında ne yapacaksın? Koca şimdi Zeus'un heykelleri var Yunanistan'da. Doğru mu? Efendim başka ülkelere gidiyorsun Uzakdoğu'da falan.
56:23 Adam 10 metre yatmış. 10 metre yatan heykel var. La bunu kim taşıyacak ya? O orada kalıyor zaten. >> He sen taşınabilir bir sanat eseri yapacaksın. Bütün meselede bu zaten o sanat eserlerinin yarısı sanço da hayvan üslubu olmak zorunda. Şeyde sanat kısmında anlatacağım. Evet yazalım bakalım. Konar göçer toplumun özellikleri. Bu arada bir şey söyleyeceğim. Konar göçer toplumlarda yazı geç mi kullanılır erken mi? Geç. Senin yazıyla ne işin var ya? Senin yazıyla ne işin var? Bir daha devam ediyorum. Mesela konar göçer toplumlarda mesela yazı geç kullanıldığını söyledik. Peki sizce kölecilik anlayışı var mıdır? Köle yani sosyal sınıf farklılıkları var mıdır? Köle efendi ilişkisi var mıdır? Senyör vasal ilişkisi var mıdır? Yok. Bu
57:08 anca yerleşik toplumlarda görülür arkadaşlar. İşte o yüzden bizler de konar göçer yaşamla alakalı ne yapalım? Bildiklerimizi bir yazalım. Başta kardeşim. >> Bağımsızlık duyguları >> bağımsızlık yani istiklal bağımsızlık duyguları gelişmiştir. Evet. >> Mimari eser görülmemiştir. Görülmemiştir. Evet. Tarım görülmemiştir mesela. Evet, devam. >> Taşınabilir sanat eserleri >> taşınabilir sanat eserleri yapılabilmiştir. Taşınabilir sanat eserleri yapılmıştır. Evet. >> Yazı geç kullanmış. >> Yazı geç kullanılmıştır. Çok güzel. O
57:53 zaman sözlü hukuk kuralları vardır. Doğru mu? Yazı geç kullanılmıştır. Evet. >> Hapis cezaları kısadır. 10 günü geçmez arkadaşlar. Hapis cezaları kısattır. Bu arada şunu da söyleyeyim arkadaşlar. Şunu da belirtmekte büyük fayda var. Kısmında da anlatacağım. Hapis cezalarının 10 günü geçmemesinde zannediliyor ki bütün hukuk kurallarında böyle alakası yok. Adam öldürmüşsen öldürülüyor. Kısas var. İdam da var. Bunun kısmında anlatayım gelişe. Evet. Hapis ezaları hepsi değil yani. Evet. Toprak mülkiyeti gelişmemiştir. >> Toprak mülkiyeti gelişmemiştir. Tüm topraklar devletin. >> Evet. >> Sosyal sınıf ayrımı
58:39 >> sosyal sınıf ayrımı görülmemiştir. Sosyal sınıf ayrımı görülmemiştir. Güzel. Devam. >> Dokumacılık. Halıcılık. Ve ne gelişmiştir? Çadırcılık gelişmiştir. Çadırcılık gelişmiştir. Evet. >> Ordu millet anlayışı. >> Ordu millet anlayışı vardır. Çok güzel. Ordu millet anlayışı vardır. Evet. Orduda hafif süre. >> Orduda hafif süvari
59:24 birlikleri ön plana çıkmıştır. Evet. >> Ticaret hayvan ürünlerine >> ticaret hayvan ürünlerine zaten bir tanesinin adı kürk yolu zaten. Düşünebiliyor musun? hayvan ürünlerine dayalı yapılmıştır değil mi? >> Yapılmıştır. Güzel. Gelelim hukuka. Nazım hukuku nasıl bilirsin? İslam öncesi hukuk var mı >> arkadaşlar? Olmaz. Olmaz. Töre var. Siz istiyorsunuz hukuk kuralları. Bir anayasa, bir yasa. Ya adam zaten konar göçer yaşamından dolayı ne kullanmıyor? Yazıyı kullanmıyor. O zaman insanlar arasında töreler var. Günümüzde de var. Ancak töre derken değerli arkadaşlar
1:00:10 kastettiğimiz bir mesela köyde yazılı olmayan kurallar vardır. Yani köylü buna riayet eder. Doğru mu kardeşim? Şu gün şunun suyu gelecek. Bugün bunun suyu gelecek. Aslında bu bir yazılı değildir ama köylü bunu bilir. Mesela şimdi bizim töreler hala günümüzde yoğun şekilde kınan düğünlerde çok şekilde devam ederler. Onu baştan söyleyeyim. Hala birçok eğlence adetimiz törelere göre yapılır. Hatta adam mesela Arğ'dır. Ankara'ya gelmiştir. Çoğu zaman töreği uygulayamadığı için çok üzülür. Yani ya böyle olacaktı da yıllarca konuşulur. Ya senin bizim oğlanın düğünde şunu yapacak da biz ağrıda olsak bunu yaparız da İzmir'e taşındı da böyle olmuyor arkadaşlar. Oluyor. Ancak hukuk kurallarında töreler nasıl yapılıyor ona bakmak lazım. Bir
1:00:57 Hakan'ın neyi isteğiyle olur. Bak bunu dikkat. Millet de talep eder, Hakan da onu kurultaya getirir. Başka nazım töreler nasıl oluşuyor? Evet. >> Eee, Türk gelenek gelenekleri töre değil mi? Başka >> bir anlayışı. >> He, kut anlayışı. Kut, Kut anlayışı değerli arkadaşlar törelerin oluşmasına etkili. Çünkü kut anlayışından dolayı Hakan seçiliyor. Artı kutun özellikle Göktağarnı tarafından bir hükümdara verildiğine inanılan anlayış da hükümdara ithalsizlik yapmak da yasak. O yüzden Hakan'ın koymuş olduğu töreler hemen kabul edilmiştir ve kabul görmüştür. Bu arada şunu da söyleyeyim. Tabii ki töreler yasız hukuk kuralları olması vesilesiyle değişmez hükümleri de vardır. Yani mesela tüm hukuk kuralları
1:01:43 değişebilir ama şu dört tanesi değişmez. Bunları tek tek sayalım. Adalet, körülik diğer adıyla değişmez. Tüzlük ne demek? Eşitlik değişmez. İyilik ne demek? Uzluk değişmez. Kişilik diğer adıla insanlık değişmez. Demek ki törelerin dört değişmez kuralı vardır arkadaşlar. Bunu bilelim. Hukuk kurallarına mahkeme başkanına yargıç, yargı mahkemeye yargı, ona yargıcı yani yargıç denir. Aslında günümüzde kullandığımız bir kelime. Hukuktaki bilmen gereken şey konar göçer yaşamın etkisidir. Bu arada dikkat hapis cezaları 10 günü geçmez. Ama bazı suçlarda bir barış zamanı birine hançer çekmek idam. Barış zamanı birinin bağlı atını çalmak idam. Bir başka boydan herhangi bir tecavüz vakası idam. İdam
1:02:30 olmaz olur mu ya? İslam öncesinde idam çok var ama bazı suçlar için. O da ne? Toplumda sorun yaratan suçlar. Yani hırsızlık yapmıştır adam. Hırsızlık malını geri verir. 10 gün yatar çıkar. Bir daha da gözü üstünde olur devletin. Zaten onu yapamaz. Ama bazı suçlarda idam var mı? Var tabii ki. Barış zamanı kılıç çekiyorsun ya. Hançer çekmek. Niye? E çünkü barış çok az oluyor. Az olduğu için o günlerinin değeri bilinsin diye bir de boylar arası kavgaya sebep oluyor. Günümüzde bile haberlerde izliyorsun. İzlemiyor muyuz ya? Bir tane çocuk bir diğer mahallenin bir tane çocuğuyla top oynarken kavgaya atıyor. İki mahalle birbirine giriyor. Ya çocuk ya bu çocuk ikisinin annesi babası ne yapması lazım ya? Bunlar çocuk kardeşim. Gel buraya bakım sen de gel buraya geçin evlerinize diyemiyorsun. Senin çocuk benim çocuğu dövmüş bir de ben onu döveyim. Orada büyükler
1:03:16 karışınca çocuk kavgasından aile kavgalarına düşüyor. Haberlerde neler görüyoruz, neler sizler de biliyorsunuz. Töreler ne yüzden önemlidir? İşte o törelerde eğer iki tane kişi bazı mahallelerin, bazı kültürlerin törelerini bilse ya bunlar çocuklu kardeşim olur mu öyle şey? Hadi siz evinize, biz evimize çeker. Biz de ne yapıyoruz? Adam tencereden atlıyor. Oğlum ne oldu? Ne oldu? Ne bu sinir ya? Bu milletteki bu sinir ne? inanılmaz öfke dolu. Bir yerden çıkacak çıkarabilmek için inanılmaz. Haberlerde bazen siz donmuyor mu kanız ya? Hiç ufacık şeylerden insanlar öldürülüyor veya yaralanıyor. Her gün kuriye ile şeylerin haberlerinden bıktık vallahi ya. Motosikletler o ona çarpıyor, o ona çarpıyor, o ona duruyor. Yazık günah değil mi kardeşim ya? O da insan, o da
1:04:02 insan. Hele biri açıkta gidiyor yani. Olay mı bu işler? Bugün birçok üniversite öğrencisi kurcilik yapıyor. Doğru mu kardeşim? Mecburiyetten, >> mecburiyetten para kazanmak için yapıyor bu çocukları ya. Ya biraz daha sakin olsak ne var yani? Bu da bu da bir başka çocuğun evladı yani. Ya evladı evladı üniversiteye gitmiş. Belki neler yaşadı neler belki de bir depremci de kazandı gitti para yok çalışıyor. Ya birazcık daha saygı duysak ne var yani? Ha onların içinde de hız yapıp da trafiği tehlikeye sokan yok mu? Maalesef ki yarım saat kotalarından dolayı insanlar uçarak gidiyorlar yemek servisi vermeye. Yemek soğumasın şu bunun. Çok zor işler arkadaşlar. Çok zor. Yapmadığımız işler hakkında kolay, çok rahat konuşuyoruz. Halbuki gerçekten çok zor işler. Zaten memleket söylüyorum zaten
1:04:48 kızlarımızı kaser yaptı. Erkeklerimizi de kuruya yaptı. Evet. Ben sana söyleyeyim. Bu ülkede okuyanı okumayana eleman yaptılar. Bir daha söylüyorum. Bu ülkede okuyanı okumayana eleman yapıyor. O yüzden bu sınav KPS diye bir sınavın varlığı çok kıymetli. İki gün sonra olmazsa ne yapacaksın? Adam Instagram hesabına yazıyor. KPSZ ZD ne Zedesi ya? Ne zedesi? Afzde olur, deprem zor, KPSD diye bir şey ben kabul etmiyorum. Bu olmasa devlet memuru olamıyorsun. Bir kere burada meseleye olur. Ha şu olur. 95 almışsın devlet seni atamaz mülakatlarını. O zededir. Gerçekten doğru yani. Daha adam 2026'ya yeni hazırlıyor. KPSde ZD yazmış yani.
1:05:35 Bakıyorum iki gün önce profil oluşturdu. La oğlum bir gir bakalım. Bir gir. Bir gir. Senin elindeki olan bir puanı al bakalım. Hemen Zed yazmak kolay. Ne zedesi ya? İki gün sonra KPS olmasa ne yapacaksınız? Şey herkes bir düşünsün bakayım. Nasıl devlet memuru olacaksınız? Her bakanlık kendi sınavını yaparsa nasıl olacakmış? Hadi bir bana anlatsın bakalım. >> Nasıl hazırlanacaksınız hocam? >> Nasıl hazırlanacaksın? Hangi kaynaktan? Hangi yayından? Hangi yayın iyi olabilir? Hangi mevzuatı bilmek zorundasın? Karayolların ayrı bir mevzuatı var. Bu tarafın bakanlığın ayrı mevzuatı var. Üniversitelerin ayrı mevzuatları var. Nasıl olacak bu iş? Bu işler kolay mı? Şimdi genel bir sınava giriyorsunuz. Varken değerini bilelim. Ben KPS keşke hiç olmasaydı. Nüfusumuz, üniversite mezunuz az olsa da eskilerdeki gibi öğretmem devlet memuru. Siz eskiden devlet memuru öğretmenin nasıl atandığını biliyor musunuz bu
1:06:20 ülkede? Arkadaşlar KPSS'den önce nasıl atanıyorduk? Evet yine torpil vardı doğru ama bir öğretmenliği bitiren bir kişi valiliğe başvuruyordu. İl valiliğine il valiliği onu atıyordu ihtiyaca göre. E tabii ki orada da çok işler dönü zaten o işler döndüğünden dolayı KPS geldi adaletli olsun diye. Anlaşıldı mı? O yüzden lütfen bu zedeleri şunları bunları bırakalım. Ne zedeler var bu ülkede yani? Allah'a şükürler olsun elimiz ayağımız tutuyor. Doğru mu? Bir tane kız vardı ya bak ayağım tutuyor yürüyebiliyorum. Elhamdülillah çok şükür diyordu. Elhamdülillah çok şükür abi. Ben her zaman bu işe bu gözle bakarım. Bugün bunları görebiliyorsan, izleyebiliyorsan anlayabiliyorsan senden daha şu an kıymetli hiçbir şey yok. Önce sağlık ondan da ondan gerisi yok yani. Evet. Hukukla başlıyorsunuz lazım. >> Sosyal düzeni sağlayan
1:07:05 >> söyle. >> Sosyal düzeni sağlayan >> sosyal düzeni sağlayan örf, adet gelenek ve göreneklere ne isim verilir? >> Evet töre adı verilir. Töre zaten söz. Evet onu söyleyeyim. Peki törelerin oluşmasına üç tane etken var. tarafından >> kut anlayışı ile devamı mı var bunun? >> Ve Hakanlar tarafından >> Hakanlar tarafından evet >> Hakanlar olmaz olmaz. >> Evet. Konular yasalar. >> Konular yasalar. Evet. Evet. İki >> kurultayda alınan kararlar. >> Kurultayda alınan kararlar. Bir saniye. Evet. 3. >> Türk toplumun gelenek ve görev
1:07:51 >> Evet. Türk toplumunun gelenek ve göreneklerini söyleyebiliriz. Değerli arkadaşlarım burada iki tane notumuz var. Ben bu notu söyleyeyim. Şimdi töre ile ilgili gelen sınav sorularına genel sözlü yapıdan soruluyor. Bu bir. 2. Törelerin değişmez hükümlerinden geleceğim birazdan. Ama şu iki tane laftan bir tanesi bir gün sizlere gelebilir. Bak bir t iki tanesinden bir tanesi bir gün sizlere gelebilir. Mesela Altay Türklerinde bir atasözü var. Kürk yakasız yaka. Doğru mu efendim? >> Tanrı insansız, kürk yakasız ve millet yasasız olmaz. Burada kastedilen ne? Töre. Diğeri ne? >> Ne? Başını söyle.
1:08:37 >> İşan. >> İşp Kaan. La bu İşpar Kaan vallahi bak yemin ediyorum hep sorular var. Geçen de İşpara Kaan özellikle kendisine özellikle Çin'den dolayı çok baskı olduğundan dolayı hatırlayın İşbara Kaan'ın ünlü lafı neydi? İşte haraç veririm, şunu veririm ama Çin elbiselerini giyemem. Adetlerini giyemem. Bak gene baskı yemiş. Ne diyor bu sefer de? Diyor ki bizim kuzey bölgemizde idare edenlerle idare edilenler arasındaki kaideleri ben bozamam. Kastettiği ne? Töreler. Bu iş para kaana dikkat değil mi kardeşim? >> Bu anlamda işar. Evet. Başlayalım bakalım. Şunu bir yazayım önce ben. İşarakan gene bakın ünlü bir sözü neymiş değerli arkadaşlar? Bizim kuzey bölgelerimizde idare eden ile idare edilenler
1:09:24 arasındaki arasındaki kaideleri bozmaya ben cesaret edemem falan tarzında bir kelimesi var. Tamam. İkinci laf ise altay türklerinde. Doğru mu? Altay Türklerinde insan tanrısız, kürk yakasız millet yasasız olmaz demiştir. Doğru mu lazım? Olmaz demiştir. Peki şu törelerin dört değişmez kuralını bir yazalım. Önce >> söyle. Töreler halkın isteği de >> töreler
1:10:10 halkın >> hakan >> ya hakanın isteği ile kurultayda ne yapılır? Değişir. Nasıl günümüzde değerli arkadaşlarım töreler değişiyor mu? Kanlar değişmiyor bizim ülkümüze. La kardeşim eskiden uçakta sigara içiliyordu. Uçakta la uçağ uçak uçak >> trende. Ben daha üniversiteye giderken eee Dumupa Üniversitesi' Kütahya'ya vagonlar ayrılıyordu. Şimdi ayrılıyor mu ayrılmıyor mu bilmiyorum da vagonlar sigara içilenlerle sigara içilmeyenler. Otobüs ya lan Ankara'dan Silifke'ye otobüse gidiyorum zaten yaşımız 13 14. Ana bir sigara çilirdi. Otobüsler. Otobüslerde küllük vardı arkadaşlar. Yani oturduğumuz koltuğun arkasında küllük vardır. Y ne rezaleti bak ben
1:10:55 kullanan birisi olarak kullanıyorum. Söylüyorum. Rezalet yani şu ülkede çıkan bana göre en güzel kanunlardan bir tanesi budur ya. >> Evet. Evet. Millet sigara şehir yapıyor artık. Şehir. Şehir. Sigara içilmiyor şehirde. Yasak. Yasak kardeşim. Sigara satılmayan ülkeler var. Mesela Suudi Arabistan ben Umre'ye gittiğimde Allah'tan yanıma almışım. L satılmıyormuş. Sigara satılmıyor. Sigara içmek serbest de satılsın. satılmıyor yani. Bulursan işliyor adam yani. Allah'tan Türk bakkalları vardı da yırttık vallahi. Tanesini sağ 100 liradan verdiler o zaman 20 liralık şeyi sigarayı. Yani anlatacağım bazı kanunlar nasıl değişiyorsa günümüz şartlarına göre böyle değişecek. Evet. Şimdi törelerin dört değişme zümünü bir yazalım kardeşim. Könülü diyelim. Doğru mu?
1:11:41 Ne demekti küllük? Adalet. Ne yazalım ikinciye? Uzluk yazalım. Ne demek? İyilik, tüzlük yazalım. Tüzlük, eşitlik ve kişilik yazalım. Değerli arkadaşlarım ne demekmiş kişilik? >> İnsanlık. Evet. Bunlar törenin dört değişm Bak. A, B, C, D seçenekleri. E'ye başka bir şey verecek. Diyecek ki oksızlık. Ne alakası var? Orun diyecek. Ne ilgisi var? O yüzden yok. Bunları da yazalım kardeşim. Üç madde. >> Mahkemeye yarama yar. >> Evet. Mahkemeye ne isim veriliyormuş? Yargı. Bu arada hükümdar da mahkeme başkanı oluyor. Ve mahkeme başkanına
1:12:27 >> ya da yargan veya ne isim veriyormuş arkadaşlar? Yargıcı adı verir. Evet. Devam. >> Hapis cezaları 10 günü geçmez. Tabii bazı suçlarda. Evet. >> Devamı mı?
…
