0:01 [Musika] Hello mga kabataang makabayan. Welcome sa araling panlipunan with ma'am Ivy. Ang inyong digital classroom para sa mas makabuluhan at makulay na pag-aaral ng araling panlipunan. Handa na ba kayo? Tara na at simulan ang ating paglalakbay. Pag-aaralan natin ang nakaraan para sa mas maliwanag na kinabukasan. [Musika] Class. Imaginin ninyo panahon ng Spanish colonization sa Pinas. Ang mga Pilipino ay hindi lang basta tahimik. May kanya-kanyang reaksyon at tugon sa pamumuno ng mga Espanyol.
0:47 May mga sumunod, may nakipaglaban at may gumawa ng sariling paraan para maka-survive. Ready na ba kayong alamin kung paano nag-respond ang mga Pinoy noon? Focus tayo. Ito ang goals natin today. Aalamin natin ang tugon ng mga Pilipino sa pamahalaang Espanyol at tutuklasin ang iba't ibang paraan ng paglaban at pakikibagay. At syempre maintindihan ang epekto nito sa ating kasaysayan. [Musika] Bago tayo dumako sa talakayan ay basahin
1:33 muna natin ng sabay-sabay ang kasanayang pampagkatuto. Handa na ba kayo? Nasusuri ang iba't ibang pagtugon sa kaayusang kolonyal. pag-alsa, pag-angkin at pag-angkop sa tatlong bansa ng pangkapuluang timog silangang Asya. [Musika] Mga layunin, naipaliwanag ng mga mag-aaral ang mga dahilan, mga leader at resulta ng mga pag-aalsa laban sa mga Espanyol. P. Naipakita ng mga mag-aaral ang pagpapahalaga sa kagitingan ng mga
2:20 Pilipinong nag-alsa para sa kalayaan. Letter C. Naiguhit ng mga mag-aaral ang timeline ng mga pag-aalsa mula 1565 to 1765. Nilalaman tugon ng mga Pilipino sa kaayusang kolonyal ng mga Espanyol sa Pilipinas. It's review time. I-level up mo na yan. Magbabalik tanaw tayo saglit para mas handa tayo sa next lesson.
3:06 Mayroon akong dalawang katanungan dito at maaaring i-pause ang video para sagutin ito. Una, ano ang ginagawa ng mga tao kapag nakararan na sila ng pang-aabuso o kawalan ng katarungan? Ikalawa, kung ikaw ay nabubuhay noong panahon ng Espanyol at inaagaw ang lupa ng iyong pamilya, ano ang iyong gagawin?
3:56 Alamin natin kung paano tumugon ang mga Pinoy sa colonial rule ng Espanyol. Game na besh. Simulan natin to. [Musika] Sagutin natin ang activity ito. Ano ang kahulugan? Ano ang tawag sapilitang pagtatrabaho ng mga Pilipino? A. Polo e Serbisyo. B. Fala. Limang segundo para magisip. [Musika] Ang tamang sagot ay a polo e serbisyo.
4:44 [Musika] Ano ang kabayaran sa Espanyol? Kapalit ng hindi pagtatrabaho. [Musika] A. Encomyenda. B. Falla. Isip kayo ng tamang sagot. [Musika] Ang tamang sagot ay letter B, fala. Ano ang tawag sa sistema ng pamamahagi ng lupa sa mga Espanyol? A. Encomyenda. B. Kolonyalismo.
5:31 Isip ng tamang sagot. [Musika] Ang tamang sagot ay a. Encomyenda. Ano ang tawag sa mga pinuno ng katutubong relihiyon? A. Babayan. B. Prle think fast 5 seconds. [Musika] Ang tamang sagot ay a. Babayan.
6:18 Ano ang tawag sa pagbabayad ng buwis at renta sa lupa ng mga Prile? A. tribute B kalakal ang topang sagot ay letter A tribute. Let's explore. Tara, alamin natin ito ng mas malalim para mas gets natin ang mga moves ng mga Pilipino noon. Pamprosesong tanong. One. Sino ang namuno sa pag-aalsa sa Leyte noong 1565? A. Dagami.
7:05 B. Sumuroy. Ang tamang sagot ay A. The Gamy number two. Ano ang pangunahing dahilan ng pag-aalsa ng mga Kapampangan noong 1585? A. Pang-aabuso ng Enkomendero B. Pagbabawal sa relihiyon. [Musika] Ang tamang sagot ay a. Pang-aabuso ng
7:54 enkomendero. Number 3. Bakit nag-alsa ang mga igorot noong 1601? A. Sapilitang pagpapakristiyano. B. Mataas na buwis sa lupa. [Musika] Ang tamang sagot ay a. Sa pilitang pagpapakristiyano. [Musika] Number four. Sino ang babaylan na namuno sa Bohol noong 1621 to 162?
8:43 A tamblot B. Pagalit [Musika] Ang tamang sagot ay A. Damblot. Number five. Ano ang pangunahing dahilan ng pag-aalsa sa kalabarson noong 1745 to 1746? [Musika] A. Inagaw ng mga prile ang lupa. B. pagbabayad ng mataas na buwis sa tributo. [Musika]
9:34 Ang tamang sagot ay a. Inagaw ng mga prile ang lupa. Allr class. Very good kayo sa ating activity. New topic naman tayo ngayon. During Spanish colonization, hindi lang basta tahimik ang mga Pilipino. May iba't ibang tugon sila. May mga sumunod, may nakibagay, at syempre may mga lumaban. Ready na ba kayong i-explore kung paano nag-react ang mga Pinoy noong colonial rule? Narito ang mga dahilan ng mga pag-aalsa. labis na paniniil ng mga Espanyol,
10:21 pag-angkin sa mga lupain ng mga katutubo at sa pilitang pagpapaangkop sa relihiyong katolisismo. Grabe to CL. Sobrang bigat ng naranasan ng mga Pilipino noon. Naran ang opresyon, agawan ng lupa at sapilitang pagpapalit ng religion. Para itong total control mode ng mga Espanyol. Kaya no wonder iba-iba rin ang naging tugon ng mga Pinoy dito. [Musika] At o pa class, syempre hindi lang nanahimik ang mga Pilipino. Nag-alsa sila laban sa pang-aabuso ng Espanyol.
11:06 Parang fight back mode para ipaglaban ang justice at freedom. [Musika] Narito naman ang mga layunin ng pag-aalsa. Una, paghahangad na makalaya at makapamahala sa sarili. Ikalawa, pagpapanatili ng nakagisnang kultura at gawi ng pamumuhay. Ikatlo, pagmamahal sa kalayaan at kakayahang tumalima laban sa mga dayuhan. Napaka-solid class. Kita niyo ang mga pag-aalsa ng mga Pilipino ay hindi lang basta galit. Mayroon silang goals, yung
11:52 freedom, sariling rule at pagpapanatili ng culture. Ito yung proof na love talaga ng Pinoy ang kalayaan. Allr new topic naman tayo. Alam niyo ba from 1565 to 1765 ay hindi tumigil ang mga Pilipino sa paglaban sa mga Espanyol? Iba-iba ang dahilan at paraan pero iisa ang goal. Ang kalayaan at hustisya. Ready na ba kayong kilalanin ang mga legendary ng pag-aalsa noon? Una ay ang pag-aalsa ni Dagami sa Leyte
12:40 noong 1565. Napakaastig nito class. Si Dagami from Leyte ay isa sa OG na leader na unang tumutol sa pamumuno ng Kastila. Parang day one pa lang may resistance na agad. At ang resulta, hindi nagtagumpay ang pag-aalsa. Nahuli si Dagami ng mga Espanyol at pinatay siya noong 1567. Hinatulan ang kamatayan sa pamamagitan ng pagpuputol-putol sa kanyang katawan bilang parusa. Natigil ang pag-aalsa patapos nito. O yung masakit class. Hindi daw nagtagumpay ang pag-aalsa ni Dagami at
13:26 grabe pa ang parusa na nakuha niya. Pero kahit failed, proof ito na mula pa sa simula, may tapang na ang mga Pinoy para lumaban sa panga-api. Ang ikalawa ay pag-aalsa ng mga Kapampangan noong 1585. Ang leader, mga pinunong Kapampangan o Sabwatan. Ang dahilan pangaabuso ng mga inkomendero sa pilitang paggawa, kakulangan ng pagkain o tagutom matapos mapilitang magtrabaho sa minahan. Grabe class, ang mga Kapampangan Leaders ay nagkaisa dahil sa sobrang pangaabuso
14:13 ng mga inkomendero. Narian yung forced labor, gutom at trabaho sa minahan. Para bang wala na silang choice kundi lumaban for survival. Ang ikalawa ay pag-aalsa ng mga Kapampangan noong 1585. Natuklasan ng isang babaeng Kapampangan na asawa ng isang sundalong Espanyol ang plano at nagsumbong siya sa mga aoridad. Sayang class. Nadiskubre agad ang plano kasi may nagsusumbong mismong Kapampangan pa. Kaya naman hindi natuloy ang pag-aalsa. Lesson learned. Ingatan niyo yung plano.
15:01 Alim mo ba lunong makananik? That means ingat sa mga plano. Baka malik. [Musika] Ang ikatlo ay pag-aalsa ng mga igurot noong 1601 at ang leader walang tiyak na pinunong pinangalanan. Tinangkang pasukin ng kastila sa pamumuno nina Padre Esteban Marine at Lutenant Mateo de Aranda. Napaka-solid nito clas kahit walang isang specific leader, tumindig ang mga igurot laban sa mga kastila. Imagine kahit sina Father Estevan Marine at Lieutenant Mateo de Aranda ang nanguna sa pananakop.
15:46 Hindi sila basta-basta nagpatalo. Tibay talaga ng mga tagabundok. [Musika] At alam niyo bang naging resulta? Natalo ang ekspedisyon ng Kastila at nagtagumpay ang mga mandirigmang igurot sa Pantabangan, Carabalyo at ilang ulit pang nabigo ang mga Espanyol na sakupin sila sa mga sumusunod na taon. Halimbawa noong 1608, 1635 at 1663. Astig ano? Panalong mga Igorot warriors. Natalo nila ang ekspedisyon ng Castila. At hindi lang once ha, ilang beses pang
16:31 failed attempt ang Spanyards. Grabe, parang undefeated strict sa history. Ang ikaapat ay ang pag-aalsa ni Bancao sa Leyte noong 1621 to 162. Si Bancao ay isang dato ng karigara sa Leyte. Siya ang namuno ng pag-aalsang ito kasama ang isang babaylan o pareng katutubo na nagngangalang Pagali. Grabe class! Si Banco ng Leyte kasama pa daw ang babaylan na si Pagali at nag-lead ng appris laban sa Spaniards. Proof ito na kahit datu at spiritual leaders handang lumaban para sa kultura.
17:18 at kalayaan. [Musika] At ang dahilan, paghahangad na bumalik sa katutubong pananampalataya at pagtanggi sa pamumunong kastila. Napaka-solid nito, class. Ang reason nila simple lang pero matindi. Gusto nilang ibalik ang sariling faith at tinanggihan ng rule ng kastila. Parang shoutout nila na balik roots kami no to foreign control. At ang resulta natalo ang mga rebelde at nahuli si Bancao. Pinugutan ng ulo si
18:03 Bancao at isa sa kanyang mga anak. Samantalang sinunog ng buhay ang isa sa mga babaylan nila bilang parusa. Napakatindi! Ang harsh ng parusa ng Kastila. Pero pinapakita nito kung gaano sila takot sa resistance ng mga Pilipino. Ang ikalima ay ang pag-aaklas ni Tamblot sa Bohol noong 1621 to 162. Napaka-legit nito class. Si Tamplot ay isang babaylan. Siya yung nag-lead ng religious apprising na gusto nilang bumalik sa sinaunang paniniwala. Plus dagdag factor pa yung bigat ng
18:49 buwis at forced labor. Grabe parang double combo ng fate at survival ng laban nila. At ang resulta, sayang class. Sa simula, panalo pa sila sa ilang parte ng Bohol. Pero eventually, talo rin dahil mas malakas ang pwersa ng Espanyol. Quick queen pero short live. Still fruit pa rin ito ng tapang ng mga Boholano. [Musika] Ang ikaanim ay pag-aalsa ng mga itnig o mandaya noong 1625 to 1627.
19:36 Ang leader sina Miguel Lanab at Alababan. Mga katutubo mula sa kapinatan na bahagi ngayon ng Apayao na sa pilitang binyagan bilang mga kristiyano bago nag-alsa. So napakasolid pala nito class. Sina Miguel Lanab at Alababa ng Apayao ay nag-lead ng apprising after sa pilitang binyagan. Ibig sabihin lang nito hindi sila basta-basta nagpakontrol. They fought back to defend their belief and identity. At ang dahilan ang pagtutol sa pilit na pagbibinyag at mission works ng mga Espanyol.
20:24 Parang loud and clear message nila. Respect our faith and culture. At ang resulta, napakagrabe na naman class. Gumanti ang Spanards ng sobra. Sinunog pa ang mga taniman kaya napilitang sumuko ang mga itnig noong 1627. Ang sakit kasi livelihood ang sinira para mapasuko sila. Ang ikapito ay ang pag-aalsa ni Ladia sa Malolos noong 1643. Ang leader si Pedro Laja at nagpakilalang kamag-anak nila Kandula, oraha ng mga Tagalog.
21:10 Napakaastig nito class. Si Pedro Laja ay nag-alsa sa Malolos at nagpakilalang kamag-anak pa nila kandula. Tinawag pa niyang sarili niya bilang rahan ng mga Tagalog. Parang power move para ipakita na may karapatan siyang mamuno laban sa mga kastila. Ang dahilan paghahangad na palayasin ng kastila at magpasakop sa sariling pinuno. Nice one. Napaka-clear ng rason. Gusto nilang paalisin ang mga kastila at mamuno ang sariling leader. Parang ang shoutout nila. Kaya naming mag-govern ng kami lang.
22:05 Ang ikawalo ay pag-aalsa sa Sumuroy Samar noong 1649 to 1650. Ang leader si Agustin Juan Sumuroy kasama sina Don Juan Ponce at Don Pedro Kamu. Solid class si Agustine o Juan Sumuroy kasama pa sina Don Juan Ponze at Don Pedro Camu nag-lead ng uprising sa sumar. Parang team effort laban sa mga kastila. Hindi lang isang leader kundi grupo talaga. At ang dahilan ay Polo e serbisyo o sapilitang paggawa at paglilipat ng mga kalalakihan papuntang Cavite shipyard na
22:53 malayo sa kanilang tahanan. So gets niyo class? Ang trigger talaga dito ay ang Polo e serbisyo. Imagine sa pilitang pinapadala pa yung mga lalaki sa Cavite shipyard malayo sa pamilya nila. Kaya understandable na nagrebelde sila at sobrang bigat ng sakripisyo. [Musika] Ang resulta, kumalat pa sana sa Visayas at Bicol pero nauwi rin sa talo. At ang masakit nito, mismong Alice niya ang nagtaksil. Kaya pinugutan si Sumuroy parang plotwis na betreal ang ending.
23:40 Ang ikasam ay ang agraryong pag-aalsa sa Kalabar zone noong 1745 to 1746. Ang leader, maraming lokal na pinuno at mamamayan sa Laguna, Batangas, Cavite at iba pa. Wowito class hindi lang iisang leader kundi maraming lokal na pinuno at mamamayan ang nag-rise up sa Laguna, Batangas at Cavite. Collective effort talaga ng mga tao laban sa pag-aabuso sa lupa. At ang main issue, ang fryer lands. Ito yung malalaking lupaing hawak ng mga
24:27 orden relihiyoso. Sobrang taas ng upa at pinapaalis pa ang mga magsasaka at wala rin silang karapatan sa lupang binubungkal nila. Kaya naman push talaga silang lumaban para sa lupa at kabuhayan. At ang resulta, nasupil din ng gobyerno ang pag-aalsa. Pero nag-iwan ito ng matinding antifry vibes. And guess what? Naging spark pa ito ng mas malalaking kilusahan hanggang sa rebolusyon ng 1896. Ang ika ay pag-aals ni Palaris sa
25:15 Pangasinan noong 1762 to 1765. Astigto si Juan del Cruz o Palaris ng Pangasinan kasama pa si Ncolet Dela Cruz, Andres Lopez at Juan de Vera on Cante ay nag-lead ng malakas na uprising laban sa mga kastila. Parang United Squad ng Pangasinense na ready lumaban for freedom. Kita niyo class dahil sa pangaabuso ng mga opisyal, bigat ng buwis at gulo noong British invasion, nag-decide ang mga pangasinense na lumaban at ang goal nila makapamuno ulit sa sarili nilang
26:02 probinsya. At ang resulta malakas ang naging apprising at kahit nakapamahala sila pansamantala nauwi rin sa pagkatalo. Nadakip at binitay si Palaris noong February 26, 1765. Pero ang legacy niya proof na kaya ng mga Pinoy tumindig laban sa abuso. [Musika] Pag-usapan naman natin ang mga karaniwang dahilan ng pag-aalsa ng mga Pilipino. Alam niyo ba dahil sa sobrang bigat ng mga abuse noon gaya ng buwis and komyenda, forced labor, agawan ng lupa,
26:50 patipilit na pagbabago ng religion at lifestyle ay parang total control package ng kastila. Kaya hindi nakakapagtakang nag-alsa ang mga Pinoy. Kahit karamihan sa mga pag-aalsa ay nasupil. Nagsilbi naman sila ng inspirasyon para sa mas malaking kilusan hanggang sa big revolution noong 1896. Parang early sparks bago ang malaking apoy. [Musika] Okay class, it's time to process. Let's test kung gaano niyo naabsorb ang lesson. Sagutin natin ang mga pamprosesong tanong at i-connect sa mga
27:36 natutunan natin today. Unang tanong, ano ang ipinapakita ng mga pag-aalsa ng mga Pilipino laban sa mga Espanyol? Ikalawa, bakit mahalagang tandaan ang mga pangalan ng mga lider ng pag-aalsa? [Musika] At ang ikatlo, kung ikaw ay kasali noon,
28:22 susunod ka ba o lalaban? Bakit? [Musika] Let's G. Hands on muna tayo para mas ma-apply natin ang natutunan sa totoong activity. Allr class, timeline challenge na tayo. I-arrange natin ang mga events in the right order. Tingnan natin kung sino ang mabilis at sharp memory recall. Let's go.
29:20 [Musika] Para mas tumatak at mas solid ang learnings natin today, sabay-sabay nating i-practice ang natutunan. [Musika] It's game time class. Is it a fact or a bluff? Check natin kung alin dito ang legit na history facts at alin ang pampalito lang. Ready na ba kayong mag-call out? Maaaring i-pause ang video para masagot niyo ng maayos ang activity na ito. Oh. [Musika]
30:46 Ready na ba kayong magpakita ng skills? Check natin kung solid ka na dito. Narito ang pabaong pagkatuto. Ang mga Pilipino noon ay nagpakita ng tapang. at pagmamahal sa kalayaan sa pamamagitan ng iba't ibang pag-aalsa kahit karamihan ay hindi nagtagumpay. Ang diwa ng kanilang paglaban ay nagbigay inspirasyon sa mga sumusunod na henerasyon. So napaka-solid nito class. Kahit daw madalas talo ang mga pag-aalsa noon, kitang-kita naman yung tapang at love for freedom ng mga Pinoy at yung fighting spirit nila.
31:33 Yun ang naging inspirasyon ng Next Generations hanggang sa tunay na kalayaan. Ano kayang pinakatumatak sa lesson para sa inyo today? What's the tea? Anong mga key takeaways mo? Pagninilay sa pagkatuto. Paano nakatulong ang pag-aaral ng mga pag-aalsa upang maunawaan mo ang kahalagahan ng kalayaan ngayon? So nice reflection class. Think about it kung paano nakatulong ang pag-aaral ng mga pag-aalsa para mas ma-appreciate natin ang freedom na meron tayo ngayon.
32:21 Kasi yung kalayaan na ina-enjoy natin, hard earned yan dahil sa tapang ng mga nauna. Allr, so wrap up na tayo. Nakita natin kung paano lumaban ang mga Pilipino noon. Kahit madalas talo, never silang sumuko para sa kalayaan. At ngayon naman, check time na. Tingnan natin kung gaano ka-solid ang mga learning ninyo sa pamamagitan ng ating pagtataya. Ready na ba kayo? [Musika]
33:24 อ [Musika] เฮ [Musika]
34:53 เฮ [Musika]
