0:00 [Müzik] Profesör Doktor Sayın Nevzat Tarhan'la beraberim. Nevzat hocam hepinizin bildiği gibi eee psikiyatri uzmanı. Hoş geldiniz. Hoş bulduk. Teşekkür ederim. eee sizin konular hangi başlığı açsak bitmez ama ortada ikimizin orta konusu diye bir yerden gidelim ve beynimizi genç tutmanın yolları diye bir genel bir başlık atalım. O alt başlığı nasıl dolduralım hocam? Eee bu eee aslında bu alt başlığa şu güzel bir tabirle nörobik diyebiliriz. aurobikle nörobilimi birleştiriyor. H şimdi e nörobik eee aurobikte ne yapıyorsunuz?
0:47 Bir bedeninizi çeşitli hareketlerle zorluyorsunuz. Ekszersler yapıyorsunuz. Bedeninizde kullanmadınız, çalışmadığınız kasları çalıştırıyorsunuz. Bir ve size bir bedensel sağlamlık kazandırıyor. Hı hı. Bir dayanıklılık kazandırıyor. Esneklik kazandırıyor. E beyni genç tutmak da beyne nöroplastite ile ilgili. Beyine esneklik kazandırmakla ilgili. Biraz açalım mı? Esnek beyin ne demek? Esnek beyin. Aynen öyle. Çok güzel söylediniz. Nöroplasti. Esnek beyin şu demek. Şimdi beynimizde bir insan her gün her hep aynı yolları kullanırsa, hep aynı yemekleri yerse, hep aynı şekilde davranırsa bir müddet sonra beyindeki diğer alanlar köreliyor. Ok. Belli yerler çalışıyor. Öbür yerler öyle yerler çalışmıyor. Y çalışmıyor. Bu şuna ben bir vadi düşün. Vadide hep belli bir
1:33 yeri suluyorsun. Orası yemş kalıyor ama her tarafı sularsanız o halde her tarafı yemyeşil olur. Ben onu şöyle anlatıyorum. İstanbul metrosunu düşünün diyorum. Üç tane yol var. Az çalışan beyin. Bir de New York metrosunu düşünün. Altta nasıl bir karışıklık var aslında. Peki o zaman demek ki beyni çalıştıracağız. O su dokudan başka cevabı var mı onun? Yok yok. Su doku, bulmaca bunlar hani faydalı boşa gitmiyor şeyler ama onlar mesela matematik öğrenmek hep şöyle söylerim lisede, ortaokulda bu matematik bize niye öğretiyor? Ne işe yar matematik aslında beyinde beyindeki altyapı oluşturuyor. Beyindeki sebep sonuç ilişkilerini oluşturuyor. Bak nedensellik bağı oluşturuyor. Bu yüzden mühendislerin düşünme şekli
2:18 biyolojicilerden farklıdır. Tabii tabii. Neden sonuç ilişkilerini kurduruyor? zamanlama, sıralama, planlama yaptırtıyor. Hedef ve strateji odaklı düşünmeyi öğretiyor. Proje odaklı düşünmeyi öğretiyor. Matematik, beynimiz matematikle çalışıyor. Yani matematikle çalışan bir beyni eee matematik yöntemlerle, geometri yöntemle evrenin de yaratılışı da zaten evrende ilk başta bilgi var. Ondan sonra matematik var, hesap var. Ondan sonra geometri, tasarım var. Ondan sonra fizik var, enerji. Ondan sonra kimya var, biyoloji. Biyoloji en son var. Şey varolu yaratılış aşamaları olarak düşünürsek eğer altı aşama bu böyle bir durumda bu bu çerçevede bize ne düşünüyor? Beynimizi genç tutmak için insan diğer
3:05 canlılardan farklı diğer canlılar yemek, üşmek, üremek, barınmakla sınırlı genetik e fabrika ayarları var. Ama insan onlar istese de yeni plastiste yapamıyorlar değil mi? yapamıyor. Beyinlerinde sabit onları çalışıyor. Bizimkisi gelişmeye açık ve sınırı yok. Son derece müthiş bir bey. Hani %10'sini kullanıyoruz diyorlar ya. İnsan beynini isterse eee her tarafını kullanır isterse hiçbir tarafını kullanmaz. Evet. O tabii biraz polemiğe açık bir laf. Teknik olarak öyle değil ama siz diyorsunuz ki yani çok basit. Aynı yoldan eve gidip yıllardır aynı işi yapıp aynı şekilde yaşıyorsan ve yeni bir şey yoksa evet zaten bir kısmını kullanıyorsun demek. Einstein bir gün patlasın çalı oynasın bir grup görmüş demiş ki ya bakmış bakmış bunlara koca bir beyne lüzum yok
3:51 ki bir om omurilik yeter demiş. Çok şekersiniz ya bir şey hocam. Evet yani omuriliğin bile gerekmediği kadar hayat eee şey yapılabilir. Sadece alt beyinle çalışmak, yemek içmek, üremek beğenmek ama insanda orta beyin var, üst beyin var. Bütün bunlar insanın bir eee başka bu hayatta özel bir eee farklı varoluşunu gösteriyor. Bu da insanın mutlu olmasının için hem fırsat hem tehdid oluşturuyor insanın. H tehdit neden? Tehdit şöyle stres, stresi yönetemezsen tehdit oluyor. Eğer stres, stressiz bir hayat mümkün değil. Gerçekçi de değil, doğru da değil zaten. Çünkü hayatta ilerliyorsanız, bisiklet kullanıyorsanız yani kontrollü stres faydalıdır. Hedefe götürür. Durursanız
4:37 devredirsiniz. Çok dengesiz davranırsanız takla atarsınız. Aynı hayat yolculuğunda ilerley ama bunun şimdi amacınız olacak ve yol haritanız olacak hayat yolunda. Şimdi beynimizi de bu şekilde kullanacağız. Beynimiz bizim beynimizin üzerinde eee bir kuantum beyin var. Evet. Buna işte paralel beyin de söyleniyor. Uzay zaman dışında bir ruhumuzun bir parçası var. Beyinle bilgisayar arasında zihin arayüzü var. Zaten uzay zaman dediğiniz bizim algılarımızdan oluşan bir şey. Tabii ya zaten madde diye bir şey yok. En maddenin en küçük parçası elektronik şey eee s elektronlar, protonlar, sicimler sicimler elektronik iplik iplikçikler. Elektronik madde diye bir şey yok. Hım.
5:24 Bu konuşuluyor ama bu konuşulmuyorken de benim iç okumadan gelen hissim olarak mikrotübüller var ya sicimcikler işte Alzheimer'da hep tahuya falan takılıyor. Yani mikrotübücüklerin böyle halının saçağı gibi düşün. belli bir oran şey dengede koitreşmeleri tıpkı cep telefonunun bir şey indirmesi gibi bizim bilincimizle çok alakalı diye düşünürken bununla ilgili şeyler çıktı. Yani sizim dediğiniz için söylüyorum. En mikro durumda bıdı bıdı oynayan mikrotübücü içerisindeki o karbon nanomolekül gibi eee mikrotübüllerin taklidi yapılıyor. Evet. Y deneylerde yapılıyor. Mesela bir otistik çocuklarla ilgili otistik modelleme yapılıyor farelerde.
6:10 Farelin beyninin ön bölgesi hasar oluşturuluyor. Fare bir grup fareye mikrotübüleri bozarsan bozuyorlar. Mikr bozuyorlar. Hasar oluşturuyorlar. Daha sonra o bir grup fareyi gözlemliyorlar şeyini rastgele dolaşıyordu. Amaçsız dolaşıyorlardı. Daha sonra o farelerin bir kısmını alıp beyninin ön bölgesinde karbon nanotip yerleştiriyorlar. gibi mikrotübülün benzeri beyindeki bozulmuş yolları yerine alabilecek yolak koyuyorlar bir müddet sonra onları gözlemliyorlar bakıyorlar fareler davranışlarını düzeltmeye başlıyorlar ya bakediğiniz bunlar optogenetik deniyor bu yöntem ışıkla bu şekilde fareleri beynine o bölgelerini eğitiyorlar şimdi bu bütün bunlar gösteriyor ki insan beyni müthiş bir mekanizma çalışıyor
6:55 orada ve kuantum sistemiyle çalışıyor hücreler ve ayna nöronlar var. Karşı tarafın beyniyle bizim beynimizdeki aynı nöronlar konuşuyor. Aynı nör evet biriyle karşılıklı olduğumuzda demek istiyorsunuz. Evet. Evet. Biz güçlü duygularımız varsa karşılığının beyni güçlü duygular algılıyor. Telsiz internet gibi konuşuyor. Aynen ölar. O zaman kiminle muhatap olduğumuz çok önemli. Çok önemli. Sosyal ilişkiler. Onun için beyin sağlığı açısındaki bak sağlıklı beslenme, sağlıklı uyuma ama üçüncüsü de sağlıklı sosyal ilişkiler. Sağlıklı sosyal ilişkiye girince şimdi biraz önce de dediniz ki Einstein demiş ki omuruluk yeterdi bunların çalpasın bur oynasın. Şimdi demek ki şöyle bir şey mi olmalı? benim beynimin belli bir genişmişliği varsa veya neyse eee kurmam gereken cümle onun yakınına yakın
7:42 biriyle mi interaksiyonda olmam lazım yoksa her eee kesle sosyal diyalog anlamlı mı? Tab şimdi burada bu eee tabii o da bir beceridir. Yani doğuştan gelmiyor. Öğrenilen değil genetik yani bir kimse önüne kimin çıktığı önemli değil. önüne ona göre karşısına çıkan kişi bir iş desin. Bir iş yeri girdiniz. Bir şekilde evlendiniz. Yakın partneriniz var. İlişkileriniz var. Burada o ilişkilerde kişi kişilerin eee güvenli bir ilişki kurabilmeleri önemli. Güvenli alanı oluşturarak bir ilişki kurabilirse ikisi taraf da mutlu olur. İki taraf için de kazançı olur. Yani ilişkilerde güvenli alanı oluşturabilecek ilişki kurabilmek. Onun için hep söylenir hani iyi ilişkiler,
8:28 aşk, gerekliliği aşk aslında bir sevgi eee eee ilişkisi değildir. Bir güven ilişkisidir. Hı. Bak eee sevgi varsa aşk olmuyor. Güven varsa aşk oluyor. Güvenle ilişki olduğu zaman insan kendini eee ruhsal olarak rahatta hissediyor. Kendisini bir gemi, denizin ortasında güvenli bir gemide gibi hissediyor. Demek ki bu varoluşun bir ihtiyacı zaten ülke değil mi? Evet. Beynimizi en iyi rahat daratlatan bu güvendeyim duygusu. Güvendelik duygusu. Beyni en çok rahatlatan bu konu bu beyin çalışıyor. Bu beyin yenilere yenili açık oluyor. Yenili açıyor. Çünkü korktuğu için kilitlemiyor kendini. Yüksek güven bu sosyolojide de böyle. Yüksek güvenlikli toplumlar düşük güvenli toplumlara göre daha çok
9:14 keşifler yapıyor. Daha çok buluyorlar. Yüksek güvenlik toplum geleceğin geleceklerini güvende hissediyorlar. Hukuk düzenleri var mesela orada. İnsanlar kural dışı bir şey yapılacak, yapılmayacak diye korkmuyorlar. Her şey belirli. Bir sene, 5 sene, 10 sene sonra ne olacağıyla ilgili öngörüleri var. Güvenlikli bir alan. Böyle durumlarda risk alabiliyorlar insan. Yatırım yapabiliyorlar. Güvende hissediyorlar kendini. Onun için mutluluğun sırrı kendini güvende hissetmektir. Sevgide değildir. Sosyal ilişkilerde güven ilişkisi kuracak evlilikte de öyle. güven ilişkisi kurabileceğiniz bir evlilik oluyorsanız iki taraf problemler olur, dalgalanmalar olur. Yani zaman zaman fırtınaya fırsat vermek gerekiyor ilişkilerde anladım. Yani dopamin eee
9:59 basmasıyla ayaklarımızın yerden kopmasını o heyecanı değil güveni arayacağız. Tabii dopamin o anlık faydalı bir şey. O an kamçılar kişi. Ama sürdürülebilir dopamin ancak beyinde serotonin üretmeyi öğretmekle beyne mümkün. ikisi de dengeli bir şekilde olacak. Onun için de insan yani sadece dopamin odaklı yaşarsa insan hani bizim işte bazı ilaçlar, uyuşturucu, keyfi maddeler dopamin attırıyor. Ama dopamini diğer davranışsal dopamin salgılatanlar nedir? Para. H mesela fiziksel görünüm, gösteriş, şöhret, makam. Bunlar da beyne dopamin salgılatıyor. Zaten öyledir ya. sanatçılar ya da üst düzeydeki yöneticiler hatta politikacılar o pozisyonun verdiği dopaminden oraya
10:45 bağımlı olurlar deniz. Aynı bağımlılık oluyor dersin güç bağımlılığı oluyor mesela güç bağımlılığı oluyor bırakamıyor onu. Yani onunki ya da şöhret bağımlı oluyor bırakamıyor. Bu insanın zaafların da bunun içerisinde oluşuyor. Ama böyle bir durumda kişi vazgeçebildikleri ölçüsünde güçlü oluyor. Okey. O zaman bunu da şöyle bağlayalım. Bir eee güvenli ilişkiler bizim için önemli dedik. İki, bu dopaminden ve bağımlılıktan bağlarsak günlük hayatımızdaki karşılığı şuradan like almak. Eee, değil mi? Böyle bir fotoğraf daha çektirmek ve sürekli bakarak eee, dopamin duyarsızlığı geliştikçe daha fazlasını istemek. Demek ki telefona biraz ara vermek, biraz da, eee, dost saydığımız insanlarla bir arada olmak. İki tane maddeyi yaptık. Geldik uykuya.
11:30 Uyku için ne diyelim? Tabii uyku içinde uyku hijyeni var. Ona uygun şey yapabilmek. Uykuda kişinin y 5 saatle 8 saat arası değişiyor. Bazıları long sriple oluyor. 8 saat gerekiyor. Bazıları short slipper 5 saat yetiyor. O bünyeseye göre değişiyor kişilerde. Yani küşü uyku uyuduğu zaman derin uyuyacak. Kaliteli uyuyacak uykuya. Derin uyumayı ölçecek uyku laboratuvarı dışında bir yöntemimiz var mı? Bu derin uyku kişinin eee yani yastığa 10 cm kala uyursun ya o tarz vicdanı rahat insanlar. Tabii ya uykuya yatarken nasıl elbiselerimizi değiştirip yatıyorsak düşüncelerimizi de vesteye rastmamız lazım. Bravo. Şimdi vicdani rahattan hani iyi insan kötü insan değil de şu olabilir. O kadar çok endişe var ki kanepede uykusu varken yatağa yatıyor ve
12:17 aklına gelen düşüncelerden cin gibi oluyor. Değil mi? İnsanlar uykudan önce düşünmeyi bırakamıyorlar. Tabii askıya alacaklar. Evet. Ben diyorum ki sıkılmanız lazım. Heyecanlı film yok. Heyecanlı sosyal medya yok. Yani sıkılma ve hani ne demek istediğim anlat mesela kitap okurken uykun geliyor da seyrederken gelmiyor gibi bir şey. Onu yapmanın bir pratik yöntemi var mı? Yatağa yatmadan düşünceleri park etmenin yöntemi var mı? Tabii tabii. Yani kişi böyle durumlarda dikkat odağı değiştirme yöntemleri tavsiye ediyor. Bak ilgi odağı değiştirme yöntemleri. Kişinin, kişiye özeldir bu. Kişi kendisini rahatlatan öumda o kendisini onunla ilgili ilgi odağını dikkat ona çevirmesi gerekiyor. O gibi y bunun gibi ne varsa kişinin
13:02 uyku gelmesini kolay o kişiye özeldir o böyle durumlarda. Ama en güzel uyku ilacı yorgunluktur. Fiziksel yorgunluk değil mi? Tabii kafa çalışmasın diye gövdeyi yoracaksınız. Vücuttaki adenozin var. Bak adenozin var. Adenozin önemliyorsunuz. Adenozinden gidebiliriz. adozin birikiyor. O uyarıyor kamçılı bir noktaya gelince uyku getir. Evet. O düşüp de yorgun. Şimdi adedzinin düşmanı ne? Kahve. Kahve çok aşırı olursa şey gündüz uyar gündüz okey ama gece içmemek lazım. Adenozin dediğinizi belki anlamayacaklar ama ATP diyoruz ya enerji birimi. ATP 3 fosfat ADP 2 fosfat monofosfat. Adenozinde artık fosfat mosfat yok. Enerji bitmiş ve beyin
13:49 adonanezin reseptörleriyle dolanıyor. Vücutta da var. Yani fiziksel olarak biraz enerjini harcadığında bu uyarı yüzünden direkt yatağa girersin. Onun için olmazsa yorucu bir spor da yapıl egzersiz de yapılabilir. Yapılabilir. Yani onlar şey yapabilir kişi ama gününü dolu dolu yaşayan bir kimse zaten uyur. Öyle gün onun için gündüz uyumamak. Ölünden sonra uyumamak lazım. Mesela uyku hücrel önemli. Uyku hijinde en önemli şey öğlünden sonra uyumamak. Akşam uyarıcı şeyler almamak, akşam işte mide dolu olmaması önemli. Ve beyinde en çok melatonin salgılanması lazım beyin. Melatonin gün ışığı baskılar. Mesela mavi ışık açık olursa bu da bas o da yok gibi say kırmızı ya da gün ışığı tarzı çok sayf olmaması
14:35 lazım y o beyinde melatonin salgılama saat işte 12 ile 5 6 4 5 arasındaki o 3 saat çok pik yapıyor. Melaton da nöroprotektif hormon beyni koruyucu bir kimyasal. Evet. Evet. Uyumanın amacı bütün koruyuculuk. Tabi tabii. Y beynin yani beynin şimdi iki türlü uykuda bir rem uykusu var. Rem uykusunda vücudumuz paralezik durumda kaste gibi böyle fakat beynimiz uyandı. Karı çalışıyor. Rem rüyalar görüyor. O dönemde uyandırırsan rüya hatırlıyor kişi. Ama bir de derin uyku dönemi var. Derin uyku dönemi orada rüya yok ya da çok az. O dönemde de bütün kaslar gevşemiş. Kişi şey pelte gibi derin uyuyordur. O da vücudu dinlendiriyor. Diğeri beyni dinlendiriyor. İkisinde de gevşeme hali
15:21 var ya. uyları sırı katı demek ki gevşeyorlar ki sabah yorgun uyanmalarının sebebi gece o düğmeyi kapatamamaları kapatam burada ona şey var kategorik düşünce dediğimiz yani uyku moduna geçeceksiniz bak uyanıklık moduna bilgisayarı nasıl uyku moduna alıyorsa beynimizi alacağız bir şekilde. aldığımız zaman be kendi kendine vücudumuzda o kadar güzel çok akıllıca bir sistem ki hiç unutmam bana bir gün bir iş adamı geldi ya dedi ben dedi 1 milyar dolarlık bütçeyi yönetiyorum dedi tansiyonumu yönetemiyorum dedi. Tansiyon aletimi görünce tansiyonum 24'e çıkıyor dedi. Güzel demiş. Sinir oluyor tansiyon. Tansiyon niye yüksek? Çünkü kontrol etmek istiyor her şeyi. Her şeyi işte egosu yüksek her şeyi kontrol etmek
16:06 istiyor. Zaten öyle olduğu için tansiyon çıkıyor. Ama egosu yüksek insanın uykuları da kaçar. İşte ufak bir haksızlık olduğunda bu nasıl yapılır? neden oldu deyip uzman kaçırlar. Halbuki böyle durumlarda insanın bak mesleki hırs iddiacılık olabilir ama kişisel tevazu gerekiyor insanın. Sıradan şeylerden zevk almayı başarmak gerekiyor. E rutinden zevk almayı başarmak gerekiyor. Sahip olduğun şeyin kıymetini bilmek gerekiyor. Bu da yaşam felsefesiyle ilgili. Böyle olan kimse ve her şey pozitif emotion dediğimiz yani pozitif thinking değil. Bak pozitif düşünce değil pozitif duygu durum. Emotion pozitif duygu durum. bir olay olduğuamanifi gceks odaklı pozitif çözümler odaklı hareket edeceksiniz. Bunu yaparsanız uzun ömürlü
16:53 yaşayan kimselere bakın hepsi küçük şeylerden sıradan şeylerden mutlu olmayı öğrenmiş kişilerdir. Hep mutluluk içindeler. Hep böyledir yani. Sıradan şeylerden yani bu polyannacılık değil bu. Hı h y negatif sınırlarını koruyabiliyor. Kendisini ezdirmiyor ama her şeye rağmen cezaevinde de olsa mutlu olabiliyor. Say de olsa aynı mutluluğu yaşayabiliyor. Yani dört mevsim meyve veren çiçek gibi. Bu böyle olan kişiler her otantik mutluluk deniyor buna. Bu öyle olan kişilerin beyinleri daha rahat çalışıyor, güvenli çalışıyor. Ama onun dışında ayrıca beyne yatırım yapmak gerekiyor. Yeni deneyimler açık olmak gerekiyor. Yeni deneyimlere açık değilseniz beyninizin her tarafını kullanmıyorsunuz demektir. Evet. Eee hocam çok teşekkür ederim. Ben şimdi
17:39 sizin karakterinizi bunun örneği olarak görüyorum. Çünkü oldukça yaşınızdan da genç gösteriyorsunuz. meraklı, e, alçak gönüllü ama yaptığı işte nerede olduğunu bilen, iletişimi güçlü değil mi? Eee, yeni deneyime açık. Dolayısıyla aslında siz bir son ürün olarak, eee, beynini ve vücudunu sağlam tutan ve bu yüzden de genç kalan biri olarak karşımızdasınız. Teşekkür ederim verdiğiniz bilgiler için. [Müzik]
