Selçuklularda Levirat Evliliği Nasıl Yapılıyordu? | Prof. Dr. Haşim Şahin

0:00 Son dönemde yapılan eee tarih çalışmalarında iklimin eee tarihin seyrini nasıl değiştirdiği, doğal afetlerin ki biliyorsunuz bir salgın döneminden de geçiyoruz. Yani salgın hastalıkların ya da doğal afetlerin insanlık tarihini, pek çok devletin tarihini nasıl depremlerin nasıl değiştirdiği, şekillendirdiği son dönemde yapılan çalışmalar da çok net bir şekilde ortaya çıkıyor. Bu önemli. Yani eee tarihi şekillendiren eee sadece siyasi iktidarlar değil. Siyasi iktidarların gücü ya da savaşlarda elde ettikleri başarılar değil. Elbette bu çok önemli. Eee ama aynı zamanda eee farklı unsurlar bugüne kadar çalışılmayan alternatif tarih unsurları da tarihin seyrini,

0:47 devletlerin ve medeniyetlerin seyrini ciddi anlamda değiştiriyor. Cen'de tekrar geri >> bu şey araya gireyim müsaadenle. Bu iklim değişikliği olduğunu söylüyor. Clothen bunu dillendiriyor. Yani Selçuk'un cende inişini yani kuzeyden daha güneye inme sebebini kuzeydeki fazla iklimin soğuk bir hale gelmesi. >> Ben onunla ilgili bir kitap okumuştum. Türkçeye tercüme edilmedi de. >> Kayd kayıp aydınlanmad >> onda da var da şu an ismini hatırlayamadım. Yani bizim Ortadoğu Enstitüsünden alıp okumuştum. O iklim ve deve üzerine o coğrafyayı içeren bir kitaptı. çok da eee ufuk açıcı bir kitaptı benim açımdan. Cen'de geri dönecek olursak şimdi Selçuk Bey Müslüman oldu. Devlet farklı bir çehreye büründü ve aile eee artık İslam'ın uç

1:33 bölgesindeki temsilcisi. Ama eee Selçukluların asıl kurucusu olan Tuğrul ve Çağrı Beylerin babası Mikail Bey ailenin ilk şehidi olma özelliğini taşıyor değil mi? Biraz ondan bahsedelim mi? >> 900'lerin sonu aslında bak tam tarihi bilemiyoruz. Eee, Mikail hakkında bilgilerimiz çok kıt. Bildiğimiz tek şey, eee, 900'lü yılların, o da tahminen söylüyoruz, 900'lü yılların sonunda babası tarafından gönderilmiş olduğu bir sefer sırasında şehit oldu. Ki bu seferden sonra henüz eee, çocuk yaşlarda olan iki tane oğlu var. Tuğrul ve Çağrı. eee ki Tuğrul'un 992 995 pardon 990 993 olarak kabul edilirdi. Fakat hicri tarih üzerinden gittiğinizde işte hicri miladi

2:20 karşılığını eee denkleştirdiğinizde 993995 olması gerektiği ortaya çıkıyor. Yani çağrıni daha büyüktür. Herkes Tuğrulu'u daha büyük zanneder ama Çağrı daha büyüktür. 993 yılında e Çağrı'ın 995 yılında da Tuğrul'un doğmuş olduğu gerçeği var. Ve eee iki kardeş yetim kalıyor babalarının vefatından sonra. Anneleri de eee amcaları olan Yusuf Ynalla evleniyor. Devlet oradan da İbrahim Yal Selçukluların o ilginç belki bugünün insanı eee anlamlandırmakta zorlanabilir ama eee Selçuklu döneminde eee hem Selçuklularda hem de o dönemdeki Türk devletleri arasında Leviratus geleneği çok yaygın. eee Selçuklular

3:08 bunu fazlasıyla uyguluyorlar. Birkaç örneği ben söyleyeyim. Hem de Cihan hocamı biraz soluklandırmış olayım. Mesela ilk evliliklerden bir tanesi eee Cihan'ın söylediği eee Mikail Bey'in eşiyle eee İbrahim İnal'ın babası olan Yusuf İnal'ın evliliği. E sonrasında devamı var. Mesela e Çağrı Bey vefat ettiği zaman onun eşlerinden birisiyle Tuğrul Bey evlenecek. Süleyman'ın annesiyle evlenecek. Çağrı Bey'in oğullarından. Tuğrul Bey'in çocuğu yok. Onu konuşuruz. Eee sonrasında Terken Hatun'un benzer bir evlilik yapma teşebbüsü var. Biraz siyasi olmakla birlikte >> eee Melikşah'ın kardeşi tutuşla bir evliliği söz konusu ve daha benzerleri

3:55 de var. >> Hatta şey Alparslan eee yaralandıktan sonra şimdi 19 Kasım'da yaralanıyor. 24 Kasım'da ölüyor Alpan. O süreçte eşi seferinin de abi kavurtla evlenmesini vasiyet ediyor. >> Evet. >> O gerçekleşen >> yani dolayısıyla bu bugüne dediğimiz gibi biraz tuhaf farklı gelebilir. Bu örf çok yaşayan bir şey değil ama bu Selçuklular döneminde Leviratus geleneği sıklıkla uygulanan bir topluluk aslında bakıldığında yani çölde yaşayan bir topluluktan bahsediyorsunuz. eee, iki tane çocuğu var o kadının ve o kadının bir korumaya ihtiyacı var şeyden evvel eee o çocukların korumaya ihtiyacı var ve bunu kardeşle siz eee bir şekilde çözüyorsunuz. Kardeşle evlilik yaptırarak çözüyorsunuz. Eee, şu anki dediğimiz gibi kafa yapısıyla çok anlaşılabilir bir şey değil ama o dönem

4:41 şartlarında ki biz hani biliyorsun tarih bölümünde ilk bize öğretilen şey nedir? bir olay geçtiği dönemin şartlarında değerlendirilir. >> Tabii kendi zamanında ve zemininde değerlendiril >> değerlendirilir. Oraya gittiğinizde gerçekten hani empati dediğimiz modern deyimiyle yaptığınızda çok anlaşılabilir bir şey olduğunu anlıyorsunuz. Yeah.