Kısa Özet
Bu video, 9. sınıf edebiyatı 2. dönem 1. yazılı sınavına hazırlık amacıyla Deniz Hoca tarafından hazırlanmıştır. Video boyunca hikaye, hikaye türleri, bakış açıları, şiirde ahenk unsurları (redif, kafiye), gezi yazısı ve anlatım biçimleri gibi konular detaylı bir şekilde tekrar edilmektedir.
- Hikaye türleri ve Türk edebiyatındaki gelişimine değiniliyor.
- Şiirde ahenk unsurları (ölçü, kafiye, redif) detaylı bir şekilde açıklanıyor.
- Gezi yazısının özellikleri ve edebiyatımızdaki önemli örnekleri üzerinde duruluyor.
- Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları anlatılıyor.
Giriş
Deniz Hoca, 9. sınıf edebiyatı 2. dönem 1. yazılı sınavına hazırlık için bu videoyu hazırladığını belirtiyor. Sınavda çıkabilecek konuların tamamını tekrar edeceklerini ve sınavdan yüksek not almak için yazılı sınavı provaları yapacaklarını söylüyor. Ayrıca, diğer dersler için de Maarif Sınıfı WhatsApp kanalında çalışmalar yapıldığını duyuruyor.
Hikaye Nedir?
Hikayenin tanımı yapılıyor: Gerçek ya da gerçeğe yakın olayların okuyucuda heyecan uyandıracak şekilde anlatıldığı edebi metinlerdir. Hikayenin dört yapı unsuru (olay örgüsü, kişi, zaman, mekan) olduğu belirtiliyor. Türk edebiyatında hikayenin gelişimine değiniliyor ve Tanzimat döneminin ilklerin dönemi olduğu vurgulanıyor. Ahmet Mithat Efendi'nin "Letaifi Rivayet" adlı eserinin ilk hikaye örneği olduğu, ancak batılı anlamda ilk modern hikayenin Sami Paşazade Sezai'nin "Küçük Şeyler" adlı eseri olduğu belirtiliyor. Milli Edebiyat döneminde Ömer Seyfettin'in hikayeciliği ön plana çıkıyor. Cumhuriyet dönemiyle birlikte Kurtuluş Savaşı deneyimi ve sosyal dönüşümler hikayelere yansıyor. 1930'lardan sonra birey merkezli ve psikolojik derinlikli anlatımlar öne çıkıyor. Sabahattin Ali, Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık gibi önemli hikayecilerden bahsediliyor.
Hikaye Çeşitleri
Hikayeler olay hikayesi ve durum hikayesi olarak ikiye ayrılıyor. Olay hikayesinde bir olay merkezde olup serim, düğüm, çözüm bölümleriyle aktarılırken, durum hikayesi bir an veya kesit üzerine kuruludur ve merak unsuru ön planda değildir. Olay hikayesinin dünyadaki temsilcisi Maupassant, Türk edebiyatındaki temsilcisi ise Ömer Seyfettin'dir. Durum hikayesinin dünyadaki temsilcisi Anton Çehov, Türk edebiyatındaki temsilcisi ise Sait Faik Abasıyanık'tır. Olay ve durum hikayelerinin özellikleri ve farkları bir tablo üzerinde karşılaştırılıyor.
Anlatıcı Bakış Açıları
Anlatım, duyguların, düşüncelerin, hayallerin, olayların ve durumların başkalarına aktarılmasıdır. Edebi eserlerde olayları görüp aktaran kişiye anlatıcı denir. Üç farklı bakış açısı vardır: kahraman, gözlemci ve ilahi (tanrısal/hakim). Kahraman bakış açısında, olayların merkezindeki kahraman kendi ağzından (birinci ağız) olayları aktarır. Gözlemci bakış açısında, anlatıcı olayların dışında kalır ve bir kameraman gibi gördüğü durumları aktarır (üçüncü ağız). İlahi bakış açısında ise anlatıcı, olayların öncesi ve sonrası olmak üzere her türlü ayrıntısına sahiptir, karakterlerin iç dünyasını, düşüncelerini ve duygularını okuyucuya aktarır (üçüncü ağız).
Şiir Bilgisi
Şiirde nazım birimi, ahenk unsurları (ölçü, kafiye, redif, ses tekrarları, aliterasyon, asonans) gibi konular ele alınıyor. Nazım birimi, şiiri oluşturan dizelerin anlamca kümelenişidir ve dize (mısra), beyit, dörtlük, bent gibi türleri vardır. Ahenk, şiirde uyum demektir ve ölçü, kafiye, redif gibi unsurlarla sağlanır. Hece ölçüsü, dizelerdeki hece sayılarının eşit olması esasına dayanır ve Türk şiirinde sıkça kullanılır. Aruz ölçüsü ise Arap edebiyatından gelmiş ve Divan edebiyatında kullanılmıştır; hecelerin açıklık kapalılık durumuna göre belirlenen kalıplara dayanır.
Ahenk Unsurları: Redif ve Kafiye
Redif, dize sonlarında tekrarlanan aynı görev ve anlamdaki ekler, kelimeler veya kelime gruplarıdır. Kafiye ise redifin dışında kalan ses benzerlikleridir. Kafiye çeşitleri: yarım kafiye (bir ses benzerliği), tam kafiye (iki ses benzerliği), zengin kafiye (üç veya daha fazla ses benzerliği), cinaslı kafiye (aynı yazılıp farklı anlama gelen kelimelerin tekrarı), tunç kafiye (bir kelimenin diğer kelime içinde aynen yer alması).
Kafiye Şeması
Kafiye şeması, dizelerin kafiyeleniş düzenine göre verilen isimlerdir. Düz kafiye (aaax), çapraz kafiye (abab), sarmal kafiye (abba), mani tipi kafiye (aaxa) ve örüşük kafiye (aba, bcb, cdc...) gibi çeşitleri vardır.
Gezi Yazısı
Gezi yazısı, bir kişinin gezip gördüğü yerler hakkında bilgi vermesi, gezdiği yerlerin kültürünü, geleneklerini, coğrafi zenginliklerini ve insanların yaşam biçimini edebi bir üslupla anlatmasıdır. Gezi sırasında görülen yerlerin ilgi çekici yönlerini anlatmak esastır. Gezip gören kişiye seyyah, bu kişilerin yazdığı metinlere ise seyahatname denir. Edebiyatımızdaki ilk gezi yazısı Seydi Ali Reis'in "Miratül Memalik" adlı eseridir. En meşhur gezi yazısı ise Evliya Çelebi'nin "Seyahatname"sidir. Gezi yazılarında betimleyici, öyküleyici ve açıklayıcı anlatım biçimleri kullanılır.
Anlatım Biçimleri
Dört temel anlatım biçimi vardır: açıklayıcı anlatım (bilgi vermek amacıyla kullanılır), tartışmacı anlatım (bir düşünceyi savunarak karşıt görüşü çürütme amacı güder), betimleyici anlatım (gözlemlenen varlıkların detaylarıyla anlatılmasıdır) ve öyküleyici anlatım (bir olayın belirli bir zaman ve mekandaki gelişimini anlatır). Düşünceyi geliştirme yolları: tanımlama, örneklendirme, tanık gösterme, karşılaştırma, sayısal verilerden yararlanma.
Kapanış
Deniz Hoca, videonun sonuna geldiğini ve çok konuştuğu için yorulduğunu belirtiyor. İzleyicilere redif ve kafiye ile ilgili bir soru soruyor ve cevaplarını yorum kısmında paylaşmalarını istiyor. Ayrıca, hangi okulda olduklarını, hedeflerini ve videoyu nereden izlediklerini de yorum kısmına yazmalarını rica ediyor. Bir sonraki çalışmanın yazılı provası olacağını duyuruyor ve izleyicilere başarılar diliyor.
