Co się dzieje z Twoim zdrowiem, jeśli miewasz obrzęki na ciele

0:00 Pojawiające się obrzęki to dolegliwość, która w wielu z nas budzi zaniepokojenie. I o ile rzeczywiście w niektórych sytuacjach są one objawem poważnych problemów zdrowotnych, to niekiedy mogą towarzyszyć mniej istotnym stanom i w tym odcinku omówię najważniejsze przyczyny występowania różnych obrzęków. W przypadku, gdy są one spowodowane chorobami, to dodatkowo wymienię pozostałe objawy im towarzyszące, ponieważ zwykle sam obrzęk to za mało, aby mówić o konkretnym problemie, zapraszam do oglądania. Z powstawaniem obrzęków możemy mieć do czynienia w przypadku problemów z tarczycą. Mam tu na myśli chorobę Hashimoto i związaną z nią niedoczynność tarczycy. W przypadku osób dotkniętych tą dolegliwością może pojawić się obrzęk powiek, rąk i nóg.

0:45 Dodatkowo możemy mieć do czynienia z pogrubienie rysów całej twarzy. Wówczas mówi się, że twarz przybiera wygląd księżyca w pełni. Obrzęki u osób z niedoczynnością tarczycy są spowodowane kilkoma zmianami, jakie zachodzą w ich organizmie, u ich podłoża leży głównie brak hormonów tarczycy. Skutkiem tego między innymi jest to, że powstaje mniej enzymów odpowiedzialnych za rozkładanie cząsteczek o strukturze białkowo-cukrowej nazywanych mukopolisacharydami. W efekcie substancja ta gromadzi się pod skórą i chłonie płyny, jak gąbka wodę, co daje nam właśnie obrzęki. Co ciekawe, taka sytuacja może mieć również miejsce w obrębie języka i wtedy mamy do czynienia z makroglosją, czyli powiększonym językiem. Osoby z niedoczynnością tarczycy dość często doświadczają problemów z nerkami i układem krążenia.

1:33 Przy braku hormonów tarczycy dochodzi na przykład do upośledzonej filtracji krwi w nerkach, co skutkuje zatrzymywaniem płynów w organizmie, a więc i powstawaniem obrzęków. Z kolei, gdy mowa o układzie krążenia, to gdy mamy do czynienia z jego niewydolnością, wówczas krew nie przemieszcza się z odpowiednią szybkością, co sprzyja pewnym zastojom i gromadzeniu się płynów w tkankach. W przebiegu niedoczynności tarczycy mamy do czynienia z szeregiem jeszcze innych objawów. Mam tu na myśli ciągłe uczucie zimna i przewlekłe, wręcz wyniszczające zmęczenie, które zaburza nasze codzienne życie. Osoby z niedoczynnością tarczycy niejednokrotnie doświadczają też niekontrolowanego wzrostu masy ciała, co jest spowodowane zwolnionym metabolizmem. Dość częstymi objawami u osób z niedoczynnością tarczycy w tym chorobą

2:20 Hashimoto są również wypadające włosy, a nawet brwi, a także swędząca i sucha skóra. Do innych objawów zaliczyć należy też niskie tętno, mrowienie i drętwienie nóg oraz rąk, zaburzenia pamięci i koncentracji, częściej pojawiające się zaparcia, bóle mięśni, zaś u kobiet obserwujemy dodatkowo nieregularne miesiączki. Tak, jak już przed chwilą wspomniałem, obrzęki są również charakterystycznym objawem osób borykających się z problemami sercowo-naczyniowymi, zaliczam do nich na przykład przewlekłą niewydolność serca. Pacjenci kardiologiczni bardzo często skarżą się na obrzęki pojawiające się w okolicach stóp, kostek i nóg. Jest to spowodowane tym, że niewydolne serce nie ma siły skutecznie pompować krwi, przez co krew, gdy

3:06 dotrze do dolnej części ciała, nie ma wystarczającego pędu, aby powrócić do serca i częściowo się cofa, to skutkuje pojawieniem się właśnie obrzęków. Wspomnianym obrzękom mogą towarzyszyć też nykturia, czyli częste oddawanie moczu w nocy, brak apetytu, zaparcia, a także ból w jamie brzusznej, który jest podyktowany powiększeniem wątroby. Ponadto pacjenci z przewlekłą niewydolnością serca zgłaszają też zwiększoną męczliwość i mniejszą tolerancję wysiłku fizycznego, dłuższy czas potrzebny na regenerację po wykonanym wysiłku, zadyszkę podczas schylania się, kołatanie serca, zwiększoną potliwość, a także bladość i ochłodzenie skóry kończyn. Gdy mowa o układzie krążenia, to dwa słowa powiem również o zakrzepicy żył. Jest to sytuacja, w której dochodzi do powstawania zakrzepów w żyłach głębokich, przy

3:55 czym głównie dotyczy to żył kończyn dolnych. O przyczynach zakrzepicy i o tym, jak sobie z nią radzić mówiłem w osobnym filmie i zachęcam, aby w wolnym czasie się z nim zapoznać, ponieważ ten temat bardzo często jest pomijany. W każdym razie obrzęki są właśnie jednym z głównych objawów zakrzepicy. Zwykle mowa tu o obrzękach podudzi, a w niektórych sytuacjach mogą pojawić się obrzęki nawet całej kończyny. Jeśli występuje obrzęk tylko po jednej stronie, to z zakrzepicą z większym prawdopodobieństwem możemy mieć do czynienia wtedy, gdy obwód jednej kończyny jest większy o co najmniej 2 centymetry w porównaniu do drugiej kończyny. Według szacunków około 3/4 przypadków obrzęków tylko jednej kończyny dolnej jest właśnie skutkiem zakrzepicy żył głębokich. Poza obrzękami dość charakterystyczną oznaką jest również ból łydki w trakcie chodzenia.

4:44 Ponadto może wystąpić ocieplenie kończyny i stan podgorączkowy. W niektórych przypadkach pojawia się też poszerzenie żył powierzchniowych. Aby jednoznacznie stwierdzić, czy zmagamy się z zakrzepicą żył, dobrze jest wykonać badanie USG Dopplera żył kończyn dolnych. Na przewlekłą niewydolność żylną szczególnie narażone są osoby z otyłością, kobiety ciężarne, a także osoby, których praca wymaga długotrwałego przyjęcia pozycji siedzącej lub stojącej. Omawiany problem częściej obserwuje się u kobiet niż mężczyzn oraz u osób starszych. Wśród objawów niewydolności żylnej mamy właśnie obrzęki. Na początku choroby obrzęki te zwykle ustępują po nocnym odpoczynku, z czasem jednak pozostają nawet po okresie regeneracji. Do innych oznak wspomnianej dolegliwości możemy zaliczyć też uczucie ciężkości i pełności nóg,

5:31 które nasila się zwykle w godzinach wieczornych i ustępuje po odpoczynku z uniesionymi nogami. Ponadto pacjenci z niewydolnością żylną skarżą się na skurcze łydek. Również i w tym przypadku rozpoznanie polega na wykonaniu USG z Dopplerem żył kończyn dolnych. Kolejnym problemem zdrowotnym, którym bardzo często towarzyszą obrzęki, jest niewydolność i marskość wątroby. Wynika to z tego, że gdy wątroba jest w jakiś sposób uszkodzona, wówczas nie funkcjonuje ona poprawnie, a jednym z jej zadań jest produkcja białek, a konkretnie albumin. Albuminy są odpowiedzialne za utrzymywanie tak zwanego ciśnienia onkotycznego w naczyniach krwionośnych, mówiąc w uproszczeniu, albuminy ściągają wodę z tkanek do krwi. W ten sposób zapobiegają gromadzeniu się płynów w tkankach, a to właśnie nadmiar wody

6:16 w tkankach skutkuje pojawieniem się obrzęków. W przypadku niewydolności wątroby dochodzi do obniżonej produkcji albumin, a to sprzyja występowaniu obrzęków. Mogą być one zlokalizowane w różnych miejscach, ale najczęściej są obserwowane w dolnej części ciała. Dodam też, że w zaawansowanym stadium marskości wątroby możemy mieć do czynienia z wodobrzuszem, objawia się ono zmienionym wyglądem brzucha. Początkowo może wystąpić nieznaczne uwypuklenie bocznych części brzucha, przy jednoczesnym jego spłaszczeniu w środkowej części podczas pozycji leżącej. Na dalszych etapach marskości, gdy nagromadzą się duże ilości płynu, wówczas brzuch staje się napięty i gładki, zaś skóra na nim jest błyszcząca i śliska. Jeśli chodzi o choroby wątroby, to poza marskością i ostrą niewydolnością wątroby, przyczyną

7:04 obrzęków może być też wirusowe zapalenie wątroby. Przy okazji dopowiem, że do ostrej niewydolności wspomnianego narządu może prowadzić nadużywanie leków przeciwbólowych, w tym głównie paracetamolu, a także statyn, stosowanych w zaburzeniach gospodarki lipidowej. Poza problemami kardiologicznymi i schorzeniami wątroby najczęstszą przyczyną występowania obrzęków są schorzenia nerek, mam tu na myśli między innymi kłębuszkowe zapalenie nerek. W tym miejscu należy podkreślić, że uszkodzenie kłębuszków nerkowych bardzo często ma miejsce w przebiegu różnych chorób, w tym między innymi cukrzycy, tocznia rumieniatowego układowego, zakrzepicy żyły nerkowej, amyloidozy nerek, o której jeszcze dziś wspomnę, niektórych nowotworów, w tym głównie raka nerki, żołądka, płuc i chłoniaków,

7:49 a także na skutek nadużywania leków nefrotoksycznych, w tym niesteroidowych leków przeciwzapalnych, czyli NLPZ. Przyczyną występowania obrzęków w przebiegu zespołu nerczycowego jest to, że następuje przesączanie białek osocza, w tym głównie przed chwilą wspomnianych albumin przez kłębuszki nerkowe. Można sobie wyobrazić to w ten sposób, że albuminy uciekają nam przez kłębuszki tak samo, jak woda po nalaniu jej do durszlaka. W efekcie albuminy są wydalane wraz z moczem, a więc usuwane z naszego organizmu, a tak jak już Państwo wiedzą, bardzo niski poziom albumin zaburza ciśnienie onkotyczne, co skutkuje zatrzymywaniem wody w tkankach. Do tego możemy dodać fakt, że w przypadku nieprawidłowo działających nerek dochodzi do zatrzymywania sodu w organizmie, a to dodatkowo sprzyja gromadzeniu się wody i powstawaniu obrzęków.

8:38 Obrzęki najczęściej zlokalizowane są na twarzy, wokół oczu, zwykle uwidaczniają się one w godzinach porannych. Dodatkowo mogą pojawić się obrzęki podudzi, które ulegają nasileniu w pozycji stojącej, szczególnie w godzinach wieczornych. Po pewnym czasie obrzęki stają się na tyle znaczące, że nasza masa ciała może wzrosnąć nawet o kilka kilogramów, przy czym dodam, że obrzęki te nie są bolesne. Ogólnie o objawach uszkodzonych nerek oraz o tym, jakie badania wykonać, aby sprawdzić ich stan, mówiłem w osobnym odcinku. Aby nie przedłużać, nie będę szerzej omawiać tego problemu w niniejszym filmie, ale zachęcam Państwa, aby zapoznać się z tamtym materiałem. Do chorób objawiającej się pojawieniem obrzęków zaliczamy też dne moczanową. Schorzenie to polega na tym, że w naszych stawach odkładają się złogi kwasu

9:25 moczowego, co jest spowodowane nadmiernym wzrostem stężenia kwasu moczowego we krwi. W zależności od tego, w którym stawie zgromadzą się wspomniane kryształki kwasu moczowego, to w tym miejscu pojawi się obrzęk. Zwykle mowa tu o stawie śródstopno-paliczkowym pierwszego palca stopy, innych stawach stóp, stawach palców rąk, w stawie kolanowym i stawie barkowym. Dnie moczanowej, a konkretnie napadowi dny moczanowej, towarzyszy też silny ból, a także zaczerwienienie skóry w danej okolicy, która jednocześnie staje się błyszcząca i napięta. Dodatkowo w zajętym miejscu pojawia się uczucie gorąca, a dodatkowo mogą wystąpić gorączka i dreszcze. Wspomniane objawy najczęściej mają miejsce w nocy lub w godzinach porannych. Będąc w temacie stawów, warto wiedzieć, że również inne problemy zdrowotne z nimi

10:12 związane mogą być przyczyną obrzęków. Mam tu na myśli na przykład reumatoidalne zapalenie stawów, w przypadku którego dochodzi do rozwinięcia się stanu zapalnego, co w efekcie prowadzi do niszczenia takich struktur stawu jak kości, chrząstka stawowa, ścięgno i więzadła. Tu dopowiem, że obrzęk stawu u osób z RZS bierze się z tego, że dochodzi do rozrostu błony maziowej, a także nadmiernego wytwarzania płynu stawowego. Przy okazji wspomnę też o tym, że u około 1/5 pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów mogą pojawić się guzki reumatoidalne, czyli niebolesne guzki podskórne, które wyglądem przypominają niewielkie obrzęki. Warto też wiedzieć, że ból, tkliwość, obrzęk i sztywność stawów mogą być poprzedzone wystąpieniem objawów grypopodobnych, takich jak bóle mięśni, uczucie osłabienia czy stan podgorączkowy.

11:02 Mówiąc o obrzękach, nie sposób nie wspomnieć też o różnych alergiach. Otóż na skutek reakcji alergicznej może pojawić się na przykład tak zwany obrzęk naczynioruchowy, czyli po prostu obrzęk tkanki podskórnej. Jest on spowodowany rozszerzeniem i zwiększeniem przepuszczalności naczyń krwionośnych. Najczęściej pojawia się on w okolicach powiek, warg, języka, gardła, dłoni, stóp, pośladków i narządów płciowych. Główną przyczyną obrzęku naczynioruchowego jest kontakt z czynnikiem powodującym uczulenie. Mam tu na myśli między innymi spożycie przez osoby z alergią produktów spożywczych, takich jak truskawki, orzechy, mleko, jaja, owoce morza. Dodatkowo wspomniany obrzęk może pojawić się u osób z alergią na lateks, które sięgną po banany, kiwi, awokado i kasztany.

11:48 Obrzęk naczynioruchowy może wystąpić również u osób stosujących niektóre leki, które wykazują na nie nadwrażliwość. Mam tu na myśli głównie niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, aspiryna, naproksen, a także statyny, penicylinę, inhibitory pompy protonowej stosowane na przykład w chorobie refluksowej przełyku i inhibitory konwertazy angiotensyny, które są wykorzystywane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Obrzęk naczynioruchowy może być skutkiem użądlenia owadów. Jako że przed chwilą wywołałem lekki do tablicy, to chciałbym wspomnieć o jeszcze jednej grupie leków, których skutkiem ubocznym jest wystąpienie omawianych obrzęków. Mowa tu o glikokortykosteroidach, czyli jednych z najsilniejszych leków, z jakimi mamy do czynienia. Dla osób, które tego nie wiedzą, tylko powiem, że glikokortykosteroidy są określane mianem

12:36 sterydów i są to leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym. Jednym z najpopularniejszych leków z tej grupy jest hydrokortyzon. Długotrwałe stosowanie tego typu leków w dużych dawkach powoduje zatrzymywanie sodu w organizmie, co skutkuje wystąpieniem właśnie obrzęków, w tym przede wszystkim w okolicach kończyn dolnych. Leki te są stosowane głównie w leczeniu astmy oskrzelowej, a także chorób o podłożu autoimmunologicznym, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, atopowe zapalenie skóry czy sarkoidoza. Mówiąc o lekach, wspomnę również o tym, że obrzęki mogą pojawiać się na skutek przyjmowania doustnych środków antykoncepcyjnych.

13:23 Wynika to z tego, że tabletki antykoncepcyjne zawierają w składzie estrogen, który w sposób pośredni zatrzymuje sód i wodę w organizmie, a precyzując, estrogeny pobudzają wydzielanie innych hormonów, w tym aldosteronu i wazopresyny, które są bezpośrednio odpowiedzialne za taki efekt. Najczęściej pojawiają się obrzęki łydek i kostek, a rzadziej obrzęki w okolicach twarzy, rąk i piersi. Przy okazji od razu też powiem, że podobna sytuacja ma miejsce u kobiet na kilka dni przed miesiączką. Jest to związane z tym, że pod koniec cyklu miesiączkowego dochodzi do zwiększenia poziomu wspominanych estrogenów. Obrzęki są również charakterystyczne dla kobiet ciężarnych. Jest to spowodowane między innymi tym, że w czasie ciąży dochodzi do ucisku macicy na żyły biodrowe,

14:08 a to w efekcie utrudnia powrót krwi z nóg do serca. Dodatkowo przyczyną obrzęków może być typowy dla ciąży wzrost objętości krwi. Co więcej, powstawaniu obrzęków sprzyja też niewielka ilość ruchu, co również obserwuje się u niektórych pań w trakcie ciąży. Najczęściej mamy do czynienia z obrzękami stóp, nóg, dłoni i twarzy. Zanim przejdę dalej, więcej podobnej wiedzy przekazuję w moim Porannym Dzienniku Zdrowia, dlatego chciałbym teraz krótko zaprosić Państwa, aby się na niego zapisać. Dziennik, czyli darmowy biuletyn e-mailowy, piszę i wysyłam od poniedziałku do piątku o 6 rano, więc jest to sposób, aby rozpocząć dzień od ciekawej wiedzy o metodach na lepsze zdrowie. Każdy dziennik pisze prosto i krótko, aby był szybką i lekką lekturą do porannej kawy lub herbaty. Aby się zapisać na dziennik, wejdź nawww.drbartek.pl/dziennik.

14:59 Pole na zapis znajduje się pod zieloną strzałką. Serdecznie zapraszam, a teraz wracam do tematu. Z obrzękami możemy spotkać się również u osób niedożywionych. Na skutek nieodpowiedniego stanu odżywienia dochodzi do obniżenia stężenia albumin we krwi, a jak już to wyjaśniłem w punkcie dotyczącym niewydolności wątroby, niedobór albumin sprawia, że woda gromadzi się w tkankach, co powoduje obrzęki. Pojawiają się one przede wszystkim na brzuchu, a także na twarzy i nogach. Obrzęki mogą wystąpić też na skutek niedoboru składników pokarmowych, w tym głównie witaminy B1 nazywanej tiaminą. Jej długotrwały brak sprzyja pojawieniu się obrzęków rąk i stóp. Innymi oznakami deficytu tej witaminy są drażliwość, problemy z pamięcią, zawroty głowy, a także drętwienie, a nawet utrata czucia w kończynach.

15:46 Jednak ten fakt należy bardziej potraktować jako ciekawostkę, bo w obecnych czasach do niedoboru witaminy B1 dochodzi niezwykle rzadko. Jako ciekawostkę jeszcze wspomnę, że u niektórych osób pojawia się tak zwana lipodemia, czyli obrzęk lipidowy. Jest to nic innego jak obustronny wzrost poziomu podskórnej tkanki tłuszczowej, który zwykle pojawia się na nogach, w tym udach i łydkach oraz pośladkach, a rzadziej na ramionach i stopach. Dodam też, że występującym obrzękom towarzyszy tkliwość i ból. Tu od razu dopowiem, że obrzęk lipidowy to zupełnie co innego niż obrzęk limfatyczny, różni się on nawet wyglądem. Dla przykładu w przebiegu obrzęku limfatycznego następuje zgrubienie i stwardnienie skóry, zaś w przypadku obrzęku lipidowego skóra jest miękka i nie zmienia istotnie swojej grubości, a niekiedy może być cieńsza.

16:33 Co więcej, lipodemia zwykle pojawia się symetrycznie na dwóch kończynach jednocześnie, zaś obrzęk limfatyczny najczęściej obejmuje tylko jedną kończynę. Problem ten najczęściej dotyczy kobiet, przy czym zaznaczę, że lipodemia nie ma związku na przykład z naszą dietą, aktywnością fizyczną czy nadwagą. Niestety na obecną chwilę nie jest zbyt dobrze poznana przyczyna tego problemu, niemniej eksperci uważają, że obrzęk lipidowy może być spowodowany zaburzeniami hormonalnymi, przy czym dotyczy to głównie hormonów żeńskich. Jak Państwo widzą, przyczyn powstawania obrzęków jest stosunkowo dużo. Tym bardziej że w niniejszym materiale nie omówiłem w ogóle obrzęków limfatycznych, które są tematem na zupełnie osobny odcinek. Niemniej w połączeniu z różnymi innymi objawami lub stanami, które aktualnie nas dotyczą, można pokusić

17:22 się o stwierdzenie przyczyn ich pojawienia się, a to wyznacza pewien kierunek dalszego postępowania, w tym do udania się do konkretnego specjalisty lub do wykonania wybranych badań diagnostycznych. Choć tak, jak wspomniałem w niniejszym materiale, obrzęki nie zawsze muszą wskazywać na jakąś chorobę, a mogą być spowodowane, chociażby przyjmowaniem leków lub stanami fizjologicznymi, takimi jak na przykład menstruacja. Mam nadzieję, że niniejszy materiał okazał się dla Państwa pomocny lub chociaż odrobinę interesujący. A jeśli interesuje Państwa tematyka dotycząca rozpoznawania problemów zdrowotnych na podstawie obserwacji własnego ciała, to jednocześnie zachęcam do zapoznania się z materiałem, w którym omawiam przyczyny pojawienia się bólu w klatce piersiowej. Aby przejść do tego filmu, wystarczy teraz kliknąć miniaturę, która pojawiła się na ekranie.

18:12 A na dziś z mojej strony to wszystko, dziękuję za Twoją uwagę i do zobaczenia w kolejnym odcinku.