0:00 હેલો ફ્રેન્ડ્સ વેલકમ ટુ ટીચિંગ કિશન youtube ચેનલ તો આપણે કંઈક હિસ્ટ્રી ઓફ ગુજરાત એટલે કે ગુજરાતનો ઇતિહાસ જોતા હતા જેની અંદર અત્યાર સુધી આપણે પાંચ લેકચર જોઈ ગયા તો જો તમે અગાઉના પાંચ લેકચર ન જોયા હોય તો ખાસ કરીને તમે જોઈ લેજો આઈ બટન ઉપર અને ડિસ્ક્રિપ્શનમાં તમને લિંક મળશે એના ઉપર ક્લિક કરો અગાઉના પાંચે પાંચ લેકચર તમે જોઈ લો જેની અંદર આપણે પૌરાણિક કાળ પ્રાગ ઐતિહાસિક કાળ હડપ્પીયન સંસ્કૃતિ સંસ્કૃતિના નગર કરો આ બધા મહત્વપૂર્ણ ટોપિક આપણે ઓલરેડી કવર કરી દીધા છે હવે આપણે આજના લેકચરની અંદર વાત કરીશું જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ હાલાકી આ જે ટોપિક છે એ ભારતના ઇતિહાસની અંદર આવે છે પરંતુ મને એમ થયું કે તમારી લિંક સારી રીતના ચાલે છે
0:46 તો આને એક નાનો એવો ટોપિક છે એ હું લઈ લઉં જેનાથી તમને આપણા ઇતિહાસની અંદર જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મનું શું મહત્વ છે એ તમને ખબર પડશે આપણા ઇતિહાસની અંદર એવા ઘણા બધા રાજાઓ થઈ ગયા જે તેમને જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મનો અંગીકાર કર્યો એમની સભાઓનું આયોજન કર્યું ઘણા બધા કાર્યો કર્યા અમુક એવા સ્થાપત્યો છે એ સ્થાપત્યોની અંદર એમને જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર કર્યો તો આ બધી વસ્તુ ઇતિહાસની અંદર થઈ છે અને આગળ આપણે ગુજરાતના ઇતિહાસની અંદર જે રાજાઓ જોઈશું એની અંદર પણ જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મનો ઉલ્લેખ આવશે તો આને આપણે ડીપમાં આજના લેકચરની અંદર જોઈ લઈશું આજનો લેકચર તમે જોઈ લો એના પછી જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મને લઈને ને તમારો કોઈ પણ ડાઉટ રહેશે નહીં બધા જ ડાઉટ છે એ હું ક્લિયર કરાવી
1:34 દઈશ બીજી વસ્તુ કે મેં આપણા youtube ના એનાલિટીસની અંદર જોયું છે કે ઘણા બધા સ્ટુડન્ટ છે એ આપણા લેકચર જોવે છે પરંતુ લેકચરને લાઈક નથી કરતા અને ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ નથી કરતા કેમ ભાઈ એવું તો ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ કરી દો જો તમને વિડીયો ગમતા હોય તો આવાને આવા વિડીયો તમારા સુધી પહોંચી શકે અને બાજુમાં બેલ આઈકન હશે સબસ્ક્રાઇબની બાજુમાં એ પણ દબાવી દેજો અને ઓલ દબાવી દેજો જેથી જ્યારે પણ હું લેકચર મૂકું તરત જ એની નોટિફિકેશન તમને મળતી રહે અને તમારો કોઈ પણ વિડીયો મિસ ના થાય તો નીચે સબ્સ્ક્રાઇબનું બટન તમારા માટે ફ્રી જ છે પરંતુ એનાથી મને ઘણી હેલ્પ થાય છે આપણે મેક્સિમમ ઓફ મેક્સિમમ સ્ટુડન્ટ સુધી પહોંચી શકીએ છીએ તો નીચે સબ્સ્ક્રાઇબનું બટન તમે દબાવી દેજો અને બાજુમાં બેલ આઈકન છે એને પણ દબાવી દેજો જેથી કોઈ નવો વિડીયો અપલોડ કરું તો એની નોટિફિકેશન તમને મળતી રહે બીજી વસ્તુ કે સ્ટુડન્ટ જ્યારે પણ આ
2:21 જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ વાંચે છે તો બંનેને શું કરે છે અલગ અલગ વાંચે છે સૌથી પહેલા જૈન ધર્મ વિશે વાત કરે છે એના પછી બૌદ્ધ ધર્મ વિશે વાંચે છે છે અને એના પછી બધું મિક્સ થઈ જાય છે ઇવન તમારી પુસ્તકોની અંદર પણ તમે જોશો ને તો સૌથી પહેલા જૈન ધર્મની ડિટેલ્સમાં વાત કરેલી છે એના પછી બૌદ્ધ ધર્મ આવશે બૌદ્ધ ધર્મની ડિટેલ્સમાં વાત કરેલી છે અને એના પછી જ્યારે સ્ટુડન્ટ છે એ બંને ધર્મ વાંચી લે છે અને પછી જ્યારે યાદ કરે છે ત્યારે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ બધું મિક્સ થઈ ગયું હોય છે જૈન ધર્મની અંદર આપણે ભણવાના છે મહાવીર સ્વામીને જે જૈન ધર્મના છેલ્લા તીર્થકર હોય છે અને બૌદ્ધ ધર્મની અંદર આપણે ભણવાના છે ગૌતમ બુદ્ધને હવે બંનેની જે જીવન શૈલી છે અને જીવનશૈલીમાં જે પણ મહત્વપૂર્ણ નામ આવે છે એમને જે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ એ જગ્યાનું નામ આવે છે એ ગામનું નામ આવે છે
3:08 જ્યાં એ નિર્વાહ પામે એ સ્થળનું નામ આવે છે આ બધી વસ્તુ જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મની મિક્સ થઈ જાય છે તો સૌથી પહેલા આપણે શું કરીશું પહેલા બંનેને એક સાથે ભણીશું હવે એક સાથે ભણવાનો મતલબ શું યાદ રાખજો જ્યારે પણ તમે કોઈક વસ્તુ છે ને એને તમે સમજો છો તો એ તમે સમજોને એના કરતાં એનો કંઈક ડિફરન્સ લઈને ને મતલબ કે તફાવત લઈને જો એને સમજવાનો ટ્રાય કરશો ને તો તમને જલ્દી યાદ રહેશે મતલબ કે એક્ઝામ્પલ તરીકે એક્સ વાય ઝેડ કોઈ પણ ટોપિક તમે પકડી લો હવે એ ટોપિક વિશે તમે વાંચી લીધો અને કોઈ બીજો ટોપિક છે એ તમે વાંચી લીધો હવે જો બંને ટોપિક છે એ એકબીજાને લગતા હોય તો બંનેને શું કરો તમે પહેલા સાથે મૂકો કોઈ બી હિસ્ટ્રી હોય કે કોઈપણ એક્સ વાય ઝેડ કોઈ પણ સબ્જેક્ટના એવા બે કોઈ ટોપિક જે એકબીજા સાથે સંલગ્ન હોય તો બંનેને તમે સાથે મૂકો
3:55 એક્ઝામ્પલ તરીકે વાત કરીએ બંધારણ તો બંધારણ ની અંદર શું હોય છે તો કેન્દ્રના અનુચ્છેદ હોય છે અને રાજ્યના અનુચ્છેદ હોય છે બધું પછી મિક્સ થઈ જાય છે છેલ્લે કેન્દ્રની અંદર જે રીતના અનુચ્છેદ હોય છે જે રીતના સ્ટેપ હોય છે એવાને એવા સ્ટેપ તમને રાજ્યની અંદર પણ જોવા મળશે તમારે કશું નથી કરવાનું કેન્દ્રના જે અનુચ્છેદ છે અને રાજ્યના અનુચ્છેદ એને સંલગ્ન હોય એવા એકબીજાની સામે સામે મુકવાના છે તરત જ જો તમને યાદ ના રહી જાય તો કહેજો લેકચર નંબર તમે 85 તમે જોઈ લેજો બંધારણનો જેની અંદર મેં અનુચ્છેદ ચલાવેલા છે તો એની અંદર મેં વસ્તુ એ જ કરીને આપેલું છે કે ભઈ કેન્દ્ર અને રાજ્યના જે અનુચ્છેદો છે એને જે સંલગ્ન હોય એ બંને એક સાથે મૂક્યા છે એને કઈ રીતના યાદ રાખવાની મેં ટ્રીક આપેલી છે તો એવી જ વસ્તુ તમારે અહીંયા પણ ફોલો કરવાની છે ક્યારેય પણ તમારે જૈન ધર્મ અને
4:42 બૌદ્ધ ધર્મને અલગ અલગ ઇન્ડિવિજ્યુઅલી વાંચવાના નથી બંનેને સાથે વાંચવાના છે જો તમે સાથે વાંચશો તો જ તમને યાદ રહેશે ક્લિયર છે ચાલો સૌથી પહેલા શું કરીશું કે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મની જે સંલગ્ન બાબતો છે એમને સાથે ભણીશું તફાવત સ્વરૂપે અને એના પછી પછી પણ ભણીશું કારણ કે અમુક એવી બાબતો હોય જે એકબીજા સાથે કઈ લેવા દેવા ના હોય જૈન ધર્મની આખી અલગ હોય બૌદ્ધ ધર્મની અલગ હોય તો એને પછી આપણે ઇન્ડિવિજ્યુઅલી ડીપમાં ભણવું પડે ક્લિયર અને આજનો લેકચર જોયા પછી જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ વિશે તમારે બીજું કંઈ વાંચવાની જરૂર નથી આ લેકચરની અંદર બધું જ આની અંદર આવી ગયું ક્લિયર છે ચાલો તો સૌથી પહેલા જ જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ જેની અંદર જે તફાવત સ્વરૂપે જે બાબતો તમારે યાદ રાખવાની છે જે એક્ઝામની અંદર પૂછાય છે એ જોઈએ જૈન
5:29 ધર્મની વાત કરીએ તો જૈન ધર્મની અંદર 24 તીર્થકર થઈ ગયા એટલે કે 24 મહાન પુરુષો થઈ ગયા જેમને જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ એમાંથી જે છેલ્લા તીર્થકર છે એ છે મહાવીર સ્વામી તો આપણે મહાવીર સ્વામીને ડીપમાં ભણવાના છે અને એના પછી બૌદ્ધ ધર્મની અંદર જે મેન વ્યક્તિ થઈ ગયા જેમને બૌદ્ધ ધર્મની સ્થાપના કરી એ વ્યક્તિ છે ગૌતમ બુદ્ધ તો એમની આપણે ડીપમાં વાત કરવાની છે હવે તમે અહીંયા જોશો ને તો અહીંયા જૈન ધર્મ અને અહીંયા બૌદ્ધ ધર્મની વાત કરેલી છે અહીંયા જૈન ધર્મ માં જ છેલ્લા તીર્થકર થઈ ગયા મહાવીર સ્વામી એમની વાત કરેલી છે અને અહીંયા ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરેલી છે હવે બંનેને આપણે સાથે ભણવાનું કારણ એ જ છે કે તમને બાળપણનું નામ પૂછાય એક્ઝામ્પલ તરીકે તમને બાળપણનું નામ પૂછાયું અને તમે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મને અલગ અલગ વાંચેલા
6:16 હશે તો જૈન ધર્મની અંદર તમે શું વાંચ્યું હશે કે ભાઈ મહાવીર સ્વામીનું બાળપણનું નામ વર્ધમાન છે અને ગૌતમ બુદ્ધનું બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ છે હવે જ્યારે એક્ઝામની અંદર તમે બેસશો તો તમને ઓપ્શનની અંદર વર્ધમાન અને સિદ્ધાર્થ બંને આપેલું હશે અને ક્વેશ્ચનમાં એમ પૂછે કે ભાઈ ગૌતમ બુદ્ધનું બાળપણનું નામ શું હતું તરત જ તમે કન્ફ્યુઝ થઈ જશો સાહેબ વર્ધમાન પણ કંઈક વાંચેલું લાગે છે સિદ્ધાર્થ પણ કંઈક વાંચેલું લાગે છે શુદ્ધોદન પણ કંઈક વાંચેલું લાગે છે યશોદા પણ કંઈક વાંચેલું લાગે છે તો સાહેબ બધું વાંચેલું જ લાગશે કારણ કે નામ બધા અહીંયાથી જ લીધેલા હશે તો ક્યારેય પણ તમે જો આ રીતના વાંચી નહીં હોય કે વર્ધમાન અને સિદ્ધાર્થ સાથે નહીં વાંચ્યું હોય કે ભાઈ મહાવીર સ્વામીનું વર્ધમાન હતું અને ગૌતમ બુદ્ધનું સિદ્ધાર્થ હતું તો ક્યારેય પણ તમને એ વસ્તુ એ વખતે યાદ જ નહીં આવે મિક્સ થઈ જશે તો જ્યારે પણ
7:01 તમે બૌદ્ધ ધર્મ અને જૈન ધર્મ તમે જ્યારે પણ વાંચો છો તો આ રીતના વાંચવાનું કારણ કે તમે જોશો ને અહીંયા તમે જોશો ને મહાવીર સ્વામીના પિતાનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું જ્યારે બૌદ્ધ ધર્મમાં જે ગૌતમ બુદ્ધ છે એમનું બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું તો અહીંયા પણ સિદ્ધાર્થ આવે છે અહીંયા પણ સિદ્ધાર્થ આવે છે તો જ્યારે પણ તમે જૈન ધર્મ વાંચશો તો એની અંદર પણ સિદ્ધાર્થ શબ્દ આવે છે તો તમે તરત લખીને આવશો ભાઈ ગૌતમ બુદ્ધનું બાળપણનું નામ પૂછેલું હોય અને તમે વર્ધમાન પણ લખીને આવે એની પણ શક્યતા હોય હોય અથવા તો તમને મહાવીર સ્વામીનું બાળપણનું નામ પૂછેલું હોય તો તમે મહાવીર સ્વામીમાં સિદ્ધાર્થ શબ્દ સાંભળ્યું હોય તો તમે બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ લખીને આવો એવી પણ શક્યતા થાય ક્લિયર તો એનાથી બેટર વે આ જ છે કે તમે આ રીતના ભણો આ રીતના ભણશો તો ઇઝીલી તમને યાદ રહી જશે ક્લિયર છે ચલો હવે સૌથી પહેલા શું
7:47 કરીશું જે પણ કોમન બાબતો છે બંનેમાં સેમ સેમ જેવી છે એને આપણે આ રીતના ડિફરન્સ વાઈઝ ભણી લઈએ ઓકે એના પછી આપણે જૈનીઝમ અને બૌદ્ધિઝમ આપણે બંનેને અલગ અલગ ભણીશું ઓકે તો આ પોર્શનની અંદર મહાવીર સ્વામીની ડિટેલ્સ લખેલી છે આ પોર્શનની અંદર ગૌતમ બુદ્ધની ડિટેલ્સ લખેલી છે અને અહીંયા એમના નામ અને એ જે પણ છે એને જે ઇન્ડેક્સ છે એ ઇન્ડેક્સ અહિયાં લખેલી છે તો આપણે શરૂઆત કરી દઈએ તો સૌથી પહેલા બાળપણનું નામ તો મહાવીર સ્વામીના બાળપણનું નામ શું હતું યાદ રાખજો વર્ધમાન હતું સાથે સાથે આ પણ જોઈ જ લેવાનું ગૌતમ બુદ્ધના બાળપણનું નામ શું હતું સિદ્ધાર્થ હતું તો અહીંયાથી એક વસ્તુ ક્લિયર થઈ ગઈ બંનેના બાળપણના નામ તમારા ક્લિયર થઈ ગયા કે ભાઈ મહાવીર સ્વામીના બાળપણનું નામ વર્ધમાન હતું અને ગૌતમ બુદ્ધના બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું
8:35 એના પછી વાત કરીએ જન્મ મહાવીર સ્વામીનો જન્મ ક્યારે થયો હતો અને કઈ જગ્યાએ થયો હતો તો ઇસવીસન પૂર્વે 599 ની અંદર મહાવીર સ્વામીનો જન્મ થયો હતો કઈ જગ્યાએ તો આજનું જે બિહાર છે આ બિહારની અંદર વૈશાલી આ વૈશાલીની અંદર વર્ધમાન એટલે કે મહાવીર સ્વામીનો જન્મ થયો હતો જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરીએ તો ગૌતમ બુદ્ધનો જન્મ થયો હતો ઈસવીસન પૂર્વે 563 કોઈક પુસ્તકોની અંદર 566 પણ લખેલું છે ક્યાં થયો હતો તો આજનું જે નેપાળ છે નેપાળ દેશ છે ત્યાં લુંબીની વન છે આ લુંબીની વન ની અંદર થયો હતો તો આ બંનેને આપણે સાથે જ ભણી લઈશું મહાવીર સ્વામીનો જન્મ બિહારના વૈશાલીની અંદર થયો હતો જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધનો જન્મ નેપાળના લુંબુની ની અંદર થયો હતો માતાની
9:21 વાત કરીએ તો મહાવીર સ્વામીની માતાનું નામ હતું ત્રિશલાદેવી ત્રિશલાદેવી એ વૈશાલીના રાજકુંવરી હતા જ્યારે વાત કરીએ ગૌતમ બુદ્ધની તો ગૌતમ બુદ્ધની માતાનું નામ માયાદેવી અથવા તો મહામાયા હતું અને અને પાલક માતા પૂછાય કે એમને ઉછેરીને મોટા કોને કર્યા તો પ્રજાપતિ ગૌતમીએ કર્યા ઓકે આ રીતના તમે યાદ રાખી લો એના પછી વાત કરીએ પિતા તો મહાવીર સ્વામીના પિતાનું નામ શું હતું સિદ્ધાર્થ હતું જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધના બાળપણનું નામ સિદ્ધાર્થ હતું ઓકે કન્ફ્યુઝ થતા નહીં તો મહાવીર સ્વામીના પિતાનું નામ હતું સિદ્ધાર્થ જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધના પિતાનું નામ શું હતું શુદ્ધોધન શું હતું શુદ્ધોધર હતો પછી પત્નીની વાત કરીએ તો મહાવીર સ્વામીએ પણ લગ્ન કર્યા હતા અને ગૌતમ બુદ્ધ દ્વારા પણ લગ્ન કરવામાં આવ્યા
10:07 હતા તો મહાવીર સ્વામીએ જેમની સાથે લગ્ન કર્યા હતા એ સ્ત્રીનું નામ હતું યશોદા અને એવું કહેવાય છે એવી એક દંતકથા છે કે મહાવીર સ્વામીને લગ્ન કરવા હતા નહીં પરંતુ માતાની ઈચ્છા હતી કે ભાઈ લગ્ન કરે તો માતાની ઈચ્છા રાખવા માટે એ લગ્ન કરે છે અને ગૌતમ બુદ્ધની પત્નીનું નામ હોય છે યશોદારા હવે જો કન્ફ્યુઝ ના થતા યશોદા યશોદા યશોદા યશોધરા હવે કઈ રીતના યાદ રાખીશું તો અહિયાં હું સિમ્પલ ટ્રીક આપું છું જો મહાવીર તો ચાર શબ્દ છે તો એમના પત્નીના નામની અંદર ત્રણ શબ્દો હશે અને ગૌતમ ત્રણ શબ્દો છે તો એમના પત્નીની નામની અંદર ચાર શબ્દો હશે તો એ રીતના તમે તમારી રીતના ટ્રીક બનાવી શકો છો આ હું કહું છું કે મહાવીર ચાર શબ્દો છે તો એમના પત્નીમાં ત્રણ શબ્દો હશે અને ગૌતમ એમાં ત્રણ શબ્દો
10:53 છે તો પત્નીના નામમાં ચાર શબ્દો હશે બંનેમાં જુઓ તો તમે સેમ સેમ જ છે યશોદા અને યશોદરા એના પછી મહાવીર સ્વામી અને યશોદાનો પુત્ર કે પુત્રીની વાત કરે તો મહાવીર સ્વામી અને યશોદાની પુત્રી થાય છે એ પુત્રીનું નામ હોય છે પ્રિયદર્શના અને પ્રિયદર્શના લગ્ન થાય છે જામાલી સાથે ઓકે તો જમાઈ નું નામ હોય છે જામાલી અને ગૌતમ બુદ્ધ અને યશોધરાને પુત્ર થાય છે એ પુત્રનું નામ હોય છે રાહુલ શું હોય છે રાહુલ હોય છે તો મહાવીર સ્વામી અને ગૌતમ બુદ્ધની આટલી ડીટેલ્સ તમારે યાદ રાખવાની છે અને આ રીતના સાથે જ યાદ રાખવાની છે જેનાથી તમે કન્ફ્યુઝ ના થાવ હજુ આગળ વાત કરીએ ઓકે આ રીતના જ તમારે ભણવાનું છે હજુ આગળ વાત કરીએ ભાઈ તો મહાવીર સ્વામીના ભાઈનું નામ શું હોય છે નંદીવર્ધન હવે
11:39 સાહેબ આ કેમ યાદ રાખવાનું કારણ કે જ્યારે પણ મહાવીર સ્વામીએ ઘરનો ત્યાગ કર્યો હતો ત્યારે કોની રજા લઈને ત્યાગ કર્યો હતો તો એમના ભાઈની રજા લઈને ત્યાગ કર્યો હતો એ ભાઈનું નામ હતું નંદીવર્ધન ગૌતમ બુદ્ધના કોઈ ભાઈ બાય એવું પૂછાશે નહીં કારણ કે એમાં કોઈ ઉલ્લેખ નથી એવો કોઈ ભાઈ છે નહીં પરંતુ મહાવીર સ્વામીનો તો ભાઈ હતો અને એ ભાઈ ભાઈનું નામ એટલા માટે યાદ રાખવાનું છે કારણ કે એમને ઘરનો ત્યાગ કર્યો હતો ને તો રજા કોની લીધી હતી ભાઈની લીધી હતી તો એ ભાઈનું નામ છે નંદીભરતન હવે ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરીએ તો ગૌતમ બુદ્ધે જ્યારે સંસારનો ત્યાગ કર્યો હતો ત્યારે એ સંસારનો એ પોતે રાજા હતો ઓકે ગૌતમ બુદ્ધ એ પોતે રાજા કુળના હતા ઓકે પોતાના પિતા છે એ રાજ્ય સંભાળતા હતા પોતે એક રાજકુંવર હતા એમની સ્ટોરી પણ આગળ આવશે કે રાજકુંવર હતા એ એક
12:24 વખત નગર યાત્રાએ નીકળે છે ત્યાં વૃદ્ધ માણસને જોવે છે એક ગરીબ માણસ માણસને જોવે છે માંદા માણસને જોવે છે તો એને એવું થાય છે એવું અંદરથી ફીલ થાય છે ગૌતમ બુદ્ધને કે આ સંસારમાં આ બધી વસ્તુ ચાલે છે મતલબ કે હું મારો મતલબ કે રાજાની જેમ ફરું છું પણ મારી પ્રજાની અંદર તમે જુઓ કે એક વૃદ્ધ માણસ છે મતલબ કે હવે મૃત્યુના હારે છે કોઈ એક માંદો માણસ છે એકદમ બીમારીથી જુજુકતો હોય એવો માણસ છે એક ગરીબ માણસ છે જેને ખાવા ખાવા માટે પૈસા નથી તો આ બધી વસ્તુ જોવે છે તો એને અંદરથી એવું થાય છે કે આ જીવનનું સત્ય નથી ઓકે જીવનનું સત્ય છે મૃત્યુ અને એ મૃત્યુ શું છે એટલે કે જીવન શું છે એ શોધમાં પછી એ સંસારનો ત્યાગ કરે છે બધું રાજપાટ છે એ છોડી દે છે તો ગૌતમ બુદ્ધ જ્યારે સંસારનો ત્યાગ કરે છે તો
13:11 એમને મૂકવા માટે જે સારથી આવે છે એટલે કે જે ઘોડે સવાર જે રથ હોય છે રથનો જે સારથી હોય છે એ સારથીનું નામ પૂછાય છે એ સારથીનું નામ છે છન્ન અને આગળ જતાં પછી એ પોતે ગૌતમ બુદ્ધ છે એ ઘોડા ઉપર બેસીને નીકળી જાય છે અને સારથીને ત્યાંને ત્યાં છોડી દે છે તો જે ઘોડા ઉપર બેસીને એ સંસારનો ત્યાગ કરે છે એ ઘોડાનું નામ હોય છે કંથક શું હોય છે કંથક સારથી એ અડધે સુધી આવે છે એમને રથ લઈને આવે છે તો એ સારથીનું નામ હોય છે છન્ન એના પછી એક ઘોડો લઈને ગૌતમ બુદ્ધ એ આગળ નીકળી જાય છે સારથી એ પાછો વળી જાય છે તો એ ઘોડાનું નામ શું હોય છે કંથક એ એક્ઝામની અંદર પુછાય શકે ઓકે એના પછી ઘર ત્યાગ જ્યારે કર્યો હતો સંસારનો ત્યાગ કર્યો હતો ત્યારે મહાવીર સ્વામીની ઉંમર કેટલી હતી ગૌતમ બુદ્ધની
13:57 ઉંમરનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી પરંતુ મહાવીર સ્વામી જ્યારે ગળ ત્યાગ કર્યો હતો ત્યારે એમની ઉંમર 30 વર્ષની હતી કેટલી 30 વર્ષની એમની ઉંમર હતી એના પછી તપસ્યા તપસ્યાની વાત કરીએ કે એમને કેટલા વર્ષ તપસ્યા કરી ત્યારે એમને કૈવલ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું એટલે કે એમને જે જ્ઞાન છે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ તો 12 વર્ષ ઓકે અને 12 વર્ષથી તપસ્યા કરી એ તપસ્યા કયા ફોર્મમાં કરી તો જો તપસ્યાના અલગ અલગ ફોર્મ હોય એટલે કે કોઈ માણસ હોય એ સમજી લો ભગવાનની એ રીતના ભક્તિ કરે કોઈ માણસ એ ઘોર તપસ્યા કરે કોઈ માણસ છે એ હવન કરે ઓકે હવનકુંડની અંદર કોઈ માણસ છે એ કોઈક સ્મશાનને જઈને એમની અલગ અલગ વિધિ કરે તો અલગ અલગ રીતના તપસ્યા કરતા હોય છે તો તપસ્યાની વાત કરીએ તો એમનું જે તપસ્યાનું ફોર્મ હતું એ હતું દેહ
14:43 દમન હવે દેહ દમન એટલે સિમ્પલ શારીરિક તપસ્યા દેહ દમનનો મતલબ શું થાય શારીરિક તપસ્યા એટલે કે એમને ગોળ તપસ્યા કરી હતી એટલે કે શરીરથી તપસ્યા કરી હતી આંખો બંધ કરીને આ રીતના કઈ એમને જે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ આ એનું ફોર્મ છે ઓકે દેહ દમન દ્વારા એમને આ જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ હતી કેટલા વર્ષ કરી હતી 12 વર્ષ તો એક્ઝામની અંદર એવું પણ પુછાય શકે કે જ્યારે મહાવીર સ્વામીને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ત્યારે એમની ઉંમર કેટલી હતી તો 30 વર્ષે એમને ઘર છોડ્યું હતું અને 12 વર્ષ તપસ્યા કરી હતી તો જ્યારે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ત્યારે એમની ઉંમર 42 વર્ષ હતી કેટલી 42 વર્ષ 30 + 12 એટલે કે 42 વર્ષની ઉંમર હતી જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરીએ તો ગૌતમ બુદ્ધ શું કરે છે અ આ રીતના કોઈ એક જગ્યાએ તપસ્યા કરવા નથી
15:29 બેસતા પહેલા કોઈક જગ્યાએ જાય છે ત્યાં છ વર્ષ તપસ્યા કરે છે પરંતુ મેળ નથી આવતો એના પછી બીજી જગ્યાએ જાય છે ત્યાં તપસ્યા કરે છે પછી બીજી જગ્યાએ જાય છે તપસ્યા કરે છે તો એનો એક્ઝેટ જો કહીએ ગાળો તો એવી કોઈ ઉલ્લેખની વાત મળતી નથી એના પછી વાત કરીએ જ્ઞાન પ્રાપ્તિ તો જ્ઞાન પ્રાપ્તિ છે તો મહાવીર સ્વામીને 13માં વર્ષે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ ઓકે 12 વર્ષ તપસ્યા કરી અને 13માં વર્ષે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ તો આ જે 13માં વર્ષ લખ્યું છે એ એક્ચ્યુલી મહાવીર સ્વામીને સંબોધીને લખેલું છે કઈ કઈ જગ્યાએ થઈ તો મહાવીર સ્વામીને જે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ ઝુંબીક ગામે થઈ ગામનું નામ છે ઝુંબીક ગામ અને ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરીએ તો ગૌતમ બુદ્ધને જે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ કઈ જગ્યાએ થઈ તો બિહાર આજના બિહારની અંદર બોધ ગયા છે જ્યાં ગૌતમ બુદ્ધની મોટી
16:16 મૂર્તિ પણ બનાવવામાં આવી છે તો બોધ ગયાની અંદર ગૌતમ બુદ્ધને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ હવે આ જે ઝુંબીક ગામ છે એ કઈ નદીના કિનારે છે આ બોધગયા ગામ છે એ કઈ નદીના કિનારે છે તો ઝુંબીક ગામ છે એ રૂઝુપાલિકા નદીના કિનારે આવેલું છે અને આ બોધગયા ગામ છે એ નિરંજના નદીના કિનારે આવેલું છે તો નદીનું નામ પણ પૂછાય ઝુંબેક ગામ જ્યાં જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ કઈ નદીના કિનારે છે તો રૂજુપાલિકા નદીના કિનારે છે અને બુદ્ધ ગયા જ્યાં ગૌતમ બુદ્ધને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ કઈ નદીના કિનારે છે તો નિરંજના નદીના કિનારે છે હવે વાત થાય વૃક્ષ એટલે કે મહાવીર સ્વામી અને ગૌતમ બુદ્ધે છેલ્લે એક ઝાડના નીચે બેસીને તપસ્યા કરી છે અને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ કરી છે તો મહાવીર સ્વામીએ જે ઝાડ નીચે બેસીને તપસ્યા કરી એ
17:03 ઝાડ કયું હતું તો એ હતું સાલનું વૃક્ષ કયું હતું સાલનું વૃક્ષ અને ગૌતમ બુદ્ધને જે વૃક્ષના નીચે બેસીને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ તો એ વૃક્ષ કયું હતું પીપળાનું વૃક્ષ હતું તો એ પણ યાદ રાખજો જેને આજે આપણે બોધી વૃક્ષ તરીકે ઓળખીએ છીએ તો મહાવીર સ્વામીને જે જગ્યાએ જે વૃક્ષના નીચે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ વૃક્ષ હતું સાલનું વૃક્ષ અને યાદ રાખજો ગૌતમ બુદ્ધને જે વૃક્ષના નીચે બેસીને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ એ પીપળાનું વૃક્ષ હતું તો અહીંયા પણ આપણે યાદ રાખીશું હવે પ્રાપ્ત થયેલ જ્ઞાન એટલે કે મહાવીર સ્વામીને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ તો એ જ્ઞાનને શું કહેવામાં આવે છે તો કૈવલ્ય જ્ઞાન કહેવામાં આવે છે જ્યારે બૌદ્ધ ધર્મની અંદર એવું કોઈ નામ આપવામાં આવ્યું નથી ઓકે જ્યારે જૈન ધર્મમાં જે મહાવીર સ્વામીને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ તો એ
17:49 જે જ્ઞાન છે એ જ્ઞાનનું નામ આપવામાં આવ્યું છે કૈવલ્ય જ્ઞાન આ આપણે યાદ રાખીશું એના પછી ઉપદેશ ભાષા જ્યારે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ગઈ એના પછી મહાવીર સ્વામી અને ગૌતમ બુદ્ધે ઉપદેશ આપવાના શરૂ કર્યા તો મહાવીર સ્વામી છે એ કઈ ભાષામાં ઉપદેશ આપતા હતા અને ગૌતમ બુદ્ધ છે એ કઈ ભાષામાં ઉપદેશ આપતા હતા તો મહાવીર સ્વામી છે એ અર્ધમાગથી જેને પ્રાકૃત ભાષા પણ કહેવામાં આવે છે આ ભાષાની અંદર એ ઉપદેશ આપતા હતા જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ છે એ પાલી ભાષાની અંદર ઉપદેશ આપતા હતા તો આ ભાષા પણ યાદ રાખીશું ફરીથી રિપીટ કરું છું મહાવીર સ્વામી જેમને જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ ગઈ એના પછી જે ઉપદેશ આપવાની શરૂઆત કરી તો એ કઈ ભાષાની અંદર ઉપદેશ આપતા હતા તો અર્ધમાગધી એટલે કે પ્રાકૃત ભાષાની અંદર ઉપદેશ આપતા હતા જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ છે એ ગૌતમ બુદ્ધને
18:35 જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ગઈ એના પછી કઈ ભાષામાં ઉપદેશ આપતા હતા તો પાલી ભાષાની અંદર ઉપદેશ આપતા હતા હજુ આગળ વાત કરીએ કે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ પછીના નામ એટલે કે એક વખત જો જૈન ધર્મમાં જે મહાવીર સ્વામી છે એમના વર્તમાન નામ શું હતું વર્ધમાન હતું તપસ્યા કરી એ સમયે પણ નામ શું હતું વર્ધમાન જ હતું જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધનું શું હતું સિદ્ધાર્થ હતું જ્યાં સુધી જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થાય છે ત્યાં સુધી નામ આના આ જ રહે છે જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ગયા પછી એમના નામ બદલાઈ જાય છે શું થઈ જાય છે તો જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ પછી મહાવીર સ્વામી એ મહાવીર કહેવાયા ઓકે મહાવીર કહેવાયા વર્ધમાનમાંથી મહાવીર કહેવાયા પછી કૈવલીન કહેવાયા જીન કહેવાયા નિગર્થ કહેવાયા તો આ બધા નામ છે જેમાંથી નિગર્થ મોસ્ટ આઈએમપી છે યાદ રાખજો જીન એ કહેવાયા અને એમના જે
19:22 અનુયાયીઓ છે એ જૈન કહેવાયા આ રીતના જૈન ધર્મની શરૂઆત થઈ એ પોતે જીન કહેવાયા આ જીન શબ્દ છે કે જૈન ધર્મ ધર્મની અંદર એવા જે મહાન વ્યક્તિઓ જેમને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ જાય છે તો એ બધાને જીન કહેવામાં આવે છે અને એમના જે અનુયાયીઓ હોય એને જૈન કહેવામાં આવે ઓકે ક્લિયર છે તો અનુયાયીઓ જૈન કહેવાય એટલા માટે જૈન ધર્મ કહેવામાં આવે છે અને એ પોતે જીન કહેવાયા નિગર્થ આ પણ શબ્દ આપણે યાદ રાખીશું કૈવલીન અને મહાવીર આ બધા શબ્દો આપણે ખાસ યાદ રાખીશું અને ગૌતમ બુદ્ધ છે એ ગૌતમ બુદ્ધ કહેવાયા જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ પછી ઓકે બીજા કોઈ નામ એમાં નથી એના પછી ધર્મગ્રંથની વાત કરીએ તો ધર્મગ્રંથ જૈન ધર્મની અંદર જો મહત્વપૂર્ણ કોઈ ધર્મગ્રંથ હોય તો એનું નામ છે આગમ શું છે આગમ અને બૌદ્ધ ધર્મની અંદર જો કોઈ
20:08 ધર્મગ્રંથ હોય એઝ ઓફ નાઉ તો એ છે ત્રિપીટક આ આપણે યાદ રાખીશું તો ત્રિપીટક એ બૌદ્ધ ધર્મની અંદર હશે અને જૈન ધર્મમાં હોય છે આગમ એના પછી વાત કરીએ પ્રથમ ઉપદેશ સ્થળ કઈ જગ્યાએ પહેલી વખત ઉપદેશ આપ્યો જૈન ધર્મમાં મહાવીર સ્વામીએ અને બૌદ્ધ ધર્મમાં ગૌતમ બુદ્ધે તો જૈન ધર્મની અંદર મહાવીર સ્વામીએ પહેલી વખત જો કોઈ જગ્યાએ ઉપદેશ આપ્યો હોય તો એ છે વારાક નદીના કિનારે આવેલા રાજગૃહીની અંદર જ્યારે બૌદ્ધ ધર્મમાં ગૌતમ બુદ્ધે પહેલી વખત જે ઉપદેશ આપ્યો એ સ્થળ છે સારનાથ કયું છે સારનાથ છે એના પછી મૃત્યુ ક્યારે મૃત્યુ થયું તો મહાવીર સ્વામીનું મૃત્યુ થાય છે ઈસવીસન પૂર્વે 527 ની અંદર એ વખતે એમની ઉંમર હોય છે 72 વર્ષ જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ નિર્વાહ પામે છે
20:53 નિર્વાહ શબ્દ એટલે કે મૃત્યુ પામે તે સમયે સમયગાળો હોય છે ઈસવીસન પૂર્વે 486 અને એ સમયે એમની ઉંમર 80 વર્ષની હોય છે જો જન્મ જન્મ ઈસવીસન પૂર્વે 599 જ્યારે મૃત્યુ 527 હવે એવું ના કહેતા સાહેબ ઘટે છે આ સમયગાળો ઓકે આ ઈસવીસન પૂર્વ છે ઈસવીસન પૂર્વે એટલે તમને ખબર તો હશે ને કે હવે સમય ધીમે ધીમે ઘટે ઈસવીસનની અંદર સમય ધીમે ધીમે વધે અને ઈસવીસન પૂર્વની અંદર સમય ધીરે ધીરે ઘટે આ ગણિતની ભાષામાં સમજાવું તો -3 છે પછી -2 આવે પછી -1 આવે પછી ઝીરો આવે એક આવે બે આવે આવે ત્રણ આવે તો આને કહેવામાં આવે ઈસવીસન આને કહેવામાં આવે ઈસવીસન પૂર્વે ઓકે તો ત્રણ પછી શું આવે ઈસવીસન પૂર્વની અંદર બે આવે બે પછી એક આવે પછી ઝીરો થઈ
21:40 જાય પછી ઈસવીસન અત્યારે ઈસવીસન ચાલે છે ઈસવીસન 2025 ચાલે છે તો હવે 2025 પછી 26 આવે તો એ અત્યારે ઈસવીસનની અંદર સમય વધતો જાય ઓકે જ્યારે ઈસવીસન પૂર્વની અંદર સમય ઘટતો જાય આ ગણિતની ભાષામાં મેં તમને સમજાવી દીધું ઓકે મૃત્યુ સ્થળ જે જગ્યાએ મૃત્યુ થાય છે એ સ્થળ કયું છે તો તો મહાવીર સ્વામીનું જે જગ્યાએ મૃત્યુ થાય છે એ છે મગધની રાજધાની રાજગૃહ રાજગૃહમાં આવેલું છે પાવાપુરી એ પાવાપુરી અત્યારે કહેવાય છે ત્યાં મહાવીર સ્વામી નિર્વાહ પામે છે જગ્યા જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધની વાત કરીએ તો યુપી ની અંદર કૃષિનારા છે આ કૃષિનારાની અંદર પોતે મૃત્યુ પામે છે એના પછી મહાવીર જયંતી ક્યારે આવે છે અને બૌદ્ધ જયંતી ક્યારે આવે છે એટલે કે જયંતી ક્યારે આવે છે ઓકે મહાવીર શબ્દ કાઢી નાખો જયંતીની વાત કરીએ તો મહાવીર મહાવીર જયંતી આવે છે
22:26 ચૈત્રસુદ તેરસ જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ એ આવે છે વૈશાખી બુદ્ધ પૂર્ણિમા જ્યાં ગૌતમ બુદ્ધનો જન્મ થયો હતો એટલે કે જયંતી આવે છે એના પછી સમકાલીન રાજાઓની વાત કરીએ તો મહાવીર સ્વામીના સમકાલીન રાજાઓ પૂછાય છે બિંબીસાર અને અજાત શત્રુ જેમને આપણે ભણીશું ઓકે ડિટેલ્સમાં ભણીશું તો બિંબીસાર અને અજાત શત્રુ છે એ મહાવીર સ્વામીને સમકાલીન હોય છે જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધમાં એવી કોઈ માહિતી મળતી નથી કારણ કે પોતે જ રાજા હોય છે ગૌતમ બુદ્ધ પોતે જ રાજા હોય છે જે સંસારનો ત્યાગ કરે છે તો એવી કોઈ ડીટેલ્સ માહિતી મળતી નથી મહાવીર સ્વામીના પિતાજી પણ એક કબીલાના રાજા જ હોય છે ઓકે એવા સામાન્ય વ્યક્તિ પણ નથી હોતા એમના પિતા કબીલાના રાજા હોય છે જ્યારે સંસારનો ત્યાગ કરે છે ત્યારે તો મહાવીર સ્વામીને સમકાલીન રાજાઓ પૂછાય તો બિંબીસાર અને અજાત શત્રુ એ મહાવીર સ્વામીના સમકાલીન હતા તો અત્યારે
23:14 આપણે શું કર્યું મહાવીર સ્વામી અને ગૌતમ બુદ્ધ એટલે કે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મમાંથી જે ક્વેશ્ચનો પૂછાતા હોય એને આપણે કોષ્ટક દ્વારા સમજ્યા હવે આપણે એવી બાબતો સમજીશું જે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મની આખી અલગ અલગ છે જેને હવે તમારે સાથે ભરવાની જરૂર નથી તમારે અલગ અલગ વન બાય વન એક એક કરાવીને ભણવી પડે તો સૌથી પહેલા આપણે વાત કરીશું જૈન ધર્મની શેની વાત કરીશું આપણે જૈન ધર્મની વાત કરીશું તો જૈન ધર્મની અંદર બે ફાટા પડેલા છે ઇવન બૌદ્ધ ધર્મની અંદર પણ બે ફાટા પડેલા છે એ બંને ફાટાનું નામ છે એ એક્ઝામની અંદર પુછાય શકે તો જૈન ધર્મના બે ફાટા એની વાત કરીએ તો ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના શાસનના અંત ભાગમાં મગધની અંદર દુષ્કાળ પડે છે અને આ સમયે જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ હોય છે ભદ્રબાહુ
24:00 આ ભદ્રબાહુની આગેવાનીમાં એ બધા અનુયાયીઓ દક્ષિણમાં ગાય છે એટલે કે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સમયમાં એમના રાજ્યની અંદર જૈન ધર્મ છે એ ફેલાયેલો હોય છે હવે જૈન ધર્મના બે મહાન વ્યક્તિઓ એ વખતે એક્ઝિસ્ટ કરતા હોય છે એક હોય છે ભદ્રબાહુ અને બીજા હોય છે સ્થૂલીભદ્ર હવે ભદ્રબાહુ શું કરે છે કે મગધની અંદર દુષ્કાળ પડે છે તો એક કર્ણાટક જાય છે પોતાના અનુયાયીઓ સાથે અને સ્થૂલીભદ્ર છે એ પોતે મગધની અંદર જ રહેવાનું પસંદ કરે છે તો સ્થૂલીભદ્ર છે પોતે મગધમાં જ રહે છે અને ભદ્રબાહુ છે એ પોતાની પોતાના અનુયાયીઓ સાથે ક્યાં જાય છે દક્ષિણ ભારતની અંદર જતા રહે છે એટલે કે કર્ણાટકની અંદર જાય છે હવે એ સમયમાં મગધમાં રહેલા અનુયાયીઓ સાથે સ્થૂલીભદ્ર છે એની આગેવાનીમાં મહાવીર સ્વામીના જે
24:46 ઉદ્દેશો હતા એને વ્યવસ્થિત ગ્રંથસ્થ કરવા માટે જૈન ધર્મને આજે જૈન ધર્મના ગ્રંથો છે એની પુનઃ રચના કરવા માટે મગધની રાજધાની હોય છે પાટલીપુત્ર જે આજનું તમે કહી શકો પટના આજનું પટના એટલે કે બિહારનું જે પટના છે ને એના આજુબાજુનો જે વિસ્તાર છે એ પાટલીપુત્ર કહેવાતો જે મગધની રાજધાની હતી રાજગૃહી પણ હતી ઓકે અને પાટલીપુત્ર પણ હતી તો પાટલીપુત્રમાં પ્રથમ જૈન સભા બોલાવવામાં આવે છે કોના દ્વારા સ્થૂલીભદ્ર દ્વારા કારણ કે સ્થૂલીભદ્ર એ દક્ષિણ ભારત ગયા હોતા નથી એ ક્યાં હોય છે મગજમાં જ હોય છે તો એ સમયે જૈન ધર્મના જે મહાવીર સ્વામી દ્વારા જે ઉપદેશો આપેલા છે એમને ગ્રંથસ્થ કરવા ભેગા કરવા અને એક પુસ્તકની પુસ્તકની રચના કરવા માટે અથવા તો એનું પુનઃ રચના કરવા માટે એ બધા ભેગા થાય છે જૈન ધર્મની
25:33 સભા બોલાવવામાં આવે છે કોના દ્વારા કોની આગેવાની હેઠળ તો સ્તુલીભદ્ર દ્વારા અને ભદ્રબાહુ એ તો ક્યાં ગયેલા હોય છે કર્ણાટક ગયેલા હોય છે હવે જ્યારે સભા ચાલતી હોય છે એ જ સમયે આ ભદ્રબાહુ અને એમના જે અનુયાયીઓ છે એ સભાની અંદર આવી પહોંચે છે તો આ સમયે દક્ષિણ ભારતમાં ગયેલા અનુયાયીઓ પાછા ફરતા ભદ્રબાહુ અને સ્થૂલીભદ્ર વચ્ચે સૈદ્ધાંતિક બાબતોના લઈને વિવાદ થાય છે મારામારી નથી થતી સૈદ્ધાંતિક બાબતો એટલે કે બૌદ્ધ જૈન ધર્મ છે આ જૈન ધર્મની વિચારધારા કેવી હોવી જોઈએ એ બાબતોને લઈને બંને વચ્ચે બોલાચાલી થઈ જાય છે અને આ રીતના શ્વેતાંબર અને દિગંબર આવા બે જૈન ધર્મના ફાંટા પડી જાય છે તો એક્ઝામની અંદર એવો સિમ્પલ ક્વેશ્ચન પૂછાય કે શ્વેતાંબર અને દિગંબર આ
26:18 નીચેનામાંથી કયા ધર્મના બે ફાંટા છે તો યાદ રાખજો જૈન ધર્મના બે ફાંટા છે ઓકે અને ફાંટા પાડનાર બે મહાન વ્યક્તિઓ કયા તો ભદ્રબાહુ અને સ્થૂલીભદ્ર હવે તમારા માઇન્ડની અંદર ક્વેશ્ચન થાય કે આ ભદ્રબાહુ અને સ્થૂલીભદ્ર જેમને શ્વેતાંબર અને દિગંબર આ રીતના બે ફાંટા પાડ્યા તો એમાં આ બંને ફાંટા છે એમની વિચારધારા કેવી છે તો બંનેનો ડિફરન્સ છે એ થોડું આપણે જોઈ લઈએ તો આ બાજુ છે શ્વેતાંબર અને આ બાજુ છે દિગંબર તો જે સ્થૂલીભદ્રના અનુયાયીઓ છે એ બધા શું કહેવાયા શ્વેતાંબર કહેવાયા અને જે ભદ્રબાહુના અનુયાયીઓ છે એ બધા શું કહેવાયા દિગંબર કહેવાયા હવે શ્વેતાંબર નો મતલબ શું થાય નામથી જ ખબર પડી જાય છે સફેદ વસ્તુ વસ્ત્રો પહેરનાર શું સફેદ વસ્ત્રો પહેનાર જે બધા શ્વેતાંબર કહેવાય અને દિગંબરની વાત
27:05 કરીએ કે જે લોકો કપડા પહેરતા નથી ઈમેજ પણ તમે જોઈ શકો છો અહિયાં શ્વેતાંબર એ આવા કંઈક દેખાશે ઓકે વાઈટ કપડા પહેરેલા હશે જ્યારે દિગંબર જે સાધુઓ છે એ આ રીતના કપડાં પહેરતા નથી આ સાંભળ્યું પણ હશે જૂનાગઢની અંદર દિગંબર સાધુઓ ધેટ્સ મીન્સ કે શું નાગાબાવાઓ ઓકે જે દિગંબર જૈન ધર્મને પાળે છે એ લોકો કપડાં પહેરતા નથી તો એ લોકો કપડાં પહેરતા નથી સ્ત્રી સાધુઓ સિલાઈ વગરની સફેદ સાડીઓ પહેરે છે ઓકે જે સ્ત્રી સાધુઓ હોય એ શું કરે છે સિલાઈ વગરની સફેદ સાડીઓ પહેરે છે દિગંબરની અંદર એના પછી વાત કરીએ શ્વેતાંબરની અંદર તો તીર્થકર સ્ત્રી કે પુરુષ હોઈ શકે છે એવું માને છે જે 24 તીર્થકર થઈ ગયા અને ભવિષ્યમાં પણ કદાચ થશે ઓકે એવો કોઈ વ્યક્તિ ઉભરીને આવશે જે જૈન ધર્મની અંદર જ્ઞાન પ્રાપ્તિ કરશે તો શ્વેતાંબર એવું
27:53 માને છે કે સ્ત્રી અને પુરુષ બંને હોઈ શકે છે તીર્થકર જ્યારે દિગંબર એવું માને છે કે મહિલા છે એ તીર્થકર ક્યારે પણ ન બની શકે અને તમને ખબર હોય કે જૈન ધર્મની અંદર જે 24 તીર્થકર છે એમાંથી એક મહિલા છે મલ્લીનાથ હવે મહિલા છે એવું કોણે માને છે શ્વેતાંબર માને છે પરંતુ દિગંબર જે ફાંટો છે એ એવું માને છે કે મલ્લીનાથ પણ કોઈ સ્ત્રી નથી પુરુષ જ છે એ તો એવું જ માને છે કે તીર્થકર ક્યારેય પણ સ્ત્રી હોઈ શકે નહીં માત્ર ને માત્ર પુરુષ જ હશે વિચારધારા દિગંબરની એવી કંઈક છે કે ક્યારે પણ જો બંનેનો જે ગોલ છે દિગંબર સાધુઓ હોય કે શ્વેતાંબર સાધુ હોય ઇવન જૈનીઝમ જે પણ લોકો જૈનીઝમ પાડે છે એમનો અલ્ટીમેટ ગોલ એ છે કે મોક્ષ પ્રાપ્તિ કરવી જે પણ લોકો જૈન
28:38 જૈનિઝમની અંદર જોડાય છે એમનો અલ્ટીમેટ ગોલ એ છે કે આપણે શું કરવું મોક્ષ પ્રાપ્તિ કરવી તો દિગંબર સાધુઓ એવું માને છે કે ક્યારેય પણ સ્ત્રીઓ છે એ મોક્ષ પ્રાપ્તિ નહીં કરી શકે કારણ કે એ પ્રોપરલી આ રીતના એ એવું માને છે કે જે કપડા છે ને કપડાં જો શ્વેતાંબર છે એમની વિચારધારા એવી છે કે કપડા છે એક નિર્જીવ વસ્તુ છે એ આપણા પાથની અંદર કોઈ રૂકાવટ ન કરી શકે જ્યારે દિગંબર સાધુ એવું કહે છે કે ભાઈ ત્યાગ કરવો એટલે ટોટલી ત્યાગ કરવો ઓકે કપડાં પણ પહેરવા નહીં ટોટલી ત્યાગ કરશો તો જ તમને મૃક્ષ પ્રાપ્તિ થશે એવું માને છે દિગંબર તો ઓબ્વિયસલી જે સ્ત્રીઓ છે એ ક્યારેય પણ ઓકે કપડાં છે એ તો રાખવાની જ છે ઓકે સંપૂર્ણપણે કપડાનો ત્યાગ નથી કરવાની એટલા માટે દિગંબર સાધુ એવું માને છે કે સ્ત્રીઓને ક્યારેય પણ મોક્ષ મળશે નહીં અને
29:25 એટલા માટે એવું કહે છે કે ક્યારેય પણ મહિલા છે એ તીર્થકર નહીં બની શકે અને જે મલ્લીનાથ જે એવું કહેવાય છે કે 24 તીર્થંકરમાંથી એક એકમાત્ર મહિલા તીર્થકર છે એમને પણ દિગંબર સાધુઓ પુરુષ જ ગણાવે છે કે મહિલા નથી એ પુરુષ જ છે ઓકે તો દિગંબર અને શ્વેતાંબરમાં આ મેઈન ડિફરન્સ છે આગળ વાત કરીએ પાર્શ્વનાથના ઉપદેશોનું પાલન કરે છે કૈવલ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે માત્ર ચાર જ સંયમ છે એને પાડે છે ચાર જે નિયમ આપ્યા હતા એ પાડે છે એમાં બ્રહ્મચર્ય સિવાયના એટલે કે બ્રહ્મચર્યને એ માનતા નથી શ્વેતાંબર સાધુઓ એ બ્રહ્મચર્યને માનતા નથી જ્યારે મહાવીરના ઉપદેશો અનુસાર પાંચેય અવરોધો એટલે કે અહિંસા સત્ય અસત્ય અપરિગ્રહ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરે છે એટલે કે શ્વેતાંબર સાધુઓ છે એ બ્રહ્મચર્ય
30:13 સિવાયના આજે ચાર આગળના જે નિયમો છે અહિંસા સત્ય અસત્ય અને અપગ્રીગ્રહ એનું પાલન કરે છે બ્રહ્મચર્યનું પાલન શ્વેતાંબર લોકો કરતા નથી જ્યારે દિગંબર લોકો આ ચાર પ્લસ બ્રહ્મચર્યનું પણ પાલન કરે છે એટલે કે કોને ફોલો કરે છે છે કોના ઉપદેશને ફોલો કરે છે એવું કહેવું હોય તો દિગંબર સાધુઓ છે એ મહાવીર સ્વામીના ઉપદેશને ફોલો કરે છે જ્યારે શ્વેતાંબર સાધુ છે એ પાર્શ્વનાથના ઉપદેશને ફોલો કરે છે એટલે કે પાર્શ્વનાથ દ્વારા માત્ર ને માત્ર ચાર જ નિયમો આપ્યા હતા એટલે કે આ જે બ્રહ્મચર્ય છે આ જે નિયમ છે એ કોને આપ્યો હતો મહાવીર સ્વામીએ આપ્યો હતો અને આગળના જે ચાર જે નિયમો છે એ કોના દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા પાર્શ્વનાથ દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા ક્લિયર તો પાર્શ્વનાથના જે નિયમો છે ચાર નિયમો એમનું
30:58 પાલન કરે છે છે આ બ્રાહ્મચર્ય આ બ્રહ્મચર્ય જે નિયમ મહાવીર સ્વામી દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો એનું પાલન શ્વેતાંબર લોકો કરતા નથી પુસ્તકની વાત કરીએ તો શ્વેતાંબર લોકોનું મેઈન જે પુસ્તક છે એ છે આગમ ઇવન કહેવાય છે કે જૈન ધર્મનું પણ જે મુખ્ય ધર્મ પુસ્તક છે એ છે આગમ પરંતુ દિગંબર લોકો એવો કોઈ પ્રમાણભૂત લખાણ છે એ અસ્તિત્વમાં નથી કે માનતા નથી એના પછી વાત કરીએ કે તીર્થકરની મૂર્તિઓને ઝવેરાતથી સુશોભિત કમર કપડા પહેરાયેલા અને આરસમાં કાચની આંખો સાથે દર્શાવે છે જ્યારે દિગંબર લોકો ઓબ્વિયસલી એ પોતે કપડા નથી પહેરતા તો ભગવાનને પણ એ લોકો કપડા કે સુશોભિત કરતા નથી તેઓ તીર્થકરની મૂર્તિઓને નગ્ન તરીકે રજૂ કરે છે અસુશોભિત અને નિરાશ આંખો સાથે
31:45 ચિંતનશીલ મૂળમાં એ લોકો મૂર્તિઓને રાખે છે જ્યારે શ્વેતાંબર છે એ પોતાની જે તીર્થકરોની મૂર્તિઓ છે એમને કપડાં પહેરાવે છે સુશોભિત કરે છે મતલબ કે એ પોતે જે રીતના રહે છે એ રીતના પોતાના ભગવાનને રાખે છે અહીંયા પણ એવું છે કે જે રીતે એ લોકો રહે છે એ રીતના પોતાના ભગવાનને રાખે છે સાધુ અથવા સ્વાધી જ્યાં સુધી શરીરનો ત્યાગ કરે ત્યાં સુધી ખોરાકની જરૂર હોય છે મતલબ કે આ લોકો એવું માને છે કે સાધુ હોય કે સાધવી હોય કે કોઈ પણ જૈન ધર્મને ફોલો કરતો કોઈ માણસ હોય જ્યાં સુધી એ શરીરનો ત્યાગ ન કરે એટલે કે જ્યાં સુધી મૃત્યુ ન પામે ત્યાં સુધી એને ખોરાક ખાવો જોઈએ આ લોકો એવું માને છે ઓબ્વિયસલી પરંતુ દિગંબર લોકોની વિચારધારા થોડી અલગ છે એ શું કહે છે સાધુઓને કોઈ ખોરાકની જરૂર જ નથી મતલબ કે જો કોઈ વ્યક્તિ જૈનીઝમ એને જો ટોટલી
32:32 સારી રીતના ફોલો કરતો હોય અને કોઈ પ્રોપર સાધુ સાધવી હોય જે તપસ્યા કરતી હોય ભગવાનમાં બહુ જ શ્રદ્ધા ધરાવતા હોય તો એમને ખોરાકની જરૂર જ નથી આવું કોણ કહે છે દિગંબર કહે છે તો જૈન ધર્મની અંદર જે બે ફાટા પડ્યા સ્થૂલીભદ્ર અને ભદ્રબાહુ દ્વારા તો એમની વિચારધારા આ રીતના કંઈક અલગ પડે છે સૈદ્ધાંતિક બાબતોને લઈને આ રીતના અલગ પડે છે ક્લિયર ચલો એના પછી આપણે આગળ વાત કરીએ જૈન ધર્મના સિદ્ધાંત જે હમણાં આપણે જોઈ ગયા તો જૈન ધર્મમાં મોક્ષ મેળવવા માટે મેં કીધું એમ કે જૈન ધર્મમાં શ્વેતાંબર હોય કે દિગંબર હોય બંનેનો અલ્ટીમેટ ગોલ શું છે મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરવી એટલે કે જીવનના જે ચક્ર છે એમાંથી મુક્ત થવું તો જૈન ધર્મમાં મોક્ષ મેળવવા માટે એમને ત્રિરત્ન સિદ્ધાંત આપ્યો છે અને આ ત્રિરત્ન સિદ્ધાંતની અંદર એમને પાંચ
33:19 વ્રતો આપેલા છે પાંચ સમિતિ આપેલી છે ત્રણ ગુપ્તિઓ આપેલી છે અને ચાર ભાવનાઓ આપેલી છે જો આટલાનું પાલન કરે છે કોઈ વ્યક્તિ તો એમને મોક્ષ પ્રાપ્તિ થઈ જાય છે અને આ જે આ બધી વસ્તુ લખેલી છે એમને એ લોકો ત્રિરત્નનો સિદ્ધાંત કહે છે શું કહે છે ત્રિરત્નનો સિદ્ધાંત હવે પાંચ વ્રતો કયા કયા છે તો આગળ આપણે જોઈ ગયા એમ અહિંસા સત્ય અસત્ય અપરિગ્રહ અને બ્રહ્મચર્ય એમાંથી ઉપરના જે ચાર જે વ્રતો છે એ કોના દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા પાર્શ્વનાથ દ્વારા આપવામાં આવ્યા હતા અને જે છેલ્લું જે વ્રત છે એ કોના દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું મહાવીર સ્વામી દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું તો આ પાંચે પાંચ વ્રતોનું પાલન કોણ કરે છે દિગંબર કરે છે પરંતુ ઉપરના માત્ર ને માત્ર બ્રહ્મચર્યને છોડી દેતા ઉપરના જે
34:06 ચાર છે એ વ્રતોનું પાલન કોણ કરે છે તો શ્વેતાંબર કરે છે એટલે કે શ્વેતાંબર છે એ માત્ર ને માત્ર પાર્શ્વનાથના ચાર વ્રતોનું ફોલો ફોલો કરે છે જ્યારે દિગંબર સાધુઓ છે એ પાર્શ્વનાથ દ્વારા આપવામાં આવેલા ચાર વ્રત પ્લસ મહાવીર સ્વામી દ્વારા આપવામાં આવેલું એક વ્રત બ્રહ્મચર્ય પાંચે પાંચનું પાલન કરે છે એના પછી પાંચ સમિતિ કઈ કઈ છે તો એક છે ભાષા એશ્ના પછી આદાન નિક્ષેપણ અને પરિષ્ઠાય તો આ બધા પાંચ સમિતિ છે ત્રણ ગુપ્તિઓ કઈ કઈ છે તો મનોગુપ્તિ છે વાકગુપ્તિ છે અને કાર્યગુપ્તિ છે ચાર ભાવનાઓ કઈ કઈ છે એમની તો મૈત્રી પ્રમાદ કરુણા અને મધ્યસ્થ આ એમની ચાર ભાવનાઓ છે હવે જો આ બધાનો મતલબ શું થાય એ પણ હું
34:53 થોડું કહી દઉં આ બધાની જરૂર નથી પરંતુ આનો મતલબ કહી દઉં અહિંસા બધાને ખબર જ છે હિંસા કરવી નહીં ઓકે ગાંધીજીના માર્ગ ઉપર ચાલો ગાંધીજી તો એવું કહેતા હતા કે જો દુનિયાની અંદર જો કોઈ અહિંસા પ્રેમી હોય એટલે કે સૌથી મોટો અહિંસા વાળા વ્યક્તિ હોય તો એ હતા મહાવીર સ્વામી આવું ગાંધીજી કહેતા હતા કે મહાવીર સ્વામી એ દુનિયાના સૌથી મોટા અહિંસા વ્યક્તિ છે ઓકે તો અહિંસા સત્ય એટલે કે સત્ય બોલવું અસત્ય અસત્ય નો મતલબ શું થાય કોઈની પરવાનગી વગર કોઈ વસ્તુ લેવી નહીં એટલે કે કોઈની વસ્તુ હોય એની પરવાનગી પરવાનગી આપે તો જ તમારે વસ્તુ લેવી બાકી વસ્તુ લેવી નહીં સાથે સાથે એમને એવું પણ કીધું છે કે કોઈની પરવાનગી વગર એમના ઘરમાં પણ ઘૂસવું નહીં એનો મતલબ એવો થાય છે અસત્ય અપરિગ્રહ એટલે કે જેટલું જોઈતું હોય એટલું
35:38 જ તમે તમારી સાથે રાખો વધારાનું વધારાનું વસ્તુ છે એ ભેગી ના કરો એને અપ અપરિગ્રહ કહેવામાં આવે છે અને બ્રહ્મચર્ય બધાને ખબર જ છે ઓકે તો આ પાંચ વ્રતો છે જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતની અંદર તો જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતમાં યાદ રાખજો પાંચ વ્રતો છે પાંચ સમિતિ છે ત્રણ ગુપ્તિઓ છે અને ચાર ભાવનાઓનું પાલન કરવાની વાત કરવામાં આવે છે એના પછી જૈન ધર્મની અંદર 8 શુભ પ્રતીકો માનવામાં આવે છે કે 8 શુભ પ્રતીકો છે કયા કયા છે તો અહિયાં તમને 8 ઈમેજીસ દેખાતી હશે અને નામ અહિયાં હશે સૌથી પહેલા છે સ્વસ્તિક સ્વસ્તિક એટલે તમે જોઈ શકો છો સાથીઓ એ લોકો એવું માને છે કે સ્વસ્તિક છે એ શાંતિ અને કલ્યાણનું પ્રતીક છે એના પછી છે શ્રી વત્સા શ્રી વત્સા જે તમે અહિયાં ઈમેજની અંદર જોઈ શકો છો મતલબ થાય છે શુદ્ધાત્માને દર્શાવે છે એના પછી
36:25 નંદાવ્રત્ર ઓકે નંદાવ્રત તો નંદાવ્રત એ તમે અહિયાં જોઈ શકો છો જે નવ આંક વાળું સ્વસ્તિક છે પછી વર્ધમાનક વર્ધમાનક તમે અહિયાં જોઈ શકો છો જે સમૃદ્ધ અને પ્રતિભાનમાં વૃદ્ધત્વને વૃદ્ધત્વનો દીવો છે જે દર્શાવે છે એના પછી ભદ્રાસન ભદ્રાસન તમે જોઈ શકો છો આ છે ભદ્રાસન તો જૈન મુનિ દ્વારા થયેલ પવિત્ર ભૂમિ એવું દર્શાવે છે પછી પૂર્ણ કળશ પૂર્ણ કળશ આ રહ્યો જે શુદ્ધ જળનું પાત્ર એવું દર્શાવે છે પછી મીન યુગલ જે માછલીનું યુગલ તમે જોઈ શકો છો જે કામ વાસના ઉપર વિજય એવું દર્શાવે છે અને છેલ્લે છે દર્પણ દર્પણ શું બતાવે છે અંતરાત્મા દર્શાવે છે તો જૈન ધર્મની અંદર આ આઠ શુભ પ્રતીકો માનવામાં આવ્યા છે જો આ બધું યાદ ના રાખતા મતલબ કે શુભ પ્રતીકોના નામ અ એવું કઈ યાદ રાખવાની જરૂર નથી જસ્ટ
37:12 આટલું યાદ રાખી લો કે જૈન ધર્મમાં કેટલા શુભ પ્રતીકો છે તો આઠ છે ઓકે બહુ આટલું બધું ડિટેલ્સમાં પૂછાવાની શક્યતા નથી પરંતુ મારી ફરજ આવે છે તો હું એ ટોપિક લીધો છે તો આ બધી વસ્તુ સમજાવું ઓકે એના પછી વાત કરીએ કે જૈન ધર્મની અંદર 24 તીર્થકર છે આ 24 એ 24 તીર્થ તમારે યાદ રાખવાના નથી પરંતુ હા 24 તીર્થકર માંથી જે પણ મહત્વપૂર્ણ તીર્થકર છે જે ક્યાંક ને ક્યાંક આપણા ગુજરાત સાથે સંકળાયેલા છે એ તીર્થકર તમારે યાદ રાખવાના છે કયા કયા છે જો હું તમને કહી દઉં સૌથી પહેલા તો પહેલા તીર્થકર અને છેલ્લા તીર્થકર યાદ રાખી લઈશું પહેલા તીર્થકર છે ઋષભદેવ આ ઋષભદેવનું પ્રતીક પ્રતીક આપણે ખાસ યાદ રાખીશું સિમ્બોલ યાદ રાખવાનો છે ઋષભદેવનું પ્રતીક છે સાંઠ આખલો મંદિરની વાત કરીએ તો
37:58 પાલીતાણા પાલીતાણા બધાને ખબર જ છે જ્યાં જૈન ધર્મના 800 860 થી પણ વધારે મંદિરો આવેલા છે અને આ પાલીતાણા જેમને અહિંસા નગરી કહેવામાં આવે છે મંદિરોની નગરી કહેવામાં આવે છે આ પાલીતાણામાં જૈન ધર્મના પહેલા તીર્થકર ઋષભદેવનું મંદિર આવેલું છે એટલા માટે ખાસ ખાસ ખાસ આપણે યાદ રાખીશું પ્રતીક પણ આપણે ખાસ યાદ રાખીશું આખલો અથવા તો સાલ્ડ છે એના પછી બીજા નંબરના જે તીર્થકર છે એ પણ મોસ્ટ મોસ્ટ મોસ્ટ આઈએમપી છે આપણા ગુજરાત માટે એ છે અજીતનાથ અજીતનાથ એમનું પ્રતીક શું છે હાથી છે અને અજીતનાથનું મંદિર તમને ક્યાં જોવા મળશે તો મહેસાણા જિલ્લાની અંદર તારંગાના ટેકરીઓ આવેલી છે તારંગા પર્વત આવેલો છે તો આ તારંગા ડુંગર અથવા તારંગાની ટેકરીઓમાં તમને અજીતનાથનું મંદિર જોવા મળશે કહેવાય
38:43 છે કે અજીતનાથ છે એમનું જે દેરી છે કોને બંધાવી હતી કુમારપાળ દ્વારા બંધાવવામાં આવી હતી તો મોસ્ટ આઈએમપી છે આ યાદ રાખીશું એના પછી સીધા આપણે 15માં નંબરના તીર્થકર યાદ રાખીશું જે છે ધર્મનાથ ધર્મનાથ એમનું પ્રતીક છે વજ્ર હવે સાહેબ આપણે ધર્મનાથને કેમ યાદ રાખીશું કારણ કે આપણા અમદાવાદની અંદર હઠીસિંહના દેરા આવેલા છે હઠીસિંહના દેરા જો દેરા છે દેરાસન છે આવા શબ્દ તમે સાંભળો તો સમજી લેવાનું કે અહીંયા જૈનીઝમની વાત થઈ રહી છે જૈન ધર્મની વાત થઈ રહી છે તો હઠીસિંહના દેરા છે એ અમદાવાદમાં આવેલા છે અને આ હઠીસિંહના દેરાની અંદર કયા તીર્થકરની પ્રતિમા તમને જોવા મળશે એ દેરાની અંદર તો ધર્મનાથની પ્રતિમા જોવા મળશે જે જૈન ધર્મના 15 માં નંબરના તીર્થકર છે યાદ રાખીશું એના પછી સીધા આપણે યાદ રાખીશું 19 માં નંબરના 19 માં નંબરના જે
39:31 તીર્થકર છે એ છે મલ્લીનાથ અને મલ્લીનાથ આપણે બે બાબતો માટે યાદ રાખીશું પહેલી બાબત તો એ કે જૈન ધર્મના 24 તીર્થકર છે આ 24 તીર્થકરમાંથી જો કોઈ એક સ્ત્રી તીર્થકર હોય શ્વેતાંબર તરીકે અને દિગંબર તરીકે તો પુરુષ જ છે પરંતુ શ્વેતાંબરના ફાંટાથી આપણે જો વાત કરીએ તો 24 તીર્થકરમાંથી જો એક મહિલા તીર્થકર હોય તો એ છે મલ્લીનાથ મલ્લીનાથ જેમનું પ્રતીક છે કળશ અને એમનું મંદિર આપણા ગુજરાતમાં છે અમદાવાદની અંદર ભોયણીમાં ઓકે તો અમદાવાદના ભોયણીની અંદર તમને મંદિર જોવા મળશે મલ્લીનાથનું એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે એના પછી 21 માં નંબરના તીર્થકર આપણે યાદ રાખીશું જે છે નેમીનાથ નેમીનાથ જેમનું પ્રતીક શું છે નીલકમળ ઓકે નીલ નીલ નીલ ધેટ્સ મીન્સ કે
40:18 વાદળી રેવું ઓકે તો નીલકમળ છે અને એ કેમ યાદ રાખીશું કારણ કે નેમીનાથનું તમને મંદિર જોવા મળશે ગિરનારની અંદર અને ગિરનારની અંદર એ નિર્વાહ પામ્યા હતા એટલે કે એમનું મૃત્યુ છે એ ગિરનારની અંદર થયું હતું એટલા માટે યાદ રાખીશું એના પછી 22 માં નંબરે યાદ રાખીશું અરિષ્ઠ નેમી જો નેમીનાથ અલગ છે અરિષ્ટ નેમી અલગ છે કન્ફ્યુઝ ના થતા 22 માં નંબરે છે ને એ અરિષ્ટ નેમી છે નોટ અ નેમીનાથ નેમીનાથ એ 21 માં નંબરે છે તો અરિષ્ટ નેમી જેમનું પ્રતીક છે શંખ અને આ જ અરિષ્ટ નેમી જે કૃષ્ણ ભગવાનના પિત્રાઈ ભાઈ હતા હવે પિત્રાઈ ભાઈ કઈ રીતના થાય છે એનો જવાબ તમારે જો જોતો હોય આની જો સ્ટોરી તમારે જોતી હોય તો આપણે પહેલો લેકચર લીધો છે પૌરાણિક કાળ એની અંદર આપણે અરિષ્ટ નેમી અને કૃષ્ણ ભગવાન કઈ રીતના પિત્રાઈ ભાઈ થાય
41:03 છે એની વાત આપણે કરેલી છે તો એ તમે જોઈ લેજો ન જોયો હોય તો તો અરિષ્ટ નેમી અને એ કૃષ્ણ ભગવાનને સમકાલીન હોય છે કૃષ્ણ ભગવાનના પિત્રાઈ ભાઈ હોય છે એના પછી 23 માં નંબરના યાદ રાખીશું પાર્શ્વનાથ પાર્શ્વનાથ જેમનું પ્રતીક હોય છે સાપ એમનું કોઈ ખાસ મંદિર અહીંયા આપણે ગુજરાતમાં નહીં જોવા મળે કોઈ મોટું મંદિર પરંતુ આપણે આ ખાસ યાદ રાખીશું એક્ઝામની અંદર પૂછાયેલો ક્વેશ્ચન છે અને 24 માં નંબરના યાદ રાખીશું છેલ્લા મહાવીર સ્વામી જેમનું પ્રતીક છે સી અને મહાવીર સ્વામી ઉપરથી એક વસ્તુ એ ખાસ યાદ રાખજો એક મંદિર ખાસ યાદ રાખવાનું છે મૌડી આ મૌડી જ્યાં સુખડીનો પ્રસાદ એ બહુ પ્રસિદ્ધ છે જ્યાં ઘંટાકર્ણ મહાવીર સ્વામીનું મંદિર જોવા મળશે મોસ્ટ આઈએમપી છે આપણે યાદ રાખીશું તો 24 માં નંબરના તીર્થકર યાદ રાખીશું મહાવીર સ્વામી જેમનું પ્રતીક છે સિંહ અને એમનું
41:50 મંદિર મોટું સારું ફેમસ મંદિર છે એ મૌડીની અંદર જોવા મળશે મૌડી છે એ આપણા ગાંધીનગર જિલ્લામાં જ આવે છે પરંતુ ગાંધીનગરથી ઘણું દૂર થાય છે ઘંટાકર્ણ મહાવીર સ્વામી ઓકે મંદિર તમને જોવા મળશે ઘંટાકર્ણ મહાવીર સ્વામી મંદિર જે સુખડીનો પ્રસાદ છે એ ફેમસ છે હવે વાત કરીએ જૈન સભા હવે આપણા ઇતિહાસની અંદર જૈન ધર્મની બે સભા બે મહત્વપૂર્ણ સભાઓ છે એ આયોજિત કરવામાં આવી હતી બે મહાન રાજાઓ દ્વારા જે આપણે ખાસ ખાસ ખાસ યાદ રાખીશું એક્ઝામની અંદર આ જૈન સભામાંથી ક્વેશ્ચન બનતા હોય છે તો સૌથી પહેલા વાત કરીએ અહિયાં પહેલી જૈન સભાની વાત કરેલી છે અહિયાં બીજી જૈન સભાની વાત કરેલી છે સમયની વાત કરીએ જો પહેલી જૈન સભા છે એ ઈસવીસન પૂર્વે 298 ની અંદર ભરાઈ હતી જ્યારે બીજી જૈન સભા છે એ ઈસવીસન 512 ની
42:38 અંદર જો આ ઈસવીસન 512 છે અને આ ઈસવીસન પૂર્વે 298 છે તો હવે અહિયાં જતાં જતાં જતાં શું આવશે 0 આવશે પછી 1 થી શરૂ થઈને શું આવશે 512 આવશે તો આ રીતના હશે તો પહેલી જે જૈન સભા છે એ ઈસવીસન પૂર્વે 298 ની અંદર ભરાઈ હતી જ્યારે બીજી જૈન સભા છે એ ઈસવીસન 512 ની અંદર ભરાઈ હતી સ્થળની વાત કરીએ તો તો પહેલી જે જયસભા છે એ પાટલીપુત્રની અંદર ભરાઈ હતી જ્યારે બીજી જયસભા છે એ આપણા ગુજરાતના વલભીની અંદર ભરાઈ હતી પહેલી જે જૈન સભા છે એ પાટલીપુત્ર પાટલીપુત્ર એટલે બિહારની અંદર પટના છે ને પટનાની આજુબાજુના વિસ્તાર એ પાટલીપુત્ર કહેવાતો હતો ત્યાં ભરાઈ હતી અને બીજી જૈન સભા છે એ વલભી આપણા વલભીની અંદર ભરાઈ હતી રાજાની વાત કરીએ તો પહેલી જૈન જૈન સભા છે એ કયા રાજા દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી હતી કોના સમયમાં તો
43:24 ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના સમયમાં જ્યારે બીજી જૈન સભા છે એ ધ્રુવસેન પ્રથમ હવે ધ્રુવસેન પ્રથમ એ કયા વંશની અંદર આવશે તો મૈત્રક વંશની અંદર આગળ આપણે જોઈશું મૈત્રક વંશ કયો વંશ મૈત્રક તો મૈત્રક વંશની અંદર આવશે ધ્રુવસેન પહેલા એમના સમયમાં બીજી જૈન સભાનું આયોજન થાય છે અધ્યક્ષની વાત કરીએ તો જે જૈન સભા બોલાવવામાં આવે છે જે રાજાના સમયમાં એમાં જે મુખ્ય વ્યક્તિ હોય જે મુખ્ય ગુરુ હોય ને એમને કહેવામાં આવે છે અધ્યક્ષ મેન હોસ્ટ હોસ્ટ તમે કહી શકો તો જૈન સભા બોલાવવામાં આવી હતી એમાં પહેલી જે જૈન સભા છે એમના અધ્યક્ષ કોણ હશે પછી સ્થૂલીભદ્ર જે દક્ષિણમાં ગયા હતા નહીં ક્યાં હોય છે અહીંયા જ રહે છે આગળ આપણે વાત કરીને બે ફાંટા પડ્યા હતા તો આ જ જૈન સભાની અંદર બે ફાંટા પડ્યા હતા ઓકે ભદ્રબાહુ દક્ષિણ ગયા હતા એ પછી અહીંયા આવ્યા હતા અને
44:10 સ્થૂલીભદ્રાએ પોતાનું જે કાર્યક્રમ છે જે જૈન સભા ભરાઈ હતી એ ચાલુ રાખે છે આ રીતના બીજી જૈન સભાની વાત કરીએ તો બીજી જૈન સભા છે એમના અધ્યક્ષ હોય છે ક્ષમા શ્રવણ જે ધ્રુવસેન પહેલાના સમયમાં થઈ ગયા કાર્યની વાત કરીએ તો પ્રથમ જૈન સભા છે આ પ્રથમ જૈન સભાની અંદર મેં આગળ વાત કરી એમ દિગંબર અને શ્વેતાંબર બે ફાંટા પડી ગયા અને સાથે સાથે જે જૈન ધર્મના જે ગ્રંથો છે આ ગ્રંથોને પણ શું કરવામાં આવ્યા તો એની એમની પુનઃરચના કરવામાં આવી અને બીજી જૈન સભા છે આ બીજી જૈન સભામાં જે જૈન ધર્મના જે ગ્રંથો છે એની લિપિબદ્ધ કરવામાં આવ્યા તો આ બે કાર્યો થયા હતા બંને જૈન સભાની અંદર ક્લિયર તો આ ખાસ યાદ રાખીશું તમને એક્ઝામની અંદર આમાંથી ક્વેશ્ચન બને છે એમાં રાજા વધારે પૂછાય છે કે પહેલી જૈન
44:55 સભા છે એ કયા રાજાના સમયમાં આયોજિત થઈ અને બીજી જૈન સભા છે એ કયા રાજાના સમયમાં આયોજિત થઈ ક્લિયર છે ચલો આગળ વાત કરીએ હવે જૈન ધર્મની આધ્યાત્મિક બાબતો એટલે કે જૈન ધર્મ છે એ શું માને છે ભગવાન વિશે શું માને છે અ પોતાનો ધર્મ છે ધર્મ શું કહેવા માંગે છે એ જોઈએ તો મહિનામાં પાંચ વાર હવે એમના રિચ્યુઅલ્સ કેવા છે એ જુઓ મહિનામાં પાંચ વાર એટલે કે એક મહિનામાં પાંચ વખત પોષહ જેને પોષદ વ્રત પણ કહેવામાં આવે છે એનો મતલબ શું થાય આઠે પહોર આહાર આહાર નો ત્યાગ કરવો આવો મહિનામાં પાંચ દિવસ આ રીતના એ ગુજારે છે પોષદ વ્રત અથવા તો પોષક એટલે કે આઠે આઠ પૌર છે એ ખાવું નહીં ઈચ્છાનો ત્યાગ કરવો એ લોકો એવું માને છે કે ખોરાકનો ત્યાગ કરવો એટલે કે ઈચ્છાનો
45:42 ત્યાગ કરો પછી નિશ્ચિત કરેલા દિવસો એટલે કે જૈન ધર્મની અંદર અમુક દિવસો નિશ્ચિત કરેલા છે અને એ નિશ્ચિત કરેલા દિવસોએ પાલીતાણાની અંદર જે શેત્રુંજય આવેલો છે ત્યાં પછી ગિરનાર જે જૂનાગઢમાં આવેલો છે ત્યાં પણ જૈન ધર્મના સારા સારા મંદિરો છે પછી બિહારની અંદર જે ચંપાપુરી આવેલું છે ત્યાં બિહારની અંદર જે પાવાપુરી આવેલું છે ત્યાં અને સમેત શિખર જે ઝારખંડમાં આવેલું છે ત્યાં એ સ્થળોએ યાત્રા કરવી એટલે કે જૈન ધર્મની અંદર અમુક દિવસો નક્કી છે અને એ દિવસોએ આજે પાંચ સ્થળો છે એક બે ત્રણ ચાર અને પાંચ આ પાંચે પાંચ સ્થળોએ યાત્રા કરવી આવું જૈન ધર્મની અંદર કહેવામાં આવ્યું છે એના પછી વર્ષમાં એક વખત બધાને તમે કંઈક કર્યું હોય કે ન કર્યું હોય મિચ્છામી દુખડમ કહેવું મિચ્છામી દુખડમ
46:28 એટલે શું કે ભાઈ મેં જે પણ ભૂલ કરી હોય અથવા તો મારાથી ભૂલે ચૂકે કદાચ ભૂલ થઈ ગઈ હોય તો મને માફ કરો મતલબ કે જૈન ધર્મના લોકો છે કદાચ એક દિવસ તે નક્કી કરવામાં આવ્યું વર્ષમાં એક દિવસ જ્યાં બધા જ જૈનીઝમના જે ભાઈઓ છે એ પોતાની આજુબાજુ જેટલા પણ વ્યક્તિ કનેક્ટેડ હોય બધાને મિચ્છામી દુખડરમ કહે ભલે એમને ભૂલ કરી હોય કે ન કરી હોય એનો મતલબ એવો થાય છે કે કદાચ ભૂલે ચૂકે મારાથી ભૂલ થઈ ગઈ હોય તો મને માફ કરો ભૂલ કરી હોય કે ન કરી હોય એ બધા લોકોને મિચ્છામી દુખરમ કહે જરૂર એના પછી ભાદરવા સુદ એકમે મહાવીર જન્મ વાંચવામાં આવે છે એના પછી જૈન ધર્મનું સૌથી મોટું જે પર્વ છે એ પર્વનું નામ છે પર્યુષણ યાદ રાખજો પર્યુષણ જે આઠ દિવસનું હોય છે એને કોઈક કોઈક વખત 10 દિવસ પણ લંબાવવામાં આવે છે પરંતુ નોર્મલી એ આઠ દિવસનું રહેતું હોય
47:15 છે તો જૈન ધર્મનું સૌથી મોટું જો પર્વ અથવા ઉત્સવ અથવા તહેવાર તમે કહો તો એ છે પર્યુષણ શું છે પર્યુષણ અને આ પર્યુષણનો જે છેલ્લો દિવસ હોય છે એને કહેવામાં આવે છે સંવંતસરી શું કહેવામાં આવે છે સંવંતસરી અને આ સંવતસરીના દિવસે એટલે કે છેલ્લા દિવસે આ પર્યુષણના છેલ્લા દિવસે જૈન ધર્મના દરેક લોકો શું કરે છે ઉપવાસ કરે છે તો આ જૈન ધર્મની અમુક રિચ્યુઅલ્સ બાબતો છે હવે વાત કરીએ જૈન ધર્મને જૈન ધર્મના સ્થાપત્યોની આમ તો ઓલરેડી આપણે શિલ્પ અને સ્થાપત્યોની અંદર ઓલરેડી જૈન ધર્મના બધા સ્થાપત્યોની વાત કરેલી છે પરંતુ એક વખત ફટાફટ રિવાઈઝ કરી લઈએ એમાં સૌથી જ પહેલું જે આપણા ગુજરાતની અંદર આવેલું છે એ છે પાલીતાણા બધાને ખબર જ છે ભાવનગરના પાલીતાણાની અંદર અંદર જૈન ધર્મના 863
48:01 દેરાસર તમને જોવા મળશે જૈન આચાર્ય પાદલિપ્ત સુરીના શિષ્ય નાગાર્જુન દ્વારા એમના ગુરુના નામ ઉપર આ નગરની રચના કરાવી હતી એટલા જ માટે પાલીતાણાનું પ્રાચીન નામ જૂનું નામ શું હતું પાદલિપ્તપુર હતું કારણ કે નાગાર્જુન એમના ગુરુ હોય છે પાદલિપ્ત સુરી તો નાગાર્જુન દ્વારા પોતાના ગુરુના નામ ઉપર એટલે કે પાદલિપ્ત સુરીના નામ ઉપર આ પાલીતાણા જે નગર છે એની રચના કરાવી હતી અને અને પહેલું જૈન દેરાસન છે એ પણ કોણે બંધાવ્યું હતું તો નાગાર્જુન દ્વારા બંધાવવામાં આવ્યું હતું આ એક્ઝામની અંદર પૂછાયેલો ક્વેશ્ચન કે પાલીતાણાના જૈન દેરાસનો જે આવેલા છે એમાં સૌથી પહેલું દેરાસરણ અથવા મંદિર કોણે બંધાવ્યું હતું તો નાગાર્જુને બંધાવ્યું હતું એના પછી જૈન ધર્મના પ્રથમ તીર્થકર ઋષભદેવનું સ્થાનક છે
48:48 પાલીતાણા અમે આગળ વાત કરીએ એમના પુત્રો ઋષભદેવના પુત્રો હોય છે બે પુત્રો હોય છે એકનું નામ ભરત હોય છે અને બીજાનું નામ હોય છે બાહુબલી હવે ભરતનો એક પુત્ર હોય છે જેનું નામ હોય છે પુંડરીક અને આ સ્થળને એમના નામ ઉપર એટલે કે પુંડરીક છે આ પુંડરીક એ ભરતનો પુત્ર હોય છે જેમને આ સ્થળે એટલે કે પાલીતાણામાં મુક્તિ મળેલી હોય છે એટલા માટે આ સ્થળને એટલે કે પાલીતાણાને પુંડરીકગીરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે આ યાદ રાખીશું પાલીતાણાઓને પાલીતાણાને મંદિરની નગરી અહિંસા નગરી અને હસ્તગીરી ક્ષેત્ર પણ કહેવામાં આવે છે જૈનમુનિ હેમચંદ્રાચાર્યની હેમચંદ્રાચાર્ય જે સિદ્ધરાજ જયસિંહના સમયમાં કુમારપાળના સમયમાં થઈ ગયા તો જૈનમુનિ હેમચંદ્રાચાર્ય એમનું સમાધિ સ્થળ એ પણ ક્યાં આવેલું છે તો
49:33 અહીંયા પાલીતાણા ની અંદર આવેલું છે તો પાલીતાણા માંથી આટલી ઉપર છેલ્લી બાબતો યાદ રાખજો તમારે ડીપમાં ભણવું હોય તો આપણે શિલ્પ અને સ્થાપત્ય કળા એનો એક લેકચર લીધેલો છે ગુજરાત કલ્ચરના વીડિયોની અંદર તો એ તમે જોઈ લેજો ઓકે એના પછી વાત કરીએ ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવેલા મૌડીની જ્યાં મેં આગળ વાત કરી એમ ઘંટાકર્ણ મહાવીર સ્વામીનું મંદિર તમને જોવા મળશે અહીંયા તમે ઈમેજ જોઈ શકો છો આ છે ઘંટાકર્ણ મહાવીર સ્વામીની પ્રતિમા જ્યાં સુખડીનો પ્રસાદ છે એ માટે આ મંદિર જાણીતું છે મૌડી મંદિરનું નિર્માણ જૈન મુનિ બુદ્ધિ સ્વાગર દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું એના પછી કચ્છના ભદ્રેશ્વરમાં આવેલા જૈન મંદિરો જે વસાઈ જૈન મંદિર તરીકે પણ ઓળખાય છે અહીં ભગવાન મહાવીર સ્વામી મંદિર ઉપરાંત 52 52 જૈન
50:20 દેરાસરણો આવેલા છે જે મંદિરનો છેલ્લે જીણોદ્વાર કોને કરાવ્યો હતો શેઠ જગુસા દ્વારા કરાવવામાં આવ્યો હતો આ બધા જ મંદિર મંદિરોની ડિટેલ્સમાં વાત ગુજરાત કલ્ચરની જે સીરીઝ છે એમાં શિલ્પ અને સ્થાપત્ય કળા અને પ્રવાસન સ્થળ કે જે મેં લેકચર લીધેલા છે જે પાંચ છ લેકચર લીધેલા છે એની અંદર ડીપમાં કરેલી છે તારંગા એ મહેસાણા જિલ્લાના ખેરાડું જિલ્લા ખેરાડું નજીક જૈન તીર્થ સ્થાન છે જૈન ધર્મના બીજા તીર્થકર અજીતનાથનું મંદિર તમને ત્યાં જોવા મળશે જેનું નિર્માણ 1161 માં ચાલુક્ય રાજા કુમારપાળે તેમના શિક્ષક આચાર્ય હેમચંદ્રાચાર્યની સલાહથી કરાવ્યું હતું અને અજીતના નું ચિન્હ શું છે હાથી છે એ આગળ આપણે વાત કરી ગયા અમદાવાદમાં ભોયડીમાં જૈન ધર્મના 19માં તીર્થકર મલ્લીનાથની
51:08 સુંદર પ્રતિમા સાથેનું મંદિર આવેલું છે અને મલ્લીનાથનું પ્રતીક શું છે કળશ છે શું છે કળશ છે આગળ વાત કરીએ જૂનાગઢના ગીરના ડુંગર ઉપર નેમીનાથ જૈન મંદિર મૂળ કર્ણ વિહાર તરીકે ઓળખાય છે જે જૈન ધર્મના 22 માં તીર્થકર નેમિનાથ જેનું ચિન્હ જેમનું ચિન્હ છે શંખ એમને સમર્પિત જૈન મંદિરો તમને જોવા મળશે અને દેલવાડાના દેરા જે માઉન્ટ આબુ ઉપર આવેલા છે બધાને ખબર છે ધોડકાના શાસક વીર ધવલના જૈન મંત્રી હોય છે વસ્તુપાલ અને તેજપાલ દ્વારા 11 મી સદીની અંદર દેલવાડાના દેરા છે એમનું નિર્માણ કરાવવામાં આવે છે જેને લુણિક વસઈ કહેવામાં આવે છે કારણ કે વસ્તુપાલ અને તેજપાલનો એક નાનો ભાઈ ભાઈ હોય છે લુણી જેનું મૃત્યુ થઈ જાય છે તો એમના નામ ઉપર લુણીના નામ ઉપર લુણી વસઈ એવું નામ રાખે છે આ દેરાસરને
51:54 આરસપણ પર કોતરાયેલી કવિતાનો બિરુધ મળેલો છે જેના સ્થાપત્ય કારણ કોણ છે શોભનદેવ છે આ બધી બધા સ્થાપત્યોની ડીટેલ્સમાં વાત આપણે ઓલરેડી કરેલી છે એટલા માટે હું અહિયાં ક્વીક રિવિઝનની અંદર લઉં છું ઓકે એના પછી હવે વાત કરીશું બૌદ્ધ ધર્મની અત્યાર સુધી જે વાત કરી એ જૈન ધર્મની વાત કરી હવે આપણે બૌદ્ધ ધર્મની વાત કરીશું અને બૌદ્ધ ધર્મના સ્થાપક કોણ છે ગૌતમ બુદ્ધ છે ઓકે તો બૌદ્ધ ધર્મની વાત કરીએ તો ગૌતમ બુદ્ધે વૃદ્ધ માણસ અને રોગીને જોઈને ઘર સંસારનો ત્યાગ કર્યો મેં આગળ સ્ટોરી મેં તમને કહી દીધી આ ઘટનાને શું કહેવામાં આવે છે આ એક્ઝામની અંદર પૂછાયેલું છે યાદ રાખજો મહાભિનિષ્ક્રમણ કહેવામાં આવે છે શું કહેવામાં આવે છે મહાભિનિષ્ક્રમણ કહેવામાં આવે છે ગૌતમ બુદ્ધે પોતે વૃદ્ધ વ્યક્તિને
52:42 જોયા એટલે કે આ રીતના નગરમાં વિચરતા હતા પાલખીમાં બેસીને રાજા હતા પોતા રાજકુંવર હતા તો રોગી માણસને જોવે છે વૃદ્ધ માણસને જોવે છે એમની અંતરાત્મા થાય છે કે આ બધી વસ્તુ મતલબ કે સંસાર આ એમનું કહેવાય ને કે ગૌતમ બુદ્ધનું પહેલું વાક્ય શું છે ખબર છે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ એના પછી સંસાર એ દુઃખમય છે અહીંયા આ વાક્ય ઘણું બધું કહી શકે છે સંસાર એ દુઃખમય છે એટલે કે આજે આપણે સંસારને ભોગવી રહ્યા છે તો એ દુઃખમય જ છે ઓકે ત્યારે તમને કદાચ થોડા સમય માટે સુખ મળી શકે છે બાકી છે દુઃખમય છે દુઃખમય ગમે ત્યારે દુઃખ આવી શકે છે તો ગૌતમ બુદ્ધે જે સંસારનો ત્યાગ કર્યો આ ઘટનાને શું કહેવામાં આવે મહાભિનિષ્ક્રમણ કહેવામાં આવે પછી ગૌતમ બુદ્ધને બુદ્ધ ગયામાં પીપડાના
53:28 વૃક્ષ નીચે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ તો એ જ્ઞાન પ્રાપ્તિને શું કહેવામાં આવે છે સંબોધી કહેવામાં આવે શું કહેવામાં આવે સંબોધી કહેવામાં આવે પછી બુદ્ધે સારનાથમાં પોતાનો પ્રથમ ઉપદેશ આપ્યો જેને શું કહેવામાં આવે ધર્મચક્ર પરિવર્તન કહેવામાં આવે છે આ યાદ રાખજો ગૌતમ બુદ્ધને જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ એના પછી પહેલો ઉપદેશ સારનાથની અંદર આપ્યો પાલી ભાષામાં તો એ ઉપદેશને શું કહેવામાં આવે ધર્મચક્ર પરિવર્તન કહેવામાં આવે એમને ચાર વાક્યો ઉપદેશની અંદર મુખ્ય ચાર વાક્યો બોલ્યા હતા પહેલું જ વાક્ય વાક્ય હતું સંસાર એ દુઃખમય છે હવે દુઃખમય છે તો સાહેબ આ દુઃખનું કારણ શું છે તો દુઃખનું કારણ છે તૃષ્ણા તૃષ્ણાનો મતલબ થાય ઈચ્છા અહીંયા ઈચ્છાના ભાવમાં અહિયાં લખ્યું છે તૃષ્ણા એટલે કે આપણી ઈચ્છાઓ છે એ જ કારણ છે આપણા દુઃખનું ઓકે આજે અલ્ટો છે તો કાલ ઉઠીને
54:16 આપણને લાવે કે ભાઈ ગ્રાન્ડ i10 લાવો ગ્રાન્ડ itel મળી ગઈ એટલે એવું લાગે કે ભાઈ આપણે લાઈએ અ ટાટા ટાટા સફારી લાઈએ સફારી લાયા પછી lamborghini લાઈએ મતલબ કે ઈચ્છા છે ઈચ્છા ક્યારેય પણ પૂરી થાય નહીં ઓકે આપણને સંતોષ ન થાય તો દુઃખનું કારણ તૃષ્ણા છે દુઃખનો નાશ એ તૃષ્ણાનો ત્યાગ છે મતલબ કે જો તમારે દુઃખનો નાશ કરવો હોય તો તમારે જે ઈચ્છાઓ છે એને છોડવી પડે અષ્ટાંગિક માર્ગ અપનાવવાથી તૃષ્ણાનો ત્યાગ થાય છે ઓકે તમે અષ્ટાંગિક માર્ગ અપનાવો તો એનાથી તૃષ્ણા એટલે કે ઈચ્છાનો ત્યાગ થાય છે આ ચાર આર્ય સત્યને શું કહેવામાં આવે છે સમ્યક દર્શન કહે છે આ જે ચાર વાક્યો લખેલા છે એને શું કહેવામાં આવે છે સમ્યક દર્શન કહેવામાં આવે આવે છે એના પછી વાત કરીએ
55:01 બૌદ્ધ સંઘ એટલે કે બૌદ્ધ ધર્મના જે ગૌતમ બુદ્ધ છે એમને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ ગઈ તો એમને શું કર્યું અનુયાયીઓ બનાવવાની શરૂઆત કરી એટલે કે એક સંઘ બનાવવાની શરૂઆત કરી જેનાથી એકતા કેળવાય એટલે કે બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર થાય પ્રસાર થાય અને બધા જોડાય આ ધર્મ સાથે જોડાય તો એ કારણોસર ગૌતમ બુદ્ધ છે એ ગૌતમ બુદ્ધ છે એ સંઘની સ્થાપના કરે છે કે મેક્સિમમ લોકો મારી સાથે જોડાય અને મારા અનુયાયીઓ બને અને આ રીતના એકઠા થાય એકતા કેળાય અને આ રીતના બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રસાર થાય તો બૌદ્ધ સંઘ છે એની વાત કરી લઈએ તો ગૌતમ બુદ્ધે બૌદ્ધ સંઘની સ્થાપના કરી જેમાં નિયમો શું હતા મતલબ કે બૌદ્ધ સંઘની અંદર કેવા કેવા વ્યક્તિઓને લેવાના કેવા વ્યક્તિઓને નહીં લેવાના તો કેવા વ્યક્તિઓને નહીં લેવાના તો જેમની ઉંમર 15
55:46 વર્ષથી નાની હોય તો એવા વ્યક્તિઓને માતા-પિતાની અનુમતિ હોય તો જ લેવાના અનુમતિ ન હોય તો નહીં લેવાના પછી દાસ એ વખતે દાસ પ્રથા ચાલતી હતી તો દાસ દાસ લોકોને નહીં લેવાના પછી સિપાહી હોય તો એમને પણ નહીં લેવાના ઋણી ઋણી ધેટ્સ મીન્સ કે કોઈને લેણું થઈ ગયું હોય ઋણી હોય કોઈનું દેવું થઈ ગયું હોય તો એવા વ્યક્તિઓને નહીં લેવાના પછી અપરાધી ઓકે ક્રિમિનલને નહીં લેવાના અને રોગી વ્યક્તિઓને નહીં લેવાના આ ક્રાઇટેરિયા હતો બૌદ્ધ સંઘની અંદર જોડાવા માટેનો ક્રાઇટેરિયા હતા આટલા વ્યક્તિઓને લેવાના નહીં ચાર વિભાગ હતા ઓકે આ જે બૌદ્ધ સંઘ હતો એમાં ચાર વિભાગો હતા એમાં પહેલું વિભાગ છે એ ભીખુઓ હતા બીજો વિભાગ છે એને ભિખુણીઓ કહેતા હતા ત્રીજો વિભાગ છે એ ગૃહસ્થો હતા અને ચોથો વિભાગ છે એ સ્ત્રીઓ
56:34 હતા ભિખુ અને પાડવાના નિયમો એટલે કે આ ભિખુઓ અને આ બધા જે છે એમના જે પાડવાના નિયમો છે એ કયા ગ્રંથની અંદર લખેલા છે તો વિનય પીટકની અંદર લખેલા છે શેમાં લખેલા છે વિનય પીટકની અંદર લખેલા છે ઓકે ઓકે હવે વાત કરીએ બૌદ્ધ સભાની તો જો જૈન ધર્મની વાત કરીએ તો જૈન જૈન ધર્મની અંદર બે મહત્વપૂર્ણ સભાઓનું આયોજન થયું હતું ઇતિહાસની અંદર એ જ રીતના બૌદ્ધ ધર્મની ચાર સભા નું આયોજન થયું હતું ઇતિહાસની અંદર એક એક કરીને સમજજો સૌથી પહેલી બૌદ્ધ સભા છે એ ઈસવીસન પૂર્વે 483 ની અંદર આયોજિત થઈ હતી ઈસવીસન પૂર્વે 483 માં બીજી જૈન સભા છે એ ઈસવીસન પૂર્વે 383 માં જો સમય ઘટતો જશે ત્રીજી બૌદ્ધ સભા છે એ ઈસવીસન પૂર્વે 251
57:19 52 ની અંદર આયોજિત થઈ હતી અને ચોથી બૌદ્ધ સભા છે એ ઈસવીસન એક ની અંદર આયોજિત થઈ હતી પહેલી બૌદ્ધ સભા છે એ રાજ ગૃહિણીની અંદર આયોજિત થઈ હતી મગધ બીજી બૌદ્ધ સભા છે એ વૈશાલીની અંદર આયોજિત થઈ હતી ત્રીજી બૌદ્ધ સભા છે એ પાટલીપુત્રની અંદર આયોજિત થઈ હતી અને ચોથી બૌદ્ધ સભા છે એ કુંડલવન આ ક્યાં આવેલું છે કશ્મીર ઓકે કશ્મીર કુંડલવન કશ્મીરની અંદર આયોજિત થઈ હતી રાજાની વાત કરીએ તો પ્રથમ બૌદ્ધ સભા છે એ અજાત શત્રુના સમયમાં આયોજિત થઈ હતી બીજી જે સભા છે એ કાલાસુખ રાજા હતો એમના સમયમાં આયોજિત થઈ હતી ત્રીજી બૌદ્ધ સભા સભા છે એ મૌર્ય સમ્રાટ અશોકના સમયમાં આયોજિત થઈ હતી ચોથી બૌદ્ધ સભા છે એ કનિષ્કના સમયમાં આયોજિત થઈ
58:06 હતી બધા આપણે ડિટેલ્સમાં ભણીશું ઓકે મૌર્ય સમ્રાટ અશોકને ડિટેલ્સમાં ભણવાનું છે કનિષ્કને ડિટેલ્સમાં ભણવાઈશું અજાત શત્રુની પણ આપણે ઇતિહાસમાં વાત કરવાની છે અધ્યક્ષની વાત કરીએ કે ગુરુ કોણ હતા હોસ્ટ કોણ હતા એ સભાના તો પ્રથમ બૌદ્ધ સભાના હોસ્ટ હતા મહાકશ્યપ બીજી બૌદ્ધ સભાના હોસ્ટ હતા સભાકામી જેમને સર્વકામિની પણ કહેવામાં આવે છે ત્રીજી બૌદ્ધ સભાના અધ્યક્ષ હતા મોગલીપુત્ર તીસ અને ચોથા હતા વસુમિત્ર અધ્યક્ષ હતા ચોથી બૌદ્ધ સભાના કાર્ય શું થયા તો જે પ્રથમ બૌદ્ધ સભા ભરાઈ એની અંદર વિનય પીટક અને સુતપીટકની રચના થઈ જે બૌદ્ધ ધર્મના જે ત્રણ ગ્રંથો કહેવામાં આવે છે જેને ત્રિપિટક કહેવામાં આવે છે એ ત્રિપીટક માંથી બે પીટકની રચના એ પ્રથમ બૌદ્ધ સભાની
58:53 અંદર થઈ કયા કયા વિનય પીટક અને સુતપીટક બીજી બૌદ્ધ સભાની અંદર સ્થાવિર્વાદ અને મહાસંધિક આવા બે ફાટા પડ્યા ઓકે બે ફાટા પડ્યા સ્થાવીરવાદ અને મહાસંધિક એના પછી ત્રીજી બૌદ્ધ સભાની અંદર શું થયું તો જે ત્રીજો પીટક છે એટલે કે અભિગમ પીટક છે એની રચના થઈ અને અગાઉના જે બે પંથો હતા સ્થાવિર્વાદ અને મહાસંધિક એને રદ્દ કરવામાં આવ્યા જે બીજી બૌદ્ધ સભાની અંદર જે બે ફાટા પડ્યા હતા એને રદ્દ એ ત્રીજી સભાની અંદર કરવામાં આવે છે અને જે ત્રીજા નંબરનું પીટક છે એટલે કે અભિગમ પીટક છે એની રચના કરવામાં આવે છે સાહેબ વિનય પીટક સુત પીટક અને અભિગમપીઠ જેમાં બૌદ્ધ ધર્મ જો અહીંયા તમને એવું થતું હશે કે સાહેબ બૌદ્ધ ધર્મ મતલબ કે જુઓ જ્યારે આ સભા ભરાઈ ત્યારે ઓબ્વિયસલી ગૌતમ બુદ્ધ હતા નહીં ઓકે
59:38 ગૌતમ બુદ્ધ છે એ નિર્વાહ પામી ગયા હતા આગળ જતાં આગળ જતાં આ ત્રણે ત્રણ ગ્રંથો છે એની રચના થઈ તો આ ત્રણે ત્રણ ગ્રંથો છે એની અંદર શું લખેલું છે તો ગૌતમ બુદ્ધ દ્વારા જે પણ વસ્તુ કહેવામાં આવી છે એ બધી વસ્તુ આની અંદર લખેલી છે તો જ્યારે ગૌતમ બુદ્ધ હતા ત્યારે વિનયપુટક હતું નહીં એટલે કે મેં ગૌતમ બુદ્ધમાં બૌદ્ધ સંઘની અંદર આ બધી વસ્તુ કીધી એમાં વિનયનપીટકની વાત કરી તો એ વખતે વિનયપીટક એ એક્ઝિસ્ટ કરતો હતો નહીં ગૌતમ બુદ્ધ એ મૃત્યુ પામ્યા એમના દ્વારા જે બધી બાબતો કહેવામાં આવી જે ઉપદેશો આપવામાં આવ્યા એના આધારે આ ત્રણ પીટક છે એ રચના કરવામાં આવી એ બનાવવામાં આવ્યા ત્યારે વિનય પીટકની અંદર એ સમયે બૌદ્ધ સંઘની અંદર ભિખુ હતા એમના નિયમો છે એ એની અંદર લખવામાં આવ્યા હતા ઓકે તો આઈ હોપ સો
1:00:24 ક્લિયર થઈ ગયું હશે એના પછી ત્રીજી બૌદ્ધ સભાની અંદર અભિગમ પીટક અને અગાઉના જે બે મેં વાત કરી એમ બે ફાંટા રદ્દ કરવામાં આવ્યા અને ચોથી બૌદ્ધ સભાની અંદર હીનયાન અને મહાયાન એ બે ફાંટા પડે જે આજે પણ એક્ઝિસ્ટ કરે છે એટલે કે આજે પણ બૌદ્ધ ધર્મની અંદર તમને બે ફાંટા જોવા મળશે હિનયાન અને મહાયાન હવે તમારા માઇન્ડની અંદર ક્વેશ્ચન થાય કે હિનયાન અને મહાયાન આ જે બે ફાંટા પડ્યા એમાં શું અલગ છે બંનેની વિચારધારામાં શું ફેરફાર છે એ જોઈએ તો જો હીનયાન અને મહાયાન તો સૌથી પહેલા હીનયાન ની વાત કરીએ તો ત્રિપીટક સિવાય અને અન્ય ગ્રંથને મહત્વ આપતા નથી એવું કહે છે હિનિયાન જે ધર્મ બૌદ્ધ ધર્મ પાડે છે એ લોકો એવું કહે છે કે ત્રિપીટક ની અંદર જે બૌદ્ધ ધર્મની ગૌતમ બુદ્ધ દ્વારા જે બાબતો
1:01:09 લખવામાં આવી છે એ જ બૌદ્ધ બૌદ્ધ ધર્મ છે બીજો બૌદ્ધ ધર્મની અંદર બીજો કોઈ ખ્યાલ આવવો જોઈએ નહીં સ્વસ્તિષ્ઠ અને ધ્યાન ધરા સ્વશિસ્ત અને ધ્યાન ધરવામાં માને છે સ્વશિસ્ત એટલે કે એ લોકો જો મૂર્તિ પૂજામાં નથી માનતા એ લોકો એવું કહે છે કે અલ્ટીમેટ ગોલ શું છે સ્વશિષ્ટ અને ધ્યાન ધોરણ એટલે કે મેડિટેશનમાં વધારે માને છે ઓકે જે હીનયાન છે એ મેડિટેશન ની અંદર વધુ માને છે અને માત્ર ને માત્ર ત્રિપીટક જે ત્રિપીટક જે ત્રણ ગ્રંથો છે એને જ માને છે શ્રીલંકા અને ઇન્ડોનેશિયાની અંદર તમને હીનયાન બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ જોવા મળશે મહાયાનની વાત કરીએ તો બુદ્ધ પછીના સાહિત્યને પણ મહત્વ આપે છે ગૌતમ બુદ્ધ પછી પણ જે સાહિત્ય લખાયું એને પણ મહત્વ આપે છે એ લોકો મંદિર
1:01:54 છે સંગીત છે મૂર્તિ પૂજા એની અંદર માને છે એટલે કે એ ધ્યાન ધરે છે પરંતુ સાથે સાથે એ મંદિર મંદિર બનાવવા સંગીત મૂર્તિ પૂજા એ બધામાં માને છે અને મહાયાન છે એ તમને એમના યંગનાઓ તમને તિબ્બત ચીન જાપાન એની અંદર તમને જોવા મળશે મતલબ કે જો મુખ્ય ખ્યાલ કહીએ ને તો હીનયાન લોકો એવું માને છે કે ભાઈ પોતાની જાત ઉપર ધ્યાન આપો ઓકે બૌદ્ધ ધર્મનો ફેલાવો થાય ના થાય એ બધું મૂકી દો જે બૌદ્ધ ધર્મની અંદર જે વસ્તુ લખાય છે કે તમારે મોક્ષ પ્રાપ્તિ કરવાની છે તો તમારા ઉપર ધ્યાન આપો અને શું કરો મેડિટેશન મેડીટેશન ચાલુ રાખો જ્યારે મહાયાન એવું કહે છે કે આપણે બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર કરીશું મંદિરો બનાવીશું મૂર્તિ પૂજા કરીશું ઓકે સંગીત છે એને પણ સ્થાન મળ્યું છે એટલે કે પોતાની જાતની સાથે સાથે બૌદ્ધ ધર્મનો ફેલાવો થાય એના ઉપર પણ એ લોકો
1:02:40 વિચારધારા રાખે છે હવે ક્વેશ્ચન એવો થાય કે આપણા ભારતની અંદર જો વાત કરીએ કે જૈન ધર્મના લોકો કેટલા છે અને બૌદ્ધ ધર્મના લોકો કેટલા છે તો જૈન ધર્મના લોકોની વાત કરીએ તો 44 લાખની આજુબાજુ છે જો આપણે ભારતની જનસંખ્યા 140 150 કરોડની આજુબાજુ પહોંચવાની આવી તો 150 કરોડ 140 કરોડમાંથી માત્ર જૈન ધર્મના લોકો 44 લાખની આજુબાજુ છે જ્યારે વાત કરીએ આપણે બૌદ્ધ ધર્મની તો બૌદ્ધ ધર્મમાં જ્યારે તિબ્બતીયન લોકો નતા આવે ત્યારે તો બહુ ઓછી હતી અત્યારે તિબ્બતીયન લોકો આપણા ભારતની અંદર રહે છે શરણાર્થી તરીકે તમને ખબર છે તિબ્બત છે એ અત્યારે ચાઇનાનો પાર્ટ છે ચાઇનાએ ઇન્વેજન કર્યું હતું તો ત્યાંથી બધા બુદ્ધિઝમ લોકો છે એ આપણા ભારતની અંદર આવીને વસે તો અત્યારે હાલ જ્યારે હું વિડીયો બનાવું છું
1:03:27 ત્યારે અંદાજિત 80 લાખની આજુબાજુ બૌદ્ધિઝમ પાડતા લોકો આપણા ઇન્ડિયાની અંદર જોવા મળશે હવે વાત કરીએ સ્તૂપની ઓલરેડી આપણે સ્તૂપની વાત કરી ગયા છે પરંતુ એક વખત ક્વીક રિવિઝન કરી દઈએ સ્તૂપ જે રીતના આપણા હિન્દુ ધર્મની અંદર આપણું જે સ્ટ્રક્ચર હોય છે ભગવાનની પૂજા કરવાનું તે આપણે એને મંદિર કહીએ છીએ મુસલમાન લોકો એને મસ્જિદ કહે છે એ જ રીતના પછી આગળ વાત કરીએ એમ જૈન લોકો એને દેરાસર કહે છે ખ્રિસ્તી લોકો ચર્ચ કહે છે ઓકે એ જ રીતના જે બૌદ્ધ ધર્મનું જે પવિત્ર સ્થાન કહેવાય છે એને સ્તૂપ કહેવામાં આવે છે શું કહેવામાં આવે છે સ્તૂપ સ્તૂપ કંઈક આવું દેખાય છે સ્તૂપ છે એના ઘણા બધા અવશેષો એ આપણા ભારતમાંથી મળી આવ્યા છે જેમાં આપણા ગુજરાતની વાત કરીએ તો
1:04:14 એક ફેમસ સ્તૂપ મળી આવ્યું છે દેવની મોરી બધાને ખબર હશે અરવલ્લી જિલ્લાની અંદર આવેલું છે શામળાજીથી નજીક જ થાય તો સ્તૂપ છે આ સ્તૂપના અલગ અલગ ભાગો હોય છે એ અલગ અલગ ભાગો શું કહે છે એ જોઈ લઈએ તો સૌથી પહેલા અંડ વાત કરીએ તો જો સ્તૂપની અંદર અંદર જે સૌથી મોટો ભાગ હોય છે એ હોય છે અંડ તો ઈંટથી અર્ધગોળાકાર એટલે કે હેમિસ્ફિયર બનેલો હોય છે જે સ્તૂપનો સૌથી મોટો અને મુખ્ય ભાગ હોય છે જે તમને દેખાય છે આ અર્ધગોળાકાર જે ભાગ તમને જોવા મળે છે આને શું કહેવામાં આવે છે આને અંડ કહેવામાં આવે છે પછી જે સૌથી પવિત્ર સ્થાન હોય છે આ સ્તૂપનું એ હોય છે હર્મિકા તો સ્તૂપનો સૌથી પવિત્ર ભાગ જેમાં અવશેષો મૂકેલા હોય છે અથવા તો બૌદ્ધ ધર્મના ગૌતમ બુદ્ધના અવશેષો એમાં જે મહાન ગુરુઓ થઈ ગયા કે એના
1:04:59 અવશેષો ગૌતમ બુદ્ધની કોઈ વસ્તુઓ પછી એ કોઈ જગ્યાએ વિચરતા હોય એમની કોઈ પર્સનલ બાબત હોય એવી બધી વસ્તુઓ એ આની અંદર મુકતા હોય છે તો આ સૌથી પવિત્ર ભાગ તમે કહી શકો જેને શું કહેવામાં આવે હર્મિકા કહેવામાં આવે એના પછી યષ્ટિ તો હર્મિકાની ઉપર એક દંડી જેવો તમને ભાગ જોવા મળશે જ્યાં ત્રણ છત્રીઓ જોવા મળશે એ ત્રણ છત્રીઓ આને શું કહેવામાં આવે અષ્ટિ કહેવામાં આવે શું કહેવામાં આવે અષ્ટિ જે તમે ત્રણ છત્રી જોવા મળશે અને ત્રણ છતરીઓ એ શું કહેવા માંગે છે તો ઉદારતા સન્માન અને શ્રદ્ધા એ દર્શાવે છે આ ત્રણ છતરીઓ એના પછી આવે છે મેદી મેદી જે પ્લેટફોર્મ ઉપર સ્તૂપ બનેલો છે એટલે કે જે ઓટલો ઓટલો તમે કહી શકો તો આ જે ઓટલો છે જે ઓટલા ઉપર
1:05:45 આ સ્તૂપ બનેલું છે ઓટલો તો એને શું કહેવામાં આવે મેદી કહેવામાં આવે શું કહેવામાં આવે મેદી કહેવામાં આવે એના પછી તોરણ તોરણ એટલે શું કે સ્તૂપમાં જવાનો માર્ગ એને તોરણ કહેવામાં આવે તો આ સ્તૂપ છે અહીંયા પ્રદક્ષિણા પથ છે તો આ સ્તૂપ છે આ સ્તૂપ ની અંદર જવા માટેનો જે આ માર્ગ છે આ જે દેખાય છે ચારે બાજુ તમને ચાર માર્ગ જોવા મળતા હશે તો આને શું કહેવામાં આવે તોરણ કહેવામાં આવે એના પછી વેદિકા તો તોરણ સાથે જોડાયેલી દીવાલ ઓકે આ જે તોરણ છે આ તોરણ સાથે જે આ દીવાલ છે જે વંડો કહેવાય છે ને આપણી ભાષામાં આપણે એને વંડો કહીએ તો આ જે વંડો છે ને તો આને શું કહેવામાં આવે જે દીવાલ છે એને શું કહેવામાં આવે વેદિકા કહેવામાં આવે એના પછી તમને પ્રદક્ષિણા પથ જોવા મળશે એટલે કે આ સ્તૂપ છે એની પ્રદક્ષિણા કરવી હોય તો તમને બે પથ જોવા મળશે એક ઉપર ઉપર છે કે નીચે છે તો આઈ જે છે ને એ પ્રદક્ષિણા પથ છે તમને વેદિકા બે
1:06:33 જોવા મળશે એક તો આ પણ વેદિકા છે ઓકે અહિયાં પણ જે ભાગ છે ને આ પણ વેદિકા છે આ પણ વેદિકા છે તો આવું કંઈક હોય છે સ્તૂપ ઓકે આવું કંઈક સ્તૂપની રચના હોય છે આમાંથી પણ ક્વેશ્ચન એક્ઝામની અંદર બની શકે છે સ્તૂપ છે એ ચાર પ્રકારના હોય એટલે કે જે હર્મિકા છે એ હર્મિકામાં શું મૂકેલું છે એ સ્તૂપ ક્યાં બનેલો છે એના આધારે એના ચાર પ્રકાર પાડવામાં આવે છે સૌથી પહેલો શારીરિક સ્તૂપ એટલે કે બૌદ્ધ અને તેમના અંગ એટલે કે હાડકા છે એ એની અંદર રાખેલા હોય છે કઈ જગ્યાએ તો આ ઉપરનો જે હર્મિકા નો મેં ભાગ બતાવ્યો ને ત્યાં તો એક તો પહેલા આ ટાઈપનો સ્તૂપ હોઈ શકે છે પછી પારિભૌકિક સ્તૂપ એટલે કે બૌદ્ધ દ્વારા ઉપયોગમાં લીધેલ વસ્તુઓ ગૌતમ બુદ્ધે એમના જીવનકાળમાં જે પણ વસ્તુઓ ઉપયોગમાં લીધેલી હોય એ હર્મિકા ની અંદર મૂકવામાં આવે તો આ
1:07:19 બીજા નંબરનો ભૌગિક સ્તૂપ થઈ ગયો એના પછી ઉપદેશિક સ્તૂપ એટલે કે ગૌતમ બુદ્ધ છે એ પોતાના જીવનની અંદર જે જે જગ્યાએ ગયા છે જે એમને ઉપદેશો આપેલા છે અથવા તો કોઈક સારા કામ કર્યા છે તો એ જગ્યાએ જો સ્તૂપ બનાવવામાં આવે તો એવા સ્તૂપને શું કહેવામાં આવે ઉદ્દેશિક સ્તૂપ કહેવામાં આવે તો બૌદ્ધ જીવનની ઘટના સાથે જોડાયેલા અને એ જગ્યાએ બનાવેલા સ્તૂપ પછી સંકલ્પિત સ્તૂપ એટલે કે બૌદ્ધ અનુયાયીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા સ્તૂપ એટલે કે બૌદ્ધ અનુયાયીઓ દ્વારા કોઈક સંકલ્પના આધાર ઉપર કોઈ જગ્યાએ સ્તૂપ બનાવવામાં આવે છે તો એને સંકલ્પિત સ્તૂપ કહેવામાં આવે છે તો આ રીતના અલગ અલગ સ્તૂપના પ્રકાર હોય છે એના પછી પછી આગળ વાત કરીએ બૌદ્ધ ધર્મના સ્થાપત્યોની કે બૌદ્ધ ધર્મના જે સ્થાપત્ય છે એ કઈ કઈ જગ્યાએ જોવા મળશે તો બૌદ્ધ ભિક્ષુકો છે એ
1:08:07 જે જગ્યાએ પોતે રહેતા હોય છે એને શું કહે છે વિહાર કહે છે અને જે જગ્યાએ પૂજાનું સ્થાન હોય છે જ્યાં પૂજા પાઠ કરતા હોય છે ધ્યાન ધરતા હોય છે તો એ જગ્યાને એ લોકો ચૈત્ય કહે છે તો આ શબ્દો યાદ રાખજો જે જગ્યાએ પોતે રહેતા હોય છે એને વિહાર કહે છે અને જે જગ્યાએ પૂજા પાઠ કરતા હોય છે એને ચૈત્ય કહે છે અરવલ્લી જિલ્લામાં આપણા ગુજરાતની વાત કરીએ તો બૌદ્ધ ધર્મમાં બૌદ્ધ સ્થાપત્યની વાત કરીએ તો એક જ મહત્વપૂર્ણ છે અરવલ્લીના અરવલ્લી જિલ્લાની અંદર શામળાજી નજીક શામળાજીથી બે કિલોમીટરના અંતરે દેવની મોરી નામના સ્થળે બૌદ્ધ સ્તૂપના અવશેષો પ્રાપ્ત થયા છે જેનું નિર્માણ રુદ્રસેન તીજા દ્વારા થયું હતું આ સ્થળને ભોજરાજ ટેકરા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે પછી અશોકની વાત કરીએ મૌર્ય સમ્રાટ
1:08:52 અશોક જે પોતે બૌદ્ધ ધર્મનો અંગીકાર કર્યો હતો જેમને પોતાના શાસનકાળ દરમિયાન 84000 સ્તૂપ બનાવેલા ઇવન પોતાના પુત્ર અને પુત્રીને પણ બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર માટે મોકલાવેલા તો અશોક ની વાત આપણે ડીપમાં કરીશું એ સિવાય આપણા ભારતની અંદર જે પણ મહત્વપૂર્ણ ફેમસ સ્તૂપ છે એની વાત કરીએ તો સાંચીનો સ્તૂપ જે તમને મધ્યપ્રદેશમાં જોવા મળશે પછી પીપ હરવા સ્તૂપ જે તમને યુપી માં જોવા મળશે પછી ધર્મ રજિકા સ્તૂપ જે તમને તક્ષશીલા પાકિસ્તાનની અંદર જોવા મળશે જે આવો કંઈક દેખાય છે ઓકે આ પાકિસ્તાનના તક્ષશીલા માં આવેલો ધર્મરજીકા સ્તૂપ છે અહીંયા તમે જુઓ આ બહુ ફેમસ સ્તૂપ છે સાંચીનો સ્તૂપ છે આ સાંચીનો સ્તૂપ ક્યાં આવેલો છે મધ્યપ્રદેશમાં છે પછી વરહૂત
1:09:38 સ્તૂપ જે પણ મધ્યપ્રદેશમાં છે પછી નાગાર્જુન કોંડા સ્તૂપ જે તમને આંધ્રપ્રદેશની અંદર જોવા મળશે પછી પાકિસ્તાનના પેશાવરની અંદર પણ કનિષ્ક દ્વારા એક સ્તૂપ બનાવવામાં આવ્યો હતો એ સ્તૂપનું નામ છે સાહજી કી દેરી સાહજીકી દેરી કરીને એક સ્તૂપ છે એ બનાવ્યો હતો કોને કનિષ્કે તો આ બધા અમુક સ્થાપત્યો છે જે ગુજરાતની અંદર બહુ ઓછા છે જ્યારે ભારતનો ઇતિહાસ સંસ્કૃતિ ચલાવીશું ત્યારે આ સ્તૂપની ડીપમાં વાત કરીશું પરંતુ એઝ ઓફ નાઉ બૌદ્ધ ધર્મના સ્થાપત્યમાં ગુજરાતની અંદર કોઈ ખાસ સ્થાપત્ય જોવા મળતું નથી ક્લિયર તો આ સાથે ડીટેલ્સમાં આપણો જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ અહિયાં પૂર્ણ થાય છે આઈ હોપ સો જે પણ માહિતી મેં તમને અહિયાં કીધી છે એ તમને ગમી હશે કંઈક નવું જાણવા મળ્યું હશે વિડીયો ગમ્યો હોય તો વીડિયોને લાઈક કરી દો આવા જ વિડીયો તમને મળતા રહે એ
1:10:25 માટે ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ કરીને બાજુમાં બેલ આઈકન છે એને દબાવી દેજો જેથી કોઈ નવો વિડીયો અપલોડ કરું તેની નોટિફિકેશન તમને મળતી રહે અને તમારો કોઈ પણ વિડીયો મિસ ના થાય તો મળીશું નેક્સ્ટ લેક્ચરમાં બાય ઓલ ધ બેસ્ટ જય હિન્દ જય ભારત
