Kısa Özet
Bu video, İslam medeniyetinin doğuşunu ve gelişimini, Hz. Muhammed'in hayatını, dört halife dönemini, Emeviler ve Abbasiler dönemlerini kapsamlı bir şekilde ele alıyor. İslamiyet öncesi Arap toplumunun yapısı, İslam'ın yayılışı, önemli savaşlar, antlaşmalar, bilimsel ve kültürel gelişmeler detaylı bir şekilde anlatılıyor. Ayrıca, Mısır'da kurulan Türk devletleri ve Avrupa'daki İslam etkileri de değerlendiriliyor.
- İslamiyet'in doğuşu ve yayılışı
- Dört halife dönemi ve önemli olaylar
- Emevi ve Abbasi devletlerinin karşılaştırılması
- İslam medeniyetindeki bilimsel ve kültürel gelişmeler
- Mısır'da kurulan Türk devletleri
Giriş
Ardıç Tarih kanalının AYT tarih kampının 6. gününde, İslam medeniyetinin doğuşu konusu işleniyor. 2023 AYT sınavında İslam medeniyetinin doğuşuyla ilgili soru geldiği ve geçmiş yıllarda da bu konudan sorular çıktığı belirtiliyor. Bu nedenle konunun önemi vurgulanıyor ve dikkatli çalışılması gerektiği söyleniyor.
İslamiyet Öncesi Arap Yarımadası
571'de Hz. Muhammed'in Mekke'de doğduğu ve 632'de Medine'de vefat ettiği belirtiliyor. 610'da peygamberlik geldiği, 615'te Müslümanların Habeşistan'a ilk göçü gerçekleştirdiği ve 622'de hicretin yaşandığı anlatılıyor. Arap Yarımadası'nın coğrafi konumu, Sasani ve Doğu Roma imparatorlukları arasında sıkışmış olduğu ve verimsiz toprakları nedeniyle istilalara uğramadığı ifade ediliyor. Bedevilerin çölde yaşayan göçebeler, Hadrilerin ise şehirlerde yaşayan yerleşik halk olduğu belirtiliyor. Arap toplumunda hürler, köleler ve mevaliler (Arap olmayan Müslümanlar) olmak üzere üç toplumsal sınıfın bulunduğu ve mevali politikasının ırkçı bir yaklaşım olduğu vurgulanıyor. Kabilecilik, kan davaları ve kadına değer verilmeyen bir yapının siyasi birliği engellediği anlatılıyor. Haram aylarda savaşmanın yasak olduğu, ancak Ficar savaşlarının bu dönemde de yaşandığı belirtiliyor. Arabistan'da putperestlik, Hristiyanlık, Musevilik ve Haniflik gibi farklı inançların bulunduğu ve Ukaz panayırlarının toplumu kaynaştırdığı ifade ediliyor. İslamiyet öncesi döneme cahiliye dönemi denildiği, ancak Hilful Fudul gibi olumlu teşkilatların da bulunduğu aktarılıyor.
İslamiyet'in Yayılışı
Hz. Muhammed'e 610 yılında peygamberliğin geldiği ve Mekkeli müşriklerin baskıları nedeniyle Müslümanların 615'te Habeşistan'a ilk göçlerini gerçekleştirdiği anlatılıyor. Medine'den gelenlerin Hz. Muhammed'le Akabe'de görüştüğü ve bu görüşmelere Akabe biatları denildiği belirtiliyor. Mekke'deki baskılar artınca Hz. Muhammed'in 622'de Mekke'den Medine'ye hicret ettiği, göç edenlere muhacir, onlara yardım edenlere ensar denildiği ifade ediliyor. Hicretle birlikte Medine İslam Devleti'nin kurulduğu ve Medine Sözleşmesi ile şehirde düzenin sağlandığı anlatılıyor.
Savaşlar ve Anlaşmalar
Bedir Savaşı'nın Müslümanlarla Mekkeli müşrikler arasında yapılan ilk savaş olduğu ve Müslümanların zaferiyle sonuçlandığı belirtiliyor. Savaşta elde edilen ganimetlerin paylaşılmasıyla İslam savaş hukukunun temellerinin atıldığı ve savaş esirlerinden okuma yazma bilenlerin Müslümanlara öğretmeleri karşılığında serbest bırakılmasının eğitime verilen önemi gösterdiği vurgulanıyor. Uhud Savaşı'nda Mekkeli müşriklerin intikam almak için saldırdığı ve Müslümanların savaşı kaybettiği, Hz. Hamza'nın şehit olduğu anlatılıyor. Hendek Savaşı'nda Selmani Farisi'nin önerisiyle Medine'nin etrafının hendeklerle çevrildiği ve Mekkeli müşriklerin geri dönmek zorunda kaldığı ifade ediliyor. 628'de yapılan Hudeybiye Anlaşması ile Müslümanların o yıl Mekke'ye girmeyeceği, Mekke'den Medine'ye sığınanların iade edileceği, ancak Medine'den Mekke'ye sığınanların iade edilmeyeceği kararlaştırıldığı belirtiliyor. Mekkeli müşriklerin bu anlaşmayla Müslümanların varlığını resmen tanıdığı vurgulanıyor. Hayber'in Fethi ile Yahudilerden Hayber Kalesi'nin alındığı ve Şam ticaret yolunun güvenliğinin sağlandığı anlatılıyor. Mute Savaşı'nın Müslümanlarla Bizans arasındaki ilk savaş olduğu ifade ediliyor.
Mekke'nin Fethi ve Sonrası
630 yılında Müslümanların Mekke'yi fethettiği ve putlardan temizlediği anlatılıyor. Huneyn Seferi ile Arap Yarımadası'ndaki son putperest tehdidin ortadan kalktığı belirtiliyor. Taif Seferi'nin başarısızlıkla sonuçlandığı, ancak ertesi yıl Taiflilerin Müslüman olmak istediklerini bildirdiği ifade ediliyor. Tebük Seferi'nde Bizans ile bir savaş yaşanmadığı, ancak bu seferin iki devlet arasındaki ilişkiyi gösterdiği belirtiliyor. Hz. Muhammed'in 632 yılında Veda Hutbesi'ni yayınladığı ve vefat ettiği anlatılıyor.
Dört Halife Dönemi
Hz. Muhammed'in vefatından sonra dört halife döneminin başladığı ve halifelerin seçimle iş başına geldiği için bu döneme Cumhuriyet Devri denildiği belirtiliyor. Hz. Ebubekir döneminde ridde savaşlarının yapıldığı, Bizans ile Ecnadeyn Savaşı'nın kazanıldığı ve Kur'an-ı Kerim'in kitap haline getirildiği anlatılıyor. Hz. Ömer döneminde Yermük Savaşı ile Suriye ve Filistin topraklarının ele geçirildiği, Kudüs'ün alındığı ve Mısır'ın fethedildiği ifade ediliyor. Sasani Devleti ile yapılan savaşlar sonucunda Nihavent Savaşı ile Sasani Devleti'nin yıkıldığı ve Müslümanların Türklerle sınır komşusu olduğu belirtiliyor. Ülkenin idari birimlere ayrıldığı, beytül malın kurulduğu, ilk düzenli ordunun oluşturulduğu, ikta sisteminin temellerinin atıldığı ve hicri takvimin düzenlendiği anlatılıyor. Hz. Osman döneminde Hazarlarla mücadele edildiği, Kıbrıs'ın ele geçirildiği, ilk İslam donanmasının kurulduğu ve Zatüssavari Savaşı'nın kazanıldığı belirtiliyor. Kur'an-ı Kerim'in çoğaltıldığı ve fethedilen yerlere gönderildiği ifade ediliyor. Hz. Ali döneminde iç karışıklıkların yaşandığı, Cemel Vakası'nın meydana geldiği ve başkentin Kufe'ye taşındığı anlatılıyor. Sıffin Savaşı'nda hakem olayının yaşandığı ve İslam dünyasındaki ayrılıkların derinleştiği belirtiliyor. Haricilerin Hz. Ali'yi şehit ettiği ve dört halife döneminin sona erdiği ifade ediliyor.
Emeviler Dönemi
Hz. Ali'nin şehit edilmesinden sonra Muaviye'nin Emevi hanedanlığını kurduğu ve başkentin Şam olduğu belirtiliyor. Muaviye döneminde İstanbul'un kuşatıldığı, ancak ele geçirilemediği anlatılıyor. Halifeliğin babadan oğula geçmesiyle saltanata dönüştüğü ve Yezid'in halife olmasına karşı çıkan Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehit edildiği ifade ediliyor. Halife Abdülmelik döneminde ilk İslam parasının bastırıldığı ve Arapçanın resmi dil olarak kabul edildiği belirtiliyor. Tarık bin Ziyad'ın Kadiks Savaşı ile İspanya'yı fethettiği, ancak Puvatya Savaşı ile Franklar tarafından Avrupa'da durdurulduğu anlatılıyor. Emevilerin Mevali politikası, Kerbela olayı ve kötü yönetim nedeniyle yıkıldığı ifade ediliyor. Dört halife dönemi ile Emeviler döneminin farklılıkları karşılaştırılıyor.
Avrupa'da İslamiyet'in Yayılması ve Endülüs Emevileri
Emevilerin İspanya'ya gitmesiyle Endülüs Emevileri'nin kurulduğu ve Kurtuba kentinin önemli bir merkez olduğu belirtiliyor. Endülüs Emevileri'nin yıkılmasından sonra İspanya'da bağımsız emirlikler dönemi, Murabıtlar dönemi, Muvahhitler dönemi ve Beni Ahmer Devleti döneminin yaşandığı anlatılıyor. Kurtuba Camii ve Elhamra Sarayı gibi önemli eserlerin bu dönemlerden kaldığı ifade ediliyor. Osmanlı Devleti'nin İkinci Bayezid döneminde İspanya'da baskı altında olan Yahudileri ve Müslümanları kurtardığı belirtiliyor.
Abbasiler Dönemi
Abbasilerin Türklere daha değer verdiği ve Mevali politikasını uygulamadığı belirtiliyor. Başkentin Bağdat olduğu, Sasani Devleti'ni örnek aldığı ve vezirlik kurumunu kurduğu anlatılıyor. Harun Reşid döneminin en güçlü dönem olduğu, kadıl kudatlık makamının kurulduğu ve Divan-ı Zenadıka adlı bir müessesenin oluşturulduğu ifade ediliyor. Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesini kaybetmesiyle ortaya çıkan tavaif-i mülk devletleri arasında İdrisiler, Ağlebiler, Tolunoğulları ve İhşitler'in bulunduğu belirtiliyor. Cengiz'in torunu Hülagü'nün Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi Devleti'ne son verdiği, ancak halifeliğin Memlükler tarafından Mısır'a taşındığı ve daha sonra Osmanlı Devleti'ne geçtiği anlatılıyor. Halife Mutasım zamanında Bağdat'ın kuzeyinde sadece Türklerin yaşadığı Samarra adlı bir kent kurulduğu ve Avasım kentlerinin Bizans sınırında kurulan ordugah kentler olduğu ifade ediliyor.
Mısır'da Kurulan Türk Devletleri
Mısır'da kurulan Türk devletleri olan Tolunoğulları, Akşitler, Eyyubiler ve Memlükler hakkında bilgi veriliyor. Tolunoğulları'nın Mısır'da kurulan ilk Türk devleti olduğu ve Tuluniye Camii'ni inşa ettiği belirtiliyor. Akşitler'in Hicaz'a hakim olan ilk Türk devleti olduğu ve Fatimiler tarafından yıkıldığı anlatılıyor. Eyyubiler'in Selahaddin Eyyubi tarafından kurulduğu, Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri aldığı ve Hadimül Harameyn unvanını aldığı ifade ediliyor. Memlükler'in Aybek tarafından kurulduğu, Ayn Calut ve Elbistan savaşlarıyla Moğolların ilerleyişini durdurduğu ve geleneksel veraset anlayışının olmadığı belirtiliyor.
Bilim ve Medeniyet
Abbasilerde Beytül Hikme'nin (bilgelik evi) önemli bir eğitim kurumu olduğu belirtiliyor. Mescit, Suffe, kütüphane ve medrese gibi eğitim kurumları hakkında bilgi veriliyor. Farabi'nin pozitif bilimlerin kurucusu ve ikinci öğretmen (Muallim-i Sani) olarak bilindiği, İbn Sina'nın tıp alanında uzmanlaştığı ve El Kanun Fi't Tıb adlı eserinin önemli olduğu anlatılıyor. İmam Gazali'nin önemli bir tasavvufçu olduğu ve Nizamiye medreselerinde müderrislik yaptığı, İbn Rüşt'ün Avrupa'da Rönesans'a öncülük ettiği ve Averroes olarak bilindiği ifade ediliyor. İbn-i Heysem'in gözün görme işlevini açıklamaya çalıştığı belirtiliyor.
İslam Medeniyetinde Sanatlar
Hüsnü hat (hat sanatı), tezhip (kitap süsleme sanatı), ebru (su üzerine boya yapma sanatı), minyatür (küçük boyutlu resimler) ve çini (seramik üzerine sırlama) sanatları hakkında bilgi veriliyor. Ciltçiliğin de kitapları ciltleme sanatı olduğu ve Osmanlı Devleti'nde yükselme döneminde geliştiği belirtiliyor.
