0:02 Merhaba tekrar Eee 13 videodayız otizmi konuşacağız Eee hızlı bir başlangıç yapmaya çalışıyoruz kaynaştırma ve özel eğitim konularını Eğer öğretmensiniz E çok sayıda otizmli öğrenciyle karşılaşma ihtimaliniz var çünkü son yapılan araştırmalar anne karnında aşırı strese maruz kalmanın otizm eee Ne olduğuyla ilgili bir Eee birkaç araştırma var Bundan pandemi süresince hamile kalmış annelerin çocuklarının otizmli olma riskini düşündüğümüzde Önümüzdeki süreçte daha çok öğretmenlerin otizmli
0:48 vakalarla karşılaşacağı bir gerçek Eee ama olsun En baştan beri söylüyoruz bu çeşitlilik insanlığın Eee gücünü temelini oluşturuyor çeşitlilikten zarar gelmez ve otizm e zihinsel bir farklılık daha önce bedensel farklılıkları konuştuk bedensel engel hareketsizliği pasifliği sağlarken tam zıt uçuşunda hareket daha hiperaktiviteyi konuştuk Eee zeka anlamında beynin Eee çalışma hızını düşündüğümüzde Eee bazı beyinlerin çok yavaş olduğunu onlara zihinsel yetersizlikleri söyle dedik bazı beyinlerinde çok hızlı olduğunu onlara da üstün zekalı Eee zeka üstünlüğü dedik
1:37 zeka yetersizliği ve zeka üstünlüğü bedensel pasiflik ve bedensel hiperaktivite gibi farklılıklara baktıktan sonra şimdi otizm Eee duygusal anlamda bir farklılığı konuşmaya çalışacağız Eee şimdi en duygusuz Varlık nedir diye sorarsak mesela bilgisayarlar diyebilirsiniz değil mi komutla çalışırlar Yani çeşitlilik farklılık yoktur komut çok nettir şimdi Söyleyeceğim şeyi dikkatle dinleyin lütfen otizmli bir öğrenciyle en rahat iletişim kuracak kişi büyük ihtimalle alanında çok uzman bir bilgisayar
2:22 kodlamacı dır Çünkü bilgisayar kodlayan kişi eksik ifadelerin eksik verinin Nasıl sonuçlar doğuracağını çok iyi bilir otizmli çocuklar Eee dil gelişimleri geridir konuşmalarında akıcılık yoktur ama bunun da temel sebebi şudur Aslında arka planda bir kuralı ararlar kuralcı dırlar yani kurala bağlıdırlar bunu net olarak ifade etmeseler de bazı davranışları bunun zıttını gösterse de bir kural arayışı içerisindedirler kurallı tutarlılık Eee düzen bu anahtar kelimeler bu çocuklar
3:09 için geçerli E şimdi dil gelişimleri neden geri oluyor genelde Çünkü konuşulan dil arasında bir tutarlılık arıyor annenin diliyle babanın dili ve babaannenin Anneannenin diliyle dedenin diliyle kardeşin abinin dili aile dışındaki diller televizyonda izledikleri örnek verecek olursak bir selamlaşmayı düşünün elini kalbine koyup başını büken mi ararsınız asker selamı veren mi ararsınız Eee el sallayan mı ararsınız şimdi burada bir kural var mı Yok bu kuralsızlık bu zihinsel farklılığa sahip çocukları rahatsız ediyor ve dolayısıyla
3:55 Eee buradaki düzensizlik düzen odaklı çalışan bir beyni rahatsız ettiği için o rahatsızlık kaynağından uzaklaşmaya Çalışıyor yani iletişim kurmam çalışıyor çok net Peki bu çocuklar Eee Hiç mi başka bir şeyle iletişim kurmuyor etkileşimde bulmuyor oluyor bilgisayarlar neden bilgisayarlarla daha çok etkileşi Çünkü bastığında vereceği reaksiyonu biliyor tepkiyi biliyor düğmeye bastığında çıkacak bastığında girecek yani kurallar çok net tam basmak istediğinde görüntü kayıp
4:43 basamadım bu sefer falan deyip şakalar yapmıyor insanın şaka yapması onun üstün bir tarafı aslında ama bazı beyinler bu kuralsızlık anlamına gelen şaka tarzı şeyleri eee olarak görüp ilişkisiz olarak görüp bu ilişkisiz liği kabul etmediği için ondan uzak durmayı tercih ediyor dil gelişimi mesela böyle Eee konuşmaları ve direktifleri bazen anlamakta zorluk çekerler neden zamanında birisi demiştir ki gel gel gel gel demiştir gelsen ben sana göstereceğim
5:28 demiştir ama Ama bu aslında gelme anlamını taşır Dolayısıyla bazı komutların da farklı anlamlarda kullanıldığını fark ettiğinde o Komutları da ciddiye almamaya başlar ve mesela gel dersiniz bu sefer Yine mi kızacak bana yine mi şaka yapıyor Dolayısıyla mecazi anlamlar Eee çift kullanımlar Aslında çoklu kullanımlar zeka göstergesi olmasına rağmen toplumda yaygın kullanımına rağmen otizmli birey tarafından Eee bu çoklu anlam kuralsızlık birbirinin yerine kullanabiliyor olmak kavranabilir bir şey
6:13 olmadığından zorluk yaşıyor ve zorluk yaşadığı için de direktifleri anlamakta ve uygulamakta Zorluk çekiyor konuşmayı başlamamasının ve sürdürmem temel sebebi o Çünkü hoş sohbet dediğiniz Akıcı sohbet konudan konuya geçen bir sohbettir ama burada bir anlam bir anlamlı bir akış yoktur Eee otizmli birey için kuralcı olan Kural Eee hassasiyeti olan kuralı önemseyen bu birey Burada yine sorun yaşamaktadır istekleri için yetişkinlerin elinden tutmayı işaret kullanmayı tercih eder Beden dilini
6:58 tercih eder ya mesela Eee bu beden dili daha az çeşitliliğe sahip aslında yani şu kafa sallama yani tamam demek Eee genelde akış içerisinde insanların bilinçli olarak yapmadıkları beden dili hareketleri çok net bir şekilde duygu düşünce ve gerçek his ini yansıttığı için beden dillerindeki tutarlılık Eee onları beden dili kullanmaya daha çok iter göz kontağı kurmaktan kaçınırlar Çünkü göz kontağı kurmak demek
7:45 Eee konuşmak demek iletişime geçmek demek iletişim de tekrar zorlanmak demek Çünkü anlamsız şeyler konuşulabilir mecazi şeyler konuşulabilir Kuralsız şeyler konuşulabilir kafa karışabilir ve ya bir insanın bir kokusu kötü kokusu O bizim için Eee otizmli olmayan birey için Eee biraz kızılı söylenip geçiştir lebile bir şey iken otizmli birey bunun neden sonuç ilişkisini kurmaya çalıştığından dolayı Bakın bu nedenini bu şekilde anlatamayan arka planda bir neden kurma çabası vardır
8:31 bunu bir zeka göstergesi olarak düşünmeyin çok zeki de olabilir Eee zeka problemleri de olabilir ama Eee beyin çalışma mekanizması gereği bir kural bir neden sonuç bir ilişkiler yumağı aradığı için hiç kimsenin kokmadığı ve o spor yaptı terledi bir şey oldu o kokan insan onu rahatsız eder Krizlere girebilir yani sıkıntı Yaşar ve bu herkese anlamsız gelir Eee karşılıklı iletişim kurmak istediğinde bağırma vurma çığlık atma gibi tepkiler gösterebilir bunların da
9:18 Eee Hani hepsi böyle tepki göstermez Çünkü Mesela bir defa bağırdığında Eğer eee onu rahatsız eden neden ortadan kalkıyorsa zihninde şöyle bir ilişki kurabilir beni rahatsız eden şeye karşı bağırdım ve olay çözüldü beni rahatsız ettiğinde o kişiye vurdum ve olay çözüldü artık vurduğum anda olaylar çözülüyor bu kuralı böyle bir kural olduğunu düşünerek Eee bu kuralın peşinde gider ve davranışları öyle olur onu çözmek için öğretmenin şöyle yaklaşması lazım Sen vurduğunda benim canım acıdı Sen bana yapma dersen ben
10:06 yapmam yapma demek yerine bana vurursan benim canım acılır acır ve ben üzülürüm bana yapma demen yeterli bakın kısa net cümleler aynı kodlama gibi yani sağa dön 3 adım at orada dur Oradan sağa Tekrar Dön gibi ne yapacağını olayı durumu yaşadığı problemi bir şekilde öğretmenin fark etmesi çözümlemesi Eee gerekli Eee kodları tasarlaması ve o kodları o ifadeleri açıklamaları öğrenciye yapması gerekmek bilgisayara
10:52 yüklemek gi eksik kod yanlış kod çeşitli Davranış bozukluklarının sebebi olabilir ya mesela bir övgü dolu bir söz etkili olmuyor yani övüyoruz Ama övgüden anlamıyor çünkü övgüyü bazen kinaye anlamında yergi anlamında da kullanabilirsiniz Maşallah ne kadar çok çalıştı bugün Halbuki o gün hiç çalışmamıştır işte böyle ifadeler yani çalışmadığı halde ne kadar çalıştı bugünü gibi kinayeli ifadeler onların üzer deki Eee ifadelerin etkisini azaltmaktadır Dolayısıyla Eee bu tip yorumlar
11:43 yapılıyor yaşıtlarıyla oynamakta oyun kurmakta yetersiz olabilirler Tabii bu eee tersi de olabilir Daha çok Anneleri Eee otizmli bireylerin Eee dilinden anladığı için Eee onlarla daha çok zaman geçirmeyi severler aileler Eee bu konuda daha hassastırlar Eee dönen objelere ilgi duyarlar araba tekerleği gibi Çamaşır makinesindeki O beyaz çamaşırlar arasındaki o siyah çorap gibi mesela Çünkü Eee orada da bir kural var yani Aslında
12:30 dönüyor A yine dönüyor tekrar dönüyor tekrar dönüyor tekrar dönüyor çorabın o [Müzik] dönme sindeki O rutin Eee süreklilik Tekrarlı bir kural gibi bir Hayret oluşturur Bir hoşuna gider Zevk alır mesela giderken duvardaki direklere dokunmak elini o direğe dokunmak neden birer metre arayla o oluşturulmuştur sabittir her sabit olan şeyi tekrar dokunmak tekrar bakmak tekrar düşünmek ya o direklerin sayıları ile ilgili çıkarımlar yapmak Eğer matematik becerisi güçlüyse her saniyeyi bir direk görürsem bir dakika yürüdüğümde kaç
13:17 direk değmiş olabilir gibi matematik becerisi varsa bu tür işlemler yapmak matematiği çok sevebilir Eğer matematik sevdirilir Yani bu Her çocuk için geçer ama çünkü Matematikteki kurallı Matematikteki tutarlılık matematiğin görkemli Dünyası Onun için harika bir şeydir yani eee Eğer matematikle tanıştırılır otizmli bireylerin çok iyi bilim yapabileceğini düşünüyorum çünkü Eee Biz saatlerce bir gözlem gökyüzü gözlemi yapamayabilir ama bir otizmli saatlerce teleskobun başında Eee o çalışmaları yürütebilir Çünkü
14:04 tutarlılığa hayrandır tutarlılığa aşıktır kurallı Eee Onun için çok kıymetlidir bir kural vardır ve o kural çalışıyorsa orada Eee o öğrenci mutlu olur bir tırtılın yürüyüşünü saatlerce seyredebilir Çünkü Eee orta ayaklarını çekmesi ön ayaklarını Eee itmesi ve hep aynı hareketleri yaparak ilerliyor olması akordiyon Gibi Onun için izlemesi muhteşem büyülü bir şeydir şimdi bu kurallı beyin sistematik beyinin tam tersi Kuralsız sistematik bir beyin yani başkalarıyla empati Kuran
14:50 iletişimin maksimum olduğu Eee kişiler de var çok duyarlı aşırı duyarlı hemen kendisini bir başkasının yerine koyabilen onun çektiği acıları hissedebilen bir süre sonra başka birinin acılarını da hissedebilen mutluluklarını hissedebilen çok hassas çok duyarlı Eee kuralları çok çabuk değiştirebilen bir insan için tüm sistemi değiştirebileceğini düşünen çok sayıda kinaye yapan Eee İroni seven kişiler de var beynin bu tarafında Eee çok tutarlı sistematik beyin olduğu gibi diğer tarafında Çok değişken kompleks ve empatik beyinler de var şimdi empatik
15:36 beyinin Daha ilerisi yani eee içselleştirmesi ve kendi dünyasına Yaşatmaya devam etmesi oluşturduğu karakterleri kendi dünyasına Yaşatmaya devam etmesi şizofren gibi daha uç noktalara da gidebilir ama günlük hayatta empatik beyin Mesela özellikle kadın larda Eee çocukların bakımıyla ilgili çocukların ihtiyaç duyduğu şeyleri giderme ile ilgili Eee hemşirelik mesleği olsun öğretmenlik mesleği olsun bu konularda Eee empatik beyin çok işimize yarıyor ama bilim gibi daha teknik konularda daha hukuk gibi daha teknik konularda
16:22 Eee otistik bir beyine ihtiyaç var yani bizim her iki Beyine de ihtiyacımız var ve bu ihtiyaç yani eee Kurallı ve kuralsızlık basitlik ve karmaşıklık Eee iki yanda da Olduğunda biz güçlü oluyoruz tabii önemli olan Denge noktası ya insanlık denge noktasında gidiyor ama sağa ya da sola kaydığında dengeyi Tekrar kurabilecek mekanizmalara ihtiyaç var o yüzden bu çeşitlilik çok önemli Eee nedensiz ağlarlar bağırırlar Çığlık atarlar Bunun sebebini söyledik onun işe yaradığını düşündüğünde bunu bir çözüm
17:09 olarak acıyı sıcağı veya soğuğu fark edemezler böyle bir şey yok acıyı fark ediyor olabilir yani acıyı fark eder ama Eee insanlar acıya neden tepki verir Çünkü acının devam etmesini istemez ama acı beyinde oluşan bir sinyaldir ve acıyı hissetmez demek doğru değil acıyı hisseder ama bizim verdiğimiz tepkiler gibi tepki vermez Çünkü o tepkiler Eee bazen acı çektiğinizde verdiğiniz tepkiler bazen Eee mutlu olduğunuzda verdiğiniz tepkilere de benziyor Dolayısıyla bu ayırt edememe sorunu var yani mesela otizmle diye çocuğun işte göz kontağı kurmaz diyerek
17:55 E benim gözümün içine bakacaksın diye zor zorlayan hani bize eğitimde öyle Öğrettiler çocuğun gözünün içine bakarak konuşun falan bu tür zorlamalara girmeyin çocuğu anlamaya çalışın ve kendinizi anlatmaya çalışın bu kadar korkmayın Eee sarılmak Herkese çok iyi gelir Eğer fırsatınız varsa imkanınız varsa sarılın ve sakin sakin konuşun tane tane konuşun Neden sonuç ilişkisi kura kura konuşun bir şeyleri baştan ve basit bir şekilde anlata anlata konuşun duygularınız danan bahsedin Eee ne hissettiğinizi anlatın genelde
18:41 iletişimde ne hissettiğimizi karşı tarafın anlamasını beklediğimiz için bu çocuklarda e problem karşımıza çıkıyor nedensiz gülmeler nedensiz ağlamalar var Eee Çünkü eee [Müzik] bize göre nedensiz kesinlikle kendi zihninde bir nedeni var Eee okul ortamını tanıtmak sınıf kurallarını anlatmak ve onları Eee mikro öğretimle daha önce de söyledik biraz görüntüye alıp kendilerini izlemesini seyretmek ya mesela Sınıf içinde dolaşan otizmli bir çocuk düşünün eee
19:28 öğretmen diyor ki Sınıf içinde dolaşmayın öğretmen Sınıf içinde dolaşılması söyledikten sonra bir bakıyor bir başka arkadaşı kalem açmaya gitmiş Ama o kalem açmak için gittiğini ve öğretmenden izin aldığını görmemiş ve şöyle düşünüyor öğretmen dolaşmayın der Ama çocuklar isterlerse dolaşırlar Eee normal diyeceğimiz tipik öğrencilerde öğretmen kuralı koymuştur ama istisnalar olmuştur Eee otistik birey olayı şöyle kavrar öğretmen kuralı koyuyor ama o kurala uyulmaması bir kural yani öğretmen Öyle der ama öğrenci öyle yapmayabilir
20:16 yapmaz Dolayısıyla öğretmen ben size Oturun demedim mi derken öğretmen onu diyor ama ben kalkıp arkadaşımın yanına gidebilirim şimdi öğretmen eee ters tepki de vermediği için ya Nasıl Olsa O işte zihinsel yetersizliği var engeli var falan gibi düşündüğü için e kafasındaki anlam kurduğu Kural da bozulmuyor Evet öğretmen kızıyor doğru o da yürüyor sınıf içerisinde doğru öğretmen bir şey demiyor ve Kural devam ediyor Şimdi bu çocuğun kafasında kurduğu bu sistematiği anlayıp sistematiği çözmek lazım demek lazım ki oğlum bak genelde erkeklerde görülür
21:02 otizm bir erkek farklılığı dır zihinsel farklılığı dır ama kızlarda da nadir de olsa dte gibi belki biraz daha az Eee Kadınlarda da görülür Oğlum bak ben sınıfta dolaşmayın dedim ama sen dolaşıyorsun daha önce dolaşmayın dediğim halde birkaç öğrencim dolaşmış olabilir ama benden izin almadan sınıfta rastgele dolaşamazsın Bak bu arkadaşın oturuyor bu arkadaşın oturuyor bu arkadaşın oturuyor ama fark ettin mi Ben seni videoya çektim Sınıfta bir tek dolaşan sensin diğer arkadaşların oturuyor ama sen dolaşıyorsun deyip net bir şekilde açık kuralları konuşarak ve videoda kendin
21:50 izlemesini sağlayarak ilerlemekte fayda var şimdi diyeceksiniz ki hocam sınıfta dolaşsa ne olur bence de yani ben sınıfta daha önce de söyledim Bir şey yenilip içmesi konuşulması dolaşılması gibi şeyleri tuhaf karşılamıyor benim derslerimde Tek bir kural var sınıfta başkalarını rahatsız edemezsin Eğer Eee Dolaşacaksın tahtanın önünde değil de arkada bir yerde dolaşabilirsiniz dersi dinlerken onları rahatsız edemezsin etmemelisin Eee bu tür öğrencilerde her zaman için akranlarıyla karşılaştırmak değil de bireysel gelişimi karşılaştırmak gerekir
22:38 yani genelde 34 farklı tipte değerlendirme yaklaşımları vardır bir Eee kriterleriniz olur o kritere ulaşıp ulaşmadığını kontrol edersiniz 2i Eee Grup içerisindeki gelişimi karşılaştırma yoluyla belirlersiniz 3 bireyin kendi başlangıç noktasını ve ilerleyişini takip edersiniz ona göre de End irsin yani orada Kriter ya da arkadaşları değil bireyin kendi gelişimidir gelişim varsa devam Eee bu tür değerlendirmeler yapabilirsiniz basitten karm aşağı ilkesi her zaman önemli mesela bazı şeyleri Eee unutmaz okur unutmaz
23:24 Eee çok bilinen bir hocamız var eee Eee asperger olduğunu söylüyor ya mesela o çok ilginç bir şey oldu Eee Maraş depremleri olduğunda televizyon programına çıktı depremi anlattı ve Eee sunucu sordu Dedi ki hocam yani ne olmasını bekliyorsunuz ileride ne olacak hoca şey dedi Yani Türkiye'nin çökmüş herkes ağlıyor sıkıntılı Hoca dedi ki ben şu anda Afganistan'daki dağları çalışıyorum bilmiyorum dedi çalışmadım hani şu anda ilgilenmiyorum dedi buna benzer bir ifade kullandı şimdi insanlar tepki gösterdiler Ya sana
24:12 ne Afganistan'daki dağları Sen şu Türkiye'de deprem olmuş bu konunun dünyada en iyi uzmanı sın biraz da Buraya baksana diye tepki gösterdiler ama o kişinin zihinsel yapısı bu yani eee onun duygusuz duğu Aslında onun farklılığı senin kadar Eee duygulu ya da odağını hızlı dönüştüren birisi olmak zorunda değil bu farklılık onu alanında çok değişik biçimlerde Eee şeyler üretmeye itiyor bu farklı o farklılık onu
24:58 sabırla sükunetle karşılamalı sabırla çalışmalarına destek olmalı samimi bir iletişim kurmaya çalışmalı süreçten korkmamalı onu tanıdıkça Eee onun ihtiyaç duyacağı nitelikte eğitimin nasıl verileceği düşünülmelidir Eee dinlediğiniz için teşekkür ederim Bir sonraki videoda görüşürüz
