0:00 [Müzik] Merhaba sevgili gençler. 28 günde TYT biyoloji bitireceğimiz kampımızın 13. gün videosuna hepiniz hoş geldiniz. Bugün birlikte hüce madde geçişlerinin ikinci videosunu yani büyük maddelerin taşınması ile ilgili detayları göreceğiz. Bu video içerisinde dikkat etmenizi istediğim noktaları söyleyecek olursam endositoz ve egzositoz olayının tek yönlü olarak gerçekleştiğini bilmenizi istiyorum. Ama önemli bir fark var ki biri içeriden dışarı doğru gerçekleşirken diğeri dışarıdan içeri doğru gerçekleşecek. Biraz sonra zaten detaylarını görmüş olacağız. Bir de videonun sonuna doğru ben sana tablolu bir şekilde bir anlatım yapacağım. Hem 12 gün videosunda anlattıklarımı hem de bugün anlatacaklarımı karşılaştırmalı
0:45 olarak ifade edeceğim. Yani hangi taşınma biçimlerinde ATP harcanıyor göreceğiz. Hangilerinde taşıyıcı protein kullanılıyor bunları çok net bir şekilde görmüş olacağız. Videonun sonuna doğru anlatacağım tablolu kısmı kaçırmamanı tavsiye ediyorum. Ben hazırım. Siz de hazırsanız hadi gelin kitabımızı açalım ve kamp yoluna işaretimizi atalım. İçindekiler kısmını açtığımda bugün anlatacağım konunun sayfa 54'te yer aldığını görüyorum. Hemen kamp yoluma giderek 13 günü boyuyorum ve unutmadan ödevini sormak istiyorum. Ben sana 12 gün videosunun sonunda soru bankası kitabımdan ödev vermiştim. ödevini yaptığını düşünüyorum ve hemen konu anlatıma geçiyorum. Ben sana 12 gün videosunda hücre zarından madde geçişlerini ikiye ayırarak ifade
1:30 etmiştim. Hücre zarından madde geçişleri bir küçük maddelerin taşınması bir de büyük maddelerin taşınması olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Küçük maddelerin taşınması da kendi içerisinde pasif taşıma ve aktif taşıma olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Pasif taşımada ATP harcanmıyordu ve çoktan aza doğru bir taşınma yapılıyordu. Aktif taşımaya geldiğimizde ATP harcanarak bir taşınma yapılıyordu ve az yoğun olduğu ortamdan çok yoğun olduğu ortama doğru bir taşınma gerçekleştiriliyordu. Büyük maddelerin taşınmasına geldiğimizde biz burada endositoz ve egzositoz olmak üzere büyük maddelerin taşınmasını ikiye ayırmış olacağız. Ama burada özellikle 12. gün videosunda ifade etmek istediğim, hatırlatmak istediğim önemli bir nokta şu ki pasif taşınma da olsa, aktif taşıma da olsa bu taşınma çift
2:16 yönlü olarak gerçekleşebilir. Yani pasif taşımada çoktan aza doğru bir taşınma yapılıyordu ya işte bu çok yoğun olduğu ortam neresiyse oradan oraya olacak. Diyelim ki dışarısı çok yoğun, içerisi az yoğun. O zaman dışarıdan içeri doğru gerçekleşecek. Ama tam tersi olarak içerisi çok yoğun, dışarısı az yoğunsa içeriden dışarı doğru bu olayda gerçekleşebiliyordu. Aktif taşıma da yine aynı şekilde ama aktif taşımada taşınma yönü neydi? Azdan çoğa doğru. Ama büyük maddelerin taşınmasına geldiğimizde böyle çift yönlü bir taşınmadan bahsetmeyeceğiz. Hemen detaylı bir şekilde onları sana ifade edeceğim. Büyük maddelerin taşınması endositoz ve egzositoz olmak üzere ikiye ayrılıyor. Egzositoz derken bak burada egzoz yazdığını görüyorsun. Arabanın
3:01 egzozundan ne olur? Arabanın içindeki gaz dışarı çıkar. Değil mi? Aynı mantığı burada da düşünmeni istiyorum. Yani egzositozda içerideki büyük maddeyi dışarı gönderme olayını gerçekleştireceğiz. O zaman egzositoz olayında içeriden dışarı doğru bir taşınma yapılıyorsa endositoza ne kalıyor? dışarıdan içeri doğru bir taşınma yapılması durumu kalmış oluyor. Yani birini öğreniyoruz diğeri tam tersi diyoruz. Zaten endo iç demek, egzo dış demek. Buradan da düşünebilirsin. Bu taşınma biçimlerinin ikisinde de ATP harcanıyor. Bunu unutma. Peki endositoz olayı dışarıdan içeri olarak tek yönlü mü gerçekleşiyor? Kesinlikle öyle. Egzositoz olayı ise içeriden dışarı olmak üzere tek yönlü olarak gerçekleşmiş olacak. Detaylı bir şekilde görselleri üzerinden anlatacağım.
3:47 Endositozdan başlıyorum. Büyük moleküllerin koful oluşturularak hücre içerisine alınması durumu endositoz olayı olarak karşımıza çıkar. Bak burada koful oluşturarak kısmını altını böyle çizdim değil mi? Hatta böyle üzerini de fosforlu kalemle çizmek istiyorum. Endositozda da egzositoz olayında da koful oluşumu vardır. Tamam mı? O zaman koful tek zarlı bir organel mi? Evet. Peki, tek zarlı olan organeller prokaryot hücre yapısına sahip olan canlılarda var mıdır? Hayır yoktur. O zaman bakterilerde, arkelerde bu endositoz ve egzositoz olayları görülecek mi? Hayır, görülmeyecek. Önemli kısımlardan birisi. Hemen devam ediyorum. Endositoz olayı da, egzositoz olayı da ATP harcanarak mı gerçekleşecekti? Evet, zaten biraz önce
4:35 söylemiştim. Peki ATP gördüğümüz zaman canlı canlı canlı diyecektik değil mi? Bu olayın gerçekleşmesi için canlılık şarttır dememiz mi gerekir? Evet öyle. Peki biraz önce ben sana bu olayın prokarot hücre yapısına sahip olan canlılarda gerçekleşmediğini söylemiştim. Aynı zamanda hücre duvarı dediğimiz yapı da bir koruyucu katmandı ya endositoz olmasını engelleyen yapılardan birisidir. Ancak bazı bitkiler hariç dememiz gerekir. Önemli ayrımlardan biri eğer bana bazı bitkiler ayrımını ifade etmeden hücre duvarına sahip canlılarda endositoz gerçekleşmez derse yanlış olur. Tamam mı? Bazı bitkiler hariç hücre duvarına sahip olan canlılarda endositoz gerçekleşmez cümlesini söylemesi gerekiyor. Bu olayda, endositoz olayında hücre zarının
5:23 yüzey alanı küçülmüş oluyor. Şimdi egzositoz olayında da tam tersi olacak. Büyümesi gibi bir durumdan bahsedeceğim. Bunu karıştırmamak için daha kolay ifade etmek adına sana basit bir şekilde şöyle anlatacağım. Şimdi ben şuraya bir tane şöyle hücre çizmiş olayım. Tamam mı? Bu hücrenin kullanılabilir alanı bu kadar mı? Evet. Peki ben endositozda ne yapıyordum? Büyük bir maddeyi hücre içerisine alma durumunu gerçekleştiriyordum. Değil mi? Ben bu hücrenin içerisine bir madde aldığımı varsayayım. Tamam mı? Hemen şöyle bir hücre aldığımı düşüneyim. O zaman ben bunu aldığımda hücrenin kullanılabilir alanı bu kadar mı kaldı? Evet. Ama başlangıçta ne kadardı? Daha fazlaydı. Yani hücre içerisine bir şey alma durumumda hücrenin yüzey alanı küçüldü diye bu şekilde gözünde canlandırabilirsin. Anlaştık mı? Bak bu
6:10 önemliydi. Basitleştirerek anlattığım zaman daha iyi olduğunu düşündüğüm için böyle söylüyorum. Peki bu hücre zarının yüzey alanının küçülmesinin sebebi nedir diyecek olursan da hücre zarının bir kısmı koful oluşumuna katılıyor. Buna bağlı olarak da hücre zarının yüzey alanı küçülmüş oluyor. Sorularda burası da karşımıza gelebilir. Biraz önce zaten önemli şekliyle ifade etmiştim. Videonun girişinde de söylemiştim. Bu olay tek yönlü mü gerçekleşiyor? Evet. karşımıza gelebilir. Ultra dikkat etmen gereken yerlerden birisi burası. Endositoz olayını biz iki şekilde gerçekleştiriyoruz. Bir fagositoz, bir de pinositoz olmak üzere. Eğer benim hücreye alacağım madde, büyük madde, katı bir maddeyse bunu fagositozla eğer
6:55 hücre içerisine alacağım büyük madde sıvı bir madde ise bunu pinositoz olmak üzere hücre içerisine alma durumunu gerçekleştiriyorum. görsellerle ifade edeceğim ama ilk olarak endositoz olayını geniş çaplı burada ifade edeceğim. Burada koful oluşumunu görüyorsun. Hücre zarının bir kısmı koful oluşumuna katıldığı için hücre zarının yüzey alanında küçülme meydana geliyor. Detaylı bir şekilde anlatacağım. İlk olarak fagositozdan başlamak istiyorum. Benim hücre içerisine alacağım büyük maddem eğer katı bir maddeyse ben bunu yalancı ayak oluşturarak hücre içerisine alma durumunu gerçekleştiriyorum. İşte bu olaya da fagositoz adını vermiş oluyoruz. Yani basit bir şekilde şöyle düşün. Benim elimi hücre zarı olarak düşün. Tamam mı? Dışarıda da katı bir madde var. Ben bu katı maddeyi nasıl
7:42 alırım? Şöyle kapar gibi alırım. Değil mi? Yani bak yalancı ayak oluşturdum. Bunu aldım hücre içerisine ve içeride besin koful oluşturdum. İşte bu olay fagositoz olayı olmuş oluyor. Besin koful oluşumu var mı burada? Evet var. Hücre zarının bir kısmı bu besin kofalu oluşumuna katıldığı için de hücre zarının yüzey alanında küçülme meydana geliyor. Peki örnek verelim bu olaya. Mesela bağışıklık sistemi elemanlarımızdan olan akyuvarlar var. Akyuvarların mikropları yutmasını buna örnek olarak verebiliriz. Ya da bunun dışında bazı ökaryot olup tek hücreli canlılar var. Yani amip, öglena, paramesyum gibi canlılar. İşte bu canlıların beslenmesini de bu yönteme örnek olarak verebiliriz. Hemen görselimize de bakacak olursak burada hücre dışını ve hücre içini görmüş
8:28 oluyorsun. Hücre dışından içine doğru katı bir madde alma durumunu birlikte görmüş olacağız. Şimdi hücre zarının olduğu yer burası. Benim dışarıda büyük bir katı maddem var. Ben bunu işte yalancı ayak oluşturuyorum. Hücre zarının yapısını farklılaştırarak daha sonra bu katı maddeyi hücre içerisine alıyorum. Tabii ki besin kofululu içerisinde. Burada besin kofululu oluştuğu için hücre zarının bir kısmı bunun yapısına katılıyor ve buna bağlı olarak da hücre zarının yüzey alanında küçülme meydana geliyor. Bu kavram çok fazla karşımıza geldiği için özellikle tekrar ediyorum. Egzositoz olayına geldiğimizde de tam tersi olacak. Tamam mı? Fagositozu anlattıktan sonra hadi gel şimdi pinositoza bakalım. Pinositoz olayında da sıvı bir maddeyi, büyük bir sıvı maddeyi hücre içerisine alma durumundan bahsediyoruz. Değil mi? Hemen
9:14 şöyle düşünelim. Hücre zarımı elim olarak düşünmüştüm ben. Şimdi sıvı bir maddeyi böyle kapar gibi alabilir miyim? Biraz önceki gibi alamam, değil mi? Yani sıvı bir maddeyi böyle kapar gibi alamazsın. O yüzden böyle elini çukur yapman lazım. Hemen şöyle yapacak olursam tam gösterebildim mi bilmiyorum. Hücre zarında böyle bir cep oluşumu durumu var. İşte bu cebin adına pinositoz cebi adı veriliyor. Eğer yalancı ayak derse fagositoz aklına gelecek. Böyle bir cep oluşumundan bahsederse pinositoz aklına gelmesi gerekiyor. Çünkü ben hücre zarını böyle düzlü pinositoz cebi olarak burada böyle bir çukur yaptım. Sıvı madde geldi burada birikti ve ben bunu hop aldım hücre içerisine. İşte burada yine bir besin kofalı oluşumu var mı? Kesinlikle var. Burada o zaman yine hücre zarının e
10:00 yüzey alanında küçülme meydana geliyor mu? Kesinlikle geliyor. Hemen bakalım. Büyük moleküllü sıvı maddelerin cep oluşturularak hücre içine alınması durumu pinositoz olayıdır. Bu olayda yine ATP harcanır. Peki hemen örnek verecek olursak da hormonların doku hücrelerine girmesini buna örnek olarak verebiliriz. Bazı enzim ve antikorların da yine hücre içerisine alınmasını buna örnek olarak gösterebiliriz. Hemen görselimize de bakalım. Hücre dışını, hücre içini bu şekilde görüyorsun. Hücre dışından içine doğru sıvı ve büyük bir maddeyi alacağız. Tabii ki burada bir cep oluşturacağız. Sıvı madde büyük. Sıvı madde gelecek burada birikecek ve daha sonra hücre zarının yapısının farklılaşmasına bağlı olarak da burada besin kofululu oluşacak ve hücre zarının
10:45 yüzey alanında küçülme meydana gelecek. Hemen kapget soru yaptırır kısmına bakmanı istiyorum. Çok önemli. Endositoz olayı da egzositoz olayı da prokaryotlar da görülmez. Neden? Çünkü ben biraz önce sana ifade etmiştim. Hadi bakalım beni dinliyor musun dinlemiyor musun? Soracağım sana. Neden prokaryotlarda görülmüyordu hocam? Çünkü siz biraz önce demiştiniz ki hem endositozda hem de egzositozda koful oluşumu vardır. Koful tek zarlı bir organeldir ve tek zarlı organeller prokaryot hücre yapısına sahip olan canlılarda bulunmaz. İşte buna bağlı olarak da endositoz ve egzositoz olayı prokaryotlarda görülmez dediğini duyar gibiyim. Harikasın. Aferin. Dur bir alkışlayacağım seni. Helal olsun sana. İşte böyle yaptığın
11:31 zaman çok iyi bir şekilde öğrendiklerini pekiştirmiş olacaksın. Bak bu cupgeç soru yaptırır kısımlarını ya bana atmamanı özellikle istiyorum. Tamam mı? Şimdi pinositozla ilgili detayları gördükten sonra da hemen egzozitoza gelelim. Egzoz dediğimiz zaman dışarıya bir şey gönderecektik değil mi? Yani arabanın içindeki gaz dışarı gidiyordu egzozdan. İşte buradan düşünecektik. Yani içerideki büyük maddeyi hücre dışına atma durumundan bahsediyoruz. Hücre içerisindeki büyük maddenin koful yardımıyla hücre dışına atılması olayı egzositoz olayıdır. Hemen koful yardımıyla olan kısmın üzerini çizelim. Bu olayda yine endositozda olduğu gibi ATP harcanarak mı gerçekleşiyor? Evet zaten söylemiştim. Bir de o zaman ATP'den bahsettiğimize göre hemen
12:16 canlıyı yapıştıracak mıyız? Evet bu olayda canlı hücrelerde gerçekleşir diyeceğiz. Şimdi şu kısma dikkat etmeni istiyorum. Egzositoz olayı hücre duvarına sahip olan canlılarda da gerçekleşebilir. Şimdi hocam sen biraz önce endositozu anlatırken bazı bitkiler hariç hücre duvarına sahip olan canlılarda endositoz gerçekleşmez dedin. Yani dışarıdaki büyük maddeyi ben hücre içerisine alamadım. O zaman alamadıysam o içerideki büyük madde nasıl oldu da hücre duvarına sahip olan canlılarda içeriden dışarı doğru büyük bir maddenin gitmesi gibi bir durumu konuşabiliyoruz diye düşünebilirsin. Böyle düşünmelerin de benim hoşuma gider bu arada. Şimdi burada önemli ayrım şu: Büyük madde sadece dışarıdan alınmaz. canlı bünyesine de büyük madde oluşturulur.
13:02 Mesela atık maddeler birikir birikir büyük olur. Ya da dönüşüm ve sentez reaksiyonlarında da canlı büyük maddeyi oluşturabilir. O yüzden o canlı içeride büyük bir madde oluşturduysa onu dışarı göndermesi gerekir. O yüzden hücre duvarına sahip olan canlılarda egzositoz olayı görülebilir. Ancak endositoz olayında bazı bitkiler haricinde hücre duvarına sahip olan canlılarda endositoz olayı görülmez diyorduk. Bu ayrım önemli. karıştırmayalım. Şimdi ben egzositoz olayında büyük bir maddeyi dışarı gönderiyorum ya işte buna bağlı olarak da buradaki koful tekrar hücre zarına katılıyor ve hücre zarının yüzey alanında büyüme meydana geliyor. Şimdi biraz önce basitleştirerek ifade etmiştim ya. Şimdi yine basitleştirerek
13:48 bu hücre zarının büyümesi olayını ifade etmek istiyorum sana. Hemen şu kısma şöyle bir hücre çizeyim. Tamam mı? Bu hücrenin içerisinde büyük bir madde var. Tamam mı? Bu hücrenin kullanılabilir alanı bu kadar diyelim ki. Tamam mı? Peki ben bu hücreyi alıp hücre dışarısına gönderecek olursam hemen hücremizi tekrar çizelim ve ben bu hücreyi alıp dışarıya attığım anda hücrenin kullanılabilir alanı bu kadar mı olacak? Evet. Yani başlangıçta bu kadardı ama şimdi bu kadar oldu. Yani egzositoz olayının sonrasında hücre zarının yüzey alanında büyüme meydana geldiğini anladın mı? Bak bu basitleştirme yöntemiyle anladığını düşünüyorum. Sorularda karşımıza gelebilecek kısımlardan biri olduğu için özellikle basitleştirerek anlatmaya
14:34 çalışıyorum. Bu olay da yine endositoz olayı gibi tek yönlü mü gerçekleşiyordu? Evet. Ama endositoz olayı dışarıdan içeri doğru olurken bu içeriden dışarı doğru gerçekleşecekti. O yüzden önemli bir ayrımdı. Dikkat etmemiz gerekiyor. Hemen gel görseline birlikte bakalım. Burada hücre içini görüyorsun. Hücre dışarısı da bu kısım oluyor. Ben içerideki büyük bir maddeyi tekrar kofulun hücre zarına katılmasıyla dışarı atma durumunu gerçekleştiriyorum. İşte bu olay da egzositoz olayı olarak karşımıza geliyor. Peki örnek verelim egzositoz olayına neler olabilir? Mesela hücrede üretilen enzimler, hormonlar. İşte bunların hücre dışarısına gönderilmesi örnek olarak verilebilir. Ya da ağladığımızda gözyaşımızın dışarı
15:20 çıkmasını buna örnek olarak verebiliriz. Ya da bir annenin süt salgılamasına bağlı olarak süt bezlerinden sütün salgılamasını da yine buna örnek olarak verebiliriz. Şu an ben konuşurken mesela ağzımdan tükürük, bezimden tükürük salgısı çıkıyor. İşte bu da yine egzositoz olayına örnek olarak verilebilir. Çok önemli bir uyarı notundan bahsetmek istiyorum. Biyoloji içerisinde çok fazla kez dillendirdiğimiz kısımlardan birisi oluyor bu. Hücre dışı sindirim yapan canlılar var. Mesela saprofit canlıları yani ayrıştırıcı canlıları. buna örnek verebiliriz. Ya da bunun dışında böcekçil bitkilerin de buna örnek olarak verebiliriz. Bu canlılar hücre içerisinde ürettiği enzimi hücre dışarısına gönderir ve hücre dışarısına sindirim olayını gerçekleştirmiş olur. İşte bu canlılar da egzositoz olayı ile
16:06 birlikte sindirim enzimlerini gönderme işlemini gerçekleştiriyor. Bu bilgi de soru yaptıracak kısımlardan birisiydi. Şimdi hemen kapgeç bilgisi ile hücre yoğunluğuna, ortam yoğunluğuna göre kısımları görüyoruz. Ve burada geçiş yönlerini gösterdikten sonra burada bu geçiş yönüne göre madde taşınmasının hangi yapıyla gerçekleştiğini sana ifade edeceğim. Bak burası önemli. Hatta bence ben anlattıktan sonra bir kez de sen şu kısmı böyle yazmadan burayı boş bırakarak kendin doldurmaya çalış. Tamam mı? Hadi gel birlikte bakalım. İlk olarak ortam yoğunluğunun %5 glikozdan oluştuğu bir yeri görüyoruz. Bir de hücre yoğunluğunun %30 glikozdan oluştuğu bir yeri görüyorum. Ben hücreden ortama doğru glikoz geçişini söylüyorum. Yani içeriden dışarı doğru
16:53 bir geçiş mi oluyor burada? Evet öyle. Ve çoktan aza doğru bir geçiş mi yapıyorum? Kesinlikle öyle. Yani ben burada bir pasif taşıma çeşidi mi gerçekleştiriyorum? Evet. Çünkü glikozun çoktan aza doğru geçmesi durumundan bahsediyoruz. Küçük madde midir glikoz? Evet. Aynı zamanda monomer bir maddedir de işte bu küçük maddenin hücre içinden dışarıya doğru çoktan aza doğru geçişi bir pasif taşıma çeşidi olan kolaylaştırılmış difüzyonu ifade eder. Hemen buraya bunu yazdım. Devam ediyorum. %10 fruktozun olduğu yerden %30 fruktozun olduğu yere doğru bir geçiş yapıyoruz. Fruktoz monomer bir madde midir? Evet. Aynı zamanda küçük bir madde değil mi? Ben bu küçük maddeyi yani monomer maddeyi az yoğun olduğu ortamdan çok yoğun olduğu ortama
17:40 taşıyacağım. Peki azdan çoğa doğru küçük bir madde taşıyorsam bu neydi? Aktif taşımaydı. Hemen bunu yazdım. Bu arada sen küçük madde ne? Monomer madde ne? Büyük madde ne? Polimer madde ne? Artık biliyorsun değil mi? Kesinlikle biliyor olman gerekir. TYT kampımızın 2inci gün videosunda aynı zamanda 12. gün videosu içerisinde de ben sana detaylı bir şekilde bunlardan bahsettim. Artık bunları iyi bir şekilde bilmen lazım. Biyoloji içerisinde bunları çok kez kullanacağız. Bak tekrar hatırlamak istiyorsan ikinci gün videosunun son kısmına doğru git. Tekrardan oraya bak. Çok önemli bu. Biyoloji içerisinde soruları iyi bir şekilde yapabilmek adına önemli bir kısmı sana tane tane belirttim. Aklında hiçbir soru işareti kalmayacak şekilde de kitabımız içerisinde notlarıma yazdım. Buralara
18:27 bakabilirsin. Hemen diğer kısımdan devam ediyorum. Suyun %90 olduğu yerden %60 olduğu yere doğru bir geçişi görüyoruz. Çoktan aza doğru suyun geçişinden bahsettiğimizde suyun geçişi neydi? Bir ozmoz olayıydı. Hemen buraya ozmozu yazdım. Peki %40 nişastanın olduğu yerden %10 nişastanın olduğu yere doğru bir geçişten bahsediyorum. Nişasta büyük müdür? Evet. Aynı zamanda polimer bir madde midir? Kesinlikle öyle. Büyük maddeler sindirilmeden hücre zarından geçebiliyor muydu? Hayır, geçemiyordu. Onu unutmayalım. Peki ben büyük maddeyi aynı zamanda nasıl taşıyabiliyorum? Eğer içeri alıyorsam endositozla, dışarı atıyorsam egzositozla. Ben burada nişastanın hücre içerisine alınması gibi bir durumu görüyorum. Hücre zarından geçemeyecek büyüklükteki maddenin hücre
19:14 içine alınması olayı nedir? Endositozdur. Hemen buraya yazdık. Bu olay ATP harcanarak gerçekleşiyor. Tıpkı aktif taşımada olduğu gibi. Hemen bunun tam tersine bakalım. %10 nişastanın olduğu yerden %40 nişastanın olduğu yere doğru bir geçişi görüyoruz. Aslında burada yoğunluk farkı önemli mi? Hayır değil. Çünkü endositoz olayında da egzositoz olayında da önemli olan dışarıdan içeri mi gittiği, içeriden dışarı doğru mu geldiği yoksa azdan çoğa doğru mu gidiyor, çoktan aza doğru mu geçiyor? Bu ayrım bizim için önemli değil. Peki ben burada hücre içinden dışarı doğru büyük bir maddeyi taşıyorum. Yani egzositoz olayını gerçekleştiriyorum. Son olarak şu kısma bakacak olursak, hücrenin yoğunluğu ile ortamın yoğunluğu eşit birbirine. %50
19:59 değil mi? Peki ben buradan hücreden dışarı doğru bir geçiş yapıyorum ve buradaki dengeyi bozuyorum. İşte bu dengenin bozulması aktif taşıma kurallarına göre geçerli oluyordu. Ben zaten anlatım sırasında bunu sana 12. gün videosunda ifade etmiştim. O yüzden aktif taşıma şeklinde bunu belirtiyorum. Bak bu kısmı eksiksiz bir şekilde doldurabiliyor olmam. senin konuyu iyi bir şekilde anladığını gösterir. O yüzden buradaki şuradaki kısmı senin doldurmanı istiyorum. Hemen şimdi kapk soru yaptırır kısmına geliyorum. Yandaki kısma. Bu kısım ultra önemli. Çünkü ben sana aslında şimdiye kadar anlattığım hücre zarından madde geçişleri ile ilgili kısmı burada toparlayacağım. Burada böyle deneysel sorular geliyor böyle karşımıza. Bu deneysel sorularda
20:46 nişasta yarı geçirgen zardan geçebiliyor mu? İyot geçebiliyor mu? işte hangi ortam mavi renk alıyor falan filan gibi böyle sorular karşımıza geliyor. O yüzden ben sana görselle bunu böyle çok net bir şekilde ifade edeceğim. Sözel olarak söylediklerimin hepsini de burada yazısal olarak bulabilirsin. Sonrasında sen burayı tekrar ederken mutlaka bak. Tamam mı? Hemen şimdi burada bir kabımızın olduğunu görüyoruz. Kabımızın içerisinde %10 glikoz yoğunluğu varmış ve bir de bu kap içerisinde yarı geçirgen bir zar olarak bağırsak zarının içerisinde de nişasta molekülü var. %8'lik. Peki nişasta büyük bir madde değil mi? Evet. Glikoz küçük bir madde. Tamam. Bir de ben bu kabın içerisine nişastayı sindiren enzimi ilave
21:32 ediyorum. Enzim de yine büyük bir madde midir? Evet öyle. Peki enzim yarı geçirgen zardan geçebilir mi? Hayır, geçemez. Bunu unutmayalım. Peki, iyota bakıyoruz. İyot bir ayıraçtır. Ayıraçlar da küçük maddelerdi ve yarı geçirgen zardan geçebiliyordu. Daha önce bunu sana ifade etmiştim ama sana soruda ayıraç olup da mesela iyot neyin ayırıcıdır? Bunu bilmen gerekiyor mu? Hayır gerekmiyor. ÖSYM sana bununla ilgili bir soru sorarsa parantez içi bilgisi olarak iyot nişastanın ayırıcıdır ve nişastanın bulunduğu ortamı mavi mor renge boyar şeklinde bir ifadeyi belirtmesi gerekiyor. O yüzden bunu ekstra bilmene gerek yok ama şunu bilmen gerekiyor. Ayıraçlar yarı geçirgen zardan geçebilir. İyot da bir ayıraçtır diye bilmeni istiyorum. Şimdi
22:19 o zaman iyot nişastanın bulunduğu ortamı mavi renge boyuyorsa peki o zaman ben burada sana kabın içerisi mavi renk alır dersem doğru mu söylerim? Tabii ki yanlış söylersiniz hocam. Neden? Çünkü bu içerideki nişasta büyük bir maddeydi. Yarı geçirgen zardan geçemez ve buna bağlı olarak da bu kapta mavi renk oluşumu gözlenmez demen gerekir. Peki ben iyotu bu kabın içerisine damlattım. Bu iyot bağırsak zarı içerisine geçebilir mi? Evet, geçebilir. Geçtiği için de buranın mavi renk almasını sağlar mı? Kesinlikle sağlar. Peki nişastayı sindiren enzimi ben bu kabın içerisine damlattım. Bu nişastayı sindiren enzim buraya geçebilir mi? Geçemez. Geçemediği için de burada nişasta yoğunluğunda bir değişiklik olur
23:05 mu? Hayır. Olmaz. Peki buradaki glikoz molekülü hücre zarından yarı geçirgen zardan geçebilir mi? Evet geçebilir ve buna bağlı olarak da bu bağırsak zarı içerisine girebilir. İşte sözün özünü burada sana ifade etmiş oldum. Tane tane söyledim. Çok önemli bir kısımdı. Sözel olarak ifade ettiklerimi dediğim gibi burada yazısal olarak da bulabilirsin. Şimdi bu kısım çok önemli. tablolu haller böyle ÖSYM'nin karşılaştırmalı olarak sorduğu yerler benim böyle ekstra dikkatimi çeken yerler olduğu için de böyle herhangi bir şekilde siz bir hataya düşmeyin diye de ben tane tane burada hepsini yazdım. Mesela sana sınavda şununla şunu ve bunu karşılaştırmalı olarak sorabilir. İşte sen buradaki tablodan hatırlayacaksın ve
23:50 onu şak diye yapmış olacaksın. Detaylı bir şekilde burada göreceğiz. Basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, ozmoz, aktif taşıma, endositoz ve egzositozu karşılaştırmalı olarak göreceğiz. Ben burada yakınlaşmadan ifade edeceğim. Hemen burada pasif taşıma çeşitlerinin altını çiziyorum. Burada aktif taşımayı görüyorsun. Pasif taşıma şekillerinde de aktif taşımada da küçük madde taşınırken endositoz ve egzositozda büyük maddelerin taşınması gibi bir durumu söyleriz. Bu olayların üçünde ATP harcanmazken, bu üçünde ATP harcanıyor zaten. Şimdi tek tek ifade edeceğim. Peki ATP harcanıyor, harcanmıyor? Hemen onu söyledikten sonra ATP olduğu zaman şak diye canlı diyecek miydik? Evet. Canlılık şarttır diyorum. Canlılık şart değildir diyorum. Yani bu
24:37 olaylar canlı ve cansız ortamlarda gerçekleşebilir. ATP harcanmaz ve harcanır şeklinde de burada söyledim. Hemen gelelim basit difüzyona. Basit difüzyonda taşıyıcı protein kullanılmazken ozmoz ve kolaylaştırılmış difüzyonda taşıyıcı protein kullanılıyor. Pasif taşıma çeşitleri için bunu söyledim. Aktif taşımaya geldiğimizde yine taşıyıcı protein kullanılıyor. Endositoz ve egzositoz olaylarında da yine taşıyıcı protein kullanılmıyor. Bu arada ozmozda taşıyıcı protein olarak akoporin adını verdiğimiz bir taşıyıcı protein görev alıyor. Şimdi basit difüzyonda böyle hücre zarındaki fosfolipit tabakadan direktman bir geçiş vardı. O yüzden burada enzim falan var mıydı? Hayır. Basit difüzyonda ne taşıyıcı protein var ne de enzim görev
25:24 alır. Kesinlikle bunu unutmayalım. Tamam mı? Enzim görev almaz olanları hemen çiziyorum. Pasif taşıma çeşitlerinde enzim görev almıyordu. Ama pasif taşıma çeşitlerinde taşıyıcı protein görev almaz dersem yanlış olur. Çünkü biraz önce zaten taşıyıcı protein görev alan pasif taşıma çeşitlerini görmüştük. Hemen geliyorum aktif taşımaya. Aktif taşımada ATP harcanıyor. Taşıyıcı protein kullanılıyor. Enzim kullanılıyor. Yani Allah ne verdiyse burada kullanılmış oluyor. Aynı şekilde endositoz ve egzositozda da yine enzim görev alıyor. Ben pasif taşımada çoktan aza doğru bir geçiş yapıyordum ve bu geçiş iki ortam arasındaki fark dengelerine kadar devam ediyordu. Sonrasında da buradan buraya ne kadar geçtiyse buradan da buraya o kadar geçiyordu ve böylelikle devam ediyordu.
26:10 Yani pasif taşıma çeşitlerinde iki ortam arasındaki fark ne olur? Azalır. Ama aktif taşımada ne oluyordu? Azdan çoğa doğru bir taşınma yapılıyordu. Sürekli bu fark artar mı? Evet artar. Endositoz ve egzositoz olaylarında fark önemli değildir. Çünkü burada biz endositoz olayında büyük maddeyi içeri alıyoruz. Egzositoz olayında da içerideki büyük maddeyi dışarı gönderiyoruz. Fark burada önemli değil. Basit difüzyon. Kolaylaştırılmış difüzyon ve ozmoz olayları çift yönlü olarak gerçekleşiyor. Bunlar ne? Pasif taşıma çeşitleri. Aktif taşımaya geldiğimizde de yine çift yönlü olarak gerçekleştiğini belirtelim. Zaten biraz önce video içerisinde de söylemiştim ama endositoz ve egzositoza geldiğimizde burada tek yönlü bir geçişten
26:55 bahsediyoruz. Endositoz olayında dışarıdan içeri doğru bir taşınma yapılırken, egzositozda içeriden dışarı doğru bir taşınma gerçekleşiyor. Burada neleri taşıyabildiğimiz de önemli. Zaten e hem 12 gün videosunda bunu söylemiştim hem de bugünkü video içerisinde detaylı bir şekilde söyledim. Hemen toparlayalım. Basit difüzyonda direktman fosfolipit tabakadan bir geçiş olduğu için yağlı şeylerin buradan geçtiğini düşünecektik. Çünkü fosfolipit de neydi? Bir yağ molekülüydü. Yani yağ asidi, gliserol, ADEK vitaminleri, alkol gibi elemanların bu yolla taşındığını söyleyebilir miyiz? Evet, söyleriz. Kolaylaştırılmış difüzyona geldiğimizde besin monomerlerinin buradan geçtiğini tabii çoktan aza doğru söyleyebiliriz. Yani glikoz, galaktoz, fruktoz,
27:41 aminoasitler, BC vitaminleri, su, iyonlar. Bunları da yine ifade edeyim. Bir de unutmadan gazlarda yine yani oksijen ve karbondioksit gibi gazlarda basit difüzyon kurallarına göre taşınıyor. Bu önemli. Yani bir parfüm şişesini sıktığımda hemen kokunun dağılıyor olması bu bir basit difüzyon olayıdır demiştim. Hemen bunu da söyleyeyim. Ozmoza geldiğimizde suyun taşınması gibi bir kuramdan bahsediyoruz. Burada çoktan aza doğru suyun geçişini söyleyebiliriz. Aktif taşımaya geldiğimizde az yoğun olduğu ortamdan çok yoğun olduğu ortama doğru elemanlar geçecek. Bu elemanlar mesela glikoz, galaktoz, fruktoz olabilir mi? Olabilir. Aminoasit olabilir mi? Olabilir. İyonlar olabilir mi? Evet, olabilir. Yani ben aktif taşımada sadece
28:27 organik bir madde taşımıyorum. Aynı zamanda inorganik bir maddeyi de yine taşıyabiliyorum. Burada inorganik maddeleri de görüyorsun. Endositoza geldiğimizde büyük maddeyi taşıyacağız. katı bir madde olabilir, sıvı bir madde olabiliyordu. Biraz önce de zaten söylemiştik ama burada da detaylı bir şekilde söyleyelim. Mesela diskarkaridler yani maltoz, laktoz, sükroz bunların geçişini söyleyebiliriz. Aynı zamanda nötral yağ, protein, glikojen, nişasta gibi büyük maddelerin geçişini de yine endositoza örnek verebiliriz. Peki endositoz olayını canlandırabilmek adına bizim vücudumuzdaki bağışıklık sistemi elemanlarının mikropları yutması davranışını örnek olarak verebiliriz demiştim. Egzositoza geldiğimizde de büyük bir maddenin hücre dışarısına
29:12 gönderilme gibi bir durumundan bahsetmiştik. Mesela enzimler, hormonlar, vücut sıvıları yani mesela e tükürüğümüz, süt bezimiz, süt bezimizden salgılanan sütümüz, terimiz gibi bu yapılar egzositoz yoluyla taşınabiliyor. Bunu da söyledikten sonra hem 12 gün videosunu hem de 13 gün videosunu şöyle bir çok sağlam bir şekilde toparlamış olduk. Çok çok faydalı olmasını diledikten sonra hemen dün sana sorduğum cevap sende sorusuna geliyorum. Şekilde X maddesinin taşınma çeşidi ile ilgili olarak ifadelerinden hangileri doğrudur? Burada K ortamı var, hücre zarı var ve L ortamı var. Yani ben K ortamı mı hücre içi, L ortamı mı hücre içi? Onu tespit etmem lazım. Ben sana 12. gün videosunda
29:58 bir taktik vermiştim. ATP'yi gördüğün yerin kesinlikle hücre içi olduğunu söylemeni istiyorum demiştim. Çünkü ATP transfer edilemiyordu. Buradan düşünecektik. ATP hücre içerisinde üretilir ve yine hücre içerisinde kullanılmış olur. Yani benim ATP'yi harcadığım yer kesinlikle hücre içi midir? Evet. O zaman L ortamına hücre içi diyeceğim. K ortamına da hücre dışı diyeceğim. Ben bu X maddesini demek ki hücre dışından içine doğru taşıyorum. Aynı zamanda burada bu X maddesinin içeride çok olduğunu, dışarıda az olduğunu görüyorsun. azdan çoğa doğru bir taşınma yapılıyor. Yani bu olay bir aktif taşıma çeşididir diyebiliriz. Hemen buraya aktif taşıma şeklinde yazdım. Aktif taşımada küçük madde
30:45 taşınıyordu. Taşınma yönü çift yönlü olarak gerçekleşebilirdi. Buradan dışarıdan içeri doğru gerçekleşmiş ama içeriden dışarı doğru da gerçekleşebilirdi. Eğer içerisi az olsaydı tabii ki. Tamam mı? Bir de burada şunu söyleyeceğim. Bu olayda taşıyıcı protein kullanılır, enzim kullanılır, ATP harcanırdı. Hemen bakalım. X maddesini hemen burada görüyorsun. Bu X maddesi bir maddeye bağlanmış ve onunla birlikte taşınmış. Hım, bak taşınmış diyorum. Taşıyıcı protein o zaman burada T elemanıdır. Enzim de etkilenmeden çıkan eleman olarak da E şeklinde bize verilmiş. Hemen bunları söylediğime göre öncüllerime bakayım. Doğru olan öncüllerimi alacağım. X hücre dışından hücre içine doğru taşınmaktadır diyor.
31:30 Evet, doğru söylüyor. Zaten biraz önce gördük. E enzim T taşıyıcı proteindir diyor. Evet, E'ye enzim T'ye taşıyıcı protein demiştik. Doğru. Yalnızca organik moleküller bu yöntemle taşınabilir diyor. Biraz önce tabloda söylemiştim. Eee, aktif taşıma olayında sadece organik moleküller taşınmaz. Aynı zamanda sodyum, potasyum gibi mesela mineraller de inorganik elemanlardır. Bunlar az yoğun olduğu ortamdan çok yoğun olduğu ortama doğru aktif taşımayla taşınır. O yüzden bu yanlıştır. Bu taşıma yönteminde canlılık esastır. Neden? Çünkü ATP harcandığı için bu da doğrudur. 1 2 4 olduğu için hemen cevabımızı E olarak işaretleyebiliriz. Bu sorumuzu çözdükten sonra hemen bugünün cevap sende sorusuna
32:15 gelmek istiyorum. Bu soruyu sana soruyorum. Doğru cevabını da yorumlardan yazmanı istiyorum. Bir de unutuyorum ya böyle gerçekten destekleriniz benim için çok kıymetli. O yüzden videomu beğenmeyi gerçekten unutmayın ya. Kanalıma abone olmayı hiç hiç unutmayın. Bir de kanalımı arkadaşlarınıza tavsiye etmeyi hiç unutmayın. Unutmayın demişken ödevini de vereyim. Hem konu anlatımlı kitabımdan hem de soru bankası kitabımdan sana 13. günü ödev olarak veriyorum. Ödevini kesinlikle günü gününe yapmanı istiyorum. E böyle bugünü de bitirmiş olduk. Yarın 14 günü birlikte yapmış olacağız ve daha sonrasında TYT kampımızın 2. ünitesini bitireceğiz. Harikasın. Çok iyi gidiyorsun. Bence bu iki ünite biraz böyle bilgi bombardımanın yoğun olduğu kısımlardı ama sen hakkını vererek
33:02 hallettin bunu. Ben öyle düşünüyorum. Sen de biraz kendine güven. Zamanla zaten bilgileri üst üste koydukça koydukça çok daha iyi olacak. Hiç merak etme. Ara ara tekrarlarını yapmayı unutma. Ödevlerini günü gününe yapmayı unutma. Neyse çok konuştum. Seni çok seviyorum. 14. günde görüşmek üzere. Hoşça kal. [Müzik]
