0:04 Herkese merhabalar Değerli hocalarım sevgili katılımcılarımız Hepiniz hoş geldiniz biz bu dönem Özel Eğitim Araştırma Uygulama Merkezi olarak özel eğitim araştırmalarını konuşuyoruz bu kapsamda da 5 webinar mızda sizlerleyiz bugün Gazi Üniversitesi'nden Profesör Doktor Rüya güzel Özmen hocamız bizlerle bizimle tek denekli araştırmalar başlıklı sunumunu paylaşacak E hocam katkılarınız için teşekkür ediyorum Eee ben şimdi sununuzu Yanacağım teşekür Ed Eee siz de Dilediğiniz zaman başlayabilirsiniz ha hocam Belki bir şeyler söylemek istersiniz Buyurun ben de başta Rüya Hocama sonra da tüm katılımcılarımıza teşekkür ediyorum Rüya hocam sağ olsun Hiç bizi kırmaz her yıl bir etkinlikte bize destek verir E tabii
0:52 ki onun derya deniz olan bilgilerinden hepimiz çok faydalanıyoruz bilgi ve deneyimlerinden Onun için Hemen şimdiden bir kocaman bir teşekkür etmek istiyorum Çok sağ olun hocam İyi ki varsınız e bunlara katılamayanlar için de YouTube kanalımızda yayınlıyoruz Oradan da çok izleniyor Çok sağ olun Buyurun hoc sağ Çok teşekkür ederim Ben de ayrıca yani üniversiteyle işbirliğinden Çok memnunum her zaman için Eee Sizler de bizler de birlikte bir şeyler yapmaya çalışıyoruz Çok teşekür te ediyorum Aynı zamanda davet ettiğiniz için katılımcılara da hoş geldiniz diyorum gerçekten de şey olmasına rağmen
1:39 güzel bir katılım var tatil olmasına rağmen 45 kişi olduk Evet hocam Şimdi bu tek denekli deneysel Desenler Aslında ben 16 haftalık bir ders bu şeyde yüksek lisans ve doktorada veriyorum dersi ben size Eee çok temel özelliklerinden bahsedeceğim Eee soracaklarını olursa sorabilirsiniz yazabilirsiniz Burcu bana iletir değil mi Burcu Tabii ki ben sunuma çünkü odaklanmış olacağım e isterseniz sunum bitince de alabilirsiniz hocam nasıl isterseniz Sun bitince de ama o sırada
2:25 akıllarına gelen bir soru olursa sormak isterlerse de yazabilirler Art arkadaşlar çok kısacık bir tarihsel gelişimden bahsedip tanımına geçeceğim zaten tanımının içerisinde tüm özellikleri var Eee ve o tanım içerisindeki özellikler hakkında konuşacağım daha sonra tabii ki Eee Hani bu kadarcık sürede tüm araştırma çeşitlerini sunmak mümkün değil hepsinin nasıl uygulandığını anlatmak mümkün değil ama kendime göre şöyle bir yol izledim araştırma amaçlarını gruplayarak o amaçlar çerçevesinde hangi çeşit Desenler kullanılabilir şeklinde bir gidişat
3:13 Eee sunacağım sunumu Daha sonra da biraz nitelik göstergelerinden bahsedeceğim Eee şimdi tarihsel gelişimine baktığımızda Normalde tek denekli araştırma desenleri Eee çok dah önceleri tümevarımsal bir araştırma modeli olarak ele alınıyordu yani eee kontrol edilen koşullarda Eee bireyin veya katılımcının Eee gözlemleriyle başlıyordu çalışma ve bu gözlemlerden E elde edilen verilerden sonra e Bunlar işte bir takım teorilere fikirlere
3:59 yöntem söz konusuydu daha yakın zamanda ise ama hani hala bu tür araştırmalarda mevcut onu da söyleyeyim daha yakın zamanlarda ise bilim insanları Eee önceki var olan teorileri test edebilmek amacıyla Eee bağımsız değişkenin Bağımlı değişken üzerinde etkisini inceleyen çalışmalar yapıyorlar Yani yukarıdan aşağıya bir Eee yöntem benimsiyor tümden gimser bir yöntem benimsiyor zaten Eee yapılan çalışmaları e Kanıt Temelli olup olmadığını belirlemek için Çünkü belirli standartlarda yapılması gerekiyor çalışmaların tümden Gims olması
4:45 gerekiyor Yani Meta analiz çalışmalarına sistematik inceleme çalışmalarına girebilmesi için tümden gimser bir yaklaşımla yapılması gerekiyor Eee biz Biz çok kullanıyoruz özel Eğitimciler olarak tek denekli desenleri ama bunun dışında diğer alanlarda da kullanımları var Eee ve bayağı veri e sağlıyoruz özel Eğitimciler olarak tek denekli desenleri kullanarak bunun bazı nedenleri var tabii ki bir kere Eee atipik davranışlarla İlgilenebilir atipik davranışların gözlenmesi Eee belirli standart koşullar oluştur arak müdahale durumunda
5:32 gözlenmesi e müdahale öncesi gözlenmesine izin veriyor tek denekli Desenler Eee diğer bir kullanım nedeni ise Eee denekleri bulmakta zorlanabilir aynı ön koşullara sahip denekleri bir deneysel Grup deneysel desen yapmak için bir araya getirmekte zorlanabilir Yani bu öğrencileri bulsak bile bireyleri bulsak bile aynı ORT Tamda olmayabiliyor Bu yüzden de Grup desenlerde zorlanabilir şey de tek denekli desenlerin uygulama özelliğinden Eee çıkıyor Özel eğitime çok uygun bu uygulama özelliği müdahale öncesinde ve sırasında ve sonrasında e sürekli
6:19 gözleme Eee izin verdiği için Eee mesela önceden müdahale öncesi gözleyi bir takım kararlar almamızı müdahale ında olan verilerdeki değişiklikten dolayı bir takım kararlar almamızı sağlıyor Bu yüzden de hemen e bireye müdahale edebiliyoruz tek denekli desenlerin diğer deneysel desenlere göre Eee böyle bir özelliği olması özel eğitimle çok böyle uyuşmasını sağlıyor arkadaşlar Eee Bu yüzden özel eğitimde çok kullanılıyor Eee Peki Eee Ancak şöyle de bir sıkıntı var Eee görsel analiz tercih ediliyor son yıllarda artık bir takım istatistiksel
7:05 analizler yapılıyor Eee örtüşme noktaları hesaplanıyor ama Eee daha önceki araştırmalarda görsel analiz ve şu anda da zaten görsel analiz şart grafik olduğu için veriler bu görsel analizdeki verilerin ölçülmesi sonuçların ölçülmesi sentezlemesi zorluklar nedeniyle tek renkli araştırma kanıtlarını sıklıkla sistematik incelemelerin dışında bırakıyorlardı ama Eee sonradan Eee Council of exceptional chın araştırma bölümü 2005'te Eee tek denekli Desenler için kalite göstergelerini yayınlaması ile birlikte artık Meta
7:51 analiz çalışmalarında da kullanılır hale geldi Eee Bu standartlar bize ne işe yarıyor diye baktığımızda bir isi araştırmayı planlamada Eee bu standartları göz önüne alarak Eee iç geçerliliği yüksek e araştırmalar planlayabilmek bir standart yayınlandı yine aynı kurum tarafından e farklı bir grup bu standartları yayınladı çok farklılık yok ama Grup deneysel senle tek denekli desenlere yönelik beklentiler bir bakıma birleştirildi ve Eee tek denekli desenlerin nitelik
8:37 göstergeleri oluştu bugün biraz onlardan bahsedeceğim Ama bundan sonraki sunumda Elif Eee Hoca sunum yapacakmış özel eğitim araştırmalarının nitelik göstergeleri şeklinde orada Elif hoca çok daha fazla bahsedeceğini düşünüyorum Yani şey olarak Eee tarihsel olarak gelişimi böyle Eee tanım olarak baktığımızda da tek denekli araştırmalarda eee bir ya da birkaç Denek Eee Tabii ki bunlar hep tek bir kişi olmak durumunda değil bir grup da olabilir Bir sınıf da olabilir Bir kabul edilebilir Bunlar ve mutlaka standart koşullar altında yinelenen ölçümler alınarak Eee
9:25 şimdi bir veya da birkaç Denek deyince Grup dene desenlerden farklılaşıyor standart koşullar altında dediğimizde tüm deneysel desenlerde aynı koşulu sağlamamız gerekiyor tek denekli desenlerde böyle yine yenen ölçümler deyince İşte bu en önemli özelliği tek denekli desenleri Grup Deneysel desenlerde bir ön test alırsınız Bir son test alırsınız Ama tek denekli desenlerde böyle değil Biraz sonra anlatacağım Bir uygulamanın etkililiğini Bu bir müdahale olabilir Bir koşul olabilir Bir akademik müdahale olabilir Bir davranışsal müdahale olabilir yani bu uygulama Eee birçok şey olabilir Eee her bir deneyin kendi içinde
10:13 değerlendirildiği ki bunu biraz sonra açıklayacağım Eee tek denekli Desenler deniyor Eee bu şeye katılımcılar Eee yansız olarak seçilmediği için yarı deneysel araştırma modeli olarak da kabul ediliyor tek denekli araştırmalar Arkadaşlar şimdi Tabii ki tek denekli araştırmayın özelliklerine geçmeden önce eee bir Eee paylaşım yapmak istiyorum tabii ki hepimiz belki çoğumuz e yüksek lisans doktora öğrenciler isiniz bazılarımız Hoca bunu biliyoruz ama belki lisans öğrencilerimizden bilmeyenler olur diye bir hatırlatma yapmak istiyorum mutlaka Bağımlı değişken nedir Bağımsız değişken
10:59 nedir bilinmesi gerekiyor Bağımlı değişken üzerinde değişiklik yapılması hedeflenen değişik değişken bağımsız değişken ise davranış değişikliği ya da öğrenme sağlamak üzere uygulamacı uyguladığı bir program bir müdahale şeklinde bakıyoruz işte tek denekli araştırmalarda bağımlı ve bağımsız değişken arasındaki işlevsel ilişkinin ortaya konması amaçlanır yani Bağımsız değişken kullandığında bağımlı değişkende bir değişim oluyor mu buna bakıyoruz bu işlevsel ilişki E neden sonuç ilişkisidir ve bu neden sonuç ilişkisini Eee
11:48 çıkarabilmesi sağlamamız gerekiyor Aksi takdirde bu değişikliği bağımsız değişkene yükleyemez arkadaşlar o yüzden de Eee bu bu deneysel kontrolün sağlanmasında en önemli Eee şeylerden bir tanesi de Eee şeyin Eee benzer etkinin yenilenmesi diyebiliyoruz deneysel kontrol uygulamanın yenilenmesiyle benzer etkinin sağlanması yani eee Biz başlama düzeyi ölçümlerini alırken kararlı bir başlama düzeyi almak isteriz Bu da benzer etkiyi gösteriyor veya müdahale uygularken sürekli yükselen veya sürekli düşen bir
12:34 eğim isteriz ki Böylece benzer etkiyi ne yapmış olalım yinelem miş olalım Eee tek denekli araştırmaların özelliklerine baktığımızda bu tanımda görülen noktalara aslında Biraz açıklık getireceğim size birincisi bir ya da birkaç Denek demiştik Bu bir ya da birkaç Denek söylediğim gibi bir grup da olabilir Bir Denek de olabilir Bir sınıf da olabilir ancak burada önemli olan kendi içinde denekler değerlendirilir yani eee deneysel araştırmalarda olduğu gibi a grubuyla B grubunun karşılaştırılması söz konusu değildir burada birey ya da
13:21 Grup kendi içinde ne yapılır karşılaştırılır kendi içinde değerlendirilir birey Eee ya da vaka kendi kontrol görevini görür Biraz sonra buna daha iyi açıklık getirebileceğim yani A ile bir birey başlama düzeyindeki durumuyla müdek durumu ne yapılır karşılaştırılır ama B deneyiyle karşılaştırılmas Bu yüzden kendi içinde değerlendirme yapmak söz konusudur Eee ikinci özelliği deneysel koşullardır Eee deneysel koşullarda bir mutlaka başlama düzeyi evresi vardır bir de müdahale evresi vardır Bu iki deneysel koşul altında da
14:08 Eee bireyin ya da sınıfın ya da grubun tekrarlı olarak davranışları ölçülür hem müdahale koşulunda hem başlama düzeyi koşulunda Eee ve Eee başlama düzeyi koşulunda özellikle bağımlı değişkenin işte ün birimi Neyse sıklık olabilir süre olabilir oran olabilir Eee çocuğun Daha doğrusu bireyin başlama performansını belirlemek için yapılır Eee Böylece araştırmacı müdahaleye nereden başlayacağına ne yapar karar verir yani Biraz önce söylediğim gibi özel eğitime çok oturmuş bir araştırma modelidir
14:56 Eee her bireyin performansını görme imkanınız oluyor ve nereden başlayacağını deney sırasında karar verme imkanınız oluyor ama mesela Grup deneysel desenlerde Siz bir ortalama veri elde ediyorsunuz her bireyin performansına yönelik bir veri elde etmiyorsunuz O yüzden de baş şey olarak özel eğitimde tercih edilmesinin bir nedeni de budur Eee aynı zamanda Eee şöyle bir avantaj da vardır Eee deneyim başlama düzeyine göre müdahale programında gerekli değişikliği yapar gerekli Tedbiri alabilir araştırmacı e başlama düzeyinde mutlaka kararlı veri
15:42 elde etmek gerekiyor genellikle de bu 3 oturumda oluyor ama üç oturumda kararlı veri elde edilemedi isse Eğer süre şeyi veri almaya devam etmek gerekiyor Eee bazen Hani hep başl düzey evresi olmalı müdahale evresi olmalı dedim ya ama bazı tek denekli desenlerde böyle Eee bazı e bazen başlama düzeyi Almadan da müdahaleye başlayabiliyor veya başlama düzeyini uzatmayı yani kararlı veri elde etmeyi beklemeye Biliyoruz şimdi bunlardan bir tanesi uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modeli
16:27 eee Eee bazı bir tanesi de bab modeli Bu da geri çekme tersine döndürme modelleri olarak geçer teknikle araştırmada bir sürü çeşitleri vardır AB deseni ab a deseni ab ab deseni bab deseni gibi bu bab deseninde e başlama düzeyi almayla başlamıyor dikkat ederseniz müdahale ile Yani b ile başlıyoruz bunun nedeni de saldır davranış derken çevreye ve kendine zarar veren davranışlarda direkt müdahale ile başlayarak küçük bir başlama düzeyine döndürüyoruz bu küçük başlama düzeyine döndürmeden de bir oturum iki oturum ya
17:13 da 3 oturum gerçekten Bağımsız değişken uyguladığımız için mi bu zarar verici davranışlar düştü bunu test etmek için tekrar b ile bitiriyoruz arkadaşlar yani bazen başlama düzeyi alarak başlamaya biliyoruz eee bir de dedim ki uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modelinde bazen başlama düzeyine ihtiyaç duymaya biliyoruz Bu da bir örnek grafik arkadaşlar burada dikkat ederseniz birçok koşulda işte eee farklılaştırılmış eee tercih edilen Öge koşulunda
17:59 Cover copy compare dediğimiz kapat e kopyala karşılaştır koşulunda Eee şeyin Eee deneyin gösterdiği problem davranışlarla ilgili eee bir karşılaştırma durumları var burada uyarlamalı dönüşümler modelinde burada e her durumdaki tepkisine bakıldığı için ayrıca başlama düzeyi alınmasına gerek duyulmamış diğer bir nedeni de burada altında da yazdığı gibi brief experimental analy yapılıyor yani kısa deneysel analiz çalışması yapılıyor kısa deneysel analiz çalışmalarında Eee belirli durumlardaki
18:46 deneyin tepkisine bakılarak hangi durumda en olumlu tepki elde edildiyse o teknik seçilerek daha sonra ne yapılır O teknik uygulamaya devam edilir O yüzden de burada başlama düzeyi alınmaya ne yapılmış gerek duyulmamış arkadaşlar Eee mesela bazen de Eee direkt çocuğun hiçbir şey uygulanmadan performansını başlama düzeyinde ifade etmek yerine Eee koşulların koşullar karşılaştırılabilir mesela burada çocuğun e zor ve kolay koşul ardaki performansı karşılaştırılmış Eee zor
19:33 koşulda performansı başlama düzeyi olarak kabul edilmiş kolay koşulda performansı müdahale olarak kabul edilmiş Yani başlama düzeyi çeşitten çeşite girebiliyor bazen bir koşul alabiliyor bazen başlama düzeyiyle başlanmayan ile başlanabilir o yüzden bu tür çeşitlemeler gördüğünüzde şaşırmayın Ama genel olarak desenlerde başlama düzeyi bulunur Bir de müdahale evresi bulunur arkadaşlar müdahale evresinde Bağımsız değişken uygulanmaya başlanır bir araştırmada bir Bağımsız değişken de olabilir iki Bağımsız değişken de
20:19 olabilir yani Birden fazla Bağımsız değişken de olabilir birden fazla Bağımsız değişken olduğu durumlarda karşılaştırma desenleri kullanılıyor çoğu tek denekli araştırmada bağımlı değişkendeki değişiklik başlama düzeyi evresi ile müdahale evresinin karşılaştırılmasıyla değerlendirilir Arkadaşlar şimdi bu basit bir tek denekli desen genellikle de bütün tek denekli Desenler AB deseni üzerine kurulmuş Desenler geri çekme ve tersine döndürme deseni AB desenidir şimdi bir başlama düzeyi alınıyor burada Arkadaşlar gördüğünüz gibi daha sonra müdahale uygulanıyor müdahale olarak da ödül müdahalesi yapılmış burada e basit
21:08 bir tek denekli deseni ne yapabiliyoruz görebiliyoruz ve ödülün etkisiyle sanıyorum problem bir davranış mış ve azalmış problem davranış bu da yine burada da başlama düzeylerini görüyorsunuz burada farklı olarak başlama düzeyinden sonra eee bakın dikkat ederseniz a b ve c hepsi ayrı bir Denek Eee a deneyine başlama düzeyi alınmış ve sağ altın başlamış ama B deneyine aynı sırada yapılmıyor başlama düzeyde alınmasına devam edilmiş daha sonra ne yapılmış müdahale uygulanmış C deneyine de başlama düzeyi alınmaya
21:55 devam edilmiş belirli bir eee Eee B deneyi belirli bir ölçüte ulaştıktan sonra C deneyine müdahale uygulanmış bu çoklu başlama düzeyi deseni Eee neden Hani AB şeklinde bir önceki gibi uygulanmıyor Diye sorduğumuzda iç geçerliliği yüksek bir desen olduğu için eee bir yandan Eee sağaltım uygulanırken Eee diğer deneklerde salın uygulanmadan herhangi bir değişiklik olmadı kanıtlamak için yapılan bir uygulama bu Böylece iş geçerliliği yüksek oluyor ama mesela AB deseninde böyle bir koşul yok ikinci bir öğrenciyi uyguladığında yine Ne
22:41 yapıyorsunuz tekrar ediyorsunuz deneysel etkileri ama E bunun sadece bağımsız değişkenden mi kaynaklandığını bu düşmenin çok eee şey yapamıyorsunuz kanıtlayamıyorum iş geçerliliği yüksek bir desen değil ama burada ne yapabiliyorsunuz kanıtlayabilir Çünkü siz sağ altımı uygularken müdahaleyi uygularken bir yandan başlama düzeyi aldığınız için sadece sağ altım uygulandığı müdahale uygulandığı kısımda yükselme olması müdahale uygulanmayan kısımda yükselme olmaması bizim bu desenin iç geçerliliğinin yüksek olduğunu gösteriyor arkadaşlar Bakın bu da Eee biraz önce Eee söylediğim desene benzer bir desenin
23:30 grafiği arkadaşlar yani müdahale evresi var ve başlama düzeyi evresi var genellikle tek denekli desenlerde Burada da mesela iki tane Bağımsız değişken karşılaştırılıyor treatment One treatment 2 şeklinde bir baseline alınmış Arkadaşlar bu da uyarlamalı olmayan dönüşümlü uygulamalar deseni uyarlama yok ve burada eee Eee şeyler treatment yani müdahaleler birbiriyle karşılaştırılıyor Ama tek demekte Yani bu bir deneyin veya bir sınıfın ortalaması olarak düşünün Denek için treatment 1 daha etkili çıkmış burada başlama düzeyine göre de
24:16 karşılaştırılıyor aynı zamanda Eee uygulanan iki tane müdahale tekniğini birbirine göre etkilik Derine göre de karşılaştırılıyor arkadaşlar şimdi şimdiye kadar anlamadığınız bir yer var mı bir soru var mı Soru Yok hocam yazıl Tamam devam ediyorum efendim ben bile Anlıyorum hocam herkes anlıyor çok Estağfurullah ne demek oan TK denekli Eee bayağı aşinası Öyle de bir tez yapıldı galiba değil mi Hatırladığım kadarıyla Evet diğer bir özelliği tek denekli
25:02 desenlerin bakın birinci özelliği birey ve de bireylerin çok karşılaştırmasına bireyin kendi içinde karşılaştırmasına izin veriyordu ikinci özelliği başlama düzeyi ve müdahale koşulları vardı yenilenen ölçümler biraz sonra söyleyeceğim standart koşullar standart koşullar tüm deneysel araştırmalar için geçerli arkadaşlar yani iç geçerliliğin kontrol edilmesini sağlayacak standart koşulların sağlanması gerekiyor burada tek deneten şey diğer deneysel araştırmalardan farkı bu standart koşullarda sürekli veri toplanması tek denekli desenlerde standart koşul ne demek Bağımsız değişken dışında tüm koşulların sabit tutulması nedir bu mesela bireye
25:50 uygulama zamanı müdahalenin uygulanma zamanı ortam özellikleri kullanılan araç Gere ler uygulanacak müdahale programının uygulama aşamaları uygulama süresi gibi bazen gibi şeylerin hep ne olması kontrol altına alınması gerekiyor ki söz konusu değişikliğin bağımlı değişkendeki değişikliğin bağımsız değişkenden kaynaklandığını Biz ispat edelim standart koşulların sağlanması gerekiyor diğer bir özellik de çok daha önce de bahsettim yinelenen ölçüm hem müdahale koşulunda hem de başlama düzeyi koşulunda arkadaşlar mutlaka yenilenen ölçümleri
26:36 almak durumundayız bu bizim hem iç geçerliliğin sağlanıp sağlanmadığı hakkında bilgi veriyor hem de deneyin durumu hakkında bilgi vererek bizim Bazı kararlar alarak Eee Araştırmaya devam edip veya baş değişken ekleyip değişken çıkarmamıza yol açabiliyor E bir E şey geldi soru geldi soru geldi hocam Hı hı görebiliyor musunuz siz bakayım bir dakika yok başka şeyi açtım okuyayım mı Ben hocam i iyi olur iyi olur bazı araştırmalara baktığımızda başlama düzeyinde doğru tepkiye pekiştirme yapılırken yanlış ve tepkisiz
27:21 kalma durumunda görmezden geliyorlar Sizce uygun mu Tabii o ırma değişkenine göre farklılaşır Ama genellikle başlama düzeyinde tepkisiz kalınıyor Eee neden çünkü Eee doğru yinelenen ölçümler yapıldığı için bir sonraki orta oturumda tekrar aynı Eee ölçü aracını uygulayacağınız için çocukta öğrenme sağlanır ve başlama düzeyi yükselir yükselirse de siz iç geçerliliği kontrol edememiş olursunuz Eee diğer bakın dedim ki ben en az ü kez dedim ama bazı böyle tek denekli araştırmalarla yapılmış araştırma örneklerini göreceksiniz
28:08 arkadaşlar onlar da böyle birer oturum Hatta benim araştırmam Bu bir öğrencimle yaptım birer oturum veri alındığını göreceksiniz Bunlar tek denekli araştırma ama brief dediğimiz Yani kısa kısa çoklu uygulama modeli bu eee Eee ne zaman uygulanıyor kısa deneysel analizlerde uygulanıyor Bunun uygulanma amacı bir yöntemin etkililiğini Eee test etmek değil bu koşullardaki öğrenci tepkisini belirlemek Yani biz farklı teknikleri çocuklara uygulayarak öğrenci tepkisini belirleyip daha sonra hangi Öğretim
28:53 yöntemiyle devam edeceğimize karar veriyoruz artık Arkadaşlar bu amaçla uyguluyoruz Mesela bu çocukla tekrarlı okuma ve performans dönütü koşulunda en yüksek tepkiyi aldığımız için okuma hızının artırılmasında biz bu çocuk için uygun yöntemin tekrarlı okuma ve performans dönütü olduğuna karar vererek artık ne yapabiliriz başlama düzeyi alıp bunu müdahale uygulaması olarak tekrarlı olarak uygulayabiliriz Yani bir karar verme süreci kısa deneysel analiz O yüzden Eee şeyin Multi element dediğimiz çoklu uygulama modelinin kısa versiyonu kullanılmış arkadaşlar burada yani hep
29:39 üç oturum görmeyebilir bazı araştırmalarda araştırma amacına göre bazen bunlar ne olabiliyor değişebiliyor Şimdi gelelim tek denekli araştırma amaçlarına Çünkü biraz değişebiliyor diğer araştırma işte korelasyonel araştırmalardan betimsel araştırmalardan farklılaşabilir bazen deneysel araştırmalardan da farklılaşabilir Eee araştırma amaçları ve çeşitlerine gelelim arkadaşlar Eee mesela deneysel araştırmalarda arkadaşlar Eee koyduğumuz bazı amaçları tek denekli
30:25 araştırmalarda koyamıyoruz biraz sonra söyleyeceğim o imkansız oluyor onu tek denekli araştırmalarla yapmak biz o zaman deneysel araştırmalara Grup deneysel araştırmalara dönebiliyor ilk amaç türümüz Arkadaşlar bir bağımsız değişkeni bakın tek bir Bağımsız değişken var Örneğin bir müdahale programı bir uygulama bir ya da daha fazla Bağımlı değişken üzerindeki etki isini incelemek amacıyla e yapılan araştırmalar bu nedensel ya da işlevsel ilişkiye yönelik amaçlar olabiliyor şimdi Bununla ilgili
31:11 örnekleri göstermek istiyorum biraz önce ben size çoklu başlama düzeyi deseni grafiğini ne yapmıştım göstermiştim arkadaşlar çoklu başlama düzeyi desenleri Şimdi geliyorum oraya çoklu başlama düzeyi desenim Mesela bu sürekli veri alınmış aralarda veriler alarak çoklu yoklama deseni halinde de yapabilirsiniz Bunu o da onun da iç geçerliliği yüksek bir desender Eee genellikle akademik araştırmalarda eee bir şeyi yani öğretmeyi hedeflediğimiz araştırmalarda çoklu başlama düzeyi desenlerini çok kullanıyoruz ama Eee davranışsal araştırmalarda da kullandı
31:57 kullanıldığını görüyorum ben öyle hani akademik araştırmalarda a deseni kullanılır bilmem nede B deseni kullanılır diye bir sınıflamaya girmek yanlış olabilir tek Bağımsız değişken var elimizde mesela burada dikkat ederseniz aralıklı ölçümler alınmış yine iç geçerlilik sağlanmış neden iç geçerlilik sağlanmış şundan dolayı Eee Çünkü sadece bağımsız değişkenin kullandığı durumlarda yükselme olmuş Eee Kümülatif bir grafik aynı zamanda Bu arkadaşlar bazı grafikler Kümülatif oluyor eklemeli olabiliyor Eee şeyin bağımsız değişkenin uygulanmadığı durumlarda hiçbir
32:44 değişiklik olmamış arkadaşlar çoklu yoklama deseni diyoruz buna denekler arası olabiliyor çoklu başlama düzeyi ve çoklu yoklama düzeyi yani ü tane Denek arasında yapılabiliyor ü tane davranış davranışlar arası olabiliyor ü davranış seçerek tek bir bağımsız değişkenin etkisini ölçebiliyor musunuz mesela davranışlar ne olabilir mavinin öğretimi sarının öğretimi yeşilin öğretimi gibi şu anda aklıma gelen bu ortamlar arası yapabiliyorsunuz sınıfta otobüste mesela problem davranışların çıkma ve evde üç ortam olabiliyor ü Denek olabiliyor en sık denekler arası kullanılıyor Eee burada
33:32 bizim araştırmamız Eee Arzu hocayla birlikte Kümülatif tekrarlı hikaye kitabı okumanın kelime üretimini kelime üretimi burada Bağımlı değişken Kümülatif tekrarlı hikaye kitabı okuma Bağımsız değişken üretimine etkisi gördüğünüz gibi her oturumda öğrendiği kelime sayısı farklılaş fazlalaşmış Çünkü eklene eklene gitti Kümülatif bir grafik olduğu için arkadaş burada Eee Gökhan Hoca La birlikte yaptığımız bir çalışma Burada da karşılıklı taklit eğitiminin otizm Spektrum bozukluğu olan küçük çocukların sosyal iletişim becerilerine etkisi Burada da bakın yine burada çoklu yoklama deseni ama aralıklı
34:19 olarak ne yapılmış veriler alınmış ve verilerde başlama düzeyinde hiçbir değişme olmamış ve e müdahale uygulanmaya başladığı andan itibaren yükselme görünmüş ve eğim çizgisine baktığımızda yükselen bir eğim olduğunu ne yapabiliyoruz görebiliyoruz arkadaşlar diğer yine tek bağımsız Eee tekrar şeyi amacı hatırlatmak isterim bağlamdan kopmamak için bir bağımsız değişkeni eee bir veya daha fazla Bağımlı değişken üzerinde etkisini incelemek için kullanılan Desenler arkadaşlar Eee diğer bir şey çalışma Eee şeyler değişen ölçütler deseni
35:06 Arkadaşlar bunu da bir bağımsız değişkenin birden fazla bağım Eee Pardon Bağımlı değişken üzerinde etkisini bir Bağımlı değişken üzerinde etkisini ölçüyoruz burada arkadaşlar şey yapılmak artırılmak istenen bir davranış var Eee değişen ölçütler deseni sürekli ölçütü değiştiriyor bir Eee 5 saniye 10 saniye 20 saniye şeklinde okuyabildiğin kadarıyla ve bu ölçütleri önceden belirliyor ve müdahaleyi uygulayarak Eee çocuğun ölçütlere ulaşmasını sağlıyor ve en son Eee şu anda göremiyorum ama
35:55 Eee 90 saniyeden sonra 120 saniyede sonra çocuğun davranışı gösterme sıklığı artmış Bu da e zor bir desender uygulaması çünkü önceden ölçütleri belirlemeniz gerekiyor çocuğun ulaşacağı davranışla ilgili e ya azalan bir davranış ya artan bir davranış Mesela bu Sigarayı azaltmada çok kullanılır e sigarayı her gün içme miktarını azaltmada işte kilo kilo verme ile ilgili çok changing crer kullanılır Eee mesela okuma akıcılığını artırmada çok kullanılabilir haftalık hedefler belirleyebilirsiniz Eee değişen ölçütler deseni alan yazında E bu çoklu başlama düzeyi desenleri
36:40 kadar sık kullanılan bir desen değildir ama kullanılan bir desender [Müzik] arkadaşlar sunu kapandı mı Sun kapandı diye bir şey geldi Hayır hocam ben görüyorum şey ben uyarıyı göremedim size nereden geldi bağan hocadan geldi Sun kapandı hocam diye Ama bağlantısından olabilir Hocam ben g bağlantıdan olabilir hocam Evet tamam tamam oldu böyle bir not Yok hocam Tamam Eee mesela burada da Eee ab ab deseni Burada da arkadaşlar tek bir Bağımsız değişken var
37:27 A'da başlama düzeyi B'de de ne yapıyoruz sağ altımı uyguluyoruz Eee geri çekme ve tersine döndürme desenlerinden yani çocuğun Eee seçim yapmadığı durumdaki problem davranışı ve seçim yaptığı durumdaki problem davranışı şeklinde görebiliyoruz Eee Burada da çocuğun E şeye problem davranışına Seçim yapması etkili midir etkili değil midir Eee şeyini ne yapıyoruz amacını araştırıyoruz arkadaşlar ikinci grup amaçlarda Eee yine bir Bağımsız değişken var arkadaşlar Eee ama Eee Bu bir müdahale paketi de olabilir bu müdahale
38:14 paketi çok elemanlı olabiliyor elemanlarını bir elemanını değiştirerek Eee Bağımlı değişken üzerindeki etkisine bakabiliyoruz bir ya da daha çok bağım bağım değişken üzerinde Yani gene tek Bağımsız değişken var burada var burada Eee Bu da benim yaptığım bir çalışma Arzu hocayla burada biz Eee şeyde kullanılan sağaltma tepki müdahaleyi tepki modelinde kullanılan bir problem çözüm modeli var Onu test ettik çocukta Eee burada önce çocuğun Eee başlama düzeyini aldık eee çocuğun e şeyde tüm metinde yanlış okuduğu
39:01 kelime sayısına baktığınızda gerçekten 190 100 8 90 filan bayağı yüksek tüm metinde şey yaptıı ve bir salın paketi uyguladık ıntervention One dediğimiz bir salın paketi işte bunda metne önce okuma tekrarlı okuma Ondan sonra performans geri bildirimi verme Eee hata düzeltme vardı ve sınıf standardı da arkadaşlar şurası baktık birinci intervention da sınıf standardının Eee biraz üstünde kaldı okuma yanlışları hala bütün metinde 60 kelime 41 kelime gibi yanlış okuyor çocuk bunun üzerine sağ altıma
39:47 işte kendini izlemeyi kattık kendini izlemeyi katınca yani A koşuluna ne yaptık bir e b koşuluna bir c koşulu daha eklemiş olduk bir öge daha eklemiş olduk bu sefer okuma hataları sınıf standardının ne yaptıı altında kaldı Tekrar başka bir şey göstereyim grafik göstereyim mesela orta düzeyde zihinsel engel çocukların Eee görev on Task behavior yani görev üzerinde olma davranışlarında resimli etkinlik programı kitaplarının kullanım masının ilgilili değerlendiriyor Bu da yine eee şey geri çekme ve tersine döndürme
40:33 desenlerinden ab ab deseninin bir çeşitlemesi uygulanmış arkadaşlar burada şöyle ilk önce a da Eee çocuğun Eee geçiş davranışlarının eee şey yapılmış ölçülmüş Eee olumlu geçiş yapıp yapmadığı daha sonra eee şeyde no book dediği Yani hiçbir şekilde et resimlik etkinlik programı verilmediği durumda e Gerçekten de çok büyük problem var daha sonra B koşulunda BC koşulunda Pardon BC koşulu a koşulu no koşulu BC koşulunda
41:20 etkinlik resimli etkinlik programı çocuğa nasıl kullanılacağı tanıtılmış ve kitap verilmiş Ark her ikisi birden verilmiş daha sonra bu etkinlik programının nasıl uygulanacağı tanıtıldığı için B koşulunda artık program tanıtımına yer verilmemiş nasıl uygulanacağına yer verilmemiş sadece kitap verilmiş Ondan sonra kitap verildiğinde bakın bayağı davranışları artmış Eee yani programdan hangisi çıkarılıyor eğitim yani etkinliğin nasıl uygulanacağı resimli etkinlik programı kitabın nasıl uygulanacağı çıkarılmış daha sonra ağ koşuluna bakın döndürülmüş kitap verilmeden çocuğun davranışlarına bakılmış birdenbire düşüş olmuş Bunu
42:07 niçin yapıyoruz etik Eee etik değil diyebilirsiniz ama iç geçerliliği kontrol etmek için yapmamız lazım kısa bir başlama düzeyine dönüyoruz tekrar kitap koşuluna döndürülerek ne yapılmış iç geçerlilik sağlanmış arkadaşlar Evet burada da bir paket var paketin Eee içeriğini belki artırabiliyor musunuz veya azaltabiliyor sunuz Yani b b türü amaçlarda C türü amaçlarda ise iki tane Bağımsız değişken var veya daha fazla Bağımsız değişken var bir veya iki Bağımlı değişken üzerinde etkisine bakılıyor yani karşılaştırma desenlerine geçtik Arkadaşlar şimdi e
42:55 karşılaştırmalarda tek denekli desenlerde genellikle karşılaştırılan e teknikler çok uzun süre uygulanmaz dönüştürülür O yüzden de mesela benim çalıştığım alandan size örnek vereyim bilişsel strateji öğretimiyle Eee doğrudan öğretimi okuduğunu anlamada hangisini etkili olduğunu karşılaştıracak mümkün değil yani şey tek denekli desenlerde böyle bir araştırmayı yapamazsınız neden derseniz okuduğuna anlama tek bir Bağımlı değişken mesela Öykü anlama diyelim Bilsel strateji öğretimini zaten hıla
43:40 dönüştüremeyecek anlamayı öğrendiği için hiçbir şekilde doğrudan öğretimde karşılaştırsın O yüzden de bu tür böyle uygulama adımları kombine olan uzun süre uygulanan müdahale programlarını birbiriyle karşılaştırmak T desenlerde mümkün değil o zaman Grup deneysel Desenler yapacaksınız A grubuna Bilsel strateji b grubuna işte doğrudan Öğretim uygularsınız Eee ama Eee tekniklerin karşılaştırmasına izin verir mi verir Eee Şöyle ki mesela Eee burada bir araştırmada fiziksel aktivitenin e küçük
44:28 çocukların problem davranışları üzerinde etkisini incelemek istiyor E burada AE fiziksel aktivite fiziksel aktivite ile birlikte görsel destek sunmak Eee hem de görsel destek sunmak Eee visual geliyor Eee burada bakın başlama düzeyi alınmış problem davranışları bayağı yüksek ve fiziksel aktivite yapılmış hala problem davranışlar yüksek onun üzerine bir takım görsel destekler kullanılarak fiziksel aktivite yapılmış arkadaşlar birtakım görsel destekler kullanarak fiziksel düşmüş davranış bunun üzerine tekrar neye döndürülmüş arkadaşlar fiziksel aktiviteye döndürülmüş yani fiziksel aktivite
45:14 aslında bir başlama düzeyi görevini Görmüş Çok etkili olmamış fiziksel aktiviteyle görsel destek bir arada uygulanınca ne olmuş etkili olmuş ve tekrar sadece şey görsel destek sağlanmış Onda da biraz davranışlar artmış yani burada biz Eee fiziksel Ak mult element desen diyebiliyoruz bu desene Eee çoklu uygulama deseni E bir bakıma iki tane Bağımsız değişken var İki tane Bağımsız değişken karşılaştırılması Normalde bu araştırmada arkadaşlar ab ab deseniyle yapılmış a bir denkte abab deseniyle uygulandığında fiziksel aktivite etkili
46:00 olmuş yani fiziksel aktiviteyi yaptırmışlar tekrar ağ koşuluna döndüğünde ne olmuş problem davranış yükselmiş fiziksel aktivite yaptırıldığında yükselmiş ikinci demekte de etkili olmuş ama 3 Denek etkili olmayınca bakın Ne kadar avantajlı hemen Multi element desini devreye sokmuşlar AE etkili Olmayınca Hemen bir görsel support vermişler Multi elemente dönüşmüş olay yani çoklu uygulama desenine dönüşmüş yani teknikli desenlerde anında kararlar alarak ne yapabiliyorsunuz etik problemi de halledebilir ve çocuğa müdahale edebiliyorsunuz böyle bir güzelliği vardır bir olumluler tek denekli
46:46 desenlerin Eee başka bir eee şey e paralel uygulamalar desin özellikle arkadaşlar paralel uygulamalar deseni uygulaması çok zor desenlerden biridir davranışlar arası çoklu yoklama deseni ile Eee dönüşümlü uygulamalar deseninin bir karışımıdır Eee şeyin Onur kurt hocanın bir araştırmasını aldım otistik özellikler gösteren çocuklara alıcı dil becerilerinin öğretiminde alıcı dil becerileri Bağımlı değişken ayrık denemelerle öğretimin jestlerle ve jestsiz sunumunun karşılaştırılması arkadaşlar jestlerle ve jestsiz sunumunun ne yapıyoruz
47:32 karşılaştırılması araştırmada otistik özellik gösteren deneklere alıcı dil becerilerinin öğretiminde sözel yönerge ile birlikte jest ve işaretle dayalı görsel desteğin sunulduğu ve sadece sözel yönerge sunularak gerçekleştirilen bir Öğretim burada Eee arkadaşlar 1 set 2 set ve 3 set dediği davranışlar yani problem davranışlar şu e açık renkler ve de koyu renkler iki farklı tekniğin karşılaştığını gösteriyor Hani çoklu başlama düzeyini Hatırladınız mı sürekli veri alınıyordu bakın Burada da Eee birinci setten veri alınırken 2in setten veri alınmış 3C
48:18 setten veri yoklama evreli çoklu yoklama deseni bir bakıma Ondan sonra o da çoklu başlama düzeyi desenler in bir çeşitlemesi arkadaşlar Arkasından da dönüşümlü uygulamalar deseninde olduğu gibi hızla iki yöntem dönüştürülerek o davranış üzerinde hangisinin etkili olduğu denenmiş zor bir desender hem planlaması hem uygulanması zor bir desender ama iş geçerliliği Çok yüksek bir dendir Arkadaşlar bu da dönüşümlü uygulamalar deseni Bu da benim bir araştırmam 2011 yılında yaptı bakın dikkat ederseniz bilgi veren metinlerdeki bilgileri anlamada bilgileri hatırlamada şematik
49:03 düzenleyicilerin farklı sunum şekillerinin karşılaştırılması Ben burada okuduğunu anlamayı öğretmeyi hedeflemiş matik düzenleyici sunumuyla daan çocuğun sorulara cevap vermesinde hangisinin etkili olduğunu araştırıyorum bir şemayı Eee önceden dolu şemayı gösteriyorum daha sonra metni okutarak çocuğa sorular soruyorum Bir de boş şema veriyorum çocuğun okuyup şemayı doldurmasını sağlıyorum arkasından soruları veriyorum yani iki farklı durumu ölçüyorum Burada da Ne yapmışım ben dönüşümlü uygulamalar modelini kullanmışım hızla değiştirerek
49:49 Eee burada Eee başlama düzeyi alınmış yine yine eee e dönüşümlü uygulamalar modeli kullanılmış görev dışı davranışların azaltılmasında ipucu verme ve ipucu vermeme durumlarını ne yapmışlar karşılaştırmış arkadaşlar no prom ve prompt durumlarını daha karşılaştırmış ve başlama düzeyine göre daha azalmış ve son olarak da Eee yine kısa deneysel analiz çalışmamdan örnek verdim okuma akıcılığının artırılmasında hangi tekniğin etkili olduğunu dönüşümlü sağaltım tekniğiyle birleştirilmiş sağaltım var başlama
50:36 düzeyini bir kez almışım çocuklarda sonra Ve arkasından ne yapmışım Eee iki tekniği birleştirerek iki tekniği birleştirerek 3 tekniği birleştirerek çocuğun hangi ortamda hangi koşulda daha doğru tepki okuma akıcılığının daha hızlı geliş bakmışım ve ona göre bu seçtiğim tekniği ona uygulayacağım arkadaşlar yani şöyle diyebiliriz araştırmalar ü çeşite ayrılabilir birincisi tek bir Bağımsız değişken var etkisine bakıyoruz ikincisinde bir Bağımsız değişken var ama o Bağımsız değişken bir genellikle müdahale paketi oluyor ögelerin ayrı ayrı etkinliklerine bakabiliyoruz veya
51:23 üzerine ne yapabiliyoruz ekleyebiliyoruz üçüncüde de bağımsız değişkenler birden fazla karşılaştırabilir bakıma şöyle bir adlandırmış oldum işte şimdiye kadar karşılaştırma desenleri ne dedim dönüşümlü uygulamalar deseni uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar deseni çoklu uygulama deseni paralel uygulamalar deseni dedim işte tek bir Bağımsız değişken olduğunda geri çekme ve tersini döndürme desenleri AB desen AB ve AB deseni şeklinde sıralanabilir daha sonra çoklu başlama düzeyi deseni ve onun çeşitlemeleri yoklama evreli çoklu yoklama deseni çoklu yoklama deseni çoklu başlama düzeyi deseni şeklinde ve
52:10 changing criterion dediğimiz Eee neydi changing criterion onu nedense İngilizce kodlamış şım size söyledim ama değişen ölçütler deseni Evet değişen ölçütler deseni şeklinde söyleyebiliriz Desenler bunlardan ibaret şimdi daha önce söylediğim gibi Council of exceptional children' bir takım nitelik göstergeleri var Bu da zaten Eee çoğu deneysel araştırmalarda olması gereken nitelik göstergeleri Arkadaşlar bu sadece tek denekli araştırmalar için değil zaten sonra 2012 yılında deneysel araştırmalar tek denekli araştırmalar nitelik göstergeleri birleştirilmiş tüm deneysel
52:58 araştırmalarda olmazsa olmazları diyebiliriz Bunlar nedir bağımlı ve bağımsız değişken olması gerekiyor iç geçerliliğin sağlanması gerekiyor dış geçerlilik biraz şeyde tekniker de düşük ama dış geçerlilik bakımından da Eee kuvvetli olması gerekiyor sosyal geçerliliğin olması gerekiyor ve güvenilir verilerin elde edil verilerin hem bağımlı değişkenliği ilişkili verilerin hem bağımsız değişkenli ilişk verilerin güvenilir olması gerekiyor Arkadaşlar şimdi ilk önce bağımlı değişkenli Eee bakımından neye dikkat etmemiz gerekiyor bir kere seçeceğimiz araştırma amacımız da seçeceğimiz bağımlı değişkenin o
53:46 birey için anlamlı bir olması gerekiyor sosyal açıdan önemli bir Bağımlı değişken olması gerekiyor Bu zaten sosyal geçerliliği de kuvvetlendiren bir şey yani biz durup dururken araştırma amacı yazmıyoruz Biz değiştirmek istediğimiz gerçekten de o bireyin yararına olan bir bağımlı değişkeni seçmemiz lazım seçtikten Sonra da çok işlevsel olarak tanımlamamız ölçülebilir ve gözlenebilir olarak ifade etmemiz gerekiyor ve ölçüm sürecini tekrarlanabilir şekilde yazmamız gerekiyor Başka araştırmacılar da aynı şekilde ölçebilen diye ve
54:31 Eee hassasiyet göstermemiz gerekiyor Bu konuda ve tekrar tekrar yenilenebilir ölçümler almamız lazım bağımlı değişkenden hem başlama düzeyinde hem müdahale koşulunda ve de bu aldığımız verilerin güvenilir olması gerekiyor Yani kaç tane Bağımlı değişken imiz varsa bu değişkenle ilgili güvenirlik verilerini de ne yapmamız lazım toplamamız lazım arkadaşlar Bağımsız değişken olarak baktığımızda ise etik ilkeler doğrultusunda bağımsız değişkeni planlamamız lazım ve uygulamamız lazım tekrarlanabilir Olması için çok iyi tanımlamamız lazım ve uygulamanın
55:20 doğruluğunu Ayrıca ölçmemiz gerekiyor aynı bağımlı değişkeni nasıl ölçüyorsunuz bağımsız değişkeni de güvenilir olduğunu ne yapmamız lazım göstermemiz lazım Aynı zamanda verimli pratik ve uygun maliyet olmasına önem vermemiz gerekiyor Bağımsız değişken iç geçerliliğe gelince ara vermek ister misiniz Hatice hocam yoksa devam edeyim mi Sizin enerjiniz varsa devam edebiliriz Ben iyi hissediyorum bu yaşta herhalde katılım Tamam devam edelim o zaman iç
56:05 geçerliliğe gelince çok önemli Biz ne dedik iç geçerliliği uyguladığımız Bağımsız değişken bağımlı değişkende değişiklik yapıyor mu buna bağlayabilmek sadece bağımsız değişkene bağlayabilmek iç geçerliliği tehdit eden unsurları Ne yapmamız lazım kontrol altına almamız lazım Ben bu eee ara şeyin Eee teknik Desenler dersini verirken öğrencilerim işte bir takım şeyler söylüyorlar dın dın dın diyorum iç geçerlilik tehdit altında iç geçerlilik tehdit altında hemen şöyle yapalım hemen böyle yapalım şeklinde uyarılar veriyorum
56:51 Eee ama biz insanla çalışıyoruz eee bir araştırmanın iç geçerliliğini etkileyen etmenlerden tamamen arındığını söyleyemeyiz on Onlar bizim neyimiz oluyor sınırlımı oluyor arkadaşlar fakat iç geçerliliği kontrol etmeyi iyi bir amaç yazarak ve iyi bir desen seçerek iyi bir araştırma modeli seçerek ne yapabiliriz ilk baştan kontrol edebiliriz yani araştırma amacımıza uygun araştırma amacımıza uygun Ne yapmamız lazım uygun deseni seçmemiz lazım
57:39 arkadaşlar şimdi iç geçerliliği neler tehdit eder bir kere dış etmenler tehdit eder nedir bu dış etmenler bir kesik kesik geliyor internet bağ sorun var Belki kendi videonuzu kapatabilirsiniz Aşağıdan Bir dakika geliyorum şeye gideyim öbür tarafa gideyim Bir dakika şu anda hocam düzeldi ama geçtiniz mi videoyu kapatınca düzeldi öyle mi Evet Şu anda net geliyor sesiniz bağlantınız İyi tamam videoyu kapattım o zaman Tamam gitmeyeyim burada
58:26 kalayım tamam Yine beni uyarın oldu mu Tamam hocam Tamam şimdi iç geçerliliği etkileyen etmenler var söylediğim gibi Öncelikle iç geçerliliği kontrol altına almak için amacınıza göre iyi bir desen iç geçerliliği yüksek bir Desenle çalışmanız lazım Çünkü Eee birçok tek denekli desen var Hangisini seçeceğiniz iyi karar vermeniz gerekiyor dış etmenler çok büyük tehdit oluşturabiliyor hem başlama düzeyinde hem müdahale koşullarında Eee neden mesela akademik bir beceri çalışıyorsanız öğretmen o sırada ne yapıyor olabilir o beceriyi öğretiyor olabilir
59:13 Eee veya çocukla dil çalışıyorsanız çocuğun gelişim sürecinden dolayı sizin müdahaleden dolayı değil de gelişim sürecinden dolayı birtakım şeyler öğrenmiş Olabilir yani Bunlar hep mümkün Eee Tabii ki Bunları kontrol altına almak da bayağı zor olabiliyor bir kere özellikle akademik beceriler çalışırken Hani öğretmene veya destek Eğitim kurumuna gidiyorsa söyleyebiliyoruz Hani siz bunu çalışmayın diyoruz o zaman diyor etik problem çıkıyor karşımız Hani çocuğu eğitimden mahrum bırakmış gibi oluyoruz ama şöyle bire el eğitim planında hedefler içerisinde varsa ve biz de bir
59:58 müdahale programı uyguluyorsa onları öğreteceksin etkilenmeden araştırmayı yapmak bazen zor olabiliyor bunu çok iyi kontrol altına almanız gerekebiliyor Olgunlaşma etkisi olabiliyor özellikle küçük çocuklarla çalışırken ve de araştırmanız mesela çoklu başlama düzeyi ise Bayağı uzun sürüyor birin deneği uyguluyorsunuz 2in deneği uyguluyorsunuz 3 Denek dos öğrenme başlayabiliyor gelişim başlayabiliyor O yüzden de araştırma amacınıza göre böyle çok uzun süre uygulanacak desenleri seçmeye sınanma etkisi olabiliyor mesela
1:00:45 çoklu başlama düzeyinde bunu çok görebiliyorsunuz sürekli Biraz önce arkadaşınız da sordu ya hani Doğu tepkileri pekiştiriyor yanlış tepkileri görmezden gelince başlama düzeyinde ne olur doğru tepkileri ne yaptınız pekiştir diiktiraf Tabii ki bunların hepsinin E bir çözüm yolu var mesela gözlemciler arası güvenilir veriyi toplayarak bunu
1:01:31 şey yapabilirsiniz başlama düzeyi çok uzun süre olmayan Eee desenleri seçebilirsiniz araştırma amacınıza göre şimdi Birkaç grafik göstermek istiyorum Eee Mesela bu bayağı eski bir tne kitabında Eee gördüğünüz gibi çoklu başlama düzeyi deseni uygulanmış burada eee bir davranışta ne olmuş Eee herhangi bir yükselme olmamış başlama düzeyinde saltı uygulanınca müdahale uygulanınca olmuş ikinci davranışta da herhangi bir Eee değişme olmamış anca müdahale uygulanınca olmuş ama üncü davranışa baktığınızda müthiş bir ne olmuş yükselme olmuş şimdi Eee Bu iyi bir şey
1:02:18 de olabilir çocuk yani üncü davranışa genellem miş de olabilir ama eee Eğer öyleyse zaten seçmemiz genelleyici bir davranışı seçmemiz gerekiyordu üç farklı davranışı seçmeniz gerekiyordu Ne oldu gitti Yani iç geçerlik gitti Yani bu bakımdan çok dikkat etmemiz gerekiyor Biz burada Eee bağımsız değişkenin Bağımlı değişken üzerindeki etkisinden bahsedebilir miyiz edemeyiz Çünkü iç geçerlilik Ne oldu Tehdit altına girdi Şimdi burada da Eee azaltılması gereken bir davranış söz konusu
1:03:04 Eee B buraya baktığımızda eee şey Amal müdahale uygulanmaya başladığı anda davranış bayağı sıfırlanıyor Eee Burada da öyle burada da öyle ama burada uygulanmadan sıfırlanıyor O yüzden de hiç geçerliliği kontrol etmezsek bu tür durumlarla ne yapabiliriz y istenen bu Evet nedir A'da da B'de de C'de de sağ altım müdahale uygulanmadan önce herhangi bir değişiklik ne olmamış olmamış arkadaşlar diğer bir şey Denek seçim yanlılığı iş geçerliliği etkileyen
1:03:51 etmenlerden yine burada denekler ön koşulunu belirlememiz gerekiyor ki Denek saçim yanlığı yapmayalım biz seçiyoruz Çünkü denekleri yinelenen ölçümler başlama düzeyinde Böylece bize doğru Denek seçim yapıp yapmadığımızı da gösteriyor Denek gitimi çok büyük problem Eee özellikle çoklu başlama düzeyi desenlerinde Denek gitimi olduğunu düşünebiliyor musunuz Yani şurada var mı bir göstereyim yok Burada yok Bir üste geçeyim şimdi yedek Denek belirleyin diyoruz Denek bitiminden yedek deneği belirledik 4 denek olarak sürekli ondan başlama düzeyi alıyoruz ya Hiçbir kaybımız Denek
1:04:36 kaybımız olmadı e 4ün deneyi bırakalım mı Yani sürekli denedik denedik çocuğu Ona Öğretim uygulamamız lazım araştırma çok uzun sürüyor o durumlarda yani Özellikle çoklu başlama düzeyi desenlerinde yedek Denek seçmek çok bir esprisi yok işin açıkçası Bu deseni kullanırken mutlaka bir aileyle anlaşma imzalamanız lazım E bu tür önlemleri almanız gerekiyor ama mesela ab ab deseni uygularken yedek Denek seçebilirsiniz Multi element desen uygularken yedek Denek seçebilirsiniz dönüşümlü sağımlar uygularken yedek Denek seçebilirsiniz desenin özelliğine göre farklılaş veriler bazen değişkenlik
1:05:23 göstere Yani hem başlama düzeyinde hem müdahalede bunu ilk önce nedenini araştırmak lazım Eee deneyin eee şey yakın kişilerine sormak lazım işte ilacını almamış olabilir Ondan sonra evde bir sorun yaşamış olabilir Eee onu da Veri olarak göstermek gerekiyor ama e şeyde araştırma verilerini de rapor etmek gerekiyor aynı zamanda tartışmada bunu tartışmak gerekiyor gyor Eee evreyi uzatmak söz konusu olabilir acaba ne oldu Birden biri mesela yükselirken birdenbire düşüşe geçti sen bağımsız değişkende bir değişiklik mi yaptın yani sürekli kendini kontrol etmene izin
1:06:09 veren bir Eee araştırma desenidir tek denekli Desenler ama Grup desenlerde böyle bir şey yok uyguladım Bitti Son test Ne Çıkarsa Bahtına şeklinde düşünebilirsiniz yapay ortam et hal etkisi de deniyor burada Mesela çocuk Bazı çocuklar kendisiyle birebir ilgilenilmesi da çok şey yapabiliyor hoşlanabilir bu durumdan Bazı çocuklar alışmadı için hiçbir şekilde Eee tepki vermek istemiyor o yüzden de bu yapay ortam etkisini azaltmak için çalışacağınız bireylerle ya da sınıfla grupla Eee mutlaka bir arada olmanız bir araya gelmenizi ne yaparım tavsiye ederim Ar Arkadaşlar bir de biraz önce
1:06:55 dönüşümlü uygulamalar modelinde uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modelinde çoklu uygulamalar modelinde söz konusu bu çoklu yoklama etkisi Çünkü hızla dönüştürüyoruz ya teknikleri birbirlerini etkileyebiliyor Eee o yüzden de mesela bir tekniği ilk önce uyguladığımda bir çocuğa Eee ikinci çocuğa o tekniği ikinci kez ikinci sırada uygulamayı öneriyorlar sıralama etkisini kontrol edebilmek için Taşıyıcı etki olabiliyor mesela diyorsunuz ki biraz önce gösterdim size resimli etkinlik kitabı hazırlam la arkasından sadece kitap
1:07:43 uygulandığında düşünelim resimli kitap hazırlamanın Eee eğitiminin Taşıyıcı etkisi kitabın etkisiyle karışabilir yani o yüzden de bu sıralamaların da değişmesi gerekiyor uygulama sıralarının da değişmesi gerekiyor Eee bu dağılımı kontrol altına almamız lazım ve bağımsız birden fazla Bağımsız değişken üzerinde çalışıldığında her deneye değişik sırada bunları uygulamamız gerekiyor arkadaşlar Eee gelelim Dış geçerliliğe dış geçerlilik ne demek diye baktığımızda araştırmamızın farklı ortamlarda farklı davranışlarda farklı
1:08:30 bireylerde genellenebilir diği Şimdi biz bunu tek denekli araştırmalarda Hani bir Denek yerine iki denekle 3 denekle 4 denekle çalışarak ne yapabiliyoruz sağlayabiliyoruz ama aynı araştırmada farklı davranışlarda işte farklı ortamlarda denemeye imkanımız olmuyor farklı araştırmalar bunu deneyebilir Eee ama dış geçerliliği tek denekli desenlerin dış geçerliliğini artırabilmek için mutlaka eee şeyi yapmamız lazım Eee bu bağımlı değişkeni bağımsız değişkeni iyi tanımlamamız lazım Nasıl uygulandığını iyi belirlememiz lazım yinelemeye kolaylaştırmak için farklı
1:09:15 araştırmacılar Bunu farklı ortamlarda farklı deneklerde denesinler ve dış geçerlilik artsın diye Eee çok ayrıntılı bir biçimde raporlaştırma lazım tek denekli desenleri arkadaşlar dış geçerliliği artırmak için bu gerekli bir de sosyal geçerlilik çok önemli paydaşların ve katılımcıların Eee müdahaleleri hedefleri prosedürleri ne ölçüde kabul edilebilir bulduklarını Eee öğrenmek için kullanılan bir ölçü Eee aynı zamanda sosyal bakımdan önemli olmalıdır Bu da sosyal geçerliliğe katkıda bulunur demiştim sunumun başında e Eğer Bağımlı değişken imiz sosyal açıdan Önemliyse gerçekten de sosyal
1:10:02 geçerliliğe çok Eee büyük katkısı olur Eee Müdahale sonucunda bağımlı değişkende meydana gelen değişimin büyüklüğü de sosyal açıdan sosyal geçerlilik açısından önemlidir yani etkili bir müdahale yapan sonuçlar çok iyiyse Bu da çok önemlidir eee Eee şunu sorabiliriz kendimize amaçlar sosyal bakımdan önemli mi gerçekten çocuğun Eee gereksinim duyduğu bir Bağımlı değişken mi araştırmaya katılan kişiler ve bu kişilerden sorumlu anneler babalar öğretmenler uygulanan yöntemi beğendi mi Ne kadar kabul edilebilir
1:10:50 buldu katılan kişiler yine eee çocuktaki gelişmeden hoşnut mu Bunları araştırarak sosyal geçerlilik verilerini ne yapabiliriz toplayabiliriz Eee ama bazen sosyal geçerlilik verileri iç geçerlilik için Eee çok şey olmayabiliyor Yani iç geçerliliği sağlamak daha önemli oluyor sosyal geçerliliği sağlamaktan O zaman iç geçerliliğe yönelmek Çok daha uygun Tabii ki Çünkü bir araştırmanın iç geçerliliği olmazsa zaten o araştırma ın Eee sonuçlarına güvenemeyiz güvenirlik de daha önce ifade ettiğim gibi eee bir değerin Eee başka kişiler tarafından değerlendirilerek
1:11:36 Eee birbirine yakın değerler elde edilmesi kararlılık göstermesi demek bağımlı değişkene ilişkin güvenirlik var bağımsız değişkene ilişkin güvenirlik var bağımlı değişkene ilişkin güvenirlik gözlemciler arası güvenirlik bağımlı değişkene ilişkin bağımsız değişkene ilişkin güvenirlik de uygulama güvenirliği Şimdi gözlemciler arası güvenirlikte birbirinden bağımsız iki gözlemci belirleyebiliriz topladığımız verileri ona verip onlara verip ne yapabiliriz eee bir eğitimden geçirdikten sonra puanl atabiliriz veya araştırmacı ve bir gözlemci şeklinde yapılabilir bu eee bu eee genellikle şe gözlemciler arası
1:12:24 güvenirlik katsayısı hesaplama formülü kullanılan gözlem tekniğine göre değişiklik gösteriyor Ama genel olarak gözlemciler arası görüş birliğine nin Eee gözlemciler arası görüş Eee ayrılığıyla eee toplanıp Eee Pardon gözlemciler arası görüş birliğinin gözlemciler arası görüş ayrılığı ve gözlemciler arası görüş birliğine bölünüp yüzde çarpılmasıyla hesaplanıyor ama farklı Pearson yapılabiliyor farklı korelasyonlar ölçümleri yapılabiliyor Eee şimdi diyorsun diyeceksiniz ki hani araştırmacının verileri mi şeyi grafiği işlenecek yoksa bağımsız gözlemcinin verileri mi yoksa iki bağımsız gözlemci yaptıysa o ikisinin ortalaması mı
1:13:10 işlenecek Ben farklı şekillerde görebiliyoruz Eğer gözlemciler arası verisi yüksekse zaten kendi verilerinizi göstermenin hiçbir sakıncası yok arkadaşlar grafik Eee ölçme yaparken Eee hataya neden olan birtakım etmenler var eee bir kere ölçme sistemimizin Yalın olması gerekiyor ölçülmek istenen davranışın açık şekilde belirtilmesi gerekiyor ki gözlemciler arası uyum sağlanabilen tanımdan uzaklaşılması lazım ölçülecek davranışın ve gözlemci tarafsızlığının sağlanması gerekiyor bir de tepkisel Ellik var Ben bu videoları veri alırken başka bir gözlemciye
1:13:59 izletecek araştırmacı Eee tedirginlik yaşayabiliyor ve Eee verilerde yanlışlık yapabiliyor O yüzden de mutlaka açık olarak belirtmek Yalın kullanışlı bir ölçme sistemi koymak tanımlamak ölçülecek davranışı ve gözlemciye eğitimden geçirmek ve periyodik olarak Eee müdahale sırasında ve veya işte deney süreç sırasında ne yapmak verileri kayıt etmek gerekiyor arkadaşlar Eee bu önemli ki karar alabilirim deney bitsin daha sonra grafiği verileri kaydettim olmaz Çünkü o sırada Eee çocuğun gösterdiği eğimi düzeyi fark edemeyebilir gerekli önlemleri
1:14:45 alamayabilirsiniz bağımsız değişkenle ilişkide uygulama güvenirliği diyoruz Yani biz e Hedef dediğimiz müdahale programını layıkıyla yerine getirdik mi layıkıyla uyguladık mı Eee bunun için de o müdahale programları analiz edilerek eee bir kontrol listesi haline getiriliyor ve de eee şey başka bir gözlemci bu uygulamayı ne yapıyor izliyor ona Eee çek atıyor mesela burada bir uygulama planı var Eee önce şunu yapıyor sonra bunu yapıyor sonra bunu yapıyor şeklinde gözlemci de geliyor Bunu ne yapıyor izleyerek uygulama planına uyup uymadığını belirliyor Bunun da bir
1:15:32 formülü var arkadaşlar benim Eee uygulama güvenirliğini sağlamak için size tavsiyem önce mutlaka bir pilot uygulama yapın Eğer uygulamayı Siz yapmayacaksanız uygulayıcı eğitimi yapın Eee uygulayıcı eee % 0 ve üstünde doğrulukta sergilediğin de müdahale programını deney sürecine geçsin Eee aynı zamanda uygulama sürecini ayrıntılı bir biçimde yazın Bir de deney sürecinin başında uygulama güvenirliğini hesapsız iyi olur Çünkü deney süreci bitiminde hesapladığını % 80 ve 6 çıktı Ne yapacaksınız iş işten geçer başında e hesaplayın ve belirli bir yüzdeyi sağladıktan sonra uygulamaya devam edin
1:16:20 derim size sonuç olarak yani bağımsız değişkenin planlandığı gibi uygulanması ve bağımlı değişkenin doğru ölçülmesi için davranışların iyi tanımlanmış olması lazım bağımsız değişkenin iyi tanımlanması gerekiyor pilot çalışmanın yapılması gerekiyor veriler hemen kaydedilmeli grafiğe ve gerekli araçlar işte Kronometre video kaydı ses kayıt cihazının ne yapılması lazım kullanılması lazım sıklık nedir işte işte bazı dergiler hepsini istiyor Eee şeylerde kitaplarda ders kitaplarında En azından güvenirlik verileri bütün verilerin başlama düzeyi ve müdahale olmak koşuluyla % 3030 unda her müdahale
1:17:07 koşulunda % 30'unda toplanmalıdır deniyor o farklılaşabilir Eee burada önemli olan ne yapmak Eee % 180 ve üstü güvenirliği sağlayabilmek hem uygulama güvenirliğe hem gözlemciler güvenirlikte arkadaşlar Umarım özetleyebilirim katılımınız için şimdi artık şeyi açabilirim görüntümü herhalde ev Ağzınıza sağlık sizi çok yorduk bir buç saattir konuşuyor 1 buç saattir konuşuyorsunuz akşam Evet ama çok verimli çok doyurucu bir sunum oldu hocam çok teşekkür ediyoruz o kadar çok not aldım ki ben böyle sürekli bir not yazdım kendime
1:17:54 çok sağ olun teşekkür ediyoruz Rica ederim Rica ederim katılımcılarımızın sorusu yorumu önerisi merak ettiği bir şey var mı acaba yazabilirsiniz sevgili katılımcılarımız e Ayrıca ihtiyaç duyduğunuzda biliyorsunuz YouTube kanalımızdan dönüp dönüp izleyebilirsiniz bu yılki webinarlar Bu da öyle olacak Hocam ben özellikle lisans öğrencilerime sürekli olarak işte bir araştırma planlarken ya da tezler üstünde şu videoyu izle şu videoyu izle Ne güzel Ne güzel bir arşiv oluştu Çünkü Evet böyle güzel oldu Meral hoca teşekkür etmiş Gizem
1:18:40 Hoca teşekkür etmiş Teşekkürler var hocam Hicran gülboy Hoca da teşekkür etmiş Ömer hoca teşekkür ediyor soru yok bol teşekkür var hocam her şey güzel bunca yılın deneyimi E bu kadar Eee çalışmanın Eee şeyiyle hocam Eee bilgisi becerisiyle e o kadar iyi özetledim ki dikkatimizi çekmek istediğim Yerler çok şeydi netti Hocam ben soru sorayım size bir bu sınıf standardını alırken sınıf örnekleminde mi yola çıkmak lazım bir sınıftaki tüm çocukların ölçümlerini yapmak şey herhalde makul değil değil mi ev biz öyle yaptık tüm sınıfı mı der çünkü vaka
1:19:26 çalışmasıydı o vaka çalışmasıydı biz öyle yaptık Eee şeye göre değişir mesela rti araştırması yapıyorsanız genelde tüm sınıftan şey alınıyor veri alınıyor ve % altında kalanlar Alak Eee çalışmaya dahil ediliyor ama seninki de olabilecek bir şey yani belirli örneklem alınarak da eee şey yapılabilir yani üst kademeden 5 çocuk alttan 5 çocuk ortadan 5 çocuk şeklinde de yapılabilir güzel bir öneri çok yani okul öncesi sınıflarda 25 tane çocuk var bir OSB çocukta örnek veriyorum oyun becerileri ile ilgili bir müdahale yapacaksınız ölçütü Eğer sınıf düzeyine getirmek
1:20:13 Herhangi bir şeyde çocuklar yerine dediğiniz gibi farklı beceri düzeyinden ikişer çocuk alıp belki ortal hesaplanabilir belki örneğim kö ama ev ev Evet Evet onu merak ettim Ben teşekkür ederim hocam bir de son yıllarda Bizim de seminar lım arasında şey var Siz ona değindin Eee ekolojik geçerlilik var artık gündeme O da girdi Eee işte müdahaleyi hem doğal ortamında uygulamak hem de doğal kişilerin uygulaması hep klinisyenler uyguladığı için müdahaleleri evet ev O da bir iki sonraki mi Burcucuğum şeyimiz yani yapay ortam
1:20:59 etkisini azaltır o yapay ortam etkisini azaltır çok da güzel olur Evet e Eğitim vermek lazım ama Evet o kadar şey ki artık tek denekli araştırma desenleri Hocam çok çeşitlendi bu konu İlk çıktığında Ben her şeyi çok net anlıyordum sizin de vurguladığını gibi Özellikle o dönüşümlü modelleri artık anlamak gç çekiyorum makaleler o kadar karmaşık ve ileri taşındı ki iyi ki varsınız bir de ik gün seni bir arada kullanabiliyorlar Hatice Evet mesela çok başlama düzeyiyle başlayıp daha sonra sonunda dönüşümlü sağım uyor çocuğa öyle çalışmalar var yani onları anlamakta o kadar zorlanıyorum ki hangi
1:21:46 nereye döndük Neyi Değiştirdik filan buna Tabii ölç belirleme filan da girince iyice içinden çıkılmaz oluyor ama inanılmaz ama bireye göre olması bizim işimize çok geliyor yani o sırada bireye göre tedbir alıyorsunuz Evet evet o ya müdahaleyi sürdürürken bile müdahaleyi içeriğini yolunu ölçümleri kriterleri şey yapmak inanılmaz bir avantaj dediğiniz grup deneyimsel desenlerde hiç böyle şansımız yok tam özel eğitim için yaratılmış bir evet evet evet Oradan da çıkmış Evet hocam Çok teşekkür var Hepsini tek tek okumuyorum Ama son bir tane soru geldi Abdülkadir Bey sormuş bir sorum olacak
1:22:33 hocam öğrenci ile bir yöntemle daha öncesinde çalışma yapılmış ama öğrencide başarı sağlanamamış Farklı bir yöntem kullanılarak tek denekli araştırma yapılabilir mi yani daha önce yapıldıysa olmaz anında olması gerekiyor Yani şeyde kesintiye uğramaması gerekiyor deney sürecine Eee o yüzden de belki o etkili Olmayan şey etik bir müdahale ise onu başlama düzeyi olarak alıp yeni müdahaleyi şey olarak Bağımsız değişken olarak alabilirsiniz yeniden başlayabilirsiniz o teşekkür var Hoca B Hoca da lisans öğrencilerimiz
1:23:20 katıldı diye yazmış mesela o zaman ben bu dönem açmayayım Tekten hocam tam Ben konuşmanın başında onu soracaktım şimdi kayıt dönemi Bizim de yüksek lisans doktora öğrencilerimiz var biz iki üniversite iki şey çok işbirliği yapıyoruz hangi dersleri açacaksınız Bu dönem diye soracaktım zaten Yani beni bölümden atacaklardır doktoru da açıyorum ama bu defa doktoru da açıyorum Doktor yönlendirebiliriz tamam teşekkür ederiz hocam zaten programımızı alıyoruz öğrencilerimizi Biz de sizin
1:24:08 enstitümüze bölümünüze çok sık yönlendiriyor iyi de oluyor bu işbirliğinden çok memnunuz hocam İyi ki varsın Ben de çok memnunum ne zaman başım sıkışsa sizi arıyorum eksik olmayın seve seve hocam her zaman bu etkileşimden de çok şey öğreniyoruz hem yararlanıyoruz Tabii tabii tabii Galiba başka soru Yok hocam Tamam ben bir kez daha kendi adıma hem merkezimiz adına teşekkür edeyim katılımcılarımıza da Teşekkür Ben teşekkür ederim paylaşma fırsatı verdiniz Çok da zevk aldım bizim için iyi akşamlar diliyorum Ekiz sağlık hocam sağ ol sağ ol Burcucuğum teşekkür ediyorum görüşmek üzere iş görüşmek üzer hoşça
1:24:54 kalın
