0:07 Değerli arkadaşlarım hepinize merhabalar. Ben tarih öğretmeni Gökhan Öz. 2026 Kamu personeli seçme sınavı öncesinde genel tekrar videolarımızla sizlerle beraberiz. Sizler Ramazan Yetkin hocamın video serisini bitirdiniz ve şimdi beraber genel tekrarları yapacağız. Tekerrür serimizle birlikte. Tabii ki başlamadan önce kısaca kendimi tanıtmak istiyorum. E ben 1990 Ankara doğumluyum ve Gazi Üniversitesi mezunuyum. Eee yaklaşık 11 12 yıldır tarih öğretmenliği yapıyorum ve son 5 senedir de Ramazan Yetkin hocamla birlikte çalışıyorum. Kendisi sağ olsun eee bizlere oldukça yardımcı oldu ve eee sizlerle buluşmamızı da sağladı. Şimdi ne yapacağız arkadaşlar? Beraber çok
0:53 güzel bir tekrar yapacağız. Çok fazla sorunuz var. Biliyorum nasıl ilerleyeceğiz, ne yapacağız. Bana da özellikle Instagram'dan çok fazla soru geliyordu. Eee, "Hocam genel tekrarları nasıl yapacağız? Hocam ben öğrendim ama unuttum gibi çok fazla soru geliyor. Şimdi onlar hakkında sizlere biraz da bilgi vermek istiyorum. Öncelikle arkadaşlar, unutmak çok doğal bir şey. İnsan unutması neyi gösteriyor? Aslında bir şeyi öğrendiğini gösteriyor. Öğrendiğiniz şeyi, bildiğiniz şeyi unutabilirsiniz. Sonrasında ne yapacaksınız? Hatırlayacaksınız. Önemli olan hatırlayabilmeniz ve biz bu videolarla sizlere inşallah o öğrendiğiniz şeyleri hatırlatacağız. Hiç merak etmeyin. Onun dışında nasıl bir yol izleyeceğiz derseniz öncelikle
1:39 arkadaşlar dersimizi slayttan işleyeceğiz. Ama ben size bir güzellik yapmak istedim. Nasıl bir güzellik? Eee bir PDF hazırlamayacağım sizin için ya da ekstra bunu takip etmek için şu kitabı alın demeyeceğim. Nereden hazırladım? Şu gördüğünüz slaytları arkadaşlar Ramazan Yetkin hocamın video ders defterinden hazırladım. Yani Ramazan hocamın video ders defterinin elinde olan herkes bu slaytları rahatlıkla takip edebilecektir. O yüzden burada problem yaşamayacağız. Peki arkanızdakiler ne derseniz burada Tekerrür genel tekrar kamp kitabımız var. Çıktı çıkıyor kitabımız var. Önceki adı arşivdi. Ufak bir aksaklıktan dolayı ismi değişti arkadaşlar. Ve Ramazan
2:24 Yetkin hocamın da denemesi var. Şimdi bu Tekerrür kitabından kısaca bahsetmek istiyorum. Ramazan Yetkin hocam biliyorsunuz ki videolarında ne yaptı? Her videonun sonunda kırmızı kalemi eline aldı ve önemli gördüğü yerleri işaretledi. İşte Ramazan hocamın bu önemli gördüğü yerler bizim kitabımızın burasında ve burasında aynı şekilde birebir bulunuyor ve orta kısımlarda ise her sayfada 6 soru olacak şekilde Ramazan hocamın yine önemli gördüğü konuların soruları mevcut. Bunların hepsi arkadaşlar şuradaki kare kodta video çözümlü olacak. Olacak diyorum. Neden olacak diyorum? Çünkü siz bu videoyu eee bu cuma izlerseniz yani ilk izleyenlerde olursanız eee daha
3:11 tamamının çekilmediğini göreceksiniz. Neden tamamı çekilmedi hocam derseniz de biz şey yaptık arkadaşlar. Dedik ki eee kitabı ilk çıktığında alanlar eee bir ayrıcalık olsun imzalı gönderelim dedik ve eee bir imza kampanyası başlattık. Bu imza kampanyası sonucunda eee biliyorsunuz ki benim.com eee ufak bir çöktü. Eee siteyi çökerttiniz. Teşekkür ederiz. Ve iki gün içinde 20.000in üzerinde sipariş geldi arkadaşlar. Yani gerçekten ilginiz için teşekkür ederiz. Ve biz bunun sonucunda yaklaşık 14 gün boyunca aralıksız sabah 7 gece 121 imza atmak zorunda kaldık. Eee tabii ki çok
3:57 güzeldi bu. Çok yorucuydu. Şu an sağ kolum hala tutmuyor ama çok yorucuydu. Çok güzeldi. Eee, hala mesajlar geliyor. Hocam, eee, benim kitabım neden imzasız geldi diye. Şöyle söyleyeyim. 2122 Şubat'ın sonrasında sipariş verenlere maalesef imzalı gönderme imkanımız yoktu. Ama tabii ki ilerleyen zamanlarda yine imzalı kitaplarımızı çıkarırız ya da imzasız kitaplarda da sizlerin şehirlerine geliriz. Orada inşallah beraber eee imzalarız yüz yüze daha da güzel olur. Şehirlerinize geliriz derken şu an şeyi çok merak ediyorum. Eee Nazım hocam eee acaba bizleri nereden izliyorsunuz? Şu an sizden ricam videoyu bir durduralım. Hangi şehirden bizi izliyorsanız bir yazın. Ben de tek
4:42 hepsini okuyacağım. Bakalım en çok nerede izleniyoruz. Bu arada tabii ki bir sürprizi de açıklamış olduk. Nazım hocam dedim ve Nazım Yaşar kardeşim de bizlerle beraber. Onu tabii ki burada sah şeye tahtaya almıyorum. Eee [kahkaha] neden izlenmeler düşmedi? Şaka yapıyorum. Tabii ki arkadaşlar gerçekten o kadar çok sevmişler ki Nazım Seni eee biz de çok seviyoruz kendisini. Kendisi bizim her şeyimiz. Ve kamera arkasında da Murat var. Murat da yine bizim için çok önemli bir kardeşimiz. İkiniz de hoş geldiniz. İkinizin de emekleri için çok çok teşekkür ediyorum. İyi ki varsınız diyorum. Şimdi ne yapıyoruz? Ben konuyu anlatıyorum. Sonra size diyorum ki arkadaşlar tekerrürün ilk 1ci video, 2ci video, 3ünc video testlerini açıyorsunuz ve çözüyorsunuz diyorum. Tekerrürden
5:30 sizleri ödevlendiriyorum ve tekerrürü çözünce artık konunun iyice oturduğunu görüyorsunuz. Ramazan hocamın önem verdiği yerleri, benim anlattığım yerleri ne kadar rahat yaptığınızı görüyorsunuz. Konular bitiyor. Sonrasında çıktı çıkıyor kitabımızdan. Ne yapıyorsunuz? Önce ÖSYM'nin çıkmış soruları var bir tarafta. Diğer tarafta da çıkabilecek benzeri muadili sorular var. Eşdeğer sorular var. Onları çözüyorsunuz. Ve hemen arkasından da yine Ramazan Yetkin hocamın 657 denemesini çözüyorsunuz ve artık sınava hazır bir hale geliyorsunuz. Merak etmeyin sınav başladığında bir kulağınızda Ramazan Yetkin hocam bir kulağınızda ben olacağım ve soruların cevaplarını inşallah sizlere
6:15 söyleyeceğiz. Rahat olun, merak etmeyin. İnşallah en kolay dersiniz tarih olacak diyorum. Ve arkadaşlar hemen programımızdan bahsetmek istiyorum. Kaç videomuz olacak? 9 videomuz. 9 gün. İlk videomuz yani ilk günde İslamiyet öncesinde Türk devletlerini göreceğiz. Sonra Türk İslam Devletleri ve Türkiye Selçuklu Devleti. Arkasından Osmanlı Devleti Kültür Medeniyeti. Sonra 4üncü gün Osmanlı kuruluş yükselme, duraklama ve gerileme. 5 gün ise Osmanlı Devleti dağılma dönemi. Hemen arkasından 6. günde ne yapacağız arkadaşlar? Eee, Osmanlı Devleti'ni bitireceğiz ve yani Osmanlı Devleti'ni bitireceğiz demeyelim de Trablus Karp Savaşı ile beraber neye
7:00 geçeceğiz? İnkılap tarihine geçeceğiz. Milli mücadele, muharebel dönemine kadar tek videoda işleyeceğiz. Sonrasında Atatürk'ün hayatından başlayacağız. Cumhuriyet dönemi kültür medeniti bitireceğiz. 8 ve 9. günde ise neyi göreceğiz? Çağdaş Türk ve dünya tarihini göreceğiz. Hocam bu videoları kimler izleyebilir sorusunun cevabı ise bu videoyu KPSS, AGS, EKPSS, lisans, ön lisans, ortaöğretim herkes izleyebilir. Tarihte konular aynı, tarihte soru tarzları aynı. Hiçbir fark yok. O yüzden kesinlikle bu videoları herkes izleyebilir. Eee, onun dışında tabii ki çok fazla sorular geliyor. Soruları ben
7:46 hatırladıkça yine sizlere videonun içinde cevaplandıracağım. Bir avantajımız da bu aslında. Eee, bana Instagram'dan çok fazla soru geliyor ve ben aslında sizin nelere takıldığınızı çok iyi biliyorum. Nerelerde problem yaşadığınızı çok iyi biliyorum. Onları konu geldikçe size anlatacağım ve o problemleri de çözeceğiz. Ortadan kaldıracağız. Bol bol soru çözeceğiz. Merak etmeyin bu videolar da bittikten sonra diyorum ve o zaman ne diyelim Nazım? Hanımefendiler, beyefendiler. Hazırsanız başlıyoruz. Evet arkadaşlar şimdi geldik Türk adının anlamlarıyla başlıyoruz. İslamiyet öncesi Türk tarihindeyiz. Önce siyasi tarihi işleyeceğiz. Hemen arkasından da kültür medeniyet kısmını işleyeceğiz. Ama video ders defteriyle kronolojik
8:33 olarak uyumlu gideceğiz. Ondan yana bir problem yok. Ancak bazı yerleri göremeyeceksiniz burada. Çünkü bu bir genel tekrar. Lütfen dikkat edelim. Bu bir konu anlatımı. Detaylı konu anlatımı videosu değil. Detaylı bir genel tekrar videosu. Bazı yerleri kırptığımı göreceksiniz. Oralara hiç takılmayın. Evet. Bakalım Türk adının anlamlarına. Vanberi'ye göre türemek. Dorfer'e göre devlete bağlı halk. Kaşkarlı Mahmut'un divanı Lügati Türk adlı eserinde ne anlama geliyor? olgunluk çağı anlamına geliyor. İran kaynaklarında güzel insan, Çin kaynaklarında mifer. Bence bu da önemli. Ziya Gökalbe'e göre ise kanun ve nizam sahibi töreli anlamına geliyor. Yine bu da önemli karşımıza çıkabilir.
9:18 Lütfen dikkat edelim. Evet, Orta Asya kültür merkezlerine bir bakalım. Anav Orta Asya'nın en eski kültür merkezi. Bakın dikkat edin. Türk ya da işte Çinli şu bu demiyorum. Orta Asya'nın en eski kültür merkezi. Bu arada hocam kültür merkezi ne demek de diyebilirsiniz. Şöyle düşünün. Mesela İç Anadolu'nun bir kültürü var. Karadeniz'in bir kültürü var. Doğu Anadolu'nun bir kültürü var. Batı Anadolu'nun bir kültürü var. Orta Asya'nın da bu şekilde bir bölgesinde ne görüyoruz? Anav kültürünü. Yani aslında en eski kültürünü geliyorum Afanesi'ya. Bu önemli. Neden? Çünkü Orta Asya'nın en eski Türk kültür merkezi. Yani Türklerin burada yaşadığına inanıyoruz. Tagar Orta
10:06 Asya'nın en gelişmiş kültür merkezi. Andronova Türklerin atalarının yaşadığı yine kültür merkezlerinden bir tanesi. Karasuk önemli. Neden? Çünkü demirin ilk işlendiği kültür merkezi demir ne renktir? kara siyah. O zaman karasuk demir. Aklımızda böyle kalabilir. Ve Kelteminar ise Orta Asya'da yerleşik yaşamın görüldüğü kültür merkezidir. Bunları da bilelim. Evet, geldik buraya. Sorularda karşımıza geliyor ve maalesef bazen karıştırıyoruz. Türk adı ilk defa Çin kaynaklarında geçer. Bundan yana problem yok. Bunu yapıyorsunuz ama en çok nerede karıştırıyoruz? Türkiye
10:52 deyince karıştırıyoruz. Türkiye adı ise ilk defa arkadaşlar Bizans kaynaklarında geçer ve bugünkü Anadolu için söylenmez. Neresi için söylenir? Orta Asya için söylenir. Daha ileri zamanlarda 13. yüzyıla, 12. yüzyıla geldiğimiz zaman ise Anadolu için Türkiye adı söylenmiştir. Ama lütfen şunu unutmayın. Türk adı ilk kez Çin kaynaklarında, Türkiye adı ilk kez Bizans kaynaklarında geçmiştir. Burası önemli. Şimdi Türkler Orta Asya'da dünyaya geldiler özellikle Ötüken merkezli böyle çoğalmaya başladılar ama orada kalmadılar. Dünyanın çeşitli yerlerine göç ettiler. Doğru mu? Sağ tarafa da gittiler doğuya, sola batıya da gittiler, kuzeye de
11:38 gittiler, güneye de gittiler, Avrupa'ya, Anadolu'ya, birçok yere gittiler. Peki neden gittiler? ve sonuçlarında ne oldu? Bunlara bir bakalım. Evet, kuraklık, kar fırtınaları, kıtlık yani aslında iklimle ilgili problemlerden dolayı Türkler göç etmek zorunda kaldı. Zaten ikinci öncülde bunu söylüyor. Çin ve özellikle Moğol baskısı yine bizi göçlere itti arkadaşlar. Yeni yerler görmek isteği Türklerdeki merak duygusu ve belki de en önemlisi neydi? Türk cihan hakimiyeti idealiydi, düşüncesiydi. Bunu lütfen unutmayalım. Türk göçlerinin en önemli sebeplerinden bir tanesi boylar arası mücadele. Boylar arası mücadeleler de
12:25 yine göçlere sebep olmuştur. Şimdi ben biliyorsunuz Ramazan Yetkin hocamın videolarının arasında, ana ders videolar arasında soru çözümleri yapıyorum. İzlemeyenler varsa oraya da bir göz atsın. Çok güzel sorularımız var orada. Orada eee şehzadeler arasındaki tat kavgalarının sonuçları ile ilgili bir soru var. Sonuçlarından birinde diyor ki göçler yaşanmıştır. Bakın tat kavgalarının sonucunda göçler yaşanmıştır arkadaşlar. Tat kavgası sonucunda göç yaşanmaz. Siz hiç eee tat kavgasını kaybettiği için ülkenin halkın bir kısmını alıp göç eden şehzade duydunuz mu? Duyamazsınız. Sizin düşündüğünüz, sandığınız şey aslında ne? Boylar arası mücadele sonucunda göç
13:11 yaşanmasıdır. Anlaştık mı? Bu dönemde ilk Türk devletlerinde boylararası mücadelede mücadeleyi kaybeden boy göç eder. Problem yok. Ama Osmanlı Devleti, Selçuklu Devleti gibi Türk devletlerini düşündüğümüzde özellikle şehzadeler arasında yaşanan tat kavgasının kaybedilmesi göçe sebep olmaz. Anlaştık mı? Var mı problem? Yok. Tamam. Devam ediyoruz. Hızla nüfus artışı, kaynakların tükenmesi. Özellikle bu dönemde geçimimizi neyle sağlıyoruz? Hayvancılıkla sağlıyoruz. Hayvanlar için otlaklar tükeniyor. Bu yüzden de yeni otlaklar bulabilmek için yine göç ediyoruz arkadaşlar. Sebeplerden birisi bu. Peki göçlerin sonuçları. Türk kültürü geniş alanlara yayıldı.
13:57 Türklerin din ve dil yapıları değişti. Türkler normalde hangi dine inanıyordu? gök tanrı dinine inanıyordu. Sonrasında Hristiyanlık Musevilik eee Müslümanlık, İslamiyet gibi birçok dinle tanıştılar. Onun dışında Türkçenin farklı lehçeleri ya da edebiyatçılar ağız diyorlar sanırım. Ağızları ortaya çıktı. Şöyle düşünün. Bugün Karadeniz'de konuşulan Türkçe ile Akdeniz'de konuşulan Türkçe aynı mı? Ya da Doğu Anadolu'da konuşulan Türkçeyle, Batı Anadolu'da konuşulan Türkçe aynı mı? Değil. Biz Nazım'la eee Ankara'da yaşıyoruz. Bizim Türkçelerimiz bile aynı değil arkadaşlar. İşte [kahkaha] bu yüzden de burada da Türkçenin farklı lehçeleri ortaya çıkmıştır diyebiliriz. Türk tarihini incelemek kolaylaşmış mıdır, zorlaşmış mıdır? Tabii ki
14:43 zorlaşmıştır ve yeni Türk devletleri kurulmuştur birçok bölgede. Evet. Şimdi geliyoruz artık eee beylik şeylere. Beylik demuluklara, boylara ve devletlere. Ve tabii ki tarihte bilinen ilk Türk boyu, ilk Türk topluluğu İskitler. Parantez içinde Sakalarla başlıyoruz. Önemli özelliklerine bakalım. İranlılar onlara Saka adını vermiş. Onun dışında nerede yaşadılar? Kırım bölgesinde yani Karadeniz'in kuzeyinde yaşadılar. En önemli özellikleri tarihte bilinen ilk Türk boyudur. Bilinen en önemli hükümdarı kimdir? Alper Tunga'dır arkadaşlar. Çok önemli unutmayalım. Alper Tunga'nın Pers hükümdarı ile yaşadığı mücadeleler
15:28 arkadaşlar neye konu olmuştur? İran destanı olan Şehname'ye konu olmuştur. Burada bize neyi sorabilir? Alper Tunga'ya bu destanda verilen ismi sorabilir. Neydi o isim? Afresia arkadaşlar. Bunu da lütfen unutmayalım. Burada bir kadın hükümdar var. Tarihte bilinen ilk kadın hükümdar kimdir? Tomrisatun. Direkt ismini de sorabilir mi bize? Sorabilir. Lütfen unutmayalım. ordusunda kadın savaşçıları var. Bu kadın savaşlara ne ad veriliyor? Amazon adı veriliyor. Tarihte atı ilk evcilleştiren kimdir diye bir soru gelirse cevabımız İskitler olacak. Unutmayın atı evcilleştirmişlerdir. Bu iki şeyde bize çok büyük katkı sağlamıştır. Bir göç etmede iki
16:16 savaşlarda çok büyük ayrıcalık sağlamıştır. Üzengiyi ilk defa kullanmışlardır diyor. Üzengi nedir sorusunun cevabını şu an resimde görüyorsunuz arkadaşlar. Evet bu gördüğünüz şey sayesinde ne oluyor? Atın üstüne basıp rahatça çıkabiliyoruz. E hocam yani ben koşup zıplayıp da çıkabilirim. O kadar da önemli bir şey değil. Asıl nerede önemli biliyorsunuz? Atın üstüne çıkarken değil. Mesela savaş esnasında eee atın üstünde gidiyorsunuz arkadaşlar. O üzengi varsa ayaklarınızı üzengiye sokuyorsunuz ve dört nala koşarken arkanızdan düşman gelirken bir anda ayağa kalkıp arkanızı dönüp ok atabiliyorsunuz. Ok atma deyince bir heyecanlandın. Evet. Bir gün Nazım atın
17:03 üstünde bir ok atarsam böyle geriye doğru videoyu çekelim arkadaşlarla paylaşalım olur mu? atıyorsun zaten. O atın üstüne giderken dört nala. Sen adamsın. Evet arkadaşlar o yüzden savaşlarda inanılmaz işimize yaramıştır üzengi. Hemen bir soru sormak istiyorum. İleride anlatacağım ama aşağı bir yorum yapın bakalım öğrenmiş misiniz? Bir görelim. Üzengiyi bulan kim? İskitler. Peki Üzengiyi Avrupa'ya taşıyan Türk devleti ya da Türk boyu kimdir? Hemen bir yorumlara yazalım bakalım. Ramazan hocanın dersinde kimlerin aklında kalmış, kimler hatırlıyor bir görelim. Evet, yazdınız, geldiniz. Tek bakacağım. Biraz sonra zaten anlatacağım. Maden
17:48 işlemeciliğinde ustalaştıkları için kendilerine ne adı verilmiş? Bozkur'ın kuyumcuları. Soruda direkt bu gelebilir. Maden işlemecinde ustalaştığı için kendilerine Bozkur'ın kuyumcuları unvanı verilen Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir? Cevap: İskitler. Şıklarda İskitler olmayabilir mi? olmayabilir. Ne olabilir? Sakalar olabilir. Lütfen buna da dikkat. İlk defa bal dikmişlerdir. Bal bal nedir arkadaşlar? Bakın bu çok önemli ve çok karıştırılıyor. Bal bal mezar taşıdır ama şey değil. Üstünde işte ne zaman öldüğü miltan önce 657 işte Nazım Yaşar eee Elfatiha o değil arkadaşlar. Nedir bal? Bal bal yani şöyle bir su şişesi gibi bir şey
18:34 düşünün. Bu boyutlarda bir heykeldir ve bu heykel nazım hayattayken kaç tane düşman öldürdüyse eee onun başına o sayıda o heykelden dikilir. Burada inanç nedir? İnanç şudur arkadaşlar. O heykeller, o balballar ahiret günü dirilecekler ve Nazım'ın hizmetkarı olacaklar. O zaman balbal dediğimiz şey neye kanıt gösterilir? Ahiret inancı. Şimdi geliyorum. Geçen bana bir soru geldi. İşte aslında o sorular çok işime yarayacak şu anda. Hocam siz İslamiyet öncesinde işte soru vermişsiniz. Hangileri ahiret inancına kanıt olarak gösterilir demişsiniz. İslamiyet şey ahiret İslamiyetle alakalı bir şeydir.
19:22 İslamiyet öncesinde ahiret olmaz diye bana bir yorum geldi arkadaşlar. Olur. Ahiret dediğimiz şey aslında İslamiyet öncesinde de Türk İslam devletlerinde de neyi gösteriyor bize? Öldükten sonra dirilmeyi, öldükten sonra yaşamı gösteriyor. Ya bunun adının ahiret olmasın ya da başka bir şey olmasının önemi yok. ÖSYM burada ahiret dili kullanıyor. Eee onun dışında kut anlayışı. Hocam İslamiyet öncesinde kut görülür. İslamiyet sonrasında kut diyemeyiz. Diyebiliriz arkadaşlar. Evet Allah'ın nasibi ve takdiri olarak değerlendiriyoruz. Ama ÖSYM bize soruda şunu diyebilir. İşte Osmanlı Devleti'nde işte Fatih Sultan Mehmet'in oğullarının hepsinin tahta hak iddia etmesi hangi anlayışla alakalıdır? Kut anlayışı. Evet, kut anlayışıyla alakalıdır. Yani
20:10 illa ÖSYM orada Allah'ın nasibi ve takdiri demek zorunda değil. Kut da diyebilir. Yani bunlara lütfen takılmayalım. Sorular da karşımıza gelebilir. O zaman bal ahiret inancına kanıt mıdır? Evet kanıttır arkadaşlar. İslamiyet öncesinde de biz buna ahiret diyeceğiz. Unutmayalım. Sanat eserlerinde hayvan üslubu kullanmışlardır. Neden? Çünkü günlük yaşantılarında sürekli neyle e bir iç içeler? Hayvanlarla iç içeler arkadaşlar. Hayvan avlıyorlar. Karınlarını hayvanla doyuruyorlar. Hayvancılık yapıyorlar. Geçimini onunla sağlıyorlar. Atla sürekli haşır neşirler. Eee zaten tarihte ilk evcilleştirilen hayvan at mı? Değil. Ne bilmiyorum. Köpek. Evet. Arkadaşlar tarihte ilk evcilleştiren hayvan bir
20:55 köpektir. Nazım ilk kez bir şey bilmiyorum dedi. İlginç. Evet geldik Asya Hun Devleti'ne. En önemli özelliği nedir? Tarihte bilinen ilk Türk devletidir. Kurucusu kimdir? Teoman başkenti yani merkezi ise Ötüken'dir. Ötüken'in bir adı daha mı vardı ya? Bir adı daha mı vardı? Nazım Bey analı bir şeydi sanki değil mi? Toprak [boğazını temizler] analı. Kopyada çektin ama neyse. Toprak ana ya da kutsal bölge diyoruz. Ötükene soruda karşımıza gelebilir. Lütfen bunu da unutmayalım. Evet. Eee Çinliler bugünkü Çin settini kimin saldırılarından korunmak için yapmıştır sorusunun cevabı Asya Hun
21:41 saldırılarından korunmak için. Unutmuyoruz. en önemli hükümdarı Metehan'dır. Metehan'ın olayını zaten yine Ramazan hocam anlattı ama belki Ramazan hocamdan dinlemeden direkt genel tekrara gelenler de olabilir. O yüzden bazı hikayeleri anlatacağım. Ama benim hikayelerim biraz şey tadında olacak arkadaşlar başında söyleyeceğim. Bir rivayete göre diyeceğim. O yüzden bana lütfen şey demeyin. Hocam böyle bir şey anlattığınız ama bu böyle bir şey yok demeyin. Ben arada kafanızı dağıtmak için küçük hikayeler anlatacağım arkadaşlar size. Burada mesela biliyorsunuz ki Teoman oğlu Mete Han'ı aslında eee Teoman biliyorsunuz Çinli bir prensesle evlenecek. Ondan sonra ondan da çocuğu olacak. Çinli prenses onun kanına girecek. O yüzden de Teoman
22:29 Metehan'ı ne yapacak? Yüeçilere esir olarak verecek. Sonra Meta Hançlerin elinden kurtulacak ve geri dönecek. Geri dönünce babası şok ama belli de demeyecek. Oğlum adamsın helal olsun sana. Diyecek eee 10.000 asker diyecek. 10.000 tane okçu asker verecek. Bu arada Mete Han'ın da eee bulduğu, kullandığı bir ok var. Ne bu okun özelliği? Islıklı ok. Eee askerlerine talim verecek. Bu ıslıklı oku sık sık kullanacak ve bu talimlerden birinde askerlerinden kesin itaat isteyecek. diyecek ki ben okumu nereye atarsam siz de oraya atacaksınız. Sonra kendi atına çok sevdiği bir atına doğru oku atacak. Ama askerlerin birçoğu tereddütte kalıp o oku atmayacaklar. Teoman oku atmayan şey Metehan oku
23:15 atmayan askerleri ne yapacak? Orada öldürtecek. Sonra eşlerinden birisi olan Çinli bir eee eşini ne yapacak? Yine ok atacak ve öldürtecek. Yani artık kurtulmak istiyordu. Muhtemelen askerleri atacak ve en sona bir av esnasında babası Teoman'a bir ok atılması emrini verecek ve askerlere oku atacak. Böylelikle Teoman ölecek. Mete Han da ne yapmış olacak? Tahta çıkmış olacak. Metehan çok önemli bir isimdir arkadaşlar. Neden? Çünkü Türk tarihinin ilk düzenli ordusu Metehan döneminde kurulmuştur. Bu orduya biz ne ad veriyoruz? Onluk sistem değil mi? Orduda onluk sistem. Yine Orta Asya'da yaşayan Türk kavimleri ilk defa kimin döneminde
24:00 tamamıyla tek bir bayrak altında toplanacak? Metehan döneminde. Böylelikle Metahan ne yapmış olacak? Orta Asya Türk siyasi birliğini sağlayan ilk hükümdar olmuş olacak. Bunu da unutmayın. Yine sorularda karşımıza çıkabilir diyoruz arkadaşlar. Sonra e bu tunguzlar arkadaşlar Moğolların bir kolu olan Moğolasılı Tunguzlar e Mete Han'dan bir gün ne yapacak? Çok sevdiği bir atını isteyecekler. Mete Han verecek. Ondan sonra yine eşlerinden birini isteyecek ama bunu eee esir almak için, tutsak olmak için başka bir anlamda düşünmeyin. İsteyecekler. Mete Han ona da okey diyecek. Ama Metehan'dan toprak istedikleri zaman Metehan toprak devletin temeli ve köküdür. milletin
24:46 malıdır diyecek arkadaşlar ve kesinlikle vermeyecek. Böylelikle de vatan sevgisinden bahsetmiş olacak tarihte ilk kez Metehan. Bunu da unutmayalım. Evet. Daha sonra bu söz önemli. Soruda karşımıza direkt gelebilir ve ne olduğunu gösterir bize. Batıda yüçleri göğün yardımıyla askerlerimizi üstün yetenekleri ve dayanıklı atlarımızın gücüyle yendim. Sonra Türkçe konuşan ve Türk soyundan gelen 26 Türk boyunu bir bayrak altında topladım. Yer çekebilen tüm kavimler tek bir aile gibi birleştiler. Hepsi Hun oldular. O zaman ne yapmış burada arkadaşlar Mete Han? Türk siyasi birliğini sağlamış. Hepsi hun oldular diyor. Türk kavimlerini birleştirdim. Hepsi hun oldu diyor. O
25:32 zaman siyasi birlik sağlanmış. Onluk sistemi bulduğundan bahsettim. Çin'e sürekli akınlar düzenleyecek. Çin'i mağlup edecek ama Çin'e asla yerleşmeyecek. Neden yerleşmeyecek? Asimile olmamak için yerleşmeyecek. Arkadaşlar Mete'den sonra Kyok başa geçecek ve Çinli bir prenseslerinecek. Sonra tabii ki Çinli prenseslerin entrikaları ve saraya soktukları ya da saray demeyelim de eee Hun ülkesinin içine soktukları ajanlar sayesinde devlet arkadaşlar parçalanacak ve yavaş yavaş dağılacak. İkiye ayrılacak. Daha sonra bir e önemli bir isim var. Kim bu isim arkadaşlar? Çiçi. Kardeşi Hoanye. Abisi Çiçi diyecek ki, "Abi gel Çin
26:17 esareti altına girelim. Eee, Çinlilerle beraber yaşayalım diyecek. O da ne diyecek arkadaşlar?" "Boyun eğmeyeceğiz diyecek arkadaşlar. Zira öteden beri Türkler kuvveti takdir eder. Tabi olmayı yani başkasının esareti altına girmeyi hakir görürler. Savaşçı süvari hayatımız sayesinde adı yabancıla titreten bir millet olduk. Biz ölsek de kahramanlığımızın şağını yaşayacak. Çocuklarımız ve torunlarımız öteki kavimlerin efendisi olacak. Sonra da asıl Hohanye'e cevabı aşağıda. İstiklali feda etmeyi gülünç ve utanç verici bulurum. Diyecek Hohanye'in yaptığı bu teklifi alçaklık olarak nitelendirecek. O yüzden de vatan sevgisinden ilk bahseden Mete Han ama tarihte ilk Türk
27:02 milliyetçisi olarak kabul edilen kişi birçok kaynakta Çiçid'dir arkadaşlar. Bunu da lütfen unutmayalım. Sonra devlet dediğim gibi ikiye ayrılmıştı. Eee ve Çin esareti altına girmek zorunda kalmıştı. Ancak Çin esaretini kabul etmeyen bir isim çıktı ortaya. Kim bu isim? Balamir arkadaşlar. kendisi Kuzey Hun lideri ve yanına aldığı 200.000 kişiyle doğudan batıya doğru büyük bir göç hareketi başlattı. Bu göç hareketinin de önünde bizim barbar dediğimiz kavimler var. Barbar ne demek? Savaşçı, kavgacı, böyle korkusuz, psikopat topluluklar ve Türkleri o dönemde Asya Hunu bir hayal edin ki
27:49 arkadaşlar bu eee kavimler kimler var? Gepitler var. Vandallar, Saksonlar, Frenkler, Gotlar, Ostrogotlar gibi birçok barbar kavim Asya Hun'un geldiğini görünce bakın şuradan doğudan geliyor Asya Hun. Batıya doğru neye başlayacaklar? Bir göç hareketine başlayacaklar. Bu arada batıda yollarının üstünde kim var? Roma İmparatorluğu var arkadaşlar. Ve bu göç hareketinin hemen sonunda böyle bir harita karşımıza çıkacak. Roma İmparatorluğu ikiye bölünmüş. Batı Roma ve Doğu Roma. Doğu Roma'nın adı ne olacak? Bizans olacak. Batı Roma kısa bir süre sonra yıkılacak ve Avrupa'da büyük ve güçlü bir devlet kurulacak. Kim bu devlet? Avrupa Hun Devleti. Kavimler
28:37 göçünün sonuçlarına bir bakalım arkadaşlar. Roma İmparatoru ikiye ayrıldı dedik. Avrupa Hun Devleti kuruldu dedik. Avrupa'da feodalite ortaya çıkmıştır. Nazım feodalite nedir? Derebeylik. Derebeylik nedir? feodality öğrencilerin en çok eee bu şekilde cevap verdiği soru. Yani ne zaman sorsam feodalite nedir diye derekleniyor arkadaşlar. Feodalite Orta Çağ Avrupa'sında ortaya çıkmış toprağa dayalı bir sistemdir. Bir yönetim biçimidir. Şimdi mesela günümüzde eee neye dayalı bir yönetimimiz var? Oy değil mi? kimin oyu daha çoksa o ülkede iktidar oluyor. O dönemde ise kimin toprağı daha çoksa ülke yönetiminde onun
29:25 sözü daha çok geçiyor. Ve biz bu rejime, biz bu yönetim biçimine feodalite ya da diğer adıyla derebeylik diyoruz arkadaşlar. Bu derebeylerin yıkılmaz diye düşünülen şatoları var. Bunların emirlerinde çalışan köleleri var arkadaşlar. Peki bu yıkılmaz denilen şatoları yıkılabileceğini kanıtlayan tarihek Türk kimdir? Evet nazımdan çok saçma bir cevap geldi. Söylemeyeceğim ki belki o cevabı verecekti. Dur ha söyle söyle. Geçti geçti. Evet. Size bir soru. Bu Avrupalı devletlerin şeylerin e feodal beylerin o yıkılamaz denilen şatolarının yıkılabileceğini
30:11 dünyaya kanıtlayan o büyük Türk kimdir? Hadi bakalım. Hayır, söyleme. Söyle. Geçti geçti. Sen hakkını kullanın. Yorumlara bir yazın. Şu Nazım'ı bir utandır arkadaşlar. Nazım Yaşar'ı utandırmanızı istiyorum. Yorumlara bekliyorum. Kimdir o Türk? Merak ettim. Bakalım kaç ne kadar kişi doğru cevaplayacak. Evet, kilise güçlenmiş ve skolastik düşünce ortaya çıkmıştır. Nedir skolastik düşünce? Kısaca Avrupa'daki Katolik kilisesinin yetkilerinin sınırsız olması. İstediğini dinden atabiliyor mu? Atabiliyor. İstediğini dini faaliyetlerden men edebiliyor. Cennetten arsa satabiliyor. Çok sınırsız yetkileri var. Ve bu skolastik düşünce de halkın düşünmesi, sanat yapması, edebiyat yapması,
30:58 eleştirmesi, bunların hepsi yasak. İşte genel olarak bu sisteme biz ne diyormuşuz? Skolastik düşünce diyormuşuz. Ne zaman ortaya çıkmış? Kavimler göçü sonucunda ortaya çıkmış. Evet. Onun dışında bakıyorum, bakıyorum, bakıyorum. Hristiyanlık yayılmıştır. Öbür sayfada yazıyor olabilir. Avrupa'da yeni milletler ortaya çıkmıştır. İspanya gibi, İngiltere gibi. Yani aslında Avrupa'nın siyasi haritası kavinler göçü sonucunda yeniden çizilmiştir diyebiliriz arkadaşlar. Evet, burada yazıyor. Hristiyanlık Avrupa milletleri arasında yayılmıştır. İlk çağ kapanmış, orta çağ açılmıştır. Lütfen sorularda dikkat edin. Soruda çağı görünce hemen
31:44 okey veriyorsunuz. Ama e mesela benim bir sorum da böyleydi. Kimler göçünün sonuçlarını yazdım. Dedim ki orta çağ kapanmış, yeni çağ açılmıştır. Hangisi kalimler göçü sonuçlarından biri değildir? O kadar çok mesaj geldi ki hocam soru yanlış. Hocam soru yanlış. Hocam soru yanlış. Niye yanlış? E çünkü o bilgilerin hepsi doğru değil. Şuna bir dikkat. İlk çağ kapanıp orta çağ açılmıştır. Orta çağ kapanıp yeni çağ açılmamıştır. O hangi olayla olacaktı? İstanbul'un fethiyle olacaktı. Avrupalılar Türk kültürünü tanımıştır. Neden? Çünkü Avrupa Hun devleti o bölgeye gitti arkadaşlar. Şimdi kavimler göçünü başlatan kimdi? Balamir. O zaman mantıken otomatikman Avrupa Hun devletiin kurucusu kim olmuştur? Balamir
32:30 olmuştur. Unutmuyoruz. Macaristan topraklarında kurulmuştur. Bakıyorum, bakıyorum. Evet. Urfalı piskopos arkadaşlar. Efrahim. Hunlar hakkında bunlar Yecüc ve Mecüc'ün atlılarıdır. Atlarının üzerinde fırtına gibi uçarlar diyor. Yecüc Mecücü biliyoruz. Bunlar eee çok eskilerden de yaşamışlar. Sonra Allah onları bir eee yere hapsetmiş ve kendileri çok saldırgan, çok psikopat bir topluluk ve kıyamet yaklaştığında eee o dönemde Yecüc ve Mecüç topluluklarının geri gelip yine dünyada birçok problem yaratacakları söylenir. Adamlar bizim için ne demişler arkadaşlar? Hunlar için Yecüc ve Mecücün atlılarıdır demişler. Gerçekten öyle
33:17 aslında güçlü. Öyle eee güçlü, öyle güçlü bir topluluktan bahsediyoruz Hunlar için. Evet. Balamir'den sonra tahta kim geçecek? Uld geçecek. Uldız'ın çok önemli bir sözü var. Bu sözü verip kim söylemiştir diyebilir. Ne diyor Ulduz? İstersem güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar zapt ederim. Diyor. Çok önemlidir bu söz. Lütfen bu sözü de bilelim unutmayalım. Ve sonrasında tahta çok önemli birisi çıkacak. Kim bu isim? Attila. Arkadaşlar Avrupa Hun Devleti en parlak dönemini Attila ile yaşamıştır. Bunu unutmayalım. Attila arkadaşlar burada eee iki tane
34:03 anlaşma imzalayacak. Bizans'la Roma'yla. Ne bu anlaşmaların adı? Margos ve Anatolius. ÖSYM Nazım bizi zorlamak isteyebilir mi? işleyebilir arada. O zaman Margus Anlaşması'nın maddelerine bir bakalım. Bizans bundan sonra Hunlara bağlı kavimlerle anlaşmalara girmeyecek. Yani eee Hunlara bağlı kavimlerle işbirliği yapmayacak. Esir alınmış Bizans tebası dahil Hunlardan kaçanlara sığınma hakkı kesinlikle verilmeyecek. Bizans'ın elinde bulunan mülteciler iade edilecek. Ticari münasebetler yine belirli sınır kasabalarında devam edecek. Bizans'ın ödediği vergi yıllık iki katına çıkacak. Yani yaklaşık 340
34:49 kilgram altın. Arkadaşlar vergiye bakar mısınız ya? İnanılmaz bir vergi arkadaşlar. Bakıyorum burada daha sonra Margos Anlaşması'nın şartları yerine getirilmeyince Atilla ne yapacak? Balkan seferine çıkacak ve bu sefer Bizans İmparatorluğuyla ne anlaşması imzalanacak? Anatolios. Yani Margos'a uyulmayınca Anatolius. Şimdi Anatolius'un maddelerine bakalım. Bizanslar ödediği vergi 3 katına çıkaracak. Şimdi Nazım 2 katı derse Margus, 3 katı diyorsa Anatolus. Bakın belki buradan yakalayabilirsiniz. Bizans Hunlara savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. Öbüründe var mıydı savaş
35:35 tazminatı? Yoktu. Burada savaş tazminatı var mı? Var. O zaman buraya da dikkat. Tuna'nın güneyinde 5 günlük mesafedeki yerler Bizans askerlerinden alınacak. İlkinde böyle bir madde var mıydı? Yoktu. Bakın maddeleri birbirinden farklı. Bizans Hun ülkesinden kendi tarafına kaçanları bir daha kabul etmeyecek. İlkinde bu da vardı arkadaşlar. O zaman bu maddeler farklı dikkat soruda karşımıza çıkabilir. Sonrasında arkadaşlar Atilla ne yapacak? Artık Bizans'a son vermek isteyecek. Bizans'ın üzerinde eee tamamen bir baskı kurmak isteyecek şeye Batı Roma'ya özür dilerim dansa diyorum Batı Roma'ya son vermek isteyecek ve Batı Roma seferine çıkacak. Batı Roma seferine çıktığında karşımıza çok önemli biri çıkacak. Kim bu isim? Papa Leo. Papa
36:23 Leo eee bir rivayete göre ne yapacak? Rica edecek. eee elçi gönderecek Bizans'a eee şeye e Atilla'ya ricacı olacak bu elçiler ve affedecek. Bir rivayete göre bazı kaynaklarda da ne anlatır Nazım Papa? Bizzat Atilla'nın önünde diz çöktüğü anlatılır. Yani o kadar ciddi bir meseledir aslında. Ancak şimdi ÖSYM şunu çok sever. Bir şeyden dör tane varsa ÖSYM için çok güzeldir. Beşincisini koyar ve ne yapar? Soru yapar. Şimdi Atilla Roma'yı bağışlayacak. Batı Roma'yı. Ama neden bağışlayacak? Bunun dört sebebi var. Birincisini söyledim. Papa 1. Leon'un ricası. İkincisi, Roma Hristiyanlarca
37:11 kutsal kabul ediliyor ve Türklerde aslında kutsal yerlere zarar vermeme hissiyatı her zaman vardır. Arkadaşlar Atilla Batı Roma'nın gücünü artık kırdığına inanıyor. E Papa bile artık diyor bana bu kadar ricacı oluyor, yalvarıyor. Tamam diyor Batı Roma bitti benim sıkıntı yaratmaz artık vergi ödesin yeter diyor. Bir de doğuda bir tehlike var. bir sefere çıkmak istiyor. Tehlike üzerine sefere çıkmak istiyor. Atilla ne bu tehlikenin adı? Sasani tehlikesi. Burada bize doğuda Moğol tehlikesi de diyebilir, değil mi? Çünkü doğu deyince aklımıza en çok Moğol, Çin tehlikesi diyebilir ama hayır. Hangisi? Sasani tehlikesi alın size dör tane. Beşincisinde şunu verebilir. Eee, Haçlı
37:59 seferlerinin başlaması. Var mı bir Haçlı seferi? Yok arkadaşlar. O yüzden bu dördünü çok iyi bilmek zorundayız. Atilla'nın Roma'yı almaktan vazgeçmesinin dört nedeni Evet. Atilla eee Romalılar tarafından arkadaşlar o kadar eee korkulan bir adam haline dönüşüyor ki dönüşüyor ki kendisine tanrının kırbacı ya da tanrının kamçısı unvanı veriliyor. Cesur kavimlerin efendisi unvanı veriliyor arkadaşlar. Almanların ünlü nibelüngen destanında ise ne olarak geçiyor? Etsel olarak geçiyor. Bunu da unutmayalım. E bir de savaş tanrısı. Ares'in kılıcının da kimde olduğuna inanılıyor? Yine
38:44 Attila'da olduğuna inanılıyor. Ama burada tanrının kamçısı, cesur kavimlerin efendisi ve Etreli'i bilmemiz gerekiyor arkadaşlar. Evet, geldik Avarlara. Avarlar da yine çok önemli bir Türk devleti. Kurucusu kimdir? Bayan handır. Sorular da karşımıza gelebilir. Eee, Çin kaynaklarında Juan, Juan olarak geçerler. Göktürk kaynaklarında ise apar olarak geçerler. Bir daha söylüyorum. Avarların iki tane ismi daha var. Çin kaynaklarında Juan, Juan. En çok bu gelir sorularda. Göktürk kaynaklarında ise apar olarak geçerler. Lütfen bunlara dikkat. Onun dışında bakıyorum Avarlar Avrupa'ya kadar geliyorlar ve Avrupa'da
39:30 devlet kuruyorlar. O zaman hem Orta Asya'da hem Avrupa'da devlet kuran eee bir Türk devletini sorarlarsa bize avarları söyleyebiliriz arkadaşlar. Onun dışında İstanbul'u kuşatıyor Avarlar. Tarihte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti kimdir diye bir soru gelirse cevabımız ne olacak? Avarlar olacak. Peki kimle beraber ilk defa kuşatmıştır derse Shaneler ile birlikte yine bu da soruda karşımıza gelebilir ve lütfen yorumları silmiyoruz. Yaptığımız yorumları silmiyoruz. Biraz önce sorduğum bir sorunun cevabı burada eee kimdir demiştim arkadaşlar? Üzeyingi Avrupa'ya taşıyan kimdir demiştim. Cevabımız Avarlar olacak. Lütfen bunu da
40:17 unutmayın. Hunlar ile birlikte diyor ama asıl net cevabımız Avarlar olacak arkadaşlar. Evet, Uzlar. Uzlar bizim için önemli. Oğuzların Müslüman olanlarına Türkmen, Hristiyan olanlarına ise Uz adı verilmiştir. O zaman bu Uzlar aslında ne? Hristiyan arkadaşlar. Kimden geliyor? Oğuzlardan geliyor. Bizans ordusuna ücretli askerlik yapmışlardır. Nazım şimdi biz ordusuna ücretli askerlik ve Malazgit Savaşı'a taraf değiştiren dediğimizde aklımıza hep peçenekler geliyor. Ama peçenekler orada tek başına değildi. Orada yanlarında mesela Uzlar da vardı. Bunu bilmemiz gerekiyor. O zaman hem Bizans'ta ücretli askerlik yapmışlar hem de Malazgirt
41:03 Savaşı'nda taraf değiştirmişler. Ve günümüzde Romanya'nın e Dobruca bölgesinde arkadaşlar yaşamlarını sürdürüyorlar. Ne olarak? Gagavus Türkleri. Zaten bakın Us hala burada devam ediyor. Varlıklarını sürdürmektedirler. Evet. Peçenekler tarih boyunca devlet kuramamışlar. Boylar halinde yaşamışlar. Çok önemli. Bizans ordusunda eee ücretli askerlik yapmışlar. Ve en önemlisi tabii ki Malazgirt Savaşı'nda taraf değiştirip savaşın eee Türklerin kazanmasında çok önemli bir etken olmuşlardır diyoruz. Macarlar arkadaşlar Macarların bilinen ilk liderini bilmemiz gerekiyor. Arpat soylarını ise kime dayandırıyorlar?
41:49 Attila'ya. Bugün hala eee Macarlar maçlarda falan ne yapıyorlar? Türk bayrakları açıyorlar. Ya Macaristan Türkiye maçına bakın. Tribünlerde Türk bayrakları Attila yazılarını göreceksiniz arkadaşlar. O yüzden eee kendilerini bugün biz sanki Macaristan deyince farklı bir millet gibi söylüyoruz ama onlar kendilerini ne olarak görüyorlar? Türk olarak görüyorlar ve soylarını da Atilla'ya dayandırıyorlar arkadaşlar. Kendileri Hristiyanlığı kabul etmişlerdir 10. yüzyılda ve neyi kuruyorlar? İlk defa Türk tarihinde Türkoloji Enstitüsünü kuruyorlar. Onun dışında da e 2008 yılından itibaren Macaristan'da Türk kurultayı da düzenliyor Macarlar. Yani şunları verebilir öncülleri soylarını
42:35 Atila'ya dayandırmışlardır. İşte ilk defa Türkoloji Enstitüsü kurmuşlardır ve 2008'den beri Türk kurultayı düzenlemektedir. Aşağıda yazar. Verilen bilgiler aşağıdaki Türk devletlerinden hangisine aittir? Cevabımız olacak. Macarlar olacak. Dikkat. Evet. Bulgarlar. Evet. Bulgarlar deyince arkadaşlar ne yapacağız? Özellikle Kubrat Han döneminde eee büyük eee Bulgar devletinin kurulduğunu görüyoruz. Ama bizim için önemli kısmı şu. Tuna Bulgarları ve İTil Bulgarlar olarak ikiye ayrılıyorlar. Bunlardan birisi eee Hristiyanlığı kabul ediyor, birisi İslamiye'ti. Hocam ben şöyle bakınca karıştırıyorum. Yani hatırlayamıyorum. İslamiyetin ilk harfi ne? Nazım
43:23 harikasın. İyi o zaman İTil Bulgarları neyi kabul etmiş Nazım? İslamiyet'i kabul etmiş. O zaman Tuna Bulgarları neyi kabul etmiş? Hristiyanlığı kabul etmiş. Aklımızda böyle kalabilir. Hac çizmeye gerek yok şu anda. Nazım şu mübarek günde. Evet. İkiye ayrılmışlardır diyoruz. Tuna Bulgarları arkadaşlar eee Kubrata'nın Küçükoğlu Asparuh tarafından kurulmuş. önemli İstanbul'u kuşatmışlardır. Şöyle bir soru gelebilir değil mi? Eee, öncüllü de verebilir bunu. Tek tek verebilir. Aşağıdakilerden hangisi İstanbul'u kuşatan Türk devletlerinden biridir ya da değildir diye. O zaman Tuna Bulgarları İstanbul'u kuşatmışlar mıdır? Evet, kuşatmışlardır. Boris Han döneminde Hristiyanlığı kabul etmişlerdir. Çan Çar unvanını ilk kez bu
44:11 dönemde kullanmışlardır ve Çar unvanını kullanan ilk hükümdar Simon olmuştur. Çar Simon arkadaşlar buna da dikkat. Eğer ÖSYM zorlamak isterse sorabilir mi böyle bir soru? Sorabilir. Eee, sanmıyorum ama olabilir. Evet. İTil Bulgarları. Bu soruda direkt gelebilir. İTil Bulgarları İslamiyet'ti kimin döneminde kabul etmiştir? Cevabımız ne olacak? Almış Han olacak. Ünnü Seyyah İbn Fatlan Rihle adlı eserinde arkadaşlar İTil bulgarlarından bahsetmiştir. Şimdi bundan yaklaşık 11 12 yıl önce 12 yıl önce falan ben öğretmenliğe ilk başladığım zaman hayatım öğrenciler bana hocam tarihteki
44:58 ilk Müslüman Türk devleti kimdir sorusunu sorduğunda ben rahatlıkla Karahanlılar diyordum. çok rahat bir şekilde ah kafamda rahat kimse de itiraz etmiyordu. Ama sonrasında yapılan araştırmalar Karahanlılarla İTil Bulgarlarının hemen hemen aynı dönemlerde İslamiyet'ti kabul ettiğini ortaya koydu. Hatta İTil Bulgarlarının bir tık önce bile kabul edebileceğini gösterdi bize. O yüzden de artık bir ayrıma gidildi. Nasıl bir ayrım biliyor musunuz? İTil Bulgarları hangi kıtada? Avrupa kıtasında. Karahanlılar nerede? Orta Asya'da. Asya kıtasında. O zaman biz şöyle diyeceğiz arkadaşlar. Avrupa'da, Avrupa kıtasında
45:44 İslamiyet'ti kabul eden ilk Türk devleti İTil Bulgarlarıdır. Orta Asya'da ya da Asya kıtasında İslamiyet'ti kabul eden ilk Türk devleti ise Karahanlılardır. Lütfen bu bilgiyi unutmayalım. Karşımıza çıkabilir. Hazarlar arkadaşlar. Hazarlara baktığımızda en önemli özelliği nedir Nazım hocam? Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk devletidir. Kür yolunu kullanarak zenginleşmişlerdir. Biraz sonra ben size eee ticaret yollarını göstereceğim. Yaşadıkları döneme Paks Hazarya yani Hazar Barışça Çağı denmiştir. Neden? Burada Hazar devleti sınırları içerisinde Müslüman olabilirsiniz. Ondan sonra Hristiyan olabilirsiniz. Musevi
46:29 olabilirsiniz. Putat tapabilirsiniz. Gök Tanrı dinirsiniz. Kimse sizin dininize karışmıyor. Çünkü ne var orada? Ticaret var. Para var. Yani onlar ticaretlerine bakıyorlar. Paralarına bakıyorlar. Kimsenin diniyle ilgilenmiyorlar. Hoşgörülü bir şekilde hayatlarını sürdürüyorlar. Ancak daha sonra ne olacak? Emeviler döneminde İslamiyet Hazar bölgesinde, Kafkaslarda yayılmaya çalışılınca Hazarlarla Müslümanlar savaşacaklar, karşı karşıya gelecekler ve Kafkas bölgesinde İslamiyetin yayılmasını bir süre engelleyecekler. Ben bunu anlatınca öğrenciler bana bazen şunu diyor lazım. Diyorlar ki, "Hocam hani Hazar Barış çağıydı? Hani dini özgürlük vardı. Niye engellenir?" Şimdi arkadaşlar ben
47:16 Müslümanım elhamdülillah. eee, evimde benim bir Hristiyan gelip, eee, şey yapabilir. Ne onun adı? >> Ay yapabilir. Bir odaya geçip mum yakıp işte dua edebilir, af dileyebilir. Problem yok. Ama benim evimde Hristiyanlığı yaymaya çalışırsa ne yaparım? Karşı çıkarım, değil mi? Dur, ne yapıyorsun der. Yani olay o aslında. Adamlar hoşgörülü ama sen onların ülkesinde İslamiyet yaymaya çalışırsan onlar da der ki dur yani biz Museviyiz. Tamam senin dinini yaşamana karışmıyoruz ama bize de Müslüman yapmaya çalışma diyerek. Peki bir devlet daha vardı sanki ya İslamiyet'in yayılmasına engel olan kimdi o? Türgişlerde Orta Asya'da İslamiyet'in yayılmasına bir süre engel olmuşlardır diyeceğiz. O
48:04 Hazar deniziin olduğu bölgeye, Kafkasların olduğu bölgeye biz Mavera Nehir de diyoruz arkadaşlar. Bu bölgede İslamiyetin yayılmasını engellemişlerdir. Bakıyorum zaten burada bahsettiğim şeyler arkadaşlar. Evet. Sibirler yani Sabarlar ya da Sabirler. Kelime manası yoldan sapan, yol değiştiren, serbest, başı boş olacağın. [kahkaha] Sana bundan sonra Sibir diyeceğim. [ani nefes alır] Evet. Günümüzde Sibirya bölgesinin ismini veren Türk boyudur arkadaşlar. Buarı kat bu devleti yönetmiştir. Demek ki kadınlar yönetimde söz sahibi arkadaşlar. Veans tarafından bu devletin varlığına son verilmiştir. Evet. Kıpçaklar ya da diğer adıyla
48:51 Kumanlara bakalım. Burada Bizans kaynaklarında kuman olarak geçerken İslam kaynaklarında kıpçak olarak geçer. Kuman ne demek? Sarı, sarımtırak, sarı saçlı, öfkeli, birden kızan. Bu da ben miyim acaba? Kıpçak. [kahkaha] Evet. Arkadaşlar burada baktığımızda e bu bölgeye kıpçakların yaşadığı bölgeye biz desti kıpçak adı da veriyoruz arkadaşlar. Kıpçaklarla ilgili baktığımızda Kıpçak Oğuz mücadeleleri neye konu olmuştur? Dede Korkut hikayelerine. Kırpçakların Ruslarla yaptıkları mücadeleler ise Igor destanına konu olmuştur. Bu ikisini mutlaka bilelim karşımıza çıkabilir. Ve bunların Türkçe,
49:38 Farsça ve Latince bir sözlük olan bir sözlükleri var. Kodex, Kumanius arkadaşlar. Bunu da unutmayalım. Altınorda devletinin Türkleşmesinde etkili olmuşlardır. Biliyorsunuz Karadeniz'in kuzeyinde bir devlettir arkadaşlar. Ve bir süreliğine Rusların sıcak denizlere Karadeniz'e inmesine de engel olmuşlardır diyoruz Kıpçaklar için. Ve geldik Orta Asya'da kurulan Türk devletlerine ve Türk boylarına. 1. Göktürk Devleti ya da Göktürk Devleti bizim için çok önemli bir devlet. Türk adıyla kurulan ilk devlettir arkadaşlar. Resmi devlet ismi olarak unutmayalım. Asya Hun Devleti neyi sağlamıştı Mete Han? Orta Asya Türk birliğini sağlamıştı. Değil mi? Türk
50:23 siyasi birliğini sağlamıştı. Ama sonrasında devlet yıkılınca Orta Asya Türk siyasi birliği bozuldu. Göktürkler Orta Asya Türk siyasi birliğini ikinci defa sağlayan devlettir. Bunu unutmayalım arkadaşlar. Buradan eee çok önemli bir eee isimden bahsedeceğiz. Bumin Kaan. Bumin Kaan biliyorsunuz Avarlar diye bir devlet vardı arkadaşlar. Avarlar devletinin içerisinde aslında bir neydi? Bir demirciydi arkadaşlar. demircilikle uğraşıyorlardı ve sonrasında bir ayaklanma çıktı. Töles ayaklanması. Bu ayaklanmayı Bumin ve etrafındakiler bastırdı. Bastırdıktan sonra da eee biraz galiba gaza gelip eee Avar
51:08 Hakan'ın kızıyla evlenmek istediğini söyledi. Bunun üzerine arkadaşlar Avar hükümdarı siz demircilik yapan kölelerimsiniz. Nasıl olur da bizden kız istemeye cesaret edebilirsiniz? Mü olur. >> Ulan bir Türke'e bu söylenir mi ya? Lan bir Türke siz bizim kölemizsiniz. Nasıl kız istersiniz falan. Hayırdır ya? Bunun üzerine bum ne yapacak arkadaşlar? Etrafındakilerle beraber avarlara son verecek. Yani çok büyük hata etmiş değil mi? >> Kızı verin >> yani. Kızı ver geç abi. Şey eee Metehan salak mı? Karısını tutsak veriyor yani. Anladın mı? Biraz akıllı ol. Yani burada Türk kız istiyorsa vereceksin abi. Kaçırır yoksa. Kaçıramazsa devlet kurar
51:55 yani. [kahkaha] >> Evet. E Nazım ya. Evet. Devam ediyoruz. Ondan sonra avarları mağlup etti ve Göktürk Devleti resmi olarak kurulmuş oldu ve kendisine de bir unvan verildi. Devlet kuran anlamına gelen ilkan unvanı verildi. Soru da gelebilir. Bu olayı anlatır. İşte eee ayaklanmayı bastırdı. Sonra Avarakan'ın kızını istedi ve kendisine arkasından il Kanun unvanı verildi. Bu kişi kimdir? Cevabımız ne olacak? Buminkan olacak. Unutmuyoruz. Peki Göktürk Devletin kuruyusu Buminkan da hocam en parlak dönemini kimin döneminde yaşamıştır diye bir soru gelirse cevabımız Mukan Kaan olacak. Bakın sorular da karşımıza gelebilir. Göktürk Devleti burada sınırlarını oldukça genişletecek.
52:41 Burada ikili yönetim anlayışı göreceğiz. Şimdi tarihte ilk defa ikili yönetim anlayışını biz kimde göreceğiz? Asya Hun Devleti'nde göreceğiz. İkili yönetimde ne var arkadaşlar? Şurası ülkenin batısı olsun. Burası da doğusu olsun. Batıda kim var? Nazım küçük kardeş olan Yapku var. Doğuda kim var? Büyük kardeş olan Hakan ya da Kaan var. Anlaştık mı? Doğu daha çok ülkenin neyiyle ilgileniyor? Siyasi işleriyle ilgileniyor. Batı daha çok neyle ilgileniyor? Askeri işlerle ilgileniyor. Şimdi burada bizim tek bir devletimiz
53:30 var. Devletimizin adı ne olsun? Göktürk Devleti. Ama ikili yönetim var. Hocam bu da çok geliyor sorulardan ağzım. Hocam burada ikili yönetim olduğuna göre siyasi birlik yok. Doğru mu? Yanlış var. Siyasi birlik. Bakın devletin adı ne? Göktürk devleti. Devletleri değil. Tek bir devlet var. Tek bir devlet varsa orada siyasi birlik vardır. Lütfen bunu unutmayalım. Mesela eski Yunanlılarda ne vardı? Polis adı verilen şehir devletleri vardı. Bak devletleri. Orada siyasi birlik yok. Anlaştık mı? Ama burada tek bir devlet, Göktürk, devleti, siyasi birlik var. Ancak şuna geliyorum. Batı kendi iç
54:18 işlerinde özgür. Dış işler de doğuya yani merkeze bağlı. O zaman burada ne olur biliyor musunuz? Merkezi otorite zayıf olur. Merkezi otoritenin zayıf olması ileride neyi hızlandırır? Devletin parçalanmasını hızlandırır. Anlaştık mı? Bir daha söylüyorum. İkili yönetim varsa orada siyasi birlik vardır ama merkezi otorite zayıftır. Bir de ikili yönetim burada bize ne anlayışının olduğunu da gösterir. İkili teşkilat. Bravo. İkili yönetim ikili teşkilatı gösterir. Neyi gösterir biliyor musunuz? Kut anlayışını gösterir. Lazım. Bunu mutlaka yaz oraya. Bu neyi gösterir? kut anlayışını gösterir. Neden yarısını kardeşine
55:05 veriyor? Çünkü kan yoluyla Bu arada neyse biraz sonra kuta geleceğiz. Orada ben size kutu detaylı bir şekilde anlatacağım arkadaşlar. Kültür medeniyet kısmında burada da ülke ikili yönetim şeklinde yönetilmiş. İlk kez yöneteni bir daha söylüyorum. Asya Hun Devleti. Göktürklerde de görülüyor mu? İkili teşkilat görülüyor. Bunu unutmayalım. Şimdi yine yorum yapacağımız bu arada ÖSYM yorum soruları da soruyor. Yorum yapabileceğiniz bir bilgi vereceğim. Şimdi burada istemi yapkı. Yapkı diyorsak ne var? Kardeşi yani batıyı yönetiyor. İpek yoluna hakim olabilmek için Sasanilerle anlaşıp Akunlara son veriyor. Daha sonra Bizans ile anlaşıp Sasanilere saldırıyor. Buna biz ne diyoruz biliyor musunuz? Denge politikası diyoruz. Şimdi bir devletle
55:53 tek başımıza mücadele edemeyeceksek ve yanımıza birilerini çekiyorsak orada ne uyguluyoruz? Denge politikası uyguluyoruz. Bu yorumu da buradan çıkarmamız gerekiyor. Evet. Orta Asya'dan Bizans'a elçki gönderen ilk Türk devleti. [boğazını temizler] Bunu normalde insan şey diye düşünebilir. Tarte'nin ilk Türk devleti kim? Asya Hun. Sürekli Çin'le mücadele ane mi? Evet. O zaman o göndermiştir. Hayır. Resmi olarak Çin'e elçi gönderen ilk Türk devleti Göktürklerdir arkadaşlar. Göktürk elçisinin adı ve Bizans elçisinin adı burada yazıyor. Soruda gelir mi? Yani ÖABT tarihte bence gelir. Eee KPS'de gelmesini beklemiyorum dedim. Ve biliyorsunuz zaten ilk Türk
56:39 devletleri ilk konu. Sınav bir başladı. İlk soru Göktürk elçisinin [kahkaha] adı nedir? Nazım nasıl okunuyor? >> Manyak diye mi okunuyor? [kahkaha] Güzel. Evet. Bizans elçisi ise Zemarkoster. Bu biraz daha ünlü bir isim zaten arkadaşlar ama manyak diye okunuyor mu orası bir soru işareti. Evet. Çok önemli bir cümle. Buradan yorum çıkarmamız lazım. Göktürk Kaan istemi hakkı ülkesine Bizans elçilerinin gelmesi üzerine diyor ki atalarımızdan eşittik Roma İmparatorluğu elçileri geldiği zaman bu bizim için artık yeryüzünü fethedeceğimize işarettir diyor. Bu bize neyi gösteriyor Nazım? Türk cihan hakimiyeti düşüncesini gösteriyor. Tamam mı? Bakın burası bizim için çok
57:24 önemli. Türk cihan hakimiyeti yeryüzünü fethedeceğiz diyor. Anlaştık mı? Var mı problem? Yok. Devam. Evet. Mukan Kaan arkadaşlar ölümü üzerine tapukan tahta çıkacak. Tapan deyince aklımıza bir kelime gelecek. O da ne? Budizm. Evet. Gök tanrı dininin dışında farklı bir dinle tanışacak arkadaşlar Göktürkler ve neyi kabul edecekler? Budizm. Ama Budizmi kabul etmesi sonucunda Tapoka'ın ne olacak? Halkıyla arası açılacak. Bu sırada arkadaşlar istemi yapkıda tat kavgalarına girişecek falan derken Göktürk devleti ne olacak? Bölünecek, parçalanacak ve Çin esareti altına
58:11 girmek zorunda kalacak arkadaşlar. Evet, burada yine çok önemli bir sözümüz var. İşbara Kaan'ın bir sözü. İşbara Kaan Çin imparatorluğuna yazdığı bir mektupta size bağlı kalacak, haraç verecek. kıymetli atlar hediye edeceğim. Fakat dilimizi değiştiremem. Halkıma Çin giysilerini giydiremem. Adetlerinizi kanunlarınıza alamam. İmkan yoktur. Çünkü bu yönlerden bütün milletim hassasiyetle çarpan tek bir kalptir. O zaman İşbara neyi engellemeye çalışıyor? Asimile olmayı. Yani milli benliğini yani Türklüğünü kaybetmeyi engellemeye çalışıyor. Lütfen bunu da unutmayın. bu sözü verip eee yine yorum yapmanızı
58:58 isteyebilir. Daha sonra arkadaşlar eee Türkler ne yapacaklar? Maalesef Çin esareti altına girmek zorunda kalacaklar. Burada iki tane önemli ayaklanmamız var. Bir Kürşat ayaklanması, diğeri Neşfu ayaklanmaları. Bu ayaklanmalar sonucunda detaya girmeyeceğim arkadaşlar burada eee çünkü kürşat hikayesini bazen anlatıyorum. bir 10-15 dakika sürüyor. Eee, merak eden varsa TYT videolarımdan izleyebilirler. Eee, ya da eee, Nazımda söylemişken arkadaşlar yakın zamanda 1 1, 1 bu5 ay içerisinde inşallah Bir Rivayete Göre adında bir kitabım çıkacak. Bu kitabın içerisinde tarihte en çok merak edilen eee, en ilginç hikayeler olacak. Bunlar
59:43 tabii ki bazıları tamamen %100 gerçek, bazıları rivayet olacak arkadaşlar. O yüzden de adını zaten bir rivayete göre koyduk. Oradaki en önemli hikayelerimizden birisi zaten Kürşat ayaklaması. Kürşat ihtilali olacak. Kürşat'ın gerçek adı Çişuşay Çuluk Kaan'ın oğlu Doğu Göktürk İmparator'unun. Eee burada 40 tane askeriyle beraber Çin sarayını basacak. Bir rivayete göre saraya hiç giremeyecekler. Bir rivayete göre eee Çin hükümdarının olduğu kata kadar çıkacaklar. Ama o kat böyle iğne atsan yere düşmeyecek şekilde Çin askerleriyle dolu olacak. Dolu olmasa bile zaten Çin hükümdarı ihtilali haber alıp çoktan kaçmış olacak. Kürşat ve yiğitleri, Kürşat ve çerileri eee sarayın ahırına
1:00:29 inecekler. Atlar alacaklar oradan ve Ökene'e doğru at sürecekler arkadaşlar. Orada bir eee köprü var, bir nehir var. Oraya açsalar karşı taraf eee Türk toprakları. Çinliler orada hiçbir şey yapamaz ama eee o gece yağan yağmurdan dolayı ne yapacaklar? Köprünün yıkıldığını görecekler. Eee hiç tereddüt bile etmeden arkalarını dönüp Çin askerleriyle savaşmaya başlayacaklar. Ve burada eee şimdi İslamiyet önü şehit desem doğru olur mu bilmiyorum ama eee Allah bilir ya tanrı bilir. [kahkaha] >> Evet. Gök Tanrı bilir. Eee, yani ben tabii ki bilmiyorum ya. Harbiden şehit diyebilir miyiz acaba ya? >> Mücahit. Evet. Yani orada arkadaşlar,
1:01:17 eee, Türk milleti için aslında canlarını verecekler. Sonrasında bu ihtilal girişimi Çin ülkesinde kulaktan kulağa yayılacak ve eee, Çinliler bir süre sonra eee, artık bu ayaklanmaların önünü alamayacaklar ve Türkleri serbest bırakmak zorunda kalacaklar. Eee, burada da tabii ki çok önemli bir isim ortaya çıkacak. Kutluk Kaan. Kutluk Kaan gelecek ve eee, Orta Asya'da yeniden neyi kuracak? Göktürk Devleti ya da diğer adıyla Kutluk Devleti'ni kuracak arkadaşlar. O zaman ı, Göktürk Devleti'nin kurucusu kimdir derse cevabımız Kutluk Kaan olacak. Kutluk Kaan'a derleyen toplayan anlamına gelen bir unvan verilecek. Ne unvanı? İlteriş, Kutluk İlteriş Kaan olacak kendisi.
1:02:04 Arkadaşlar bu dönemde eee çok önemli bir vezir var. Kim bu? Vezir Tony Yukuk. Kendisine Türklerin Bismark'ı ve Apatarkan unvanı verilecek. Bismark çok önemli Alman bir siyasetçidir arkadaşlar ve eee vezir Tonykookuk da çok önemli bir siyaset olduğu için kendisine Türklerin Bismark'ı denecek arkadaşlar. Evet bakıyorum. Bilge Kan arkadaşlar Çin'de olduğu gibi şehirleri surlarla çevirmek, Budist tapınakları inşa etmek istemesine kurultayda vezir Tonyukukuk e çok net bir şekilde karşı çıkacak. Çünkü eğer Çinliler gibi eee ülkenin etrafını surlarla çevirip yerleşik hayata geçirse bu Türklerin kültürünün eee değişeceğine
1:02:51 ve Türk kültürünün kaybolcağına işaret edecek. Türklerin asimile olacağını şey yapacak ve kesinlikle kabul etmeyecek arkadaşlar. Bu da kendisinin aslında devlet yönetiminde de ne kadar sözünün geçtiğini bizlere gösterecek. Peki Göktürklerin Türk tarihindeki önemi nedir? Yani 1. Göktürk ve Göktürk eee özellikle Türk adını resmi bir devlet olarak kullanmışlardır arkadaşlar. İlk Türk alfabesini meydana getirmişlerdir. Göktürk alfabesi ya da parantez içinde Orhun alfabesi ilk milli alfabemizdir arkadaşlar. Onun dışında Orta Asya'daki Türk asıllı kavimleri tek bir bayrak altında da toplamayı başarmışlardır. Ama ikinci kez, birinci kez yapan kimdi? Asya onun devletiydi. Göktürkler ikinci
1:03:37 kez bunu yapmıştır. Evet, geldik çok çok önemli bir Türk devletine. Kime? Uygurlara arkadaşlar. Uygurlara, e, Uygur ismi akraba müttefik anlamına gelirken Çin kaynaklarında şahin gibi dolaşan ve hücum eden anlamlarına gelmiştir. Ayrıca 9 Oğuzlar adı da verilmiştir. Kurucusu çok önemli kim? Kutluk, Bilge, Kül Kaan'dır arkadaşlar. Önce Ötükende'de kuruldular. Sonra ise merkezlerini yerleşik hayata geçince bir şehir kurdular. Yani Karabalasagun oraya taşıdılar arkadaşlar. Evet. Zaten tarihteki en önemli özelliği nedir? Uygurların yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmaları. Evet. Moyen Çor
1:04:22 soru geldi. Dedi ki, "Uygurların en parlak dönemi hangi hükümdar zamanında yaşamıştır?" Cevabımız ne olacak? Moyençor olacak. Bu da önemli. Lütfen bunu unutmayalım. Moyençor'dan sonra tahtta kim gelecek? Bögan. Bögan da çok önemli bir şey yapacak arkadaşlar. Ne yapacak biliyor musunuz? Çin'e yapmış olduğu bir sefer esnasında mone rahipleriyle tanışacak. Yani Monei diniyle tanışacak ve devletin Mani dinine girmesinde etkili olacak. Resmi din haline gelecek eee manizm. Peki bu dinin etkisiyle neler yaşandı? Lazım. Bu dinde savaşmak yasak. Et yemek ya da et demeyeyim de hayvansal
1:05:09 gıda tüketmek yasak. Şimdi vejetaryen. Evet. Şimdi Türklerin en [boğazını temizler] çok yaptığı şey ne biliyor musunuz arkadaşlar? Et yemek. Yani Türkler b sabah kalkıyor kahvaltıda et yiyor. Öğlen et yiyor. Gece et yiyor, akşam et yiyor. Hani gece uykudan uyanasın canın tatlı bir şey çeker ya. Etin üstüne şeker atıp yine etiyor. Ya o kadar ehtiyyor. Şimdi o kadar et deyince protein, protein protein. Türklerin her yeri ne oluyor böyle? Şiş. İnanılmaz bir protein. O proteini atması lazım. O protein de vücutta o enerjiyi verince yani birisi merhaba dese, ne merhabası lan falan deyip savaşıyor. Hemen gidiyor adamı bıçaklıyor falan. O kadar savaşçı, o kadar eee güçlü bir millet diyelim.
1:05:54 Burada doğru sözü bulamadım. Güçlü dedim burada. Arkadaşlar siz eğer Türklerin elinden o hayvansal gıdaları alırsanız Türk ne yapar? Savaşamaz ki. Savaşacak gücü kendisinde bulamaz ki. Mesela Çinliler neden bu kadar zekiyken, bu kadar tarımla uğraşırken falan Türklerle savaşamıyor? Çünkü küçücükler, ufacıklar >> yani. Prinç yiyor. Aynen. Prinç yiyen adamla atın sağ arka bacağını alıp yiyen adam biri [boğazını temizler] olabilir mi? Olamaz. İşte bu yüzden arkadaşlar mani dini savaşçı özellikleri bizden almıştır. Ondan sonra eee beslenmemizi değiştirmiştir. Şimdi et yemiyorsak ne yiyeceğiz? Ot yiyeceğiz. Ot yemek için
1:06:40 ne yapmamız lazım? Tarım. Tarım yapmak için ne yapmamız lazım? Yerleşik hayata geçmemiz lazım. O zaman man bizim yerleşik hayata geçmemizde de yine etkili bir durum olmuştur arkadaşlar. Türkler şehirler kurmuşlardır, tapınaklar inşa etmişlerdir. Mone ne anlamına geliyor? Işık anlamına geliyor. O yüzden Uygur hükümdarlarına ay ve kün hünvan unvanları verilmeye başlanmıştır. Burada Mone eee Money'nin o inanılan tanrının eee mesleği ne? Ressamlık arkadaşlar. Bu yüzden manizm dininin etkisiyle ressamlıkta gelişecek. Bu dinde dualar yazılı olduğu için matbaa gelişecek. Dualar yazılı ne? Ben
1:07:26 diyorum ki Allah'ım Nazım inşallah işte çok güzel bir kitap yazar. Şimdi ben bunu nasıl yapıyorum? Kağıda yazıyorum Nazım'a veriyorum. Nazım kağıda yazıyor bana veriyor. Böyle olduğu için de bu dinin etkisiyle ne oluyor? Matbaa gelişiyor. Arkadaşlar Uygurlarda resim sanatının geliştiğini söyledim. Burada resim sanatıyla uğraşan kişilere Bedizci, duvarlara bu dönemde çok fazla resim yapılıyor. Buna ise fresko adı verilmiştir. Şimdi burada bir ismi özellikle yazdım. Maalesef bu da yine bana sorularda çok geliyor. Nazım Bög Kaan'an sonra Bagat Arkan başa geçmiştir. Hocam Bagat Tarkan Türgiş imparatoru değil miydi kendi adına para
1:08:11 bastığım? Evet oydu. Ama bu da başka bir Bagat Arkan. Yani Bagatkan sadece Türkişlerde yok. Kimde de varmış? Uygurlarda da varmış. Lütfen bunu da bilelim arkadaşlar. Evet, geçiyorum. Bakıyorum bakıyorum bakıyorum. Kırgızlar tarafından Uygurlara son verilirken Uygurlar ikiye ayrılmış. Sarı yani Kans Uygurları ve Turfan Uygurları olarak. Bunu da lütfen unutmayalım. Yani şöyle bir soru gelebilir. Sarı ve turfan olarak ayrılan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir? Cevabımız ne olacak? Uygurlar olacak. Bu dönemdeki diğer gelişmeler Türk tarihinde matbaı bulduysan bir sürü eser basacaksın. Bunları nereye koyacaksın? Tabii ki
1:08:56 kütüphaneye. O zaman ilk defa kütüphaneler kurulmuştur. Türk tarihinde ilk kez örgün eğitim kurulumu oluşturmuştur. örgün eğitimle 1 dört duvar arasında belli bir programa göre, belli bir müfredata göre ders işlenmesi. O zaman Türk tarihinde bu ilk kez nerede görülmüş? Uygurlarda görülmüş. Orta oyunu bulunarak Türk tiyatrosunun temelleri atılmış. Pandomim şan opera var. Töreler yazılı hale getirilmiştir diyoruz arkadaşlar. Evet. Onun dışında ilk defa minyatür sanatı. Minyatür ne? benim şu halimi alıyor. Belli bir oranda küçültüyor ve işte kitabın üstüne resmimi koyuyor. Biz buna ne sanatı diyoruz? Minyatür sanatı diyoruz arkadaşlar. İlk defa kağıt para
1:09:42 yani ÇAV bu dönemde kullanılmıştır. İlk defa vakıf oluşturmuşlardır ve Türk bankacılık sisteminin temelini de yine Uygurlar atmıştır. Hastalıkların tedavisinde akapunktur ve çiçek aşısı kullanılmıştır. Önemli arkadaşlar. Uygurların yapmış olduğu sanat eserleri Talas Savaşı sonucunda doğudan batıya doğru taşınmıştır. Evet. Uygurlar en çok Moğolları etkilemiş. Moğollar Uygurlara hitap ederken ne demiş? Benim hocam demiş. Ramazan Etkin hocam da zaten bundan esinlenerek yayınevinin ismini koymuş. Evet. Kırgızlar burada bakıyorum bakıyorum Uygurları yıktıklarını zaten Uygurlar döneminde söylemiştik. Çok önemli bir bilgi.
1:10:28 Topluluk ve devleti birbirine lütfen karıştırmayalım. Cengiz Han'a bakın çok önemli. İa eden ilk Türk devleti Kırgızlardır. İlk Türk topluluğu değil. Peki ilk Türk topluluğu sorarsa ne diyeceğiz? Karluklar diyeceğiz. Anlaştık mı? İlk Türk devleti ise Kırgızlardır. Manas Destanı ve Yenisey kitabını oluşturmuşlardır. Manas Destanı tarihte bilinen en uzun destan. günümüzde halen de yazılmaya devam etmektedir. Evet, karluklar. Karluklar, bunu Türk İslam devletlerinin başında daha detaylı anlatacağım. Talas Savaşı'nda Abbasileri destekliyorlar ve İslamiye'ti kabul edecekler. Cengisan'a itaat eden ilk
1:11:13 Müslüman Türk topluluğu. Bakın devleti demiyorum Türk topluluğu ve Karahanlılar devletiin kurulmasında yağma, Çiğil ve Tsi boyları ile beraber etkili olmuşlardır. Ama tabii ki karluklar daha kalabalıktır. Türgişler bilinen en önemli hükümdarı Bagat Arkan'dır. Ve Bagat Arkan tarihte kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdardır. Bunu unutmayalım. Ve Sulukan döneminde arkadaşlar Emevilerin Orta Asya'da ilerlemesini bir süren ne engellemiştir? Bir devlet daha vardı. O da kimdi? Hazarlardı. Türgişlerle beraber engellemişlerdir İslamiyetin yayılmasını. Burada bizim asıl soru beklediğimiz yerlerden birisi. Zaten Tekerrür kitabında da var bu soru. Sulu
1:11:58 Kağan'dan sonra devlet sarı ve kara olarak ikiye ayrılmışlardır. Biraz önceki neydi? Şeydeki Uygurlardaki sarı ve turfan Uygurlarıydı, değil mi? O zaman sarı ve turfan derse Uygurlar, sarı ve kara derse Türk işleri olacak. Lütfen soruda buna düşmeyelim. Akunlar arkadaşlar burada eftalitler olarak da biliniyor. Eee, bakıyorum çok önemli bir şey var mı? Çok önemli bir şey yok. Göktürk, Sasani, İşbirliği sonucu yıkılmışlardır. Tapkaçlar kuzey Çin'de 200 sene egemenlik sürmüşlerdir. Başkırtlar ya da başkur eee Rusya'ya baş kaldıran bir Türk
1:12:44 topluğudur. Sonra eee yaşamlarını Rusya Federasyonuna bağlı olan başkurdirler. Oğuzlar bizim için çok önemli arkadaşlar. Kelime manası boy, kabile, kalabalık. En çok boydan oluşan Türk devleti arkadaşlar. Oğuzlar. Eee, bakıyorum burada geçiyorum geçiyorum. Oğuzlar üç devletin kurulmasında tabii ki etkili olacak. Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti. Burada Oğuzların Kınık boyu Büyük Selçuklu Devleti'ni, kayı boyu ise Osmanlı Devleti'ni kurmuştur diyoruz sevgili arkadaşlar. Ve İslamiyet öncesi Türk Kültür Medeniyetine geldik. Ben bir soluklanıyorum. Siz de biraz soluklanabilirsiniz. Az sonra devam ediyoruz. Evet arkadaşlar, eee, ufak bir
1:13:32 soluklandık. Kaldığımız yerden devam ediyoruz. Ama bu soluklanma esnasında şöyle kitaba bir baktım da, eee, yorumlarda falan da geliyor. Bir şey açıklamak istiyorum. Bu kitabın arkasında ve arkadaşlar şöyle en arkadaki iki sayfada isimler var. E, bu isimlerin hikayesi de şöyle geçen birisi yoruma yazmış. Çok da güldüm. Sipariş verenlerin isimleri yazıyor arkadaşlar [kahkaha] demiş. Arkadaşlar bu kitap eee matbaada basılıyor, ediliyor. Ondan
…
