0:00 Size nasıl zengin olunacağını anlatayım. Kapıları kapatın. Başkaları açgözlü olduğunda korkun. Başkaları korktuğunda açgözlü olun. Birileri bugün gölgede oturuyorsa, uzun zaman önce birileri ağaç diktiği içindir. Kural 1: Asla para kaybetmeyin. Kural 2: Kural 1'i asla unutmayın. Warren Buffett. Dünyanın en zengin insanlarından biri olan Buffett’dan insanların sık sık tavsiye istemesine şaşmamalı. 70 yılın üstündeki yatırım serüvenine dair başarısına ait sırlarını kim bilmek istemez ki? Buffett'in metodolojisini inceleme ve anlama şansına sahip olan bir kişi, Mary Buffett. Sean Seah ile birlikte başarılı bir portföy oluşturmaya dair en önemli sırlarını Warren Buffett gibi Yatırım Yapmanın 7 Sırrı kitabında açıklıyor. *Neden yeni alışkanlıklar kazanmak başarının ilk adımı?
0:48 *Yetkinlik çevrenize nasıl yatırım yapılır? *Değeri düşük şirketler neden büyük fırsatlar barındırmakta? Şimdi birikim, tasarruf deyince biraz antipatik geldiğinin farkındayım. Hele şu enflasyon ortamında..Kimileri için geçimin her geçen gün biraz daha zorlaştığı dönemler… Ancak yine de bu tasarruf bilincinin oluşturulması gerekiyor. Çünkü tasarruf bilinciniz yoksa ayda 10.000 TL de kazansanız 100.000 TL de kazansanız zenginlik inşa etmek pek kolay değil. Piyango kazanan talihlileri incelediğinizde çoğunun eski haline geri döndüğünü görürsünüz. Çünkü onlar zengin kalmalarını sağlayacak bir alışkanlık geliştirmediler. Bu konu Buffett’ın önem verdiği bir konu ve edinilmesi gereken bir alışkanlık. Burada tasarruftan kasıt TL ya da Dolar olarak nakit para biriktirin meselesi olduğunu düşünmüyorum. Zaten Buffett, zorda kalmadıkça nakit tutmayı sevmeyen birisi.
1:36 Zaten değer kaybeden bir şeye yatırım yapmak akla yatkın bir yaklaşım değil. Varılmak istenilen nokta şu: para yatırmak için paraya ihtiyacınız var. Tasarruf hepimize doğal gelmese de başarının en önemli sırlarından birisi. Bu yüzden bunu istikrarlı ve tutarlı bir şekilde alışkanlık haline getirmelisiniz. Fakat nereden başlamalı? 1. adım kazancın %10’unu kenara koymaktan geçiyor. Bu parayı başka bir birikim hesabına ya da ulaşamayacağınız bir yere aktarın. Yüzde 10 birikim zor geliyorsa, çoğalan tasarruf tekniğini uygulayabilirsiniz. İlk hafta kenara 20 TL koyun. ikinci hafta 40 TL. 3. hafta 60 TL. Ve bu şekilde devam edin. Başlangıçta hiç de fazla bir birikim gibi görünmese bile yıl sonunda bu, ayda 530 TL’lik bir birikim yaptığınız anlamına gelecektir.
2:22 Tabi bu rakamlar sadece bir fikir vermesi açısından. Hemen yorumlara yüklenmeyin :) Buradaki mantığı gelir düzeyinize göre düzenleyebilirsiniz. İster birikim mantığımız isterse de alışkanlıklarımız olsun. Önemli olan konu tutarlılık. İşte bu tutarlılığı sağlamanın yolu da küçük bir başlangıç yapmaktan geçiyor. Genelde insanlar çok hırslı hedeflerle heyecana kapılır ve kendilerine büyük hedefler koyarlar. Ancak kısa bir süre sonra bu büyük hedefleri gerçekleştirmek mümkün olmaz. Bu da gerçekten çok cesaret kırıcı olur ve iyi bir alışkanlığı kesin olarak öldürmenize neden olur. Oysa istikrarı bir şekilde yakaladığınızda ve tasarruflarınızın kademe kademe büyüdüğünü gördüğünüzde işte o zaman birikim alışkanlığı, kalıcı hale gelir. Birikim konusunda benim en fazla önemsediğim konu şu: Kesintiyi bir şekilde otomatik hale getirme.
3:07 İnsan özünde tembel bir varlık. Dolayısıyla sizin iradenize bağlı olmayan, her ay otomatik olarak, kazancınızdan kesinti yapılan bir sistemi kurmak önemli. Parayı harcamak en kolayı. Zengin insanlar biriktirir ve bu birikimi büyütür. Farz edelim: 1 dolar karşılığında çeyrek dolar alabiliyorsunuz. Bu durumda kaç dolar almak isterdiniz? Cevap basit: olabildiğince çok. Böyle bir durumun gerçek hayatta yaşanması pek olası değil. Ancak gerçekten iyi bir yatırım yaptığınızda bu varsayımdan pek de farklı olmayacaktır. Bazı yatırımcıların spekülasyon yaptığı açık. Fakat Warren Buffett gibi insanların bir metodolojisi var. İki şeyi belirlemeye odaklanıyorlar. Birincisi bir şirketin gerçek değeri. Diğeri ise bu şirketin hisse senedi fiyatının bu değerle uyuşup uyuşmadığı.
3:52 İşte tam da bu noktada değer yatırımı ortaya çıkıyor. Buffett kelimenin tam anlamıyla değerlemenin hakkını veren bir yatırımcı. Aslında değer yatırımı tekniğini Columbia Business School’da yıllarca değer yatırımına dair eğitim veren Benjamin Graham’dan öğrenmiştir. Akıllı Yatırımcı kitabını çoğunuz duymuştur. Yazarı Benjamin Graham’dır. Muhtemelen yatırım çalışmalarına ayıracak yıllarınız yok. Ama sorun değil. O zaman biz de kısa versiyona bakalım. Piyasayı inceleyerek, doğru rakamlara ve raporlara bakarak düşük değerli hisse senetlerini bulabilirsiniz. Basitçe söylemek gerekirse şirketin değerinin hisse satış fiyatından büyük olduğu hisseleri yakalamak mümkün. Başta bahsettiğimiz şu alternatif dünyaya geri dönelim. Hani 1 dolar karşılığında çeyrek dolar alıyorduk. İşte bu değerler arasındaki uyumsuzluğu fark ettiğinizde yatırım yapmaya değer
4:40 bir şirketi yakalamış olma ihtimaliniz bir hayli yüksek. Elbette, borsa söz konusu olduğunda garanti diye bir şey söz konusu olmaz. Zaten borsanın güzel tarafı da bu. Garantinin olmaması astronomik kazancın elde edilmesini sağlıyor. Kimi borsayı tırnak içerisinde kapitalist bir düzenin parçası olarak tanımlar. Bence tam tersine oyunun kurallarını bilirseniz, orta alt gelir grubuna sunulmuş büyük fırsatlardan birisi olduğunu görürsünüz. Koç, Sabancı ya da Musk, Bezos… Hiçbiri size gelip buyrun sizi şirketimize ortak yapalım demez. Ama borsa size bu fırsatı sunar. Haa siz gidip telegram gruplarında tüyo peşinde koşarsanız fırsat dediğimiz şey iflasa dönüşür. Biz konumuza geri dönelim. Değer yatırımı konusunda çok sayıda çalışma yapılmıştır. Bu da değeri düşük şirketlere yatırım yapmanın güçlü bir strateji olduğunu
5:30 gösterir. Spekülasyon yapmaktan veya içgüdüsel bir hisle hareket etmekten daha iyi bir yöntem olduğu kesin. Tabi düşük değerli bir şirkete yatırım yaptıktan sonra daha da düşük değerli hale gelmesi mümkün. Tam da bu noktada Buffett’ın stratejilerinden bir diğeri devreye giriyor: SABIR. Çoğunlukla ve zamanla şirketin gerçek değeri anlaşılır ve zamanında yaptığınız yatırım size güzel bir getiri sağlar. Peki, diyelim ki değer yatırımını uygulamak için kenara bir miktar para ayırdınız. Fakat dışarıda bir sürü şirket var. Nereden başlamak gerekiyor? Sizin ilgi alanınız ne? Bu soruyu kendinize sormanız önemli. Başlamak için güzel bir nokta. Warren Buffett aşina olmadığı herhangi bir işe yatırım yapmıyor. Bu da ne sunduklarını, nasıl çalıştıklarını bildiği, ürün ve hizmetlerinin değerini
6:16 görebileceği anlamına gelir. Buffett’ın çoğunlukla kullandığı ifade: yetkinlik çemberi. İlgi alanlarınız ve başarı anlayışınız hakkında bazı temel sorular sorarak siz de kendi yetkinlik çemberinizi oluşturabilirsiniz. Hangi alanda çalışıyorsunuz? Hangi markalara para harcamayı seviyorsunuz? Konu yemek pişirmeye geldiğinde iyi misiniz? Ya da programlama konusunda yetkinliğiniz var mı? Şimdi tüm bu soruların ve benzerlerinin etrafında bir şema oluşturmak mümkün. Bu şema şu 3 soruyu cevaplayacak: Ne yapmayı seviyorum? Hangi konuda iyiyim? Ve neye para harcıyorum? Bu alıştırma sayesinde yetkinlik alanınıza giren bazı endüstrileri veya iş türlerini tanımlayabilmeniz mümkün. Böylelikle yatırım yapacak şirketleri aramaya başlayacağınız yer tam da burası olacaktır.
7:02 Buffett'ın sadece değeri düşük şirketleri belirleyerek oluşturduğu bir yatırım stratejisi yok. Olası kayıplara karşı bir tür güvenlik marjı var. Bunu da “ekonomik hendek” olarak tanımlıyor. Buffett da dahil olmak üzere hiçbirimizin geleceği görmesi mümkün değil. Emin olduğumuz şey şu ki: yol boyunca çok fazla düşüşler ve yükselişler olacak. Bazı işletmeler, tüm bu boğa ve ayı piyasalarına, kültürel eğilimlere direnme potansiyeline sahip bir ürün ya da hizmet sunarlar. İşte bunu sağlayan şey: ekonomik hendek. Jenerik markalar genellikle bu duruma en iyi örnek olmuştur. Örneğin kola, pampers ve jilet gibi ürünler ya da markalar. Çok bilindik bir marka, zamanla o ürünün adının yerine geçer. Genellikle bu tarz şirketlerin ekonomik hendekleri olmuş ve bugüne kadar gelen tüm olumsuzluklara
7:50 bu sayede direnç göstermişlerdir. Dikkat edilmesi gereken bir diğer konu: bir ürün daha yüksek bir fiyat noktası belirleyip yine de müşteri kazanabilir mi? Bunu başarabilen şirketler uzun süre zirvede kalacaktır. Dünyadaki örnekleri: Nike, McDonald’s ve Burger King. Ekonomik hendeğin bir başka ölçütü ise düşük maliyetli bir üretim modeline sahip olmakla ilgili. Yani fiyatlarını düşürse bile kâr etmeye devam edebilir mi? Bunu geliştiren şirketler, daha uygun fiyatlar sunarak rakiplerini alt edebilirler. Amazon bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Elbette ekonomik hendekler sonsuza kadar sürmeyebilir. Bu durum özellikle teknoloji söz konusu olduğunda daha geçerli. O halde sorulması gereken bir diğer soru da şu: Şirketin ürün veya hizmeti hayatta kalamayacak kadar yeniliğe mi bağımlı?
8:36 Şu anda iPhone’nun iyi bir ekonomik hendek oluşturduğu düşünülebilir. Ancak popülaritesi Apple’ın oyunda önde kalmasına bağlı. Çok uzak olmayan bir gelecekte yeni ve daha yenilikçi bir ürünün ortaya çıkması ve iPhone'u bir gecede modası geçmiş hale getirmesi kesinlikle ihtimal dahilinde. Benzer örneği Nokia’da görülmüştür. Her ne kadar burada kitapta verilen örnekten dolayı Buffett’ın Apple’a yatırım yapmayacağı gibi bir algı oluşsa da Buffett’ın yönettiği Berkshire Hathaway’in en büyük paylarından biri Apple’a ait. Yani Apple’ın durumu sanki biraz istisna gibi. Ya da sahip olduğu ekonomik hendeğin biraz daha süreceğini düşünüyor. Iphone’un ve diğer ürünlerinin dünyadaki marka algısı muazzam seviyelerde. Değer yatırımının daha teknik kısmına, yani bir işletmenin gerçek değerini belirlemenin
9:23 en önemli kısmına geçelim. Warren Buffett gibi yatırım yapmanın 5. sırrı işletmenin dilini anlamaktan geçiyor. Bu da finansal tabloları okumayı öğrenmek anlamına geliyor. Bu noktada çoğu kişi pes ediyor. Ancak Warren Buffett’ın yaptığı türden akıllı yatırımlar yapmak istiyorsanız bunu öğrenmeyi ertelememekte fayda var. O zaman biraz temel bilgilere odaklanalım. Sadece biraz, fazla detay değil. Ve hızlıca üzerinden geçelim. Ön değerlendirmede iyi yatırım fırsatı sunan bir şirketi keşfettiğinizi düşünelim. Adı da Ahmet’in Salça Şirketi olsun. 3 ana finansal tabloyu kontrol etmeniz önemli. Bunlar bilanço, gelir tablosu ve nakit akışı tablosu. Bu verilere basit bir google aramasıyla ulaşabilirsiniz. Bilanço ile başlayalım. Bir şirketin gerçek öz sermayesini yani net değerini buradan bulabilirsiniz.
10:09 Şirketin tüm varlıklarını toplayıp borçlar dahil tüm yükümlülüklerini çıkardığınızda bu veriye ulaşıyorsunuz. Şirketin borç / öz sermaye oranına odaklanın. Ahmet’in Salça Şirketi’nin 1,3 milyon öz sermayesinin yanında 500 bin TL’lik borcu olduğunu varsayalım. Bu, yüzde 38'lik bir borç / öz sermaye oranı anlamına geliyor. Bu kötü bir sonuç değil aslında. Çoğunlukla, borç/özsermaye oranı yüzde 100 veya daha da kötüsü olan şirketler bulmanız olası. Ardından gelir tablosunda net kara bakmalısınız. Burada önemli olan ise özsermaye getirisi. 2021 yılında Ahmet’in öz sermayesinin 1 milyon TL olduğunu düşünelim. Gelir Tablosunda 2022’de 520 milyon TL net kar elde ettiğini gösteriyor.
10:56 Bu özkaynak karlılığının yüzde 52 olduğu anlamına gelir. Yüzde 15'in üzerindeki herhangi bir şey oldukça iyidir. Burada bazı göstergelerin ne anlama geldiğini öğrenmek önemli. Ancak hesaplamalarla uğraşmak istemiyorsanız bu bilgilerin çoğuna ücretli uygulamalardan ulaşabildiğiniz gibi Halkyatırım, İşyatırım gibi sitelerden de ücretsiz olarak ulaşmanız mümkün. Tabi ücretsiz uygulamalarda her göstergeye direkt ulaşamıyorsunuz. Son olarak, nakit akışı tablosunu incelemek isteyeceksiniz. Bu gösterge, şirketin parasını nasıl kullandığını gösterir. Günlük operasyonlar için yeterli nakit var mı? Borçlarını ödüyor mu? Hissedarlar temettü alıyor mu? En temelde, her yıl tutarlı, pozitif nakit akışı görmek istersiniz. Tüm işletmeler bazen büyük satın almalar veya belki de satış döngüleri nedeniyle
11:42 negatif nakit akışına girer. Ancak genel olarak konuşursak, geçmiş kayıtlara baktığınızda olumlu bir nakit akışı geçmişi görmek önemlidir. Bir nefes alalım. Bir şirketin mali tablolarını mercek altına almak kolay bir iş değil elbette. Çoğu kişinin videonun bu noktasına kadar gelemediğinin farkındayım. Ancak ne kadar ekmek o kadar köfte. Zahmet olmadan, çabalamadan zor. Burada önemli olan ne arayacağını bilmek. Bir şirketin mali durumu onun sağlıklı ve karlı olduğunu gösterse bile, bu tek başına size ne zaman yatırım yapacağınızı söylemez. Değerlemenin kritik önemde olmasının sebebi bu. Yani şirketin bilançosu iyi olabilir. Ancak pahalı fiyatlanıyordur. Mercedes güzel bir araba markası, ancak 1 milyonluk mercedesi 2 milyona satın alırsanız
12:30 bu satın alma çok da akıllıca olmayacaktır. Fiyatı düşükken ve tam da yükselmek üzereyken hisse senedi satın alırsanız tadından yenmez. Bunun anahtarı Net-Net yöntemidir. Yani bir tür değer yatırımı tekniği. Buffett'in öğretmeni Benjamin Graham tarafından geliştirilmiştir ve tüm değer yatırımlarının belkemiğidir. Net-Net yönteminin temelinde iki veriyi karşılaştırmak yer alıyor. Biri, bir şirketin Net Cari Varlık Değeri..Bazen insanlar buna tasfiye değeri olarak da atıfta bulunmakta. Biz buna kısaca NCAV diyelim. NCAV ile karşılaştırmak istediğiniz diğer veri, hisse başına net cari varlık değeridir. NCAV'a veya tasfiye değerine geri dönelim. Tasfiye, bir şirket borçlarını ödemek için her şeyi sattığında olan şeydir.
13:16 Bu noktada, geriye kalanlar hissedarlara gider. Ve hepsi bu kadar. NCAV geriye kalanlardır. Bilançodan bu veriye ulaşmamız mümkün. Ahmet’in Salça Şirketi’ne bakalım. Bilanço, firmanın dönen varlıklarının 700.000 TL ve borçlarının ise 650.000 TL olduğunu söylüyor. Bu Ahmet’in şirketinin NCAV’ının yani Net Cari Varlık Değeri’nin 50.000 TL olduğu anlamına gelir. Şimdi ise tek yapmanız gereken hisse başına NCAV hesaplamak. Diyelim ki Ahmet'in şirketinin tedavülde olan 20.000 ödenmemiş hissesi var. 50.000'i yani NCAV'ı 20.000'e bölerek Ahmet'in hisse başına NCAV'sinin 2,50 olduğunu buluruz. Bu noktada şu soru ortaya çıkıyor: Ahmet’in Salça Şirketinde hisse başına güncel fiyat ne?
14:01 Hisse senetleri şu anda 2,50 TL’nin altında mı satılıyor? Eğer öyleyse, o zaman şirket düşük değerde. Şimdi, bu zaten olası bir yatırım fırsatı için iyiye işaret. Benjamin Graham, en iyi fırsatların yüzde 33,3'lük bir güvenlik marjıyla geldiğine inanıyordu; bu, hisse başına mevcut fiyatın, hisse başına NCAV'dan üçte bir daha az olması gerektiği anlamına gelir. Yani, Ahmet’in şirketindeki hisse senetleri, hisse başına yaklaşık 1,60 TL’ye satılıyorsa, bunun iyi bir fırsat olduğu söylenebilir. Tüm bu matematikten sonra, biraz daha basit bir işe geçelim: portföy yönetimi. Portföyünüzü akıllıca ve sorumlu bir şekilde yönetmek önemli. Basit bir gerçeği kabul ederek başlayalım. Hiç kimse her zaman haklı değildir. Bu nedenle, çeşitlilik içeren bir portföyü yönetirken hata payı bırakmak akıllıca
14:48 olacaktır. Yani herşey tahmin ettiğiniz gibi gitmezse ne olacak? %50 zarar yazdığınızda eski durumunuza geri dönmek için %100 kar etmeniz gerekir. Buffett’ın portföyünde çok fazla işletme var. Kendisinin de dediği gibi “Çeşitlilik, cehalete karşı korumadır.” Portföy yönetiminde şu beş kural önemli. Öncelikle düşünmeniz gereken, yatırım yapmaya başlamadan önce ne kadar para kullanacağınızı ve gelecekteki yatırımlar için ne kadar ayıracağınızı hesaplamak. Tabi bunları becerebilmek için çelik gibi sinirlere sahip olmak gerekiyor. 1969'da Buffett, dört yıllığına yatırım oyunundan çekilmiştir, çünkü her şeyin aşırı değerli olduğunu gördü. Yani 1971 ve 1974 yılları arasında borsa çöktüğünde parası güvendeydi. İkinci kural. Tek bir hisse senedine asla yüzde 10'dan fazlasını koymayın. Tüm yumurtaları bir sepete koymazsanız, sepetiniz düştüğünde tüm yumurtaları
15:37 kaybetmezsiniz. Üçüncü kural, Diyelim ki 20 şirketle ilgileniyorsunuz. Her biri hakkında ne kadar güvende hissettiğinize göre sıralamak için biraz zaman ayırın. Bu size basit bir strateji verecektir: Bir şirketin güven sıralaması ne kadar yüksekteyse, o kadar çok parayı hak ediyor demektir. Bu şirket ya da şirketlerin değer kaybetmesi durumunda, tam olarak ne yapacağınızı böylelikle bilirsiniz. Dördüncü kural: Portföyünüzü yılda en az bir kez gözden geçirin. Şirketlerinizin yayınladığı yıllık ve üç aylık raporlara göz atın ve endişe verici eğilimler fark ederseniz birtakım ayarlamalar yapın. Ve nihayet, beşinci kural. Sadece fiyata göre satış yapmamamızı söylüyor. İyi bir şirket, hisse senedi fiyatından daha fazlasıdır. Yatırımı bir çalışan gibi düşünün ve kendinize şunu sorun: Sırf kötü bir
16:22 gün veya hafta geçirdiği için birini kovar mısınız? İnanılmaz şirketler zaman zaman büyük fiyat düşüşleri yaşayabilir. Buffett, güçlü bir şirketin hisse senedi fiyatı düştüğünde, yatırım yapmayı sever. Akıllı yatırımlar yapmanızı sağlayacak, herhangi bir yatırım tavsiyesi içermeyen yedi sır bunlar. Sizi bir gecede multi milyoner yapmayabilir ama iyi bir başlangıç yapmanıza büyük katkısı olur. Gerisi ve bunun üstüne koymak ise size kalmış. Bu sırların en önemlisi para etrafında iyi alışkanlıklar oluşturmakla başlıyor. Her hafta veya her ay yatırıma bir miktar para ayırmak gibi bir tasarruf bilinci oluşturmak bunlardan biri. Diğer sırlar tamamen değer yatırımıyla ilgilidir – değeri düşük şirketleri bulmak ve onlara yatırım yapmak. Buffett ayrıca yatırım yaparken kendi yetkinlik çemberini kullanıyor ve bu da her şirketin
17:11 nasıl çalıştığını anlamasını kolaylaştırıyor. Ayrıca ekonomik hendeğe sahip şirketlere yatırım yapmakta, bu da onları ekonomik krizlere karşı dayanıklı hale getiriyor. Portföy çeşitliliği de önem verilmesi gereken bir diğer konu. Şimdi çoğu kişinin merak ettiği konu şu: Türkiye’den buna örnek şirket var mı? Dünyadaki yatırım gurularının bakış açısından Türkiye özelinde ve Alkim şirketi üzerinden YouTube’ta bulamayacağınız bir analiz izlemek isterseniz bu seriyi izlemenizi kesinlikle tavsiye ederim. Eşi benzeri yok. Önce biraz gayret..Sonra zaten gerisi gelecektir…
