0:00 5. sınıf bitti. 6. sınıfa geçiyoruz. Yaz tatilindeyiz. Ne yapıyoruz Tonguç? Dinleniyoruz, geziyoruz. Harikasın. Gezeceğiz, sozacağız, eğleneceğiz. Enerjimizi depolayacağız ve yeni sınıfımıza bomba gibi başlayacağız. Aynı zamanda 5'ten alt yazılık kampında 5. sınıfı tekrar ederken 6. sınıfa yeni konulara güzel güzel göz kırpıyoruz ve harika bir şekilde yeni sınıfımıza süper bir şekilde başlıyoruz. Bomba gibi başlamak istiyorum hocam. Aynen bomba gibi başlayacaksın sınıfta herkes. Vow tonguça bak herkes bunu biliyor diyecekler. Ve bugün öğreneceğimiz konu da yine yapı bilgisi. Ek ve kök konusunu öğreneceğiz. Geçen sene 5. sınıfta isim ve fiil farkını öğrenmiştik. Mesela diyelim ki kalem bir isimdi veyahut da su bir isimdi veyahut da telefon bir isimdi. İşte kalemlik bir isimdi. Başka ne vardı Tunç Eadim? Ayşe, Fatma, Ali, Osman. Aynen. Bunlar da özel isimdi. Çok güzel özel isimler söyledin. Şimdi isimleri biliyoruz. Bir de fiiller vardı.
0:46 Geliyor, gitmek, sevmek, tanıdı, oynadı, işte yazıyor. Bunlar da fiildir. İsim ve fiil farkını biliyoruz. Bugün de kelimelerin köküne ineceğiz. Yani kelimelerin kökünden kastım şu. Nasıl bir ağacın kökleri varsa hani ağacın önce bir kendi kökü var. Sonrasında ağaç büyüyor yavaş yavaş. Gövdesi, dalları, çiçekleri oluşuyor. Ya işte bir sözcüğün bölünemeyen anlamlı en küçük parçasına biz kök diyeceğiz sonuçum. Ve kökler de isim kök ya da fiil kök olmak üzere ikiye ayrılacak. Mesela şöyle hemen göstereyim. Eğer bir sözcüğün kökü mesela gözlük sözcüğünün kökü nedir sence? Göz. Harikasın. Göz. Göz bir isim. Niye? Çünkü göz bir fiil değil. Gözmek diyemiyoruz. Göz bir isim. Dolayısıyla buraya hemen göz diye yazıyorum. Ya da balıkçı sözcüğünün kökü ne olabilir sence Tonguçum? Bal hocam. Bal olamaz. Bak zaten altını çizmişiz balık diye. Balıkçı sözcüğünün kökü balık. Çünkü balla balığın alakası yok.
1:33 Balıkçıyla balığın alakası yok. Ama balıktan balıkçı, simitten simitçi. Bak saatten saatçi veyahut da işte ne diyebiliriz? Kitaptan kitapçı. Bunların her biri çığ alıyor ve bunlar isim kök oluyor. Odundan oduncu mesela odun da yine isim kök oluyor. Bir de fiil kökler var. Bak silgi silmekten silgi. Bak buraya silmek diyebiliyoruz. Ya da süpürmekten süpürge, süpürmek diyebiliyoruz. Görmekten görgü, görmek diyebiliyoruz. Takmaktan takı, takmak diyebiliyoruz. Saymaktan sayı, yazmaktan yazı, gezmekten gezi, dizmekten dizi, vermekten veri. Bir sürü var. Bunlar hep fiil kökleri oluyor. Dolayısıyla biz sözcüğün anlamlı en küçük parçasına bakacağız. Yani ağacın derinlerine ineceğiz. indiğimizde eğer kavram ve
2:19 varlıkların ismi olan kök varsa yani magnetik eklerini alamıyorsa biz buna isim kök diyoruz. Bak burada göz isim, balık isim, saat isim, odun isim. Mesela kalemlik dediğimizde bunun kökü ne sence Tadı benim? Kalem. Harikasın, mükemmelsin, müthişsin, süper zekasın. Kalem sözcüğü de kalemmek diyemiyorsun. O zaman kalem isim oluyor. Fakat bir de fiil kök var. O da iş, oluş, hareket bildiren kök. Makma keklerini alır bunlar. Dolayısıyla bunlar da mesela silmek, süpürmek, görmek, takmak, saymak, sevmek, gezmek. Bunlar da fiil köek oluyor Tonguçum. İşte bu konuyu güzel bir şekilde öğreneceğiz. Şimdi hatta başladık bile konumuza. Sizler bu konuyu öğrendiğinizde 6. sınıfa geçtiğinizde şov yapacaksınız. Bu arada 5'ten 6 yazılı kitabımızdan mutlaka sözcükte
3:04 anlamla alakalı, cümlede anlamla alakalı ödevlerinizi vereceğiz. Bu konuyla alakalı bilgiler ise 0'dan 6'ya sözel kitabımızın sayfa 64 ve 67'sinde yer alıyor. Oradan da çalışıp güzel bir şekilde yeni seneye giriş yapabilirsiniz. Hemen hızlı bir şekilde konumuza devam ediyoruz. O zaman bir sözcüğün bölünemeyen anlamlı en küçük parçasına ne diyormuşuz Tonguçum? Kök diyoruz. Harikasın. Kök diyoruz. Kökü buraya yazdık. Ağacın kökleri var. Hop ağaç büyüyor. Sözcüklerin de kökleri var. isim ya da fiil kök olabiliyor. Gözmek diyemediğimiz için gözlük isim kök oluyor. Ama silmek diyebildiğimiz için, süpürmek diyebildiğimiz için, görmek ya da takmak diyebildiğimiz için yani makmek eki aldığı için bunlara biz fiil kök diyoruz. Gözmek olmuyor, balıkmak olmuyor. Saatmek olmuyor. Odunmak olmuyor. O zaman hemen sana soruyorum.
3:50 Sevgi bu isim kök mü, fiil kök mü? Tongçum sevmek bir fiil hocam. Mükemmel bir zeka, sıra dışı bir beyin, muhteşem bir eee ne diyelim? Karizma. Evet, muhteşem bir karizma. Tebrik ediyorum seni. Kendini çok güzel tap ediyorsun. Sevmekten sevgi. O zaman buraya sevmek diyebildiğimiz için biz buna fiil kök diyoruz. Ama kalemlik diyelim mesela. Kalemliğin kökü nedir Tonguçum? Kalem isim hocam. Mükemmelsin Tonguçum. Kolay sorularda başarılısın. Kalem isim diyoruz. İsim kök oluyor Tonguçum. Bu kadar basit. Şimdi bu çok önemli değil. Bunu bilmemize gerek yok ama ben bunu da hani hava olsun diye bilin diye anlatıyorum. Hem isim hem fiil olarak kullanılan köklere biz ortak kök diyoruz. Songuç eladim benim. Bunu belirlemek için sözcüğün cümledeki anlamına dikkat etmemiz gerekiyor. Mesela obalar yaylaya göçtü. Burada göçmek diyebildiğimiz için
4:35 bu fiil kök oluyor. Bak göçmek diyebiliyoruz ama göç ülkelerin nüfusunu etkiler derken bu göçü isim olarak kabul edilebiliyor. Bu çok önemli bir şey değil. Burayı hemen hızlı bir şekilde geçiyorum. Bir de gövde var. Sözcüğün yapımı eki aldıktan sonraki hali. Bu ek sözcüklere gelerek yeni anlamlar türetiyor. Mesela göz kelimesi gözlük diye yapım eki alıyor. Gözlük gözlükçü diye yapım eki alıyor. Gözlükçülük diye meslek eki alıyor. Bunlar da gövde oluyor. Gövdeye de fazla takılmadan hemen şu kökleri iyice öğrenelim. Bak burası önemli. Gelecek sene 6. sınıfta bu kısmı sana soracaklar. Şimdi ekranları başaki arkadaşlarımızla bizle beraber burayı cevaplamaya çalışsınlar. Kitapçı sözcüğünün kökü nedir? Tonguç. Harikasın. Muhteşemsin. Hemen buraya yazıyorum. Kitap diyorum ve yanına da isim kök diyorum. Niye kitapmak diyemiyoruz? Kitap yeşillik sözcüğünün kökü nedir
5:20 Tonguçum? Yeşil. Muhteşem Yüzyıl. Tebrik ediyorum seni. Yeşilden yeşillik. O zaman bu da yine isim kök oluyor. Niye yeşil yeşilmek diyemiyoruz? Samandan samanlık. Buraya da samanın altını çiziyorum. Gerçekten lezzetli bir şey görünce hemen ses çıkarmaya başladın. Tebrik ediyorum. İnek öğrenciler samanı çok sever. Ödevlerini yapar. Başarıdan başarıya koşar. Bütün mandralara selam olsun diyoruz. Neyse samandan samanlık dedik. Samanmak diyemeyeceğimiz için bu da yine isim kök oluyor. Otobüsün kökü nedir sence? Otobüslerin kökü nedir Tongçuğum? Otobüs hocam harikasın. Otobüs zaten yabancı kelime. Hani bunun kökünü aramamıza gerek yok. Otobüs yine isim kök oluyor. Tong çöadim benim. Sabunluk sözcüğünün kökü yine sabundan sabunluk isim kök oluyor. Çöplük sözcüğünün kökü nedir sence Tonguçum? Çöp. Muhteşemsin. Çöpten
6:06 çöplük yine isim kök oluyor. Pencereden sözcüğünün köküne baktığımızda yine pencere anlamlı en küçük parçası bu. O yüzden bu da yine isim kök oluyor Tonguçum. Beyazdan beyazlık isim kök oluyor. Kuşçuluk sözcüğünün kökü nedir? Cik cik cik cik. Tebrik ediyorum seni. Espriyle cevap veriyorsun. Cık cık cık dediğine göre kuş demek istiyorsun galiba. Kuştan kuşçuluk. Kuştan kuşçu, kuşçudan kuşçuluk oluyor. Dolayısıyla bu da yine isim kök oluyor. Dolayısıyla sözcüklerin anlamlı en küçük parçasına baktık ve köklerini bulduk. Şimdi bir tane sorumuz var. O soruyu da beraber ekranları baş arkadaşlarımıza yapalım. Tonguçum, aşağıdaki altı cili sözcüklerden hangisinin kökü yanlış gösterilmiştir? diyor. İnsana yaptığı işlere göre değer verilir. Hım. Şimdi işler sözcüğünün kökü iş olabilir. İş. Evet. Bu doğru
6:53 verilmiş. Kitap mutluluğun sihirli anahtarıdır. Sihirden sihirli. Bu da mantıklı. Eve giderken balıkçıya da uğrayacak. Balıkçıya. Balıkçının kökü bal olabilir mi? Balık da lezzetli, bal da lezzetli. Hocam çok doğru söylüyorsun ama balıkla balın alakası yok. arı balığı yapıyor. Balık ise denizlerde yaşıyor. Kel alaka yani hatta biz çok ballı insanlara, çok şanslı insanlara e ballısın deriz ama ya bununla hiçbir alakası yok. Dolayısıyla dolayısıyla balıkla bal arasında hiçbir bağlantı olmadığı için bu yanlış gösterilmiş. Bunun kökü balık olması lazımdı. İki arkadaş uzun süren kırgınlığın ardından barışı. Kırmaktan kırgınlık olabiliyor. Bu da yine doğru. Kırmaktan kırgınlık, kızmaktan kızgınlık, gezmekten gezginlik, yormaktan yorgunluk. Başka ne diyebiliriz? Vurmaktan vurgun. Harikasın. Vurmaktan vurgun, saymaktan saygın. Bunların hepsi gın eki alıyor.
7:38 Dolayısıyla buradaki kökü yine doğru gösterilmiş. Dolayısıyla cevabımız Ceyhan seçeneğinde balıkçının kökü bal değil balık olacaktı Tongçuğum. Şimdi gelelim yapım ekine. Yeni sözcükler türeten ektir. Yeni sözcükler yapıyor yani. Şimdi kalem burada az önce göstermiştik. Kalem burada. Kalemden kalemlik dediğimizde bak kelimenin anlamı değişiyor. Kalem başka şey, kalemlik başka şey. Dolayısıyla kalemden kalemlik olduğu zaman yapım eki oluyor. Ama kalemden kalemler deseydi o çekim eki oluyor. Çünkü o nerede çokluk? Orada lerler. Lerler eki olduğu için biz buna çekim eki diyoruz. Ama kalemden kalemlik olduğu zaman bu gördüğün gibi ne oldu? Yapım eki oldu. Amama çok kaleminiz varmış hocam. Evet doğru. Hatta bak burada da kalemler var. Öğrencilerimize güzel güzel videolar, resimler hazırlayabilmek için kalemleri gerçekten hatta burada da göstereyim. Şöyle hava atmak gibi olacak ama yapacak bir şey yok. Bunların hepsi bizim kalemlerimiz. Öğrencilerimiz için. Buraya koyuyorum. Şöyle ve dersimize
8:25 devam ediyoruz. Kalemden kalemlik, kitaptan kitaplık. Bak kitap başka şey. Bak kitap bu. Kitaplığı gösteremiyorum tabii şimdi burayı gösteremem ama kitaplıkta bir ne olduğunu biliyoruz. Başka bir şey yani. Postadan postacı mesela. Posta nedir? Posta nedir hocam? Yani kargo demek istiyor. Eskiden tabii ki zarflarla mektuplar geliyordu. Şimdi elektronik posta var ama posta bize gelen kargolar. Kargodan kargocu desek daha iyi aklına kalır. Posta kelimesi birazcık da bizde geri kaldı. Ge kaldı. Şimdi buraya bakalım. Bazı yapım eklerine bakalım. Şimdi miniden minicik, dardan daracık dediğimizde bu cık eki yapım eki mesela gelinden gelincik, beyinden beyincik ya da lık eki. Anneden annelik, kötüden kötülük. İşte az önce söylediğimiz gibi kitaptan kitaplık. Ama bu soyut anlam katmadı. Ne yaptı? Somut anlam kattı. Onu hatta şöyle silelim burayı. Onu buraya yazacağız. Çamaşırdan çamaşırlık,
9:10 samandan samanlık, bayramdan bayramlık, kitaptan kitaplık dediğimizde böyle oluyor. Ama soyut anlam olarak mesela insandan insanlık dediğimizde soyut anlam oluyor. Bakandan bakanlık, kaymakamdan kaymakamlık. Bunlar da yine rütbe makam ismi katıyor. Bak alet, elbise, araç, gereçe, yer ismi katıyor. Çamaşırlık, samanlık, bayramlık, kalemlik. Harikasın. Kalemden kalemlik yine yapım eki oluyor. İtfaiyeden itfaiyeci, pazardan pazarcı, rekabetten rekabetçi, kinden kinci. Bunlar hep c eki yapım eki oluyor. Türkten Türkçe, Azeriden Azeri, Araptan Arapça. Harikasın. Hemen yazıyorum. Araptan Arapça. İşte İngilizden İngilizce. Fransızdan Fransızca. Bunlar hep yım eki bence, sence, soyca, bana göre, sana göre anlam kattığı için bu da yine benzerlik, eelik
9:55 anlamı katıyor. Şimdi gelelim çekim eklerine. Çekim ekleri sözcüğe yeni bir yapı kazandırmıyor. Yeni bir anlam kazandırmıyor. Sadece yeni görevler östermesini sa kalemle kalemler neredeyse aynı anlamda. Yani kalem deyince de aklında kalem canlanıyor. Kalemler deyince de bak bunu şöyle daha net anlatayım sana. Kalem örneğini verdik ama başka bir örnek daha vereyim. Mesela göz kelimesi. Göz dediğinde aklına ne gelir? Böyle bir göz gelir değil mi? Gözler deyince bak gözler deyince çekim eki aldığında yine gözler gelir aklına. Farklı farklı renkte gözler gelir. Ama gözden gözlük dediğinde bu yapım eki olduğu için bu sefer zihninde başka bir şey canlanır. Anlaştık mı? Veyahut da gözlük eee gözlükler diyelim mesela. Şimdi yapım eki almış oluyor ama gözlükler deyince yine gözlükler canlandığı için buradaki ler eki yine çekim eki olmuş
10:41 oluyor. Ama gözlükten gözlükçü dersen bu işte yapım eki oluyor. Niye? Çünkü bu sefer bir meslek canlanıyor zihninde bak. Gözlük satan bir yer canlanıyor. Anlaştık mı? Şimdi o zaman burada altını maviyle çizdiğim ler eki çekim eki. Bak göz gözler gözlük gözlükler. Lerler çekim eki ama gözden gözlük bak bu yapım eki. Gözlükten gözlükçü. Bak bunlar yapım eki. Yani şu altını kırmızıyla kalınca belirttiğim şeyler yapım eki. Lük çü yapım eki ama ler eki çekim eki. Niye? Göz gözler diyorsun zihninde hep göz canlanıyor. Gözlük gözlükler diyorsun zihninde hep gözlükler canlanıyor. Ama gözden gözlüğe geçtiğinde ya da gözlükten gözlükçüye geçtiğinde anlam değişiyor. Bu altını kırmızı çiziklerim yapım eki oluyor. Tongç ev evde mesela bunlar da yine
11:28 çekim eki. Şimdi çekim eklerinin çeşitleri var. İşte hal ekleri, iyelik ekleri. Biz bunların detayına girmiyoruz. Sadece şimdi neler olduğunu şöyle bir gösterelim sana. Kalemi sevdim. Mesela burada ilgi anlamı katmış. Kaleme ilgim var. Mesela burada yönelme anlamı katmış. Kalemde uç kalmamış. Bulunma anlamı katmış. Kalemden memnunum. Ayrılma çıkma anlamı katmış. Bunlar hep gördüğün gibi i dden hal ekleri oluyor. Ama bunların şu an sadece sen çekim eki olduğunu bile yeterli. Kalem kaleme kalemde kalemden dediğinde hep aklına kalem geliyor. Dolayısıyla bunlar hep çekim eki. Arabam arabası arabamız arabaları araban. Arabanın zinde bir varlığa kime ait olduğunu bildiren ekler oluyor. Bu nesnelerin sahiplerini belirtiyor. Arabam deyince kimin arabası? Sizin arabanız hocam. Bak arabam deyince benim arabam. Peki araban deyince benim arabam hocam. Ah
12:13 bak bu sefer araban deyince senin arabandan bahsediyoruz. Arabam benim arabam araban senin araban. Arabanız sizin arabanız. Yani dolayısıyla buradaki m sı mız leri n nız ekleri hep benim işte senin onun sizin bizim onların anlamları katıyor kelime. Şimdi bazı ekler isimlere çokluk anlamı katıyor. Asker askerler bizim askerimiz kahraman askerimiz burada lerler eki alarak çoğul olmuş oluyor. Öğrenci öğrenciler. Bak çokluk eki. Bilgisayar, bilgisayarlar, kalem, kalemler dediğimizde lerler eki oluyor. Yani nerede çokluk var orada lerler eki var diyebiliriz. Şimdi fiillere de çekimkleri gelebiliyor. Yazdı, yazmış, yazıyor, yazacak, yazar dediğimizde
12:58 yazmak fiilini geçmiş zamanda, şimdiki zamanda, gelecek zamanda, geniş zamanda kullanmış oluyoruz. Şimdi gel bakalım. Altı çizili sözcüklerden hangisinin aldığı ek sözcüğün anlamını değiştirmemiştir diyor. Beraber bakalım. Otobüs durakta bekleyen yolcuları almadan gitti. Yoldan yolcu anlamı değişmiş mi Tonguçum? Değişmiş hocam. Harika bu. Değişmiş. O zaman bunu eliyorum çünkü değiştirmemiştir soruyor bize. Bayramda marketlerdeki ürünler ucuzladı. Ucuzdan ucuzlamak. Bak bu da anlamını değiştirmiş. Kapıya sıkışan parmağım morarif şişti. Bak parmak parmağım benim parmağım demek istiyor. Dolayısıyla bu çekim eki oluyor. Bu anlamını değiştirmemiş. Cevabımız C gibi. Otobüste neredeyse herkesin kulağında kulaklık takılıydı. Kulaktan kulaklık. Bak bu da yine yapım eki anlamı değişmiş. Kulaktan kulaklık anlam değişmiş. Ucuzdan ucuzlamak anlam
13:44 değişmiş. Yoldan yolcu anlam değişmiş. Ama parmak parmağım benim parmağım. Bu çekim eki oluyor. O yüzden cevabımız C seçeneği. Hadi bakalım dersimizi bitirdik. Sizler 5'ten 6'ya kitabınızdan güzel güzel devlerinizi yapıyorsunuz. Yarın da harika bir şekilde güneş sistem ve tutulmalar konusunu öğreneceğiz. Hadi bakalım ödülü sorumuzu yapın. Yorumlara yollayın arkadaşlar. Torkuş var kan düşenme. Hadi çalış hazırlık yap. Şimdiden bu sorulara cevap sınavda yapma. [Müzik]
