Краткое содержание
В этом видео рассматривается процесс формирования феодальных отношений в Азербайджане, начиная с III века. Обсуждаются особенности феодализма в Атропатине и Албании, формы землевладения, а также повинности крестьян.
- Феодальные отношения в Азербайджане начали формироваться в III веке.
- Основной формой землевладения была государственная собственность.
- Крестьяне платили налоги как государству, так и феодалам.
В III веке в Азербайджане и соседних странах произошли значительные изменения в социально-экономических отношениях. Земли стали даваться отдельным лицам за военную и гражданскую службу государству. Такие земли назывались феодами, а их владельцы — феодалами. Феодал управлял территорией, собирал налоги с крестьян. Феодализм — это социально-экономическая система, основанная на предоставлении земли в обмен на службу государству. В Атропатине и Албании феодальные отношения развивались схожим образом.
В Азербайджане и на Востоке в целом земля в основном находилась в государственной собственности. Природные условия требовали создания искусственной системы орошения для земледелия, что могло быть реализовано только государством. В Албании особенностями феодальных отношений были преобладание государственной собственности на землю, что способствовало усилению государственной власти и централизации, крупная земельная собственность, принадлежавшая албанской церкви после правителя и членов его семьи, наличие у феодалов земельной собственности и наличие у части сел в раннем средневековье небольшой частной земельной собственности.
В раннем средневековье в Азербайджане государственная собственность преобладала над частной феодальной собственностью. Крестьяне платили налоги в основном натурой, то есть продуктами. Со временем среди крестьян возникло неравенство: одни богатели и становились мелкими землевладельцами, другие разорялись. Феодалы владели землей. Основными формами землевладения были наследственные и условные земли. В процессе развития феодальных отношений условная земельная собственность постепенно превращалась в наследственную.
Первыми владельцами наследственной земельной собственности были члены правящей семьи и знать (эяны), занимавшие высокие должности при дворе и в провинциях. Основными владельцами условных земель были военные и частично гражданские чиновники. Лица, получавшие землю за военную и гражданскую службу государству, становились феодалами. Наряду с феодалами земельной собственностью владели духовные лица и храмы. В V-VI веках, когда феодальные отношения окончательно укрепились, наследственная земельная собственность стала занимать важное место. Должность правителя области также, как правило, передавалась по наследству от отца к сыну. Правитель области был не только административным лицом, но и постепенно превращался в крупного землевладельца.
За пользование землей крестьяне платили земельный налог в государственную казну, который составлял определенную часть урожая. Специальные налоги взимались также с городских ремесленников и торговцев. За счет налоговых поступлений содержалось многочисленное войско. Позже в пользу феодалов и религиозных учреждений также стали выплачиваться налоги и пошлины, выполняться различные повинности.
Бывшие свободные члены общины раньше платили налоги только государству. Позже они должны были платить часть урожая в виде налога как государству, так и феодалам, правившим областью, где располагались общинные земли, и выполнять различные повинности. В разные периоды некоторые правители проводили определенные реформы в области налогообложения и землевладения. В период Сасанидов налоги взимались в размере от одной шестой до одной трети урожая в зависимости от плодородия посевных площадей каждого района и его расположения по отношению к городу. Такая система налогообложения вызывала недовольство земледельцев. В VI веке было принято решение изменить налоговую систему: налоги стали определяться не по объему урожая, а по площади земли. Предоставлялись льготы лицам, чьи посевы пострадали от стихийных бедствий. Часть урожая, собиравшегося в натуральной форме, была заменена денежным налогом.
Summarize any YouTube video in seconds
Get summaries like this one for any video, in your language, with the free Summ app.
Расшифровка
YouTube Transcript Generator
0:01 Azərbaycanda feodal münasibətlərinin yaranması. Üçüncü yüzillikdə Azərbaycanda və qonşu ölkələrdə sosial-iqtisadi münasibətlərdə əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verdi. Bu dövrdə dövlətə hərbi və mülki xidmət göstərən ayrı-ayrı şəxslərə torpaqlar, ərazilər verildi. Belə torpaqlar fiod, mülk, onun sahibi isə Fiodal, yəni mülkədar adlanırdı. Fiadal ona verilən ərazidə idarəetmə ilə məşğul olur. Burada yaşayan kəndlilərdən vergi toplayırdı. Dövlətə xidmət müqabilində torpaq mülkiyyətinin verilməsinə əsaslanan sosial-iqtisadi sistem feodalizm adlanır. Dövlətə xidmət müqabilində verilən şərti torpaq
0:46 mülkiyyətinin irsi və müvədqdəti formaları yarandı. Beləliklə, üçüncü yüzillikdə Azərbaycanda tədricən feodal münasibətləri yaranmağa başladı. Atropatina və Albaniyada feadal münasibətlərinin yaranması oxşar xüsusiyyətlərə malik idi. Azərbaycanda və bütövlükdə Şərqdə torpaqlar əsasən dövlət mülkiyyətində idi. Təbii coğrafi şərait əkinçilik üçün süni suvarma sisteminin yaradılmasını tələb edirdi. Bu isə yalnız dövlət tərəfindən həyata keçirilə bilərdi. Albaniyada feodal münasibətlərinin yaranmasının xüsusiyyətləri torpaq üzərində dövlət mülkiyyət formasının üstünlük təşkil etməsi və bunun dövlət hakimiyyətinin güclənməsinə
1:32 mərkəzləşməsinə səbəb olması hökmdar və ailə üzvlərindən sonra iri torpaq mülkiyyətinin alban kilsəsinə məxsus olması, fiadallıların da torpaq mülkiyyətinə malik olması erkən orta əsrlərdə kəndlərin bir hissəsinin az da olsa xüsusi torpaq mülkiy olması. Beləliklə, erkən orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisində dövlət mülkiyyəti onunla yanaşı mövcud olan xüsusi feodal mülkiyyəti formasına nisbətən üstünlük təşkil edirdi. Əvvəllər kəndlilər vergini əsasən natural, yəni verginin mal, məhsul ilə ödənilməsi formasında verirdilər. Zaman keçdikcə kəndlilərin arasında da bərabərsizlik yarandı.
2:18 Onların az bir qismi getdikcə varlandı və xırda torpaq sahibinə çevrildi. Bir qismi isə müflisləşdi. Torpaqsız kəndlərin sayı artdı. Torpaq sahibliyi Fadallılar. Erkən-orta əsrlərin başlanğıc mərhələsində torpaq sahibliyinin əsas formaları irsi və şərti torpaqlar idi. Fadal münasibətlərin inkişafı gedişində tədricən şərti torpaq mülkiyyətinin irsi mülkiyyətə çevrilməsi prosesi baş verdi. İlk vaxtlar irsi torpaq mülkiyyətinin sahibləri içərisində əsas yeri hökmdar ailəsinin üzvləri və əyyanlar tuturdular. Əyan sarayda və əyalətlərdə müəyyən yüksək vəzifə tutan şəxsdir. Şərti torpaqların əsas sahibləri isə
3:05 hərbiçilər və qismən də mülki məmurlar idi. Dövlətə hərbi və mülki xidmət müqabilirində torpaq alan şəxslər fiadallara çevrilirdilər. Fiadalyanlarla yanaşı din xadimləri və məbədlər də torpaq sahibliyinə malik idi. Beşinci, altıncı yüzilliklərdə fiyodal münasibətlərinin qəti möhkəmləndiyi bir zamanda irsi torpaq sahibliyi əhəmiyyətli yer tutmağa başladı. Hətta vilayət hakimi vəzifəsi də bir qayda olaraq irsən atadan oğula keçirdi. Vilayət hakimi artıq təkcə inzibati vəzifə sahibi olmayıb, həm də tədricən iri torpaq sahibinə çevrilirdi. Kəndlilər, əsas vergi və mükəlləfiyyətlər.
3:51 Torpaqdan istifadə müqabilində kəndlilər dövlət xəzinəsinə torpaq vergisi ödəyirdilər. Bu torpaqdan əldə edilən məhsulun müəyyən hissəsini təşkil edirdi. Şəhər sənətkarları və tacirlərdən də xüsusi vergi alınırdı. Vergi toplanmasının əldə edilən gəlir hesabına çoxsaylı qoşun saxlanırdı. Sonralar fiadalların və dini qurumların xeyrinə də vergi və rüsumlar ödənilməsinə müxtəlif mükəlləfiyyətlərin yerinə yetirilməsinə başlandı. Keçmiş azad icma üzvləri əvvəllər yalnız dövlətə vergi ödəyirdilər. Sonralar həm dövlətə, həm də icma torpaqlarının yerləşdiyi vilayətin hakimi olan fiadallara məhsulun bir hissəsini vergi
4:37 şəklində ödəməli, müxtəlif mükələfiyyətlər icra etməli idilər. Müxtəlif dövrlərdə bəzi hökmdarlar tərəfindən vergi və torpaq mülkiyyəti sahələrində müəyyən islahatlar, yəni dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. Sasanilər dövründə vergilər hər mahalın əkin sahəsinin məhsuldarlığından və ha elə onun mövqeyindən şəhərə yaxın və ya uzaq olması ilə əlaqədar asılı olaraq məhsulun birindən altıda biri həcmində toplanırdı. Vergilərin bu qayda ilə toplanması bir sıra çətinliklər törətdiyinə görə əkinçiləri narazı salırdı. Belə ki, dövlət məmurları öz vəzifələrindən istifadə edib məhsulun vaxtında yoxlanılıb və vergi miqdarının təyin
5:24 edilməsini ləngidirdilər. Bu səbəbə görə məhsulun xeyir hissəsi tələf olurdu. Ona görə də altıncı yüzillikdə vergi sistemində dəyişiklik edilməsi qərarı alındı. Vergilər məhsulun həcminə görə deyil, torpaq sahələrinə görə təyin edilməyə başladı. məhsulları təbii xəstəliklərə məruz qalmış şəxslərə güzəştlər edirirdi. Həmin dəyişiklikdən sonra natural şəkildə toplanan məhsulun bir hissəsi pul vergisi ilə əvəz edildi.
