Kısa Özet
Bu video, karbonhidratlar, lipitler ve proteinler olmak üzere üç temel biyokimya konusunu özetlemektedir. Karbonhidratların monosakkarit, disakkarit ve polisakkarit olarak sınıflandırılması, lipitlerin enerji kaynağı olarak rolü ve proteinlerin amino asitlerden oluşumu gibi konular ele alınır. Ayrıca, dehidrasyon ve hidroliz reaksiyonları, farklı polisakkaritlerin özellikleri, doymuş ve doymamış yağ asitleri arasındaki farklar ve proteinlerin denatürasyonu gibi önemli kavramlar açıklanır.
- Karbonhidratlar enerji kaynağıdır ve yapısal roller üstlenir.
- Lipitler enerji deposu ve hücre zarı bileşenidir.
- Proteinler çeşitli işlevlere sahiptir ve amino asitlerden oluşur.
Giriş ve Karbonhidratlar
Karbonhidratlar monosakkarit, disakkarit ve polisakkarit olarak sınıflandırılır. Monosakkaritler karbon sayılarına göre sınıflandırılır ve izomerdirler. Monosakkaritlerde glikozit bağı bulunmaz. Glikoz, galaktoz ve fruktoz monosakkaritlere örnektir. Disakkaritler maltoz, sükroz ve laktozdur; maltoz arpa şekeri, sükroz çay şekeri ve laktoz süt şekeridir. Maltoz ve sükroz bitkisel, laktoz hayvansaldır. Disakkaritlerin yapısında en az bir glikoz bulunur.
Dehidrasyon ve Hidroliz
Dehidrasyon tepkimelerinde suyun yoktan var olmadığı, hidrolizde de suyun yok olmadığı vurgulanır. Su molekülü hidroksil ve hidrojen şeklinde kimin ihtiyacı varsa ona aktarılır. İşaretli molekül sorularına dikkat etmek gerekir. Her su açığa çıkan tepkime dehidrasyon değildir; solunumda da su açığa çıkar. Her su harcanan tepkime hidroliz değildir; fotosentezde de su harcanır.
Polisakkaritler
Polisakkaritler nişasta, glikojen, selüloz ve kitindir. Bunların arasındaki temel farklılık glikozların bağlanma biçimidir. Alfa glikozit depo edilenlerde, beta glikozit yapıya katılanlarda bulunur. Glikoz hücrenin ozmotik basıncını değiştirdiği için nişasta ve glikojen şeklinde depolanır. Glikojen karaciğer ve kaslarda depolanır. Kaslar kana glikoz vermezken, karaciğer glikojeni glikoza yıkarak kana verir. Selüloz lifli gıdadır ve bağırsakların mukus üretmesini sağlar. Kitin azot içerir ve mantar hücrelerinin çeperlerinde bulunur.
Lipitler
Lipitler suda çözünmeyen hidrokarbonlardır ve ikinci dereceden enerji kaynağıdır. Vitaminler de lipit olabilir. Lipitler polimer olarak sınıflandırılmaz. Fosfolipitler hücre zarının ana maddesini oluşturur ve hidrofilik ve hidrofobik yapılardan meydana gelir. Nötral yağlar gliserol ve üç yağ asidinden oluşur. Çeşitliliği sağlayan temel şey yağ asitleridir. Yağ asitleri doymuş ve doymamış olarak ikiye ayrılır. Doymamış yağ asitleri esnektir. Steroidler sterol halkalardan oluşur ve kolesterol önemlidir.
Proteinler
Proteinler üçüncü dereceden enerji kaynağıdır ve yıkıldığında amonyak oluşur. Ribozomlarda DNA şifresine göre sentezlenirler. Amino asitlerde amino grubu bazik, karboksil grubu asidik özellik taşır. Amino asitler amfoterik bileşiklerdir. Çeşitlilik radikal gruplarla sağlanır. Esansiyel amino asitler sentezlenemez. Peptit bağı birincinin karboksili, ikincinin aminosuyla oluşur. Amino asit sayısı, çeşidi ve dizilişi proteinler arasındaki çeşitliliği sağlar. Proteinler depolanmaz, yapıya katılır ve fazlası yağa dönüştürülür. DNA'nın yapısında protein olmaz; DNA ile protein birleşerek kromatin ve kromozomları oluşturur.
Proteinlerin Yapısı ve Denatürasyon
Proteinler primer, sekonder, tersiyer ve kuaterner yapılarda bulunur. Primer yapı ilk sentezlendiği haldir. İşlevsel olabilmesi için sekonder, tersiyer veya kuaterner olabilir. Katlanma bozulursa denatürasyon oluşur. Bazı denatürasyonlar geçicidir ve renatürasyon ile eski haline dönebilir. Denatürasyonda amino asit dizilişi ve peptit bağ sayısı değişmez; primer yapı korunur.
Soru Çözümü: Karbonhidratlar
Monosakkaritlerle ilgili doğru ifade karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşmalarıdır. Hegzozlarla ilgili olarak, glikoz, galaktoz ve fruktozun birbirinin izomeri olduğu ve glikozun hücresel solunumda enerji verici olarak kullanıldığı doğrudur. Selülozun sindirilmemesine rağmen diyetin önemli bir kısmını oluşturmasının nedeni mukus miktarını arttırarak dışkının hareketini kolaylaştırmasıdır. Kitin mantarların hücre duvarında bulunur.
Soru Çözümü: Yağ Asitleri ve Trigliseritler
Doymamış yağ asitleri daha esnektir ve her ikisi de trigliserit sentezinde kullanılabilir. Trigliseritlerle ilgili olarak, çeşitliliği sağlayan temel yapının gliserol olmadığı, yağ asitlerinin farklılık gösterebileceği ve gliserolün hidrofilik gruplarla etkileşebileceği doğrudur. Uzun süreli açlıkta önce karbonhidratlar, sonra lipitler, sonra proteinler yıkılır. Hücre zarının yapısına kütlece katılım oranı proteinler > lipitler > karbonhidratlardır.
Soru Çözümü: Fosfolipitler ve Amino Asitler
Fosfolipit çeşitleri arasındaki farklılığın nedeni baş kısmındaki fosfata ekli olan grupların ve kuyruk kısmındaki yağ asitlerinin farklı olmasıdır. Baş kısmı polar özellikli olup su ile etkileşim gösterir ve kuyruk kısmını oluşturan yağ asitleri doymuş veya doymamış özellikte olabilir. Amino asitlerle ilgili olarak, peptit bağı oluşurken ikinci amino asit birinci amino asitin karboksil grubuna bağlanır ve aminoasite çeşitlilik kazandıran radikal gruptur.
Soru Çözümü: Proteinler ve Hidroliz
Denatüre olmuş bir proteinde üç boyutlu yapı değişir. Hidroliz sonucunda tek çeşit yapı birimi oluşturan madde nişastadır.
Doğru/Yanlış Bölümü
Polimerler monomerlerden oluşur, yağlar polimer değildir. Monosakkaritlerde glikozit bağı bulunmaz. Galaktoz bitkilerde de bulunur. Deoksiribozun kütlesi ribozdan fazla değildir. Heksozlar birbirinin izomeridir. Glikoz amino asit ve yağ asitlerine dönüşebilir. Selüloz sentezi hücre zarında gerçekleşmez. Kitin mantarların duvarında bulunur. Doymamış yağ asitleri çift bağ içerir ve esneklik kazandırır. Lipitler polimer yapılı değildir. Yağ asitleri solunumda yıkıldığında bol miktarda metabolik su açığa çıkarır. Kolesterol yağ asidi ve gliserol içermez. Amino asitlerin tamamı asidik yapıda değildir. Denatüre bir protein biyolojik özelliğini kaybeder ama besin değerini kaybetmez. İnsan vücudu protein depolamaz. Karbonhidratlar birinci dereceden enerji kaynağıdır. Kalp yağ asitlerini, beyin glikozu kullanır. Tripeptidin yapısında iki adet peptit bağı bulunur. Kolesterol steroid hormonların öncül maddesidir. Trigliseritler hücre zarının temel bileşeni değil, depo molekülüdür.
