0:01 Từ bao giờ bất động sản lại trở nên đắt đỏ đến như vậy? Và từ bao giờ sở hữu nhà ở? Thứ đáng lý là quyền cơ bản của một công dân lại bị coi như loại hàng hóa đặc biệt trở thành công cụ đầu cơ kinh doanh của cá nhân và tập đoàn tài chính lớn trên khắp thế giới. An cư lạc nghiệp từ lâu đã luôn là giấc mơ của mọi người. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá thuê, giá mua nhà cùng nhiều chi phí sinh hoạt tăng cao, không ít người gập áp lực và chẳng dám mơ đến chuyện sở hữu một căn nhà trong thời buổi hiện tại. Chỉ bằng một phép tính đơn giản, ta cũng thấy nếu muốn mua nhà tại thành phố lớn sẽ phải mất đến gần trăm năm tiết kiệm mới có thể biến giấc mơ ấy thành sự thật. Đáng buồn thay, đây là bài toán nan giải mà hầu hết tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải đối mặt. Và Push, phim tài liệu theo chân phóng viên điều tra Lelani Fara của Liên hợp quốc ra mắt năm
0:48 2019 đã trở thành tác phẩm đầu tiên nói về vấn đề này. Thông qua bộ phim, khán giả có cơ hội được thấy vô vàn sự bất cập khác nhau của các quốc gia về vấn đề bất động sản. Giá trị căn hộ tăng chóng mặt trên khắp thành phố lớn, buộc người lao động phải rời khỏi trung tâm đô thị. Cùng với đó là cuộc khủng hoảng nhà ở lớn chưa từng có trên toàn cầu. Liệu có giải pháp nào giúp đảo ngược quá trình tài chính hóa bất động sản, đưa nó trở về đúng với giá trị thực không chỉ về mặt kinh tế mà còn là vấn đề nhân quyền của con người hay không? Hôm nay hãy cùng mình bàn về Push và vạch trần nhiều vấn đề nhức nhối liên quan đến bất động sản trong xã hội. Bộ phim có cách mở đầu khá kỳ lạ khi theo chân cựu giáo viên tiếng Pháp,
1:33 người đã nghỉ dậy để theo đuổi sự nghiệp môi giới bất động sản tại Toronto, Canada. Với ông, việc mua một ngôi nhà, cải tạo lại và tìm cách bán nó khiến ông cảm thấy phấn khích hơn so với ngồi trên giảng đường. Bởi lẽ mỗi ngôi nhà lại mang hình hài, màu sắc và không khí rất riêng. Từ đó, ông sẽ đưa ra thông tin hữu ích cho người có nhu cầu. Tuy nhiên, trong suốt thời gian làm việc, ông nhận thấy câu hỏi được nhiều người quan tâm không phải là tiện ích mà ngôi nhà có thể cung cấp. Ngược lại, khách hàng sẽ chú trọng ngôi nhà này được bán cao hơn mức giá niêm yết trên thị trường là bao nhiêu phần trăm. Thực tế, đây cũng là câu hỏi thường gặp trong bối cảnh thị trường nhà đất đang rất nóng khi người mua sẵn sàng trả cao hơn giá trị niêm yết ban đầu. do cạnh tranh hoặc đấu giá. Họ có xu hướng bỏ qua vài khuyết điểm
2:19 lặt vặt như nhà tắm nhỏ, phòng ngủ thiếu ánh sáng hoặc ít cửa sổ. Thay vào đó, giá cả trở thành mối quan tâm hàng đầu cho bất kỳ ai muốn mua nhà vào thời điểm hiện tại. Đúng vậy, chỉ tính riêng năm 2019, thị trường nhà ở tại các thành phố lớn trở thành vấn đề nhức nhối đối với mọi người. Theo báo cáo, chỉ trong vòng 30 năm trở lại đây, giá trị bất động sản tại thành phố Toronto đã tăng vọt lên 425%. Còn thu nhập trung bình của mỗi gia đình chỉ tăng thêm khoảng 133%. Điều đó cho thấy bất động sản đang trở thành gánh nặng không chỉ cho thế hệ hiện tại mà còn gây ảnh hưởng lớn đến thế hệ kế cận tiếp theo. Lyani Fara, điều tra viên đặc biệt của Liên hợp quốc về quyền có chỗ ở phù hợp tiến hành khảo sát tình hình thực tế tại Toronto. Dọc
3:05 tuyến đường cô đi, các mảnh giấy phản đối việc chủ nhà trọ tăng giá thuê quá mức được dán kín trên tường. Người dân quanh đây tiết lộ họ làm vậy bởi thực tế giá thuê mà họ phải bỏ ra không hề tương xứng với những gì họ nhận được. Ngoài việc nhiều hộ gia đình phải đối mặt với vấn đề liên quan tới vệ sinh công cộng như giác thải, chuột và rán. Hầu như trang thiết bị trong căn hộ cũng bị hư hỏng mà không được sửa chữa. Họ nói vài năm trở lại đây, ban quản lý tòa nhà ngừng cung cấp dịch vụ, quanh co, chối bỏ trách nhiệm khiến bất kỳ ai cũng cảm thấy thất vọng và chán nản. Ban quản lý muốn ép người dân phải rời đi để có thể nâng cấp, cải tạo bến chung cư giá rẻ trở thành nơi cao cấp hơn với giá thuê ngũ trời. Vấn đề nằm ở chỗ công ty quản lý tòa nhà không thể đuổi người dân nếu không có lý do chính đáng. Nếu muốn nâng
3:51 cấp cơ sở hạ tầng, tại sao họ không sửa chữa thiết bị hỏng hấp trong căn hộ theo phản ánh. Bên cạnh đó, bằng các cáo buộc vô căn cứ như người dân vi phạm pháp luật nghiêm trọng, ban quản lý bắt các hộ gia đình phải dọn ra khỏi tòa nhà và việc tăng giá thuê nhà lên con số không tưởng chỉ là một trong nhiều cách khác nhau để công ty này ép người dân phải rời bỏ chỗ ở hiện tại. Vấn đề là người dân biết đi đâu, về đâu trong bối cảnh khắp Toronto, tình trạng thuê nhà đều như vậy. MCAP Living Công ty quản lý bất động sản trực tiếp cho thuê nhiều khu chung cư nắm giữ 240 đến 350 khu nhà trên khắp Canada. Nếu chỉ tính riêng quận nơi Lây Lani đến MCAP có tới 19 tòa nhà và dĩ nhiên tất cả người dân đều bị ép phải rời khỏi nơi họ đang sinh sống. Tương tự như vậy, Phel, một cư dân sống
4:38 trong quận khác cũng đang gặp khó khăn về vấn đề chỗ ở. Anh đùa rằng phòng trọ mình đang ở như phòng giam bởi sự bí bách, kém tiện nghi, thiếu ánh sáng mà nó mang lại. Xuyên suốt tháng tư, khi nhiệt độ trung bình rơi vào khoảng từ 5 đến 12° C, hầu như Phi không có nước nóng để dùng, hệ thống lò sưởi cũng ngừng hoạt động. Vòi nước tại bồn dửa luôn bị dò rỉ, còn khung cửa sổ chỉ được dán tạm bợ bằng băng keo và có thể rơi ra bất kỳ lúc nào. Dù điều kiện sống tệ hại là vậy, Phill lại chẳng biết đi đâu khác. Anh sinh ra và lớn lên ở khu này. Hầu hết thời gian Phield đã quen với cộng đồng quanh đây. Và lại như đã nói, chung cư giá rẻ khắp Toronto, người dân đều đối mặt với tình trạng tương tự nên rời đi cũng không hẳn là giải pháp. Dù rất muốn gặp ban quản lý để tìm ra tiếng
5:24 nói chung nhưng cho đến nay vẫn chẳng ai liên lạc được với họ. Điều này làm trăn chờ. Cô cho rằng thế giới đang đối mặt với tình huống vô cùng cấp bách. Đó là tình trạng đô thị hóa đang trực tiếp xung đột với mức lương thấp dẫn đến việc nhiều người thiếu khả năng chi trả cho vấn đề nhà ở. Người nghèo thực sự phải vật lộn trong khó khăn. Ngay cả tầng lớp trum lưu, những người vốn được đánh giá tương đối cao về sự ổn định cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ khi sống tại thành phố. Lyani nói cô không muốn lạm dụng từ khủng hoảng nhưng rõ ràng chúng ta đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kiều mới. Một cuộc khủng hoảng mà con người không còn khả năng bám trụ và sống tại các thành phố lớn. Vậy cuối cùng thành phố thực sự dành cho ai? Cho người dân lao động hay chỉ là nơi đắt đỏ đến đỗi chẳng ai có thể sống
6:10 nổi? [âm nhạc] Chẳng khó để nhận ra con người thực sự cần gì để có cuộc sống ổn định. Ngoài nhu cầu cơ bản như được ăn, uống, được học tập, có việc làm, an toàn về mặt thể chất thì nơi ăn trốn ở cũng nằm trong số đó. B Saskia Assassin, giáo sư tại Đại học Columbia, nhà lý thuyết đâu nganh về các thành phố trên toàn cầu chia sẻ nhà ở đang bị nuốt chừng không thương tiếc bởi giá cả trong khi tiền lương của người dân gần như chẳng thay đổi. Sự không đồng đều này tạo nên gánh nặng cho các quốc gia. Theo báo cáo, người dân ở 59 trong số 102 đất nước trên toàn thế giới cần phải tiết kiệm hàng chục năm trời mới có đủ tiền mua nhà ở đất nước họ. Việc không đồng bộ trong quá trình
6:56 đô thị hóa kéo theo nhiều câu chuyện đau lòng. Và Pariso, thành phố cảng nổi tiếng nằm ở miền Trung Chiê, nơi được mệnh danh là thủ đô nghệ thuật đường phố Nam Mỹ. Được UNESCO công nhận là di sản thế giới nhờ kiến trúc cổ kính và các ngọn đồi nối tiếp nhau cũng gặp phải tình trạng khủng hoảng tương tự. Trong ngôi nhà nhỏ của người phụ nữ lớn tuổi trên đồi, Ly Lani nghe nhiều câu chuyện không tưởng khi công ty xây dựng tìm cách ép người dân bỏ nhà chỉ vì chúng nằm cạnh dự án quy hoạch mới của họ. Bệnh viện, trường học, công viên cùng hàng chục ngôi nhà bị phá hủy để nhường chỗ cho khu chung cư cao cấp. Đáng nói ở chỗ các căn hộ chung cư cao cấp ấy lại gần như không có người ở bởi chẳng ai ở Vapariso đủ khả năng mua căn hộ đắt đỏ như vậy. Việc xây dựng trà lan đã phá hủy không chỉ di sản văn hóa
7:43 được công nhận mà còn cả môi trường sống của dân địa phương. Vườn cây ô lưu, hạnh nhân, cây mận bị đốn hạ. Trẻ em không có chỗ để vui chơi và hoạt động thể chất. Tất cả đều biến mất chỉ để tòa chung cư cao cấp kia mọc lên. Điều này không chỉ diễn ra tại Chi Lê mà còn trên khắp thế giới. Đáng buồn hơn, các công trình được khởi công xây dựng lại chẳng phục vụ mục đích vì cộng đồng hay dành cho dân địa phương như lời quảng cáo ban đầu của nhà đầu tư. Nhìn vào thực tế, quá trình mua ô át đất vùng nông thôn khiến nhiều người không thể sinh sống và phát triển kinh tế tại chính nơi chôn giao cắt rốn. Họ tìm tới thành phố với hy vọng sẽ có việc làm ổn định khiến mật độ đô thị càng ngày càng trở nên dày đặc. Có điều người dân trực tiếp sinh sống trong thành phố lớn cũng đang ngày phải đối
8:28 mặt với nguy cơ mất chỗ ở vì sự phát triển không đồng đều của thị trường bất động sản. Notting Hill, khu phố nổi tiếng và đặc sắc phía tây thành phố Luân Đôn. Nơi pha trộn giữa vẻ đẹp cổ điền, văn hóa đa sắc tộc và nghệ thuật độc đáo đang chứng kiến cuộc đổi thay lớn chưa từng có. John, người sinh ra và lớn lên tại khu phố vô cùng tự hào về lịch sử hình thành và phát triển của nơi này. Anh nói về bộ phim Notting Hill của đạo diễn Roger Michelle ra mắt năm 1999 với giọng đầy phấn khích. Tuy nhiên, theo anh, chính sự thành công ngoài mong đợi của phim lại mang tới hậu quả khôn lường. Điều khiến John yêu khu phố chính là cộng đồng người dân sống trong nó. Họ gắn kết với nhau chặt chẽ, bất kể tín ngưỡng hay sắc tộc. Cùng nhau họ tạo nên sự vui vẻ, ấm áp mà theo nhiều người gọi là không
9:15 khí gia đình. Chỉ cần đặt chân xuống phố là anh có thể gặp người quen. Thậm chí họ còn chẳng biết tên nhau song lại quen mặt với phần lớn chủ cửa hàng địa phương trong vùng. Và mọi thứ dần thay đổi từng chút một khi ngôi sao nhạc pop và người dân nơi khác chuyển đến sống vì họ cảm thấy thích bầu không khí của khu phố. Đến khi bộ phim Notting Hill được ra mắt, nó đã tạo ra ảnh hưởng lớn trên toàn cầu. Người dân từ khắp nơi đổ về đây để ngắm những cánh cửa màu xanh, chiêm ngưỡng hiệu sách mà bộ phim đã quay, biến nơi này trở thành khu vực hot tren theo đúng nghĩa đen. Nhiều ngôi trường và trung tâm giải trí mới được thành lập, thu hút người giàu đổ dồn về. Và khi họ bắt đầu thu mua bất động sản quanh khu vực cũng là lúc cộng đồng mà tròn yêu quý biến mất. Nhà cửa được bán với giá cao ngất ngưng. Hãy nhìn vào tòa nhà này. Vào
10:02 thời điểm được giao bán có người trả 20 triệu bảng Anh, tương đương 707 tỷ Việt Nam đồng. Nhưng con số ấy vẫn chưa là gì so với tòa nhà được bán với mức giá 50 triệu bảng Anh gần đó. Có điều tất cả dãy nhà đó đều chẳng có ai ở. Đúng vậy, nghe có vẻ kỳ lạ nhưng thực tế là các tòa nhà sau khi được một đại gia bí ẩn nào đó mua thì lại bị để trống và không có bất kỳ ai sống trong đó. Điều này khiến cả con phố trở thành điểm chết, thậm chí có đứng giữa đường cũng chẳng sợ bị xe tông. Dù quả thực xung quanh vẫn còn vài quán rượu, nhà hàng đang hoạt động. Về cơ bản cả cộng đồng tan biến mà chẳng cần bất kỳ lời đe dọa hay cáo buộc nào như những gì đang diễn ra tại Toronto. John chia sẻ anh từng mua căn hộ vào hồi năm 1994. Tuy nhiên, đứng trước việc giá
10:50 nhà tăng nhanh đến chóng mặt như hiện nay, dù có bán cũng chẳng đủ tiền để đi nơi khác sống mà cũng chẳng thể bám trụ lại thủ đô Luân Đôn với mức sinh hoạt phí đắt đỏ tăng không tưởng theo từng ngày. Như bao người, John rơi vào tình huống tiến thoái lưỡng nan. Dựa vào bản đồ được cung cấp, ta có thể thấy Luân Đôn hiện đang chi chít bất động sản do công ty nước ngoài sở hữu. Dấu vậy, 80% trong số đó bị bỏ trống vô cùng lãng phí. Sự lãng phí này tiếp tục làm giấy lên câu hỏi rằng những tổ chức liên quan như Bộ Xây dựng và Hội đồng thành phố đã thực sự quan tâm đến đời sống của người dân thành phố hay chưa? Khi dân bản địa buộc phải chuyển ra khỏi khu vực nội thành, người vô gia cư không có nhà để ở, còn các tòa nhà lại vắng chủ. Lê Fara từng có cơ hội đến một tòa nhà như vậy. Nó bị bỏ không từ năm 2003
11:37 và chẳng ai biết chủ nhân nơi này là ai. Dân cư quanh vùng thì đồn nhau đó là cựu tướng quân giàu có nào đó đến từ Qatar. Và để mua tòa nhà này, ông ta bỏ ra 25 triệu bảng Anh, tương đương gần 900 tỷ Việt Nam đồng. Đây chính là một trong nhiều điểm bất cập lớn nhất khi bất động sản được coi như tài sản và người giàu có thể sử dụng để đầu cơ kinh doanh. Họ thu gom lượng lớn nhà ở trong vùng để không chờ đợi tới thời điểm chúng tăng giá và bán nhằm ăn phần trăm chênh lệch. Dù phẫn nộ xong chẳng ai có thể làm được gì bởi thực chất nhà đầu tư không làm gì sai. Họ mua bán và đóng thuế đầy đủ. Nhưng nếu đứng ở mặt nhân quyền theo Lani, hầu hết quốc gia đều phải chịu trách nhiệm khi để tình trạng này xảy ra. Theo cô, trong khi các quốc gia ký và
12:23 cam kết bảo đảm tính công bằng về nhân quyền cho người dân sống trong lãnh thổ của mình, thực chất chính phủ lại chưa làm tròn nhiệm vụ với lời hứa của mình khi để bộ phận không nhỏ người dân sống trong cảnh tạm bợ. Một câu hỏi khác được đặt ra cũng quan trọng không kém rằng nếu trong trường hợp xấu nhất khi bất động sản của người dân rơi vào khu vực quy hoạch hoặc tai nạn như cháy nổ, người dân sẽ được đền bù ra sao và chính phủ sẽ làm gì để đảm bảo cuộc sống của họ không bị xáo trộn? Đây chính là điều mà John cùng người dân sống trong khu chung cư Grandfell đau đáu chờ câu trả lời. Theo báo cáo, vào lúc 0:54 ngày 14 tháng 6 năm 2017 theo giờ địa phương, sự cố chập điện xảy ra làm cả tòa nhà 24 tầng chìm trong biển lửa. Đám cháy đã cướp đi sinh mạng của 72 người, 233 người sống sót rơi vào
13:10 tình trạng mất nhà cửa. Từ đây, làn sóng phẫn nộ lớn chưa từng có diễn ra trên khắp nước Anh khi nhiều vấn đề bị phơi bầy. Đầu tiên là việc nhà thầu không đảm bảo chất lượng vật liệu xây dựng dẫn đến việc đám cháy dễ dàng lan nhanh và thiêu dụi tòa nhà. Bên cạnh đó, không ít lần cư dân từng lên tiếng cảnh báo nguy cơ mất an toàn và điều kiện sinh hoạt xuống cấp, song không hề được chính quyền các cấp quan tâm. Tòa nhà cũng không được trang bị hệ thống báo cháy cùng hành lang thoát hiểm hợp lý, gây tình trạng khó khăn khi sơ tán và công tác cứu hộ. Sự việc ấy kéo theo vô vàn cuộc điều tra và phần nào đó thay đổi đạo luật an toàn xây dựng khi chính quyền phải kiểm tra lại hàng ngàn tòa nhà trên khắp cả nước. Như đã nói, tòa Grandfell chủ yếu tập trung người dân có thu nhập thấp, một cộng đồng mà theo chuyên gia là dễ bị tổn thương trong xã hội. Nực cười ở chỗ
13:57 tòa Grandfell nơi Joh sống lại ngay cạnh các tòa nhà cao cấp và khu phố của người giàu. Nói cách khác, đám cháy vào đây 14 tháng 6 kia trực tiếp đẩy người nghèo ra khỏi chính khu vực họ gắn bó cả đời bởi rõ ràng chẳng ai đủ tài chính để chuyển tới sống trong tòa chung cư cao cấp lân cận. Không ai quan tâm, không chính khách nào dám đứng lên nhận trách nhiệm. Thậm chí trong phiên họp bất thường để đưa ra phương án xử lý hậu quả, Ủy viên Hội đồng thành phố còn cho rằng nếu người dân không đủ tiền chi trả cho việc thuê nhà trong khu Nothing Hill thì họ không nên sống ở đây. Về mặt lý thuyết, tuyên bố ấy không sai. Có điều nó lại đưa ra vào thời điểm khi mà chính hội đồng thành phố cũng chưa có giải pháp nào về vấn đề chỗ ở tạm thời cho người dân. Bên cạnh đó, việc những người đứng đầu thành phố phát ngôn thiếu chuẩn mực,
14:42 vô tình đầy sự bức xúc vốn tồn tại từ lâu trong cộng đồng dân địa phương, trở thành một làn sóng phẫn nộ. Giá trị bất động sản tăng theo thời gian là điều có thể hiểu, nhưng khi nó tăng quá cao, vượt xa khả năng trì trả và mức sống của người dân thì lại là một vấn đề khác. Từ bao giờ nhà cửa, thứ đáng lẽ được chính phủ các nước coi như nhân quyền của người dân lại trở thành loại hàng hóa đặc biệt. Từng có rất nhiều người đầu cơ vào vàng. Tuy nhiên, sở hữu vàng không phải quyền con người mà là nhà ở. Nhìn vào thực tế, giá nhà tăng phi mã tại các thành phố lớn sẽ trở thành gánh nặng cho người có thu nhập thấp. Ngoài việc không thể mua, họ còn chẳng thể thuê khi tiền nhà đã chiếm từ 80 đến 90% thu nhập. Và ai dám đảm bảo nó sẽ không tăng nữa trong tương lai. Còn tiền lương thì gần
15:27 như dậm chân tại chỗ. Đó là một sự thật khắc nghiệt mà chẳng ai có thể đưa ra câu trả lời thỏa đáng. Càng điều tra, Lê Lani càng trở nên tuyệt vọng vì không có lời giải cho vấn đề này. Là nước được xếp vào hạng có mức sống cao nhất thế giới với hệ thống phúc lợi xã hội toàn diện cùng chất lượng sống ổn định. Song Thụy Điển trong vài năm trở lại đây cũng đối mặt với tình trạng giá thuê mua bất động sản tăng mạnh. Blackstone, một trong những tập đoàn đầu tư lớn nhất thế giới có trụ sở tại New York đã đầu tư rất nhiều vào nhà ở người thu nhập thấp tại Thụy Điển từ năm 2014. Nhờ chiến dịch cải tạo nhà ở xã hội, họ dễ dàng đẩy giá thuê tăng thêm 50%. Vấn đề nằm ở chỗ Blackstone là công ty đầu tư nên họ chẳng quan tâm đến chất lượng
16:14 nhà ở hay người dân sống tại đó mà chỉ chăm chăm vào việc phát triển dòng tiền của mình. Theo Joseph Sticklist, giáo sư kinh tế học từng đoạt giải Nobel chia sẻ về mặt bản chất, các công ty như Blackstone thực sự không muốn dồn hết tiền của mình và bất động sản. Vì vậy, họ sẽ tìm kiếm lượng lớn nhà đầu tư rồi tạo ra loại chứng khoán với giá trị đảm bảo là 10.000 căn hộ do họ sở hữu. Và nhà đầu tư khi mua loại chứng khoán này đồng nghĩa với việc sẽ nhận được tiền mà người dân trả tiền thuê nhà cùng khoản lãi tăng theo thời gian của bất động sản đó. Nói cách khác, Blackstone gần như không chịu rủi ro tài chính mà có thể chia nhỏ nó ra cho nhà đầu tư khác. Bà Saskia Assassin, giáo sư tại Đại học Columbia, nhà lý thuyết đâu nganh với các thành phố trên toàn cầu lại có quan điểm khi cho rằng ngành tài chính rất
17:01 khác ngành ngân hàng. Theo bà, ngành tài chính bán thứ nó không thực sự sở hữu nên nó cần công cụ tinh vi cho phép ngành này xâm nhập vào các lĩnh vực khác nhau. Sự khác biệt lớn nhất giữa ngành tài chính và ngân hàng đó là ngân hàng cần mối quan hệ lâu dài, còn ngành tài chính được ví như quá trình khai thác mỏ. Khi đã khai tác hết những gì họ cần, họ sẽ chẳng quan tâm đến việc hậu quả ra sao. Điều làm Ly Lani cảm thấy khó hiểu là tại sao Thụy Điển quốc gia luôn được đánh giá cao về chất lượng sống lại để cho một công ty kền kền, kiểu công ty kiếm lợi từ khủng hoảng hay suy thoái như Blackstone gia nhập thị trường tài chính của nước này. Về mặt nào đó, sự kết hợp làm ăn giữa các tổ chức không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn là lợi ích về mặt chính trị. Bà Saskia tiếp tục nhận định về vấn đề này. Khi nhìn
17:48 vào tầng lớp chính trị, ta sẽ thấy chính phủ các nước giờ đây nghèo hơn rất nhiều so với thập niên 1980 trước khi quá trình trích xuất giá trị. Quá trình mà tập đoàn tài chính, quý đầu tư và người có quyền lực kinh tế chiếm lấy phần lớn lợi nhuận, tài sản hoặc nguồn lực xã hội diễn ra. Tổng giá trị bất động sản toàn cầu khi được xem là tài sản đầu tư đã lên tới 217.000 nghìn tỷ đô la, lớn hơn cả tổng GDP toàn cầu cộng lại. Nói cách khác, thế giới đang đối mặt với hiện tượng vượt khỏi phạm vi của thứ gọi là tiền tệ. Theo bà Saskia, đây là hình thức trích suất giá trị được ngụy trang tinh vi bởi chúng xuất hiện dưới dạng công cụ tài chính cực kỳ phức tạp mà bất kỳ ai không thuộc ngành tài chính đều không hiểu nổi. Còn đối với chính khách, thay vì chủ động tìm hiểu, họ lại phó mặc cho chuyên gia tài chính, những kẻ
18:34 tạo ra công cụ tài chính, vận hành và trục lợi từ sự mù mờ và thiếu kiến thức của xã hội. Lấy ví dụ như Blackstone, sau khi mua hết cả khu phố, sửa sang mọi thứ lại sao cho sang trọng, họ có thể thông qua công cụ tài chính phức tạp để đẩy giá trị bất động sản trong khu vực lên cao gấp nhiều lần. Họ biến mọi thứ trở nên lung linh và gọi đó là khu dân cư cao cấp, buộc các hộ gia đình nghèo hơn phải chuyển đi nơi khác sống bằng nhiều thủ đoạn. Tuy nhiên, với bản chất là nhà đầu tư, gần như họ chẳng bao giờ đề cập đến vấn đề con người hay ai thực sự sở hữu lại hình bất động sản này. Và Blackstone hay bất kỳ công ty nào đầu tư theo kiểu này luôn là người chiến thắng trong cuộc khủng hoảng. Quay ngược trở lại cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 tại Hoa Kỳ, khi người dân trở nên khó khăn trong việc thanh toán khoản tiền
19:20 vay mua nhà, các công ty như Blackstone sẽ tìm đến. Trong vòng vài năm, họ mua hơn 80.000 căn nhà với giá thấp kỷ lục. Với hình thức cho thuê lại nguyên căn, Blackstone biến thị trường cho thuê nhà trở thành thị trường trị giá hàng tỷ đô la. Đi kèm với đó là nhiều khoản lợi nhuận kép khác nhau. Vì vậy, các nước như Thụy Điển hay Tây Ban Nha là những quốc gia tiếp theo bị Blackstone nhắm đến nhằm tài chính hóa bất động sản khi biến nhà ở thành công cụ đầu tư tài chính. Đáng nói ở chỗ khi Ly Lani trình bày vấn đề này tại Liên hợp quốc chẳng mấy ai quan tâm. Phiên họp thường niên hóa thành buổi độc thoại của Lani bởi không ai thực sự lắng nghe. Họ mải mết lướt điện thoại, xem clip hài, nhắn tin, thậm chí là shopping online. Chẳng ai buồn để tâm việc giới tinh hoa đang thoải mái vi phạm luật cơ bản để rồi
20:07 ngạc nhiên trước thái độ gay gắt của tầng lớp lao động. Việc mất cân bằng xã hội càng ngày càng đầy khoảng cách giữa các tầng lớp người dân ra xa nhau khi những người đứng đầu đất nước không giúp tạo ra thêm của cải mà thực chất chỉ cướp của người nghèo. Nhìn rộng ra toàn thế giới không đâu là không chịu ảnh hưởng. Giá thuê nhà tại Berlin tăng 20% và CBG còn cao hơn thế. Thành phố Barcelona trở thành nơi chẳng ai muốn trụ lại. Người dân dần dần chuyển đi. Một bộ phận vẫn cố gắng bám trụ. Nhưng họ có thể chịu đựng được bao lâu khi giá nhà cứ ngày một tăng? Còn công việc kinh doanh mãi chỉ trệ. Quả là bài toán hóc búa không lời dài. Roberto Saviano, bên kịch của series
20:52 phim Gomora, đình đám luôn phập phồng trong lo sợ khi phải đối mặt với lời đe dọa từ tổ chức mafia trên khắp nước Ý. Tất cả cũng bởi Roberto đã phơi bày cấu trúc tội phạm quá chi tiết và tỉ mỉ trong tác phẩm của mình, đồng thời mô tả mnh khóe làm ăn phi pháp của chúng. Theo Roberto, khi các băng nhóm này kiếm được tiền từ hoạt động trái phép, chúng sẽ bắt đầu mua nhà hàng, khách sạn cùng nhiều loại hình bất động sản khác. Có điều làm sao chúng chứng minh tiền của mình là sạch? Đó là lúc chúng cho mở công ty ở thiên đường thuế, từ lóng ám chỉ quốc gia hoặc vùng lãnh thổ cung cấp ưu đãi thuế cực kỳ thấp hoặc bằng không cùng độ bảo mật tài chính cao. Khi này đám xã hội đen sẽ mua bất động sản đang rớt giá như nhà hàng ở ROM, vài khách sạn hoặc căn hộ mà không có gì đáng ngờ.
21:38 Để tài sản này sạch sẽ, chúng thực hiện giao dịch mua bán cho chính công ty mình đặt tại thiên đường thuế để rồi khi công ty này mang giấy tờ tài sản trở lại quốc gia kia, chúng trở nên hoàn toàn hợp pháp. Đó là cách đám giang hồ rửa tiền và phân phối tài sản của chúng ra toàn cầu mà không sợ bị truy thu hay điều tra. Mặt khác, nếu muốn kiếm thêm tiền bẩn, chúng chỉ cần bán cho người khác với giá cao hơn nhiều so với giá ban đầu. Một cơ chế hoàn hảo không thể bị tấn công hay dò ra. Nực cười ở chỗ việc xuất hiện thiên đường thuế làm ai cũng muốn rửa tiền và cất dấu tài sản. Bất kỳ ai từ nữ hoàng Elizabeth hay chùm tội phạm Brafen Caro Quintero cho tới nữ ca sĩ Sakira và bất kỳ tập đoàn tài chính công nghệ nào cũng nắm giữ toàn bộ hoặc một phần tài sản tại thiên đường thuế này. Vậy chuyện gì
22:25 sẽ xảy ra với số tiền ấy? Qua thời gian, dòng tiền sẽ đổ vào công ty ma, công ty du lịch, khách sạn, cửa hàng, siêu thị, thành lập đội bóng, đầu tư nghệ thuật, bảo tàng, đút lót chính khách. Cuối cùng chẳng ai có thể lần ra nguồn gốc số tiền nữa. Một điểm nữa mà ta cần lưu tâm là hiện tượng trốn thuế của các siêu tập đoàn. Đúng vậy, việc đầu tiên mà Amazon, Facebook hay Netflix làm là tìm cách trả thuế thấp nhất có thể. Roberto cười cợt đầy mỉa mai rằng tại sao một công nhân lương thiện lại phải đóng thuế dựa trên 60% thu nhập trong khi tập đoàn trị giá hàng tỷ đô la lại chỉ đóng thuế có 4%. Theo anh, các công ty sẽ cố gắng để bất động sản đạt giá trị cao nhất có thể để giấu càng nhiều tiền bẩn càng tốt. Vì lẽ đó, nếu không có sự trợ giúp từ phía gia
23:11 đình, bố mẹ, phần lớn người trẻ trong xã hội khó có thể thực hiện giấc mơ an cư lạc nghiệp. Một vấn đề khác mà ta cần quan tâm đó là tập đoàn như Blackstone lấy tiền từ đâu để đầu tư? Hóa ra số tiền khổng lồ ấy đến từ quỹ hữu chí. Có điều khi sử dụng tiền từ quỹ này, họ buộc phải làm số tiền đó liên tục sinh lời để đảm bảo những người đang đóng bảo hiểm có lương sau khi về hưu. Vì thế lây quyết định tới Hàn Quốc, nơi có quỹ hưu trí lớn. Chỉ trong 50 năm, Hàn Quốc từ quốc gia nghèo đói, trở thành nền kinh tế lớn thứ 11 trên thế giới. Quả là sự phát triển đáng kinh ngạc. Dù vậy, họ phải đánh đổi không nhỏ khi chấp nhận sử dụng một cách thức tàn bạo. Một người đàn ông nghèo sống bên rìa thành phố Seun chia sẻ, hồi năm 2008, đám côn đồ xuất hiện ép dân chúng xung
23:56 quanh phải bán đất cho chúng. Nực cười ở chỗ, hầu hết bọn này được thuê bởi công ty xây dựng và để đề phòng người dân có thái độ cực đoan, cảnh sát đã đi cùng đám côn đồ. Tuy nhiên, phía cảnh sát lại mặc sức để đám côn đồ tấn công dân cư, ép họ ký vào giấy tờ bán nhà với giá rẻ mạt và chỉ thực sự ra tay khi dân chúng phản kháng lại. Đó là sự thật xấu xí khi cố gắng phát triển đô thị nhanh và vô cùng nóng của Hàn Quốc. Rõ ràng điều này đi ngược lại luật nhân quyền. Lyani yêu cầu chính quyền Hàn Quốc phải có thay đổi và tuân thủ chặt chẽ hơn nghĩa vụ về mặt nhân quyền. Họ không thể cưỡng ép người dân ra khỏi nơi ở mà không có lý do chính đáng. Hủy hoại cuộc đời của người khác chẳng giúp xã hội tốt lên, chẳng giúp thành phố này đẹp hơn. Ngược lại, nó chỉ mang tới nỗi đau, tạo thêm
24:42 gánh nặng cho xã hội và chẳng có gì được giải quyết triệt đề. Trong phiên họp với báo cáo viên thuộc Liên hợp quốc, tổ chức nhân quyền khắp các quốc gia, Ly Lani có cơ hội kết nối với nhiều người. Hầu hết quốc gia như Anh, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Đức cam kết không cho phép tư nhân hóa đất công hạn chế vì công ty kền kền tham gia quá sâu vào thị trường tài chính và chính trị. Bên cạnh đó, họ còn phải tìm cách giải quyết chỗ ở cho lao động thu nhập thấp, cải thiện tình trạng chung cư mất an toàn trên khắp thế giới. Rất nhiều việc phải làm, rất nhiều khó khăn và rất nhiều nút thắt chưa có cách gỡ bỏ. Xong, nếu ta thực sự quyết tâm, vấn đề bất động sản hay rộng hơn là quyền lực sống của con người sẽ được đảm bảo nếu ta
25:28 thực sự đặt nó lên hàng đầu. Push là bức tranh toàn cảnh về tình trạng bất động sản trên khắp thế giới hiện tại. Dù giải pháp đưa ra chưa quá nhiều, chưa thực sự khả thi, nhưng về mặt nào đó nó cũng khiến chính phủ các nước có cái nhìn khác về vấn đề an cư lạc nghiệp của người dân. Thật buồn khi phải nhìn thế hệ trẻ chẳng thể mua nổi nhà, còn người lao động dần bị đẩy lùi ra khỏi những thành phố lớn. Bất động sản trở thành vấn nạn nhức nhối toàn cầu, đi kèm với đó là nhiều vấn đề an sinh xã hội không được đảm bảo. Liệu thế giới sẽ đi về đâu? Liệu câu chuyện bất động sản có được cải thiện? Đây không phải câu hỏi ta có thể trả lời trong một sớm một chiều. Song với những nỗ lực hiện tại, chúng ta đều có quyền hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn.
26:20 make off time baby Yeah.
