0:01 ทุ่ง มหาราชบทประพันธ์ของเรียม เองบทที่ 11 จากประตูใหญ่ริมคลองระหว่างรั้วซึ่ง ใช้ไม้สักทั้งต้นแทนเสากระทู้ปักเรียงราย มิชิดมั่นคงและแข็งแรงประดุจป้อมปราการ ของเจ้าผู้ครองนครสมัยโบราณบ้าน 3 ชั้น หลังนั้นดูสูงตระหง่านและมหึมาเหมือน ปราสาทในเทพนิยายรื่นไม่เคยคิดมาก่อนเลย จนกระทั่งก้าวเข้าไปในบริเวณนั้นแล้วว่า ความกว้างขวางใหญ่โตของสถานที่และผู้คน ซึ่งพลุกพล่านอยู่ในบริเวณนั้นจะทำให้เขา รู้สึกตัวเล็กลงไปเพียงใดเรากับเด็กที่
0:48 เดินอยู่ในดงเปลี่ยวถึงกระนั้นเขาก็ไม่ เคยเหลียวหน้าเหลียวหลังนับแต่ย่างก้า เข้าประตูนั้นไปเดินอยู่บนถนนปูกระเบื้อง ระหว่างกอเข็มและพุซ้อนซึ่งเรียงรายอยู่ 2 ฟากทางกะเหรี่ยงหญิงชายหลายคนวางมือจาก งานที่กลางสนามและหน้าเรือเล็กเลยเข้าไป เงยหน้าขึ้นดูเขาอย่างสงสัยหลายคนหันไป ซุบซิบซึ่งกันและกันเหมือนจะรู้ระแคะ ระคายอะไรล่วงหน้ากิริยาของผู้ใหญ่พูน เริ่มประดักประเดิดขึ้นมาอีกการเดินก็ชัก จะตะกุกตะกะแต่ื่นคงรุนหลังแกเรื่อยไป อย่าทำเหมือนคนที่ขลังจะพาตัวเป็นตะลงแกง หน่อยเลยเขากระซิบดุๆแล้วก็อย่าลืมว่าผู้
1:34 ใหญ่เป็นคนพาฉันมาที่นี่มันมันรู้สึกใจคอ ไม่ดียังไงบอกไม่ถูกสำเนียงของชาว เวียงจันทร์ของผู้ใหญ่บ้านปรากฏออกมาจน ฟังชัดอย่างที่มักจะปรากฏทุกครั้งที่แก ไม่เป็นตัวของแกเองทั้ง 2 คนผ่านจำปีต้น ใหญ่ซึ่งปลูกอยู่ที่เชิงบันไดล้างเท้า แล้วก็ก้าวขึ้นไปบนนอกชานหญิงสาวคนนึง ซึ่งนั่งเจียนหมกอยู่ที่ระเบียงเงยหน้า ขึ้นและจำผู้ใหญ่พูนได้หล่อนวางมือจากงาน ลุกขึ้นทันทีในห้างสั่งไว้แล้วฉันจะไปบอก เดี๋ยวนี้แหละผู้ยายขอยประเดี๋ยวนะหล่อน บอกแล้วก็กลับเข้าไปข้างในนั่งลงที่ ระเบียงอันร่มรื่นพื้นกระดานขัดเป็นมัน
2:20 รื่นมองดูทั่วบริเวณนั้นแล้วก็พิศวงงงงวย ไปด้วยความสะอาดสะอ้านและโอโถงของสถานที่ ตามผนังหนึเือเฟี้ยมที่เปิดล่องเข้าไป ข้างในและเสาแต่ละต้นใหญ่ขนาดโอไม่รอบติด เขาและศีรษะสัตว์ป่าซึ่งหายากภาพวาดของ พระตะก้้งและภูมิประเทศอันสวยงามต่างๆของ พม่าประดับประดาอยู่ที่ฝาชั้นในเข้าไปนอก จากนั้นก็เรียงรายไปด้วยหอกดาบง้าวโล่และ อาวุธโบราณต่างๆจนดือเกือบเป็น พิพิธภัณฑ์นั่นละหลานสาวในห้างผู้ใหญ่พูน กระซิบรื่นมองเลยเข้าไปในห้องโถงชั้นใน ไหนรูปที่ใส่เสื้อซะสุดแขนบนเสากลางน่ะ
3:08 เหรอไม่ใช่ผู้ใหญ่พูนบอกคนที่ลุกเข้าไป เมื่อตะกี้ไงล่ะอ๋อหน้าเหมือนคนไทยก็ เหมือนสิแม่เป็นไทยแล้วไงมาเป็นหลานพ้า โป้ก็เก็บเป็นลูกสาวพยาตะการื่นส่ายหน้า สั่นศีรษะอย่างไม่เข้าใจแต่ก่อนที่จะทัน ซักอะไรผู้ใหญ่พูนต่อไปหญิงสาวผู้นั้นก็ กลับออกมาย่อตัวลงพูดอย่างสุภาพน้ำเสียง ไพเราะในห้างให้ผู้ใหญ่ขึ้นไปข้างบนจ้ากะ คนนั้นด้วยรื่นแลสบตาหล่อนอย่างจังก่อน ที่หล่อนจะหันหลังกลับเดินนำผู้ใหญ่พูน และเขาขึ้นบันไดไปชั้นบนเหมือนใครเขาคิด อยู่ในใจขณะที่เดินตามหล่อนไปทันใดนั้น
3:56 เองก็นึกขึ้นได้ถึงหญิงอีกผู้นึงซึ่งเข เคยช่วยไว้ที่หน้าบ้านลานดอกไม้หญิงผู้ทำ ให้เขานึกถึงรูปนางกินรีที่เจดีย์วังพระ ธาตุซึ่งคนทันพากันมาตายเสียมากต่อมาก ละเมียดผู้เอวบางร่างเล็กผมดำตาดำปากค่อน ข้างกว้างและทรวงอกอวบผิดปกติเพียงแต่ ละเมียดบรรลุวัยสาวเต็มตัวขณะที่ผู้หญิง นี้ยังเพิ่งสาวรุ่นและพร้อมๆกับที่นึก ขึ้นได้ก็รู้สึกประหลาดใจตนเองตลอดจนน้ำ เสียงหล่อนยังแม่นยำอยู่ในความทรงจำไหน ห้างนั่งอยู่นั่นแน่รื่นผู้ใหญ่พูนซึ่ง ถึงขั้นบ่นก่อนกระซิบพลางนั่งลงยกมือไหว้ และนั่นเองเป็นครั้งแรกในชีวิตที่เขาได้
4:44 แลเห็นพระโป้ด้วยสายตาของตนเองภายในห้อง นั้นกว้างหน้าต่างทุกบาลเปิดออกไปสู่ท้อง ฟ้าอันสว่างและทิวมะพร้าวที่แกว่งทางไสว ชายผู้นึงนั่งขัดสมาสอยู่บนพรหมศรีทับทิม เหนือระเบียงชั้นบนเบื้องหลังออกไปเป็น ที่บูชาพระซึ่งควันธูปยังลอยกรุ่นแม้ความ คิดของเขาจะกำลังงุนงงไปด้วยความระลึกถึง ละเมียดขณะเมื่อเปรียบเทียบกับหญิงสาว ซึ่งเพิ่งจากไปรื่นก็อาจจะบอกได้แม้ผู้ ใหญ่พูนจะไม่กระซิบบอกนับแต่วินาทีแรกที่ เหลือบไปเห็นว่าชายผู้นั้นเป็นใครมิใช่ รูปร่างซึ่งสมบูรณ์สมกับคนเจ้าเนื้อหรือ การแต่งกายตามประเพณีมากไปกว่าความเป็น
5:32 สง่าราศีของใบหน้าของนายตาและผิวพรรณ พะโป้ขนาดนั้นล่วงเข้าไวกลางคนแล้วแต่สี หน้ายังอิ่มเอิบเหมือนคนหนุ่มน้ำเสียงที่ พูดก็แจ่มใสไพเราะเหมือนเสียงเด็กคนนี้ หรือรื่นที่เขาพูดกันรื่นที่ทำให้พวกคน งานของฉันขอย้ายจากฝั่งใต้คลองสวนหมากไป ประจำฝั่งป่าเหนือครับในห้างเสียงของผู้ ใหญ่พูนเริ่มสั่นขึ้นมาอีกในตาอันเล็กแต่ คมวาวเหมือนเปลวไฟเหมือนประกายเหล็กกล้า ของพะโป้จับอยู่ที่ใบหน้าของเขาไม่วางตา พูดต่อไปด้วยเสียงเดิมปราศจากความรู้สึก ใดๆโดยไม่ได้เอาใจใส่ต่อวาจาของผู้ใหญ่
6:18 พูนเลยฉันอยู่ปากคลองมานานจนคนบ้านนี้ ทั้งบ้านเมืองนี้ทั้งเมืองถือเหมือนฉัน เป็นลูกกำแพงคนนึงยังไม่เคยปรากฏว่ามีใคร ทำกับคนงานของฉันได้อย่างนั้นนอกจากเรา รื่นเขายังคงนั่งพับเพียบอยู่อย่างสงบ เสงี่ยมเจียมตัวไม่ได้ตอบประการใดแต่สาย ตาไม่ละจากใบหน้าของบุรุษเจ้าบ้านเหมือน กันในตานั่นบอกอะไรหลายอย่างซึ่งผู้ชาย ที่ผ่านชีวิตมาอย่างพระโป้เท่านั้นจะอ่าน ออกพอฉันกลับมาถึงบ้านเมื่อคืนก็ได้รับ รายงานทันทีว่าเรื่นทำร้ายคนงานของฉันแพล เป็นที่หนับผากไอ้ชะโนยังเป็นประจักษ์ พยานอยู่จนเดี๋ยวนี้โป้พูดต่อไปรื่นรู้
7:06 หรือเปล่าว่าถ้าฉันนำเรื่องขึ้นดำเนินคดี ที่โโรงศารผลจะเป็นยังไงเขาไม่ตอบในตาไม่ กระพริบในห้องนั้นเงียบสงัดได้ยินแต่ เสียงถอนใจแรงนี่เราไม่มีอะไรจะพูดเลย หรือลืนเสียงของพ้าโป้บอกว่าพื้นเสียขึ้น มาเป็นครั้งแรกมีประโยชน์อะไรครับในห้าง ที่ผมจะพูดเขาเอ่ยในเมื่อในห้างถือตัว เป็นโจทก์และผมเป็นจำเลยแล้วไม่ใช่อย่าง งั้นฉันไม่ได้ตั้งข้อหาอะไรรื่นฉันเพียง แต่เล่าถึงเรื่องราวที่นายเสถียรเขาราย งานฉันเมื่อคืนและสมมติถึงผลการดำเนินคดี ให้ฟังก็อย่างเดียวกันถ้าในห้างฟังรายงาน เสถียรเรื่องทางผมก็ไม่จำเป็นบุรุษเจ้า
7:54 บ้านโน้มตัวลงมาข้างหน้าอย่างกะทันหันมือ ที่เท้าพรหมกำแน่นแล้วก็คลายออกจากกันใน ที่สุดก็ถอนใจอย่าให้ฉันโกรธรื่นแกพึมพำ อย่ามาทำให้ฉันเป็นศัตรูเราไปอีกคนเล่า เรื่องของรื่นไปฉันอยากจะฟังป่วยการเปล่า ๆในห้างฟังในเสถียรดีกว่าเาขยับชันเข่า ข้างนึงตั้งท่าจะลุกขึ้นอย่ารื่นอย่า เพิ่งไปเราจะเสียใจไปจนวันตายอ๋อไม่มีวัน เสียละกาวานเกล้าเหมือนเหล็กกล้ากระทบกัน ปรากฏออกมาจากเสียงนั้นเป็นครั้งแรกผม เข้ามาในบ้านเตามที่นายห้างให้ผู้ใหญ่ไป ตามก็ด้วยความหวังว่าจะพบในห้างอย่าง กิตติศัพท์ที่คนเขาพูดกันแต่ครั้นมาถึง
8:41 เข้าจริงกลับพบอีกคนนึงซึ่งไม่ใช่ในห้าง ที่ผมตั้งใจจะมาพบโป้เอนหลังกลับไปพิง หมอนขวานอย่างแช่มช้าในตาทั้งคู่เป็น ประกายอย่างขบขันคนเพูดถึงฉันว่าอย่างไร รื่นปากคลองทั้งปากคลองกำแพงทั้งกำแพงแม่ แม่ปิงทั้งแม่ปิงรู้กันแต่ว่านายห้างพระ โป้เป็นคนมีเมตตาอารีแก่คนยากเขาว่านาย ห้างเป็นคนยุติธรรมใจบุญหนักแน่นไม่หูเบา เขาพูดของเขาถูกเปล่าเลยผิดทั้งเพรื่น ขึ้นเสียงเกือบเป็นตะโกนถ้าเป็นคนอื่น เล่าให้ผมฟังผมจะไม่เชื่อแต่นี่มาได้เข้า กับตัวเองผมจะบอกให้นายห้างฟังว่าใครข่ม เห็นใครไม่ใช่ผมไม่ใช่พวกปากคลองก่อเหตุ
9:27 ในห้างก็คนขอในห้างต่างหากก่อเรื่อง เกี่ยวกับสัมปทานป่าโป่งน้ำร้อนป่านั้น น่ะเป็นเขตสัมปทานของฉันงั้นทางกรมมการ จังหวัดก็ควรจะประกาศให้พวกเรารู้ป่าคลอง อยู่กันมาก่อนที่ในห้างหรือพยาตะกร่าจะมา ตั้งภูมิลมนาลงที่นี่ป่านั้นเป็นชีวิตของ เขาเท่าๆกับไร่เกาะเท่าๆกับแม่น้ำหวงห้าม ป่านั้นเมื่อไหร่ก็เท่ากับตัดอาชีพนึงของ เขาออกไปไม่จริงเลยปลากคลองไม่มีอะไรนอก ออกจากป่าแล้วก็ความตายก่อนที่ฉันและแซง พอพี่ชายฉันจะมาอยู่ที่นี่ไม่มีผู้คนจน กระทั่งฉันมาอยู่แล้วตั้งนานถ้าพวกปาก คลองจะถืออะไรเป็นชีวิตสิ่งนั้นคือฉันทุก
10:14 คนที่นี่ฟังฉันชาวบ้านผู้ใหญ่กำนันกรมการ จังหวัดและก็อำเภองั้นก็ยังมีอีกคนนึงที่ จะไม่ฟังในห้างรื่นผุดลุกขึ้นอย่างเสีย กิริยาหน้าตาแดงก่ำไปหมดเขาไม่มองดูผู้ ใหญ่พูนไม่มองดูพะโป้แม้กระทั่งหญิงสาว ผู้ผล่อออกมาจากฉากชั้นในด้วยสีหน้า ประหลาดใจหันหลังได้ก็ก้าวลงบันไดเสียง หัวเราะของพะโป้เป็นเหตุให้เขาหยุดชะงัก เหลียวกลับไปอย่างกรอดจัดกลับมาก่อนเรียก แล้วบุรุษเจ้าของบ้านก็หัวเราะต่อไป หัวเราะจนน้ำตาไหลกลับมาก่อนอย่าง อัศจรรย์และงงงันเหมือนคนถูกสะกดจิตเขา
11:00 หันกลับไปที่ระเบียงใหม่นั่งลงพับโป้นั่ง ตัวตรงคราบน้ำตายังเปรอะแก้มยิ้มอย่าง กว้างจนเห็นฟันทองฉันเข้าใจล่ะว่าเพราะ อะไรไอ้ชะนูกับคนงานของฉันมันถึงได้ขอ ร้องหนักหนาให้ย้ายมันไปประจำป่าอื่นฉัน เห็นแล้วรื่นว่าเราเป็นคนดื้อถือทิฐิ เพียงไรจะไมก็ไม่ลาเมื่อมาก็ไม่ไหว้แต่ ฉันไม่ถือโกรธคนเราไม่มีความนับถือกัน แล้วจะกราบไหว้ทำไมฉันเองก็ใจอย่างนั้น ถึงครองตัวมาถึงเดี๋ยวนี้ได้เกมมองหน้า รื่นซึ่งยังไม่หายงงหัวเราะต่อไปแล้วจึง พูดต่อกิตติศัพท์ที่เราได้ยินเกี่ยวกับ
11:45 ฉันน่ะไม่ผิดหรอกเรืนในทันทีที่กลับมาถึง บ้านฉันสั่งลงโทษไอ้ชนูกับพวกคนงานเหล่า นั้นทุกคนสำหรับนายเสถียรเองก็ไล่ออกส่ง รายงานไปที่สำนักงานใหญ่ปากนน้ำโพธิ์แล้ว แต่ในห้างรู้ได้ยังไงโดยยังไม่ได้ไต่สวน ว่าคนพวกนั้นเป็นฝ่ายผิดไม่ใช่ผมกับพวก ปากคลองในตาที่มองดูเาเป็นประกายไปด้วย ความขบขันไต้สวนทำไมกันในเมื่อฉันรู้แน่ แกตอบหยุดนิ่งไปหน่อยนึงแล้วก็ถอนใจฉัน จำเป็นต้องรู้แน่ก่อนที่จะตัดสินใจทำอะไร ลงไปไม่งั้นก็ปกครองคนนับจำนวนพันมานาน นับ 10 ๆปีไม่ได้รอกลื่นพูดสั้นๆในคืนที่
12:30 ฉันกลับมาถึงนั่นเองรู้เรื่องที่เกิดขึ้น ระหว่างเรืนกับคนของฉันมาก่อนแล้วในห้าง หมายความว่าคนทางบ้านล่วงหน้าไปบอกในห้าง เปล่าคนสนิทที่ฉันไว้วางใจร้ายงานไปที่ ตะโก้งตลอดเวลาเขามองหน้าบุรุษผู้นั่ง หัวเราะต่อไปอยู่ต่อหน้าขณะนั้นครั้นแล้ว ก็ได้คิดขึ้นมาด้วยความสะท้านสะเทือนใจ ว่านี่เองพระโป้ผู้ยิ่งใหญ่โป้ผู้มีคุณ แก่ชาวกำแพงเพชรโดยทั่วไปและลองสวนหมาก โดยเฉพาะโป้ผู้นำฉัตรทองแต่ตะโกมา ประดิษฐานนยอดพระบรมธาตุเป็นสัญลักษณ์ แห่งพระบวรพุทธศาสนาซึ่งประชาชนทั้งเหนือ
13:17 และใต้ได้กราบไหว้กันต่อมาสำหรับจะอยู่ คู่ฟ้าต่อไปในอนาคตรื่นรู้สึกตื้นตันคอ หอยไม่สามารถจะพูดอะไรออกมาได้นอกจากาก ก้มลงกราบชายผู้เมื่อไม่ถึงอึดใจมานี่เอง เกือบจะแยกทางกันไปชั่วชีวิตได้พบรื่นแล ก็รู้จักรื่นอย่างนี้แล้วฉันรู้ดีว่า เพราะอะไรนายเสถียรถึงยอมจำนอนโป้พูดต่อ ไปตั้งแต่ไอ้ชนูกับพวกคนงานของมันโดนรื่น เล่นงานคราวนั้นแล้วไม่มีคนงานคนไหนอีก เลยจะยอมเข้าไปในโป่งน้ำร้อนมันกลัวรื่น เสียยิ่งกว่าผีปู่ย่าตายายของมันนอกจาก นั้นเพิ่งจะมารู้กันเมื่อฉันมีคำสั่งมา
14:02 จากตาโก้งว่าไม่เคยหวงห้ามป่านั้นถึงฉัน จะได้เคยขอสัมปทานไว้จากเสนาบดีทางวาจา ถามผู้ใหญ่เขาดูถามคนรุ่นปู่ย่าตายายของ คนบ้านนี้ดูว่านับแต่พญาตะกากับผ้าโป้มา ตั้งโรครากอยู่ที่นี่เคยมีใครได้รับความ เดือดร้อนเพราะเขบ้างเปล่าเลยฉันอาจจะเคย ใช้พระเดชกับพวกคนงานของฉันแต่สำหรับ เพื่อนบ้านทั่วไปฉันใช้แต่พระคุณหรือยัง ไงผู้ใหญ่พูนจริงทีเดียวครับในห้างผู้ ใหญ่บ้านปากคลองรีบรับคำโปป้ยิ้มอย่าง เข้าใจแกมันก็ดีแต่ประจบผู้ใหญ่คอยยัง ชั่วหน่อยที่ไม่ถึงกับสอพลอเกิดเรื่อง
14:49 เดือดร้อนกับลูกบ้านถึงขั้นนั้นแล้วช่วย เหลืออะไรไม่ได้ฉันเป็นแกขอลาออกแน่ผมผม ก็กำลังคิดลานในอำเภอท่านเพราะรู้สึกว่า สังขารล่วงโรยลงไปเต็มทีดีทีเดียวรื่นเขา จะได้เป็นต่อไปฉันจะพูดกับเจ้าเมืองท่าน เองแต่ผมไม่ต้องการจะเป็นผู้ใหญ่บ้านรื่น ค้านมองหน้าพระโป้อย่างจริงใจงั้นเราอยาก จะเป็นอะไรตำแหน่งหัวหน้าป่าไม้ภาคนี้ของ ฉันเอามยล่ะขอบใจในห้างเขาตอบตะกุกตะกัง แต่ผมไม่อยากเป็นเหมือนกันงั้นจะเป็นอะไร ไในรื่นพ่อค้าไม้เล็กๆอย่างที่เป็นอยู่ใน เวลานี้แหละครับในห้างพัโป้เอนหลังพิง
15:36 ร่างอันสมบูรณ์ของแกกับหมอนขวานใบนั้น หน้ากัมหยี่สเลือดหมูของมันพราวระยับไป ด้วยดิ้นทองที่ปักเป็นรูปนกยูงแพนหางมือ ข้างนึงของแกยกขึ้นรูบคางอยู่ไปมาขณะที่น ตาทั้งคู่ดูซึ้งไปด้วยความครุ่นคิดเมื่อ เอ่ยขึ้นอีกครั้งเสียงของแกกึ่งคาดหวัง กึ่งลังเลเท่านั้นเองหรือรื่นที่เราอยาก จะเป็นครับในห้างเาตอบเรียบๆฟังก่อนรื่น พระโป้พูดต่อไปด้วยเสียงเล็กๆไพเราะและ สม่ำเสมอเรากับฉันไม่เคยพบกันรู้จักกันมา ก่อนเลยไม่เคยรู้ว่าเริ่นมาจากไหนหรือมี ชีวิตอยู่ในโลกนี้ด้วยซ้ำไปแต่บอกตามตรง ว่าในทันทีที่ได้เห็นรื่นฉันก็ชอบใจใน
16:25 ลักษณะของเราบอกว่ารักที่จะเป็นญ่ต่อไปใน การข้างหน้าในตาของเราบอกว่าเป็นคนตรง แล้วก็ซื่อกิริยาของเราเปิดเผยไม่กลัวใคร ฉันอยากจะได้ไว้ร่วมงานกันจริงๆเพราะแน่ ใจว่าเราเป็นคนที่ฉันไว้วางใจได้งานของ ฉันใหญ่รื่นและฉันต้องการคนใหญ่สำหรับดู แลฉันรับร้องว่าจะอุปถัมภ์เริ่นในฐานะไม่ แพ้ใครไม่ใช่แต่ในกำแพงเท่านั้นหากตลอด ทั้ง 2 แควฉันมีตำแหน่งหน้าที่สำหรับจะ ให้รื่นรนับแต่หัวหน้าป่าไม้ทุกภาคคนควบ คุมแผ่ตลอดจนกระทั่งผู้ดูแลป่าไม้ทั่วไป ตำแหน่งนัน่ะใหญ่เป็นรองเฉพาะผู้จัดการ
17:11 ใหญ่ของฉันเท่านั้นบอกมาเธอะรื่นว่าเรา ต้องการอย่างไหนขอพระเดชพระคุณครับในห้าง เขาตอบแต่ผมบอกในห้างแล้วว่าผมต้องการ อะไรหมายความว่าเรายังอยากจะเป็นพ่อค้า ไม้เล็กๆอยู่อย่างเยขณะที่โอกาสสำหรับจะ รวยรอคอยอยู่ข้างหน้าโป้เลิกคิ้วอย่าง ประหลาดใจผมอยากเป็นชาวบ้านปากคลองต่อไป ทุกข์ด้วยกันสุขด้วยกันผ่านทุกสิ่งทุก อย่างที่เขาจะต้องผ่านข้อนั้นน่ะถึงเราทำ งานกับฉันก็ยังจะเป็นไปได้อยู่ทำงานกันใน ห้างผมก็จะต้องทิ้งเขาไปอยู่คนละโลกใช้ ชีวิตคนละอย่างคบคนคนละชั้นเขาไม่สามารถ จะอธิบายออกไปให้ละเอียดถี่ถ้วนถึงถึง
17:59 ความรู้สึกของเขาได้ว่าชาวคลองใต้ทุกคน ต้องการเขาสำหรับจะเผชิญกับอุปสรรคนานนับ ประการไม่มีวันจะมาจากธรรมชาติหรือมนุษย์ ชั่วอึดใจนึงความเย้ายวนของคำชักชวนของ พระโป้ทำให้เขามองตนเองในฐานะของนาย เสถียรและใหญ่กว่านายเสถียรพร้อมด้วย อำนาจในการบังคับบัญชาคนนงานนับร้อยนับ พันอยู่บ้านมุงกระเบื้องฝากระดานพรั่ง พร้อมไปด้วยบริวารสำหรับจะช่วงใช้พรั่ง พร้อมไปด้วยช้างสำหรับจะขี่และเรือแพ สำหรับจะใช้เป็นพาหนะพ่อค้าและข้าราชการ จะยอมรับนับถือยกย่องเขาอยู่ในระดับเดียว กันมันเป็นความเย้ายวนอย่างยากที่เขาจะ
18:44 สลัดทิงง่ายๆแต่ในชั่วอึดใจต่อมาเมื่อนึก ถึงตัวเองในฐานที่เป็นรื่นลูกแม่ปิงเป็น คนนึงและส่วนหนึงของชายหญิงที่เกิดมาและ ตายไปในลุ่มแม่น้ำมนต์อันเกิดจากวาจาของ พ้าโป้ก็คลายเขามองเห็นตนเองกับหญิงชาย ชาวปากคลองบนไร่เกาะหน้าบ้านและในนาน้ำ ลาดท่ามกลางกระแสลมที่พัดแรงและแสงแดดที่ ส่องกล้าทำงานตัวเป็นเกลียวเพื่ออนาคตอัน ไกลแต่เต็มไปด้วยความหวังว่าวันนึงคลอง สวนหมากจะเป็นอาณาจักรที่ทุกคนจะอยู่ได้ โดยสวัสดิภาพและความปลอดภัยเขามองเห็นตัว เองและสุดใจในท่ามกลางอาณาจักรนั้นในป่า
19:31 สูงซึ่งบางแห่งแสงเดือนและตะวันส่องไม่ ถึงบางแห่งอื้ออึงไปด้วยสรรพสำเนียงเสียง สัตว์จตุบาทและทวิบาทและบางแห่งก็เงียบ สงัดแม้กระทั่งขนนกตกลงมาก็ได้ยินสุดใจ กับเขาในปางข้างกองไฟสุดใจกับเขาบนล้อลก ไม้สุดใจกับเขาและน้าแดงทิมมั่งเรืองแวว และพันในแพกลางน้ำสุดใจกับเขาในทุกๆแห่ง ซึ่งจะได้ร่วมกันสร้างโลกชีวิตและ อาณาจักรนั้นขึ้นมาต่อหน้าอุปสรรคความ ทุกข์ยากตรากตรำนานาประการมิใช่เพื่อ หล่อนเพื่อเขาและลูกโดยเฉพาะเท่านั้นหาก
20:17 เพื่อชาวปากคลองทั้ง ตำบลเป็นการสุดวิสัยที่เขาจะผลาดจากคนพวก นั้นไปได้ในขณะที่ทุกคนต้องการเขาหนักหนา พับโก้อาจจะไม่เข้าใจความหมายของวาจาที่ เขาอธิบายออกไปแต่ในตาคู่นั้นแจ่มใสชัด เจนพอที่จะบอกแกว่าไม่มีประโยชน์อะไรที่ จะชักชวนหรือเหนี่ยวร้างเา้าให้เข้าไป ร่วมงานด้วยได้และอย่างชายผู้เคยแต่ชีวิต ของกษัตริย์ซึ่งความปรารถนาของแกไม่มีใคร กล้าปฏิเสธโป้รู้ดีว่าชายหนุ่มฉกรรจ์ผู้ นั่งอยู่ต่อหน้าของแกในขณะนั้นไม่มีวัน ที่จะยอมอยู่ในการบังคับบัญชาของใครเป็น อันขาดนอกจากความปรารถนาและสติสัมปชัญญะ
21:05 ของตัวเองฉันพยายามจะช่วยเราอย่างที่ไม่ เคยช่วยใครเลยนรื่นน้ำเสียงของแกบอกความ เสียดายเพราะแน่ใจเหลือเกินว่าเรื่นนี่ แหละจะเป็นหลักสำหรับคนปากคลองจะได้ยึด เหนี่ยวเป็นที่พึ่งต่อไปได้ในการข้างหน้า แต่จนใจจริงเริ่นไม่พยายามจะเข้าใจความ ปรารถนาดีของฉันสักอย่างเดียวผมเข้าใจตัว ผมเองดีครับในห้างว่าจะเป็นประโยชน์แก่ เพื่อนบ้านเหล่านั้นด้วยการอยู่ร่วมกับ เา้าแล้วก็ทำงานร่วมกับเขามากกว่าที่จะ ปลีกตัวออกไปแต่ลำพังขอให้ผมได้ทำงานของ ผมต่อไปตามที่ผมได้ปักใจไว้แล้วแต่ต้นเ มองดูพ้าโป้อย่างเต็มหน้าผมเข้าใจใน
21:50 ปรารถนาของในายห้างแต่การอุปการะผมคน เดียวจะไม่เกิดประโยชน์อะไรในห้างจะ อุปการะทุกคนไปหรือก็ไม่ได้ขอให้ผมกับพวก นั้นได้ช่วยตัวของตัวเองดีกว่าเพราะโดย วิธีนี้เท่านั้นที่จะทำให้เราผ่านความ เป็นอยู่ในปัจจุบันไปสู่ความเป็นอยู่ที่ ดีกว่านี้ขึ้นไปด้วยความภาคภูมิใจโป้ก้ม ศีรษะเนิบๆอย่างเข้าใจยิ้มละไมปรากฏอยู่ ที่เหนือริมฝีปากสีหน้าและในตาของแก แจ่มใสฉันพอจะเข้าใจละทีนี้รื่นพอจะเข้า ใจแก่ว่าว่าเราเป็นคนที่ไว้ตัวของเราไม่ ต้องการอยู่ในบังคับบัญชาใครไม่ต้องการ ความช่วยเหลือจากใครเราต้องการความเป็น
22:37 ไทยแก่ตัวเองที่จะทำอะไรตามแต่ใจจะส้างบะ แกหัวเราะเบาๆช่างเหมือนอะไรอย่างงั้น เหมือนแซงพอพี่ชายฉันและก็ตัวฉันเองเมื่อ นุ่มๆดีล่ะฉันจะเอาใจช่วยพวกเรารื่นแต่ อย่าลืมว่าได้รับความเดือดร้อนในเรื่อง ทุนร้อนหรือว่าการกดขี่ขมเหงจากใครขอให้ คิดถึงฉันบ้างขอให้ฉันได้มีโอกาสช่วย เหลือขอพระเดชพระคุณในห้างที่ไม่ได้คิด รังเกียเดียดฉันว่าพวกเราจะไม่เป็นคู่ แข่งแย่งอาชีพเดียวกันแย่งอาชีพของฉันพ้า โป้หงายหลังพิงหมอนขวานแหงนหน้าขึ้น หัวเราะงอหายคุณพระช่วยพวกเราชาวปากคลอง และกำแพงจะมาเป็นคู่แข่งของพระโป้ในการคา
23:24 ไมยโอ้ยฉันจะขันตายไม่มีใครในตอนนี้หรือ ว่าแควไหนไม่มีใครในเมืองไทยที่ฉันคิดว่า พอจะเป็นคู่แข่งกับฉันได้อย่ารื่นอย่าไป วิตกในเรื่องนั้นกว่าคนดีจะมาเกิดพอเป็น คู่แข่งกับฉันได้ยังอีกนานนักแกหยุด หัวเราะพลางมองหน้าชายหนุ่มอย่างปราณีถือ ฉันเหมือนเพื่อนหรือว่าพี่น้องคนหนึ่งของ เราและก็คนบ้านนี้รื่นอย่าไปถือฉันเหมือน นายเสถียรเพราะว่าฉันไม่ใช่นายเสถียรและ นายเสถียรไม่มีวันจะเป็นฉันฉันได้พับโป้ หยุดนิ่งไปหน่อยนึงยกมือทั้งสองขึ้นถูกัน ในตาเป็นประกายพูดถึงนายเสถียรฉันคิดว่า เรื่นคงจะเข้าใจว่าคนอย่างนั้นไม่ใช่คน
24:11 ที่จะละทิ้งความพยายามง่ายๆฉันรู้ตั้งแต่ แรกที่เขาขึ้นมาอยู่ที่นี่แล้วว่าเขาหมาย จะสร้างเมืองลงที่นี่เหมือนกันนายเสถียร มองการไกลเขาเห็นแม่วังโป่งน้ำร้อนและเขา ใหญ่เป็นขุมทรัพย์พระสุรีที่คนเราไม่มี วันจะขนหมดเาไม่ได้คิดจะทำงานอยู่กับฉัน หรือบริษัทนานหากรอคอยคืนวันที่เขาจะปีก กล้าขาแข็งเพื่อปลีกตัวออกไปทำการค้าส่วน ตัวของเขาเองเคราะร้ายที่นายเสถียรใจเร็ว และสำคัญคนบ้านนี้ผิดเพราะฉะนั้นโครงการ ของเขาจึงล้มเหลวลงไปชั่วคราวแต่ถ้าฉันดู คนไม่ผิดเจะกลับมาอีกน่ากลัวกว่าเก่าเป็น
24:57 อันตรายกว่าเก่าเพราะจะไม่มีใครเป็นนาย เขาระวังคนๆนี้หน่อยรืนขอบพระคุณในห้าง ครับเขาตอบเรียบียบในห้างหมดธุระกับผม แล้วกระมังพับโป้พยัคฆ์หน้าช้าๆพลางถอนใจ อีกหมดแล้วแต่อ้อ้เรื่องนั้นเราจะว่ายัง ไงรืนยกมือขึ้นไหว้ชายเจ้าของบ้านจะลุก ขึ้นเยืนอยู่รอมร่อแล้วเขาก็ต้องกลับนั่ง ลงอีกเรื่องอะไรครับในห้างตำแหน่งผู้ใหญ่ บ้านคลใต้ที่จะว่างในปีหน้าพระโป้หัวเราะ ตาจับอยู่กับผู้ใหญ่โพนซึ่งไม่ยอมสบตา ด้วยผมผมบอกในห้างแล้วว่าผมไม่สนใจกับ ตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านกำนันอะไรที่ไหนถ้าพวก
25:42 คลองใต้เขาต้องการรื่นผมช่วยเหลือได้ถึง จะไม่ต้องเป็นผู้ใหญ่บ้านมันไม่ใช่อย่าง งั้นพะโป้ส่ายหน้าอย่างอ่อนใจในฐานะผู้ ใหญ่บ้านรื่นจะเป็นประโยชน์แก่ลูกบ้านได้ เกินกว่าที่รื่นคิดเข้าใจมั้ยล่ะผู้ใหญ่ บ้านที่เป็นผู้ใหญ่บ้านน่ะไม่ใช่ผู้ใหญ่ บ้านที่เป็นควายใครๆก็สนตะพายได้แต่ช่าง เถอะยังมีเวลาพอสำหรับเรินจะตรึกตรองดู ใหม่ถ้าความต้องการของพวกคลองใต้ยังไม่ทำ ให้รื่นเปลี่ยนใจได้เอาไว้ฟังเจ้าเมือง หรือว่านายอำเภอท่านดี กว่าโชคชะตาของคนเราเป็นของประหลาดรื่น ไม่เคยคาดหมายเลยว่าทั้งๆที่ราคาไม้ปี
26:30 นั้นตกต่ำเพราะความต้องการของตลาดไม้ใน กรุงเทพฯและตามโรงเลื่อยต่างๆบน 2 ฝั่ง แม่น้ำเจ้าพระยาจะชะงักไปชั่วคราวเมื่อแพ ไม้ของเขาไปถึงปากน้ำโพธิ์ต่วนดำก็คอย อยู่แล้วและตกลงราคากันเกือบจะในทันทีทัน ใดที่เขาไปถึงฉันจะไม่ตัดลักขาของพ่อรื่น อย่างพ่อค้ารายอื่นเขาเกี่ยงอนกันแกบอกใน วันที่ลงลงไปเยี่ยมเขาที่แพขนาดจอดอยู่ ใต้หน้าผาถ้าตามราคาปีกลายยังเป็นที่พอใจ ของพ่อรื่นก็เป็นอันตกลงอ๋อแน่นอนรื่นยัง คงพอใจในราคานั้นเพราะมันหมายความว่าภาย หลังที่คิดหักต้นทุนและค่าโสหุ้ยทั้งปวง
27:17 แล้วเขาจะยังเหลือกำไรอย่างงามความใจ กว้างและเอื้ออารีของตวนดำทำให้เขา ประหลาดใจถึงกับอดถามขึ้นไม่ได้พูดกันง ง่ายแล้วก็เปิดเผยพ่อรื่นแกตอบพลาง หัวเราะพลางฉันได้เปรียบพ่อค้าอื่นที่คุม ตลาดไม้ที่กรุงเทพไว้ในกำมือเกือบหมดก็ ว่าได้นอกจากไม้ของบริษัทฝรั่งเเป็น ธรรมดาอยู่เองนอกจากไม้ของบริษัทฝรั่งเา เป็นธรรมดาอยู่เองเมื่อพวกพ่อค้าเราเอา แต่ซื้อซื้อเข้าไว้ไม่มีทางขายไม่มีทาง ออกราคามันก็ลดแต่ถ้าเราอดทนต่อไปปล่อย ให้ไม้มันแช่น้ำอยู่ในอู่และฉันมีทุนรอน อยู่พอที่จะทำเช่นนั้นเมื่อไม้ของพ่อค้า
28:05 อื่นเข้าลงเรื่อยหมดแล้วความต้องการเกิด ใหม่โรงเรื่อยทั้งหลายก็ต้องซื้อตามราคา ของฉันงั้นราคาไม้ปีหน้าก็คงจะดียิ่งขึ้น กว่าปีนี้รื่นจับความหมายได้ตวนดำยกมือ ขึ้นตบเข่าตนเองอย่างชอบใจจแน่นอนใครๆจะ พากันเข็ดแล้วก็ขาดทุนขาดร้อนไม้จะเหลือ เหลือน้อยลงพ่อค้าอื่นๆจะรามือกันไปชั่ว คราวนั่นเป็นโอกาสของเราพ่อรื่นจนกว่า ตลาดจะไหวตัวฉันบอกกับพ่อเรื่นอย่างตรงไป ตรงมาเช่นเนี้ยเพราะมีความรักน้ำใจพูด อย่างง่ายคำไหนคำนั้นให้ฉันบอกมั้ยล่ะว่า ไม้ของพ่อเริ่นปีกลายน่ะบอกว่ามีโพรง 2 ต้นก็ 2 ต้นจริงๆปีนี้มีถึง 10 เพราะมาก
28:54 ต้นด้วยกันเขาบอกเรื่องนั้นพอรื่นบอกฉัน แล้วแลก็เชื่อว่าจะตรงตามนั้นต่างกันกว่า คนอื่นที่ฉันเคยติดต่อมาก่อนบอก 2 กลาย เป็น 10 ถ้าบอก 10 เห็นจะโพรงทั้งแพ้ ลำพังตาเท่านั้นดูกันทั่วถึงเมื่อไหร่บาง ไรฉลาดในการเจาะจมูกผูกคานหันไม้ด้านมี ตำหนิจมน้ำซะตรวจกันไปเถอะเคาะกันไปเถอะ เว้นไว้แต่ที่โพรงเข้าไปตั้งครึ่งค้อนต้น คนไหนบ้างจะรู้นอกจากเจ้าของเชื่อฉันเถอะ พ่อรื่นคนเราที่คิดจะค้าขายต่อไปไม่มี อะไรจะประเสริฐเท่าก็ยึดถือความซื่อตรง เข้าไว้แล้วก็ให้ฉันบอกด้วยว่าไม้ยายๆปี หน้าราคาจะขึ้นกว่าปีนี้มีพรรคพวกพี่น้อง
29:42 ที่รักใคร่ชอบพอกันก็บอกต่อๆไปไม้ปีหน้า จะราคางามเพราะว่านอกจากตลาดกรุงเทพฯจะดี ขึ้นเมืองนอกยังต้องการอีกมากข่าวนั้นทำ ให้โครงการใหม่ๆผุดขึ้นมาในความคิดของเขา เพราะฉะนั้นทันทีทันใดที่รับเงินเสร็จและ มอบหมายแพกันเรียบร้อยแล้วนั่นเองเขาก็พา สุดใจและลูกเดินทางกลับบ้านโดยเรือเม์ ปล่อยให้เรืองแววและพันพร้อมด้วยตาแดง มั่งและทิมดูแลจัดการซื้อของใส่เรือเดิน ทางกลับตามไปภายหลังครั้งหนึ่งเมื่อถึง บ้านเขาก็ขยายโครงการที่คิดไว้ในใจให้ ภรรยาและป้าแคล้วฟังทันทีเฉพาะเงินทุนและ
30:29 กำไรที่เราได้ปีเนี้ยพอจะซื้อไม้ผูกได้ 2 แพพอสบายๆเขาบอกถ้าคิดค้างกันไว้ด้วย กำหนดชำระหมดต่อเมื่อขายไม้แล้วคงจะได้ ถึง 3 แต่ความต้องการของฉันอยากได้ถึง 5 นี่แหละถึงได้รีบขึ้นมาปรึกษาป้าว่าจะมี ทางกู้ยืมใครเขาได้บ้างอีกสัก 10 ช่าง 20 ช่างฉันแน่ใจเหลือเกินว่าถ้าเป็นอย่าง ต้วนด่ามแกบอกเราเป็นฟื้นแน่บ้านนี้จะ กลายเป็นเรือนมุงกระเบื้องฝากระดานเราจะ ทอดกฐินกันให้เป็นการเอิกกะริกสักครั้ง แล้วก็อยากจะสร้างศาลาที่วัดอีกสักหลัง แม่เฒ่านิ่งฟังเอยู่ตลอดเวลาด้วยความสนใจ ในทันใดที่เขาพูดจบแกก็เอ่ยก็ถ้ามันไม่ เป็นไปอย่างในตวนดำเขว่าล่ะเรินตวนดำเป็น
31:17 คนดีนะป้าเขาบอกข่าวให้ก็เพราะเอดูฉันเขา ไม่ใช่คนพูดพล่อยหรือว่ากลับกรอกเปล่าข้า ไม่ได้ว่าอย่างงั้นมันไม่ได้เกี่ยวกันตดำ แต่เกี่ยวกเอองปะแคว่าในตาของแกเต็มไป ด้วยความครุ่นคิดไอ้เรื่องทุนร้อนที่ยัง ขาดน่ะพอจะออกปากกพอชื่นแม่ปรางเขาได้แต่ อย่าลืมว่าเอ็งเพิ่งร่องไม้มา 2 น้ำเท่า นั้นเพียงแพ 2 แพน่ะพอจะหาคนที่ชำนาญแล้ว ก็ไว้วางใจได้แต่ 5 แพมันจะเกินกำลังเออง ไประมเรินเขาหยุดคิดอยู่หน่อยนึงเมื่อได้ ฟังคำทักท้วงของหญิงชราแต่สีหน้าเต็มไป ด้วยความมั่นใจเรื่องนี้ก่อนขึ้นมาฉัน
32:03 ปรึกษาน้าแดงดูแล้วล่ะจ๊ะป้าคนน่ะแกรับ ว่าพอหาได้แต่ฉันคิดว่าจะล่องทยอยกันลงไป หัวน้ำงวดนึงท้ายน้ำงวดนึงจะสะดวกกว่า ส่วนเรื่องอื่นๆน่ะมันแล้วแต่โชคปะแคล้ว ถอนใจงั้นก็แล้วแต่ใจเองรื่นข้าไม่ขัดเอา เถอะเรื่องเงินทองจะเป็นธุระจัดการให้ รื่นมีเวลาพักผ่อนอยู่กับบ้านได้ไม่ถึง เดือนดีขณะที่แพไม้เสาและเรือกลอนยังล่อง ผ่านหน้าบ้านไปไม่เว้นแต่ละวันเพราะฤดู ของการล่องแพยังไม่สิ้นลงนั่นเองเขาก็ออก เดินทางไปติดต่อตกไม้กับบรรดาขาวประจำ เก่าๆทางเหนือแล้วก็เลยลงไปทางใต้โดยไม่
32:49 ได้คิดเห็นแก่ความเหน็ดเหนื่อยจนกระทั่ง ฤดูหนาวผ่านไปอีกปีนึงการตระเตรียมต่างๆ จึงเสร็จสิ้นลงเรือของเขาบรรทุกสินค้า เครื่องนุ่งห่มและของกินจากปากน้ำโพธตาม มาถึงทหลังพร้อมด้วยข่าวในสเถียรเป็น ครั้งแรกนับแต่เริ่นได้พบกับพระโป้วัน นั้นตามรายงานของตาแดงเมื่อถูกส่งตัวกลับ ไปบริษัทใหญ่ที่เกาะยมแล้วนายเสถียรลาออก จากงานลงไปอยู่บ้านเดิมที่กรุงเก่าชั่ว คราวครั้แล้วก็กลับขึ้นมาปากน้ำโพธิ์อีก ฉันพบเขาที่ตลาดเมื่อื่นขึ้นมาแล้วตาแดง เล่าเห็นว่ามาตรวจลาดเลลาของทำเลเพื่อ ตั้งสำนักงานหรือบริษัทค้าไม้ของเขาเอง
33:36 ขึ้นที่นั่นรื่นคงยังไม่รู้ละมั้งว่าเขา ได้สัมปทานป่าไม้ที่แม่ระกาวังพระธาตุ แล้วก็โป่งน้ำร้อนข่าวนี้ถึงกับทำให้รื่น ตะลึงไปครู่ใหญ่จะเป็นไปได้ยังไงน้าแดง เสียงของเขาบอกความหลากใจสงสัยและลังเล ทั้งหลวงทั้งราชย์รู้กันอยู่ทั่วไปแล้ว ไม่ใช่เหรอว่าชาวบ้านได้อาศัยทำมาหากิน กันมาแต่ไหนแต่ไรหลวงท่านคงไม่ปล่อยให้ เป็นไปอย่างว่าแน่นอกจากนั้นพับโป้เองยัง เคยบอกฉันว่าสำหรับป่าโป่งน้ำร้อนแกเคย ทาบทามขอสัมปทานกับเสนาบดีท่านไว้แล้วแต่ พับโป้ก็ไม่เคยมีเจตนาที่จะหวงห้ามชาว บ้านตัดไม้ในป่านั่นนอกจากไม้สักของแกตา แดงยกมือขึ้นเกาศีรษะนั่นแหละลื่นความ
34:23 จริงจะเป็นยังไงฉันไม่รู้แต่เห็นนาย เสถียรเขบอกอย่างงั้นนี่นอกจากนี้เยัง สั่งมาด้วยสั่งอะไรสั่งว่าเาฝากความคิด ถึงมายังรื่นบอกว่าถ้าไม่ตายปีหน้าฟ้า ใหม่คงจะได้พบกันอีกเขาหมายความถึงอะไร น่ะลื่นฉันจะไม่รู้ได้ยังไงแต่ความรัก ใคร่ระหว่างเขากับฉันน่ะไม่มีแน่เขา หัวเราะื่นรู้ดีทั้งๆที่ตอบออกไปเช่นนั้น ว่ามันหมายความถึงอะไรข่าวใหม่ที่ได้รับ ทำให้อดรู้สึกไม่ได้ว่าวิถีชีวิตของเขา กับนายเสถียรไม่มีทางจะหลีกกันพ้นจนกว่า จะได้เผชิญกันในกลางสนามและฝ่ายหนึ่งฝ่าย ใดราข้อไปเองเหตุการณ์จะเป็นอย่างไรต่อไป ก็ตามเขารู้แน่แต่ว่าฝ่ายนั้นจะต้องไม่
35:11 ใช่ เขาจริงของ้าโป้เหลือเกินเขาครุ่นคิดอยู่ ในใจนึกได้ถึงคำเตือนของราชาป่าไม้ผู้ นั้นข้อเดียวที่รื่นไม่สามารถจะเข้าใจได้ ก็คือเหตุไฉนนายเสถียรจึงจำเพาะเจาะจง ต้องการเข้าครอบครองป่าเหล่านั้นในขณะที่ ป่าอื่นๆยังมีอยู่ทั่วเมืองไทยเหตุไฉนนาย เสถียรจึงมุ่งร้ายหมายขวัญถือเขาเป็น ศัตรูแต่ผู้เดียวในขณะที่ผลประโยชน์ของ มันเกี่ยวกับทุกคนบนฝั่ง แม่ปิ่งฉันจะไม่ยอมอ่อนข้อให้กับเขาเลยจะ เป็นเทวดามาแต่ไหนก็ตามเรื่นคิดด้วยความ ขมขื่นอิฐโรยและอ่อนใจความตรากตรำงามโดย
35:58 ปราศจากพักผ่อนอย่างเพียงพอและความกังวล ถึงงานใหญ่ที่รอคอยอยู่ข้างหน้าทำให้เขา เปลี่ยนแปลงไปนับแต่กลับจากค้าไม้ปีนั้น เป็นต้นมาหน้าตาที่เคยยิ้มแย้มแจ่มใสกลาย เป็นหมกมุ่นครุ่นคิดการเล่นหัวและเสียง หัวเราะที่ทุกคนได้ยินอยู่เสมอก็เงียบหาย จนกระทั่งสุดใจเองก็พลอยกระวนกระวายใจไป ด้วยเป็นอะไรไปเหรอพี่เลิ่นหล่อนเคยถาม และแทนคำตอบทุกคราวเขาก็ได้แต่จะหันไป ยิ้มยกมือขึ้นลูบหลังลูบไล่ล่อนแล้วก็ถอน ใจไม่มีอะไรหรอกสุดใจเขามักจะตอบไม่มี อะไรเขเพียงแต่คิดถึงการค้าไม้ของเราในปี หน้าเท่านั้นวันนึงเมื่อกลับจากฟังเทศน์
36:45 มหาชาติที่วัดด้วยกันในปีนั้นเขาพาหล่อน หลบเข้าไปเดินเล่นอยู่ในลานพระบรมธาตุ เป็นเวลานานความสงบเงียบของบริเวณนั้น ตลอดจนกลิ่นจำปาที่เรียงร้ายอยู่รอบฐาน องค์พระและบุญนาคต้นใหญ่ที่โปรยเกสรลงมา ตามลมหล่นอยู่เกลื่อนชานกำแพงชั้นในและใบ เสมาทำให้สีหน้าและเนตาอันร่วงโรยมีชีวิต ขึ้นรื่นชวนหล่อนคุกเข่าลงนมัสการองค์พระ นิ่งอยู่นานเหมือนจะไม่มีเวลาลุกขึ้น อธิษฐานอะไรเหรอพี่เลือนสุดใจหัวเราะเบาๆ เมื่อเขาเงยหน้าขึ้นในที่สุดขอให้เองรัก ข้าตลอดไปทั้งชาตินี้และก็ชาติหน้าสามี
37:31 หันมาหัวเราะตอบโดยไม่ต้องคิดและเมื่อเขา หัวเราะสีหน้านั้นก็อ่อนโยนลงเหมือนเด็กๆ ไม่เดียงสาแต่ก็ชั่วเวลาเพียงครู่เดียว เท่านั้นต่อมามันก็เปลี่ยนไปเป็นจริงจัง อยากรู้นักเหรอสุดใจว่าข้าคิดถึงอะไร อธิษฐานว่าอะไรถามพลางถอนใจจะบอกให้ปู่ ย่าตายายเคยเล่าให้ถ้ารู้ว่าแต่ก่อนที่ เนี่ยมีพระเจดีย์อยู่ 3 องค์ไม่มีใครรู้ ว่ามีมาแต่ครั้งไหนไม่มีใครรู้ว่าใครมา สร้างไว้นอกจากในเรื่องฉาดกปรัมปราหรือ เทพนิยายแต่ทุกคนรู้ว่าใครเป็นผู้มารวม พระเจดีย์ 3 องค์นั้นสร้างขึ้นเป็นองค์ เดียวกันทุกคนรู้ว่าใครยกยอดฉัตรทองแต่
38:19 ก่อนมาข้ามามองดูแล้วก็เคยคิดอัศจรรย์ใจ ว่าวิสัยที่มนุษย์ธรรมดาสามัญสมัยเนี้ยจะ ทำอย่างนั้นได้มาเมื่อกี้นี้เองทันใดที่ ก้มลงกราบองค์พระข้าก็นึกถึงพ้าโป้ได้สุด ใจภายหลังที่ได้พบปราพูดจากับแกครั้งนั้น แล้วข้าคิดว่าข้าเข้าใจว่าทำไมพระธาตุ องค์เนี้จึงเป็นเจดีย์มหึมาขึ้นได้และ ทำไมการยกยอดฉัตรทองจึงสำเร็จคนอย่างพยา ตะกาพี่พระโป้น้องหาอีกไม่ได้ในชาติเนี้ย แกไม่ใช่คนไทยแต่แกก็รักเมืองไทยรักคนไทย เพราะมันเป็นิ่นฐานที่แกสร้างขึ้นมาและก็ เป็นคนที่แกจะหาความสุขความรักด้วยได้ เอ็งยังจำคืนแรกที่เราไปพบกันได้มสุดใจ
39:07 ยังจำที่ข้าพูดได้มยว่าพยาตะกากับพระโป้ สร้างพระธาตุแต่ข้าขเองจะสร้างปากคลองให้ เป็นของพวกเราต่อไปเขาหยุดนิ่งไปนานเมื่อ เงยหน้าขึ้นชำเรืองดูเขาและหล่อนรู้สึก อัศจรรย์ใจที่เลยเห็นหน้านั้นและตานั้น แจ่มใสเสียหนี้กระไรเหมือนชายที่มองเห็น ความหวังและอนาคตที่ปรากฏอยู่ข้างหน้า นั่นน่ะเป็นความปรารถนาสูงสุดในชีวิตของ ข้าขนาดนี้สุดใจเขาพูดต่อไปสายตาจับอยู่ กับใบรักกาซึ่งกวัดไกวกรุ้งกริ้งอยู่บน ยอดเจนีอันเป็นประกายวาวับขนาดที่ต้องแสง แดดยามเย็นข้าต้องการจะเห็นทุกครอบครัว และก็ทุกคนในคลองใต้ได้อยู่และกินกัน
39:54 อย่างคนควรจะอยู่ไม่ใช่อย่างงัวอย่างควาย เจ็บได้เจ็บไปตายได้ตายไปไม่มีการเยียวยา ไม่ได้รับการรักษาเพราะหาหมอไม่ได้หาคน เหลียวแลไม่ได้ในเมืองกับปากคลองห่างกัน เพียงชั่วแม่น้ำคันเท่านั้นแต่เราก็อยู่ กันเหมือนคนละโลกเล็กเกิดมาคนละยุคข้า อธิษฐานสุดใจขอให้ข้ามีน้ำใจเข้มแข็ง เหมือนพระโป้เก่งกล้าเหมือนพระโป้เพื่อจะ ได้พาพวกเราไปสู่คืนนวันที่ดีกว่าเนี้ย อย่างที่พับโป้พาไพร่กะเหรี่ยงของแกมา ตั้งรากฐานที่คลองเหนือแต่พี่ลื่นก็เป็น คนเข้มแข็งเสมอมาเก่งกล้าเสมอมาภรรยา พึมพำเปล่าสุดใจความแข็งแรงของร่างกายไม่
40:41 ได้หมายความว่าคนเราจะเข้มแข็งเสมอไปความ เก่งกล้ามีประโยชน์อะไรเมื่อหัวใจปลวก เปียกเขาค้านไม่มีใครจะรู้ดีไปกว่าข้าใน ข้อนั้นหลายครั้งข้าเกิดความท้อแท้เมื่อ มองเห็นงานข้างหน้าหลายครั้งข้าอยากจะ เลิกล้มความพยายามที่จะทำดีเมื่อคิดว่า ไม่มีคนเห็นนั่นไม่ใช่ความเข้มแข็งแน่สุด ใจใครๆเขเห็นแต่ว่าข้าเป็นคนที่จะไม่ยอม ให้ใครไม่ลงให้ใครพวกนั้นเข้าใจผิดถนัด ยังมีอีกคนนึงที่ข้ายังไม่สามารถจะเอาชนะ ได้ใครกันพี่ลื่นใครจ๊ะตัวข้าเองตอบแล้ว เขาก็นิ่งไปอีกสีหน้าและในตาไม่ได้ เปลี่ยนแปลงไม่มีใครในบ้านนี้จะอ่อนแอ
41:26 เท่ากับข้าเลยสุดใจเหมือนขี้ผึ้งเมื่อถูก ลนไฟเมื่อใกล้คนที่ข้ารักข้าชอบแล้วก็ เหมือนเพชรฆาตหรือเสือร้ายเมื่อใกล้คนที่ ข้าเกลียดข้าชังทำอะไรจะเอาให้ได้ยังใจทำ ยังไงเสียข้าก็นิสัยนี้ไม่ขาดผู้ชาย อย่างงั้นเป็นใหญ่ไม่ได้หรอกสุดใจและข้า ก็ต้องการเป็นใหญ่อยู่ที่นี่พี่ลื่นเป็น ใหญ่กว่าใครๆอยู่แล้วนี่คลองใต้หล่อนบอก พี่ลื่นจะเป็นใหญ่ต่อไปรื่นมิได้ตอบ ประการใดนอกจากลุกขึ้นยืนหันหน้าเดินกลับ ออกมาจากลานพระบรมธาตุช้าๆสุดใจก็ตามไป หล่อนไม่สามารถจะบอกได้ว่าเขากำลังคิด อะไรและเมื่อเขาอยู่ในอารมณ์นั้นสุดใจก็
42:13 ไม่พยายามที่จะเซ้าซี้ซักถามแต่ท่ามกลาง ความสงัดเงียบของลานพระบรมธาตุเบื้องหลัง เสียงใบระกาต้องลมดังอยู่เป็นจังหวะฟัง เหมือนพรที่เทพพยดเบื้องบนกำลังประทานให้ ตอบคำอธิษฐานของ เขาอย่างไรก็ดีเมื่อฤดูของการล่องไม้ ครั้งใหญ่ในชีวิตของเขาเป็นครั้งแรกมาถึง เข้าจริงและทุกๆอย่างเป็นไปตามความคาด หมายความยิ้มแย้มแจ่มใสร่าเริงและเสียง หัวเราะก็กลับมาสู่รื่นอีกครั้งเขากลับ จากปากน้ำโพลิปีนั้นพร้อมด้วยของทำบุญและ เครื่องกฐินที่จะทอดในพรรษาต่อไปบรรดา
43:00 เพื่อนบ้านทั้งหลายได้รับของฝากกันถ้วน หน้าบ้างเป็นเสื้อผ้าบ้างเป็นของเล่นของ กินและของใช้ตามแต่ความเหมาะสมของวัยและ เพศโชคชะตาและวาสนาซึ่งน้อยครั้งจะได้เคย ปรากฏแก่น้อยคนมาถึงรื่นร้าวกับคนที่ลืม ตาตื่นขึ้นพบตนเองในเมืองลับแลหรือถ้ำขุม ทรัพย์มหาศาลของปู่โสมกำไรจากการค้าไม้ปี นั้นเป็นไปไม่ได้ผิดพลาดจากตวนดำบอกเล่า และเขาคาดคะเนไว้เพราะฉะนั้นจึงมากพอ สำหรับยุคและสมัยที่เขาอยู่จะบำเพ็ญตน เป็นเศรษฐีย่อยๆนอนกินไปจนตายหรือเป็นพ่อ ค้าไม้รายใหญ่ขึ้นอีกคนนึงแห่งลุ่มแม่น้ำ
43:48 ปิงแต่เริ่นไม่ยอมเลือกสักอย่างเดียวเขาา ไม่เคยลืมวาจาที่ลั่นไว้เขาจะปลูกเรือน ใหม่เขาจะสร้างศาลาวัฏเขาจะทอดกฐินและเขา ก็ปรารถนาจะทำตามนั้นแม้มิใช่ด้วยเหตุ อื่นก็ด้วยความพอใจของเขาเองเราจะสร้าง ศาลาวัฏก่อนให้ทานรับฉลองพร้อมกับกฐินปี เนี้ยเขาบอกสุดใจสำหรับปลูกเรือนใหม่เอา ไว้ทีหลังได้แต่ในขณะที่บอกบุญขอแรงชาว บ้านไปแล้วและกำลังเตรียมการจะยกศาลาวัด อยู่นั่นเองข่าใหม่ก็มาถึงผู้ใหญ่พูนมาหา เขาที่บ้านในเย็นวันนึงด้วยสีหน้าซึ่ง ยิ้มแย้มแจ่มใสตามอารมณ์ดีของแกขณะที่
44:36 รื่นและครอบครัวอยู่กันพร้อมหน้าฉันเอา ข่าวดีมาบอกรื่นแกเอ่ยเกือบจาในทันทีทัน ใดที่นั่งปุกลงบนระเบียงเรือนข่าอะไรกัน ผู้ยายสีหน้าและเสียงของเขาแสดงความ ประหลาดใจฉันลาออกจากผู้ใหญ่บ้านแล้วล่ะ อ้าวลาออกทำไมกันก็ก็ก็กิริยาของผู้ใหญ่ โพนกลับอึดอัดขึ้นมาใหม่ก็รื่นจำที่ไหน ห้างบอกครั้งนั้นไม่ได้เหรอว่าฉันไม่ เหมาะสำหรับจะเป็นผู้ใหญ่บ้านตั้งแต่นั้น มาฉันก็คิดิดดูแล้วก็เห็นจริงอย่างแกว่า พยายามหาเหตุผลที่จะลาออกก็ไม่รู้ว่าจะไป อ้างกันในอำเภอว่ายังไงจึงได้รีๆร้อๆอยู่ เรื่อยมาเคยปรึกษาใครๆเาว่าจะเขียน
45:23 หนังสือไปดีหรือไม่ใครๆเขาก็ว่าไม่เหมาะ ครั้นจะไปพบนายอำเภอท่านเองก็ไม่กล้ามาจน เมื่อเช้านี้แหละฉันถูกเรียกตัวไปในเมือง พบกับนายอำเภอพอเห็นหน้าฉันท่านก็ว่าฉัน พ้นตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านคลองสวนหมากได้จะ ตั้งรื่นเป็นแทนต่อไปฉันดีใจจริงๆรื่นจึง ได้รีบมาหานั่นผู้ใหญ่ไม่ได้ลาออกนี่นาย อำเภอท่านปลดต่างหากผู้ใหญ่มีความผิดอะไร เปล่าไม่เคยมีผู้ใหญ่โพนตีหน้าเซ่อเมื่อ วานเซิญนายอำเภอท่านไปเยี่ยมในห้างที่ คลองเหนือแล้ววันนี้ฉันก็ถูกเรียกตัวไป เท่านั้นเองท่านให้ฉันบอกเริ่นให้ไปเมือง วันพรุ่งนี้ในที่สุดพระโป้ก็ไม่ได้ลืม
46:10 วาจาที่แกลั่นไว้ในที่สุดสิ่งที่เขาไม่ ปรารถนาด้วยความจริงใจก็มาถึงื่นนิ่ง เงียบอยู่ครู่นึงทุกคนแปลกใจที่เห็นใบ หน้าของเขาเรืไม่ใช่ด้วยความยินดีหากด้วย ความเดือดดานที่พลุ่งพล่านคุกกร่นอยู่ภาย ในผู้ใหญ่ในที่สุดเขาเอ่ยมองดูผู้ใหญ่โพน ด้วยเนตาเป็นประกายแกเองต้องหลบตาผู้ใหญ่ ยังจำได้มว่าฉันบอกพระโป้ไว้ยังไงจำได้ รื่นจำได้กิริยาผู้ใหญู่นอึดอัดยิ่งขึ้น แต่ฉันดีใจจริงๆนะที่รื่นจะได้เป็นผู้ ใหญ่บ้านต่อไปฉันดีใจจริงๆเป็นความสาดฉัน รู้ว่าผู้ใหญ่พูดด้วยน้ำใสใจจริงเขาตบออบ
46:57 ขึมๆงั้นยังจะมีอะไรอีกล่ะในเมื่อมันเป็น ความปรารถนาของนายอำเภอท่านจะให้รื่นเป็น ผู้ใหญ่บ้านแทนฉันต่อไปมันเป็นความ ปรารถนาของพระโป้ที่ในอำเภอรับคำสั่งมา ต่างหากอารมณ์อันร้อนแรงของเขาอดปรากฏออก มาในกังวาลเสียงไม่ได้ฉันไม่อยากจะให้คน บ้านเนี้ยคาดหน้าตราชื่อฉันได้ว่ามาแย่ง ตำแหน่งจากท่านผู้ใหญ่ไม่มีใครเขาจะว่า อย่างงั้นหรอกเรืนแล้วถึงจะรักนับถือแกซะ เพียงใดฉันก็ไม่ต้องการจะเป็นผู้ใหญ่บ้าน ที่พับโป้ตั้ง รืนไม่เฒ่าแคล้วซึ่งนั่งตำหมากอยู่ทาง ปลายระเบียงด้านนึงข้างหลานสาวเอ่ยขึ้น เป็นครั้งแรกเอาไว้ฟังจากในอำเภอท่านให้
47:44 มันเป็นการแน่นอนเสียก่อนไม่ได้เหรอข้า ฟังเจ้าพูนพูดมานานแล้วยังไม่รู้เรื่อง ว่ามันพูดอะไรของมันเดี๋ยวว่าลเดี๋ยวว่า ไร่เดี๋ยวว่าว่าดีใจเดี๋ยวดูยังจะเสียดาย ฉันดีใจก็เรื่นจริงๆผู้ใหญู่นยืนยันข้อ นั้นรื่นเชื่อแกอย่างไม่มีที่สงสัยถึง กระนั้นข่าวนี้ก็ไม่ทำให้เขายินดียินร้าย อะไรมากไปกว่าความอึดอัดใจที่ได้รับพรุ่ง นี้แหละป้าฉันจะไปหานายอำเภอท่านเขาบอก ฉันรู้ว่าพระโป้แกมีเจตนาดีต่อฉันแต่ก็ พูดกันไว้รู้เรื่องแล้วนี่นาว่าฉันไม่ อยากจะเป็นผู้ใหญ่บ้านให้ฉันอยู่ของฉัน
48:29 อย่างเนี้ยจะเป็นประโยชน์แก่พวกปากคลอง มากกว่าแต่เมื่อถึงเวลาไปพบกับนายอำเภอ เมืองเข้าจริงในวันร่่งขึ้นเกือบเป็นการ สุดวิสัยที่รื่นจะหาเหตุผลอธิบายให้เข้า ใจได้ว่าอะไรเป็นสาเหตุให้เขาปฏิเสธ ตำแหน่งนั้นหลวง ราชบริการมารับตำแหน่งนอำเภอด้วยความโปรด ปรานของเสนาบดีมหาดไทยมากกว่าจะด้วยความ สามารถในการปกครองและอย่างคนของ เสนาบดีไม่เคยมีอะไรที่แกปรารถนาแล้วจะ ไม่ได้ไม่เคยมีใครที่แกสั่งแล้วจะไม่ ปฏิบัติตามจึงไม่ต้องสงสัยว่าความอิฐ เอื้อนของเรื่นจะไม่ทำให้บรรยากาศในห้อง
49:14 ทำงานเคร่งเครียดขึ้นภายหลังที่การพบปะ เจรจาดำเนินไปเพียงชั่วอึดใจ เดียวแกเห็นจะลืมไปว่าแกกำลังพูดอยู่กับ ใครใบหน้าของคุณหลวงซึ่งตามปกติก็แดง เรื่อยอยู่แล้วด้วยเลือดฝาดเพราะความ สมบูรณ์แดงจัดยิ่งขึ้นด้วยความไม่พอใจทุก คนที่อยู่ในฐานะเดียวกันกับแกจะตรงเข้ามา กราบตีนฉันทันทีที่รู้เรื่องนี้มันเป็น โชคดีอย่างที่ในชีวิตแกจะไม่ได้พบอีกและ ฉันไม่เคยยกย่องใครโดยไม่ทันเห็นหน้าฆ่า ตาอย่างแกในชีวิตฉันรื่นคิดว่าเสียงของ เขาคงสั่นไปบ้างเพราะควบคุมสติไว้โดยยาก ในขนาดตอบกระผมกระผมไม่ได้ตั้งใจจะทำให้
50:00 ใต้เท้าขัดเคืองเลยจนนิดเดียวเป็นความ สัตย์แต่อย่างที่ได้กราบเรียนมาแล้วกระผม ยังไม่อยากเป็นผู้ใหญ่บ้านคลองใต้เพราะ อะไรเสียงหลวงราชบริการเยาะๆความอบอ้าว ภายในห้องนั้นทำให้ศีรษะของแกเถอขึ้นไปแล เป็นมันไปด้วยเหงื่อเพราะมันยังเล็กไป สำหรับคนอย่างแกอย่ากลัวบ้านเรือนมากขึ้น อีกซะหน่อยในไม่กี่ปีคลใต้ก็จะมีกำนัน หรือต้องการตำแหน่งใหญ่กว่านั้นเขานิ่ง อยู่นานเพราะเป็นการสรุปวิสัยที่จะเอ่ย ตอบออกมาในขณะนั้นได้โดยไม่แสดงกิริยาอัน ใดออกไปซึ่งจะเป็นภัยแก่ตัวเองต่อไปในภาย หน้าใต้เท้าครับเมื่อเอ่ยอีกครั้งเสียง
50:46 ที่รื่นพยายามบังคับฟังดูแปล่งไปจนตัวเอง ก็เกือบจะจำไม่ได้ขอให้กระผมเรียนถามสัก หน่อยว่าผู้ใหญ่โนมีความผิดอะไรอะไรจึง ได้ถูกปลดออกไม่มีคุณหลวงตอบอย่างง่ายที่ สุดถามทำไมงั้นทำไมไม่ให้แกเป็นต่อไปนั่น มันเรื่องของฉันฉันไม่ต้องการผู้ใหญ่บ้าน คลองสวนมากอย่างผู้ใหญู่นฉันต้องการคน อย่างแกแต่กระผมเรียนท่านให้ทราบแล้วว่า กระผมยังไม่อยากจะเป็นรื่นอ่อนใจกระผมยัง มีงานอีกหลายอย่างที่จะทำไหนจะค้าไม้ไหน จะทำไร่ไหนจะทำนาเวลาจะอยู่กับบ้านเกือบ ไม่มีเลยผู้ใหญ่บ้านจะมีประโยชน์อะไรถ้า ไม่มีเวลาจะอยู่ดูแลลูกบ้านโดยใกล้ชิดก็
51:34 ผู้ใหญ่พูนเเป็นผู้ใหญ่บ้านมาได้ยังไงเขา ไม่มีทางจะตอบได้เลยแก่กระทู้ถามข้อนั้น โดยปรารจากการวิพากษ์วิจารณ์ชายผู้เป็นคน นึงในจำนวนเพื่อนที่ได้อ้าแขนออกต้อนรับ เขานับแต่วันแรกที่ได้มาตั้งรกรากลงที่ นั่นฟังฉันก่อนรืนคุณหลวงยกผ้าเช็ดหน้า ขึ้นซับเหงื่อที่ศีรษะฉันเคยได้ยินแต่ กิตติศัพท์ของแกจากชาวบ้านจากนเสถียรและ จากในห้างเพิ่งจะได้เห็นหน้าเห็นตาก็วัน นี้แหละถ้าฉันทายไม่ผิดแกคงจะไม่ใช่คน บ้านนี้เพราะฉะนั้นจึงยังคงไม่รู้จักฉัน ดีพอในชีวิตแกคงจะได้ท่องเที่ยวมามากรู้ จักอะไรต่ออะไรดีกว่าหลายคนที่นี่เพราะ
52:20 ฉะนั้นแกถึงคิดว่าโตพอแล้วสำหรับจะพูดจาก กับฉันอย่างงั้นมิได้ครับใต้เท้าหน้าที่ แดงของเขาซีดลงเพราะความเดือดดานที่คุก กรุ่นอยู่ภายในเมื่อสำนึกถึงความคุกคาม ที่ปรากฏอยู่ในเสียงนั้นไม่มีอะไรที่ กระผมจะได้ดีใจเท่ากับได้เป็นผู้ใหญ่บ้าน คลองสวนหมากใต้ไม่มีอะไรที่จะมาทำให้ กระผมลืมพระเดชพระคุณที่ใต้เท้ามีต่อ กระผมได้แต่ยังไม่ใช่เวลาเนี้ขอเวลาให้ผม อีกสัก 2-3 ปีกระผมยินดีสนองพระเดชพระคุณ อย่างสุดความสามารถเลยทีเดียวหลวง ราชบริการลุกขึ้นจากเก้าอี้อย่างขัดใจ เดินไปหยุดอยู่ที่หน้าต่างมองดูวัดชีนาง ชีเก่าและวิหารร้างท่ามกลางแสงแดดที่แผด
53:08 เปรี้ยงอยู่ข้างนอกเอ่ยขึ้นโดยไม่ได้หัน มามองดูรื่นเลยฉันรอไม่ได้เมื่อแกไม่รับ ยังมีอีกถมไปที่จะแทนผู้ใหญ่พูนการสนทนา ยุติลงเพียงแค่นั้นเองลื่นกราบลงกับพื้น ทางเบื้องหลังในอำเภอด้วยความจำใจมากกว่า จะด้วยความเคารพยำ แกรงตลอดทางที่ลงจากที่ว่าการมาในท่าม กลางเวลากลางวันซึ่งลมตกและพื้นดินผะผ่า ไปด้วยไอแดดความคิดของเขาเดือดพล่านไป ด้วยเหตุการณ์ที่ประสบมาแล้วทำตัวอย่างก็ เจ้าเมืองก็ไม่ปานอารมณ์ของเริ่นพ่านต่อ ไปไม่ได้เอาใจใส่ต่อตะวันที่แผดกล้าอยู่ ในท้องฟ้าอันปราศจากเมฆไม่แย้แสต่อพื้น
53:56 ดินและหาดทรายที่ร้อนราวกับจะเผาเท้าที่ เปลยเปล่าให้สุกจนกระทั่งถึงชายน้ำและ เรือชะล่าซึ่งจะพาค่ำฟากไปส่งที่หน้าท่า ป่าช้าท้ายวัดพระบรมธาตุขณะนั้นเองเขาจึง เหลือบไปเห็นควันกลุ่มนั้นเป็นครั้งแรก มันลอยอยู่เหนือทิวไม้เบื้องหลังดงตาลและ พระเจดีย์กลางทุ่งออกไปในชั้นแรกก็เป็นสี เทาและจับกลุ่มเป็นก้อนอยู่เฉพาะตอนนั้น แต่ภายในชั่วอึดใจที่เขายืนดูอยู่เท่า นั้นลมก็เกิดและควันก็เปลี่ยนเป็นสีดำ ขยายอนาบริเวณลามออกไปทั้งข้างซ้ายและ ข้างขวาจนกระทั่งท้องฟ้าของพระบรมธาตุ เป็นพยับครึ้มเหมือนเมฆมืดลอยลงมาปกคลุม
54:43 รื่นหันไปมองคนเรือทันทีเป็นมาตั้งแต่ เมื่อไหล่ตะพุ่มตักเดี๋ยวนี้เองรื่นเป็น คำตอบเวลายิ่งล่วงไปควันไฟก็ยิ่งหนาแน่น ขยายขึ้นไปทางเหนือเป็นลำดับและลมซึ่งโหม แรงขึ้นทุกขณะก็พัดออกแม่น้ำเหนือหัวรอ ขึ้นไปื่นมองเห็นสีเหลืองของสบงและอังสะ พระกับเณรวิ่งขึ้นวิ่งลงขวักไว่อยู่ที่ บันไดอันสูงของศาลาท่าวัดอีกพริบตาเดียว ต่อมาควันอีกกลุ่มนึงดำมืดและมหึมาขนาดภู เขาย่อมๆก็ปรากฏขึ้นที่เหนือขอบฟ้าทาง บ้านไร่เรวตะพุ่มนั่นมันไฟไหม้ป่าหรือว่า ไอ้บ้าที่ไหนไปจุดให้มันลามเข้ามาในหมู่ บ้านรื่นร้องส่งถ่อมาให้ฉันเถอะเรวเข้าตา
55:31 พุ่มขอยถือท้ายเขาคว้าถ่อที่คนเรือจ้าง ส่งให้มาถือไว้เกือบจะเป็นอาการกระชาก ผลักหัวเรือเบนออกจากชายหาดได้ก็ค้ำเสีย อย่างที่ไม่เคยค้ำในชีวิตความคิดจดจ่อ อยู่ที่บ้านที่ลูกและสุดใจเหมือนไฟจดรื่น รู้อย่างที่ชาวบ้านนั้นทุกคนควรจะรู้ว่า ในหน้าแล้งซึ่งดงยะคาหลังบ้านออกไปแห้ง เกราะและลมไม่เปลี่ยนทิศเช่นนั้นเป็นการ สุดวิสัยที่กำลังควรเพียงไม่กี่สิบหลังคา เรือนจะช่วยกันตัดต้นไฟไว้ได้และลูกไฟลูก หนึ่งลูกใดที่หล่นลงบนหลังคาเรือนที่ล้วน แต่มุงแฝกและย่าคาย่อมหมายถึงความวอดวาย ของหมู่บ้านนั้นทั้งหมู่บ้านเว้นไว้แต่ ปาฏิหาริย์จะเกิดขึ้นเพราะฉะนั้นเองในทัน
56:17 ทีที่หัวเรือพว่งเข้าเกยตื้นที่ชายโคนนอก หน้าท่าเขาก็เพ่นโครมท่องน้ำขึ้นตะลิ่งไป คุณพระช่วยรื่นวิ่งพลางภาวนาอยู่ในใจสาย ตาจับอยู่กับกลุ่มควันซึ่งลมพัดไล่หลัง ใกล้แม่น้ำเข้ามาทุกขณะขอให้ไปถึงซะก่อน เถอะขอให้ไปเห็นหน้าลูกน่าสุด ใจบทที่ 12 บึงใหญ่ซึ่งน้ำไม่เคยแห้งและเต็มไป ด้วยกอบัวเหยียดยาวจากขานดงเศรษฐีด้านใต้ ไปจนกระทั่งจดหลังดงตาลหน้าพระเจดีย์กลาง ทุ่งเท่านั้นที่สกัดกั้นทางไฟช่วยกู้วัด พระบรมธาตุไว้ได้ถึงกระนั้นลูกไฟที่ปลิว
57:05 มาตกลงติดก่อหญ้าแห้งในไร่กล้วยของชาว บ้านที่เจ้าของดายทิ้งไว้หลังเขื่อนวัด ออกไปก็ทำให้พระเณรและลูกศิษย์วัดวุ่นวาย ในการดับกันอยู่พักใหญ่เมื่อรื่นวิ่งผ่าน ป่าช้าสารวัตและองค์พระบรมธาตุไปถึงหน้า สำนักเหนือมันเพิ่งจะสงบลงใหม่ๆในขณะ เดียวกันเหนือวัดขึ้นไปดงมะพร้าวทั้งดง ที่ปกคลุมหมู่บ้านคลองสวนหมากใต้ไว้ตลบไป ด้วยควันไฟตามทางที่เขาผ่านเต็มไปด้วย เป็ดไก่และสุนัขวิ่งพล่านชาวบ้านหลายคน อุ้มลูกยุงหลานลงไปหาที่พึ่งจากชายหาดใน แม่น้ำหลายคนแบกต้มและที่นอนลงมากองไว้ กลางลานบ้านน้อยคนจะได้คิดหรือรู้ตัวว่า
57:52 ตนกำลังทำอะไรทุกคนที่แลเห็นเขาศีลหน้า เต็มไปด้วยความตื้นตันใจทำไงล่ะลื่นทำไง พวกู้เฒ่าผู้ใหญ่ร้องบอกด้วยเสียงสลดหมด กันคราวนี้เองหมดแน่เกิดมาจากท้องพ่อท้อง แม่ก็ไม่เคยพบเห็นนี่แหละชาวบ้านอีกคนนึง ส่ายหน้าไฟบ้าไฟบออะไรก็ไม่รู้สักหม้อ ข้าวเดือดได้กระมังทิดอินกลับจากป่าบอก ว่าไฟไหม้ป่าผ่ายวังกระทะเดี๋ยวๆแหละลาม มาถึงดงเศรษฐีนาตเลิศแล้วก็ดงยากคาถ้าลม ยังแรงอยู่อย่างเงี้ยเดี๋ยวก็ถึงที่นี่ รื่นรู้ว่าทันลมยังพัดแรงอยู่อย่างในขณะ
58:38 นั้นไม่มีอะไรเลยจะช่วยหมู่บ้านคลองสวน หมากได้เพียงหยิบมือเดียวไว้ได้จากเปลวไฟ ที่พ่วยพุ่งอยู่หลังม่านควันทางหลังบ้าน ออกไปเขาพอจะคิดวาดภาพได้ว่าป่ายะคาป่า นั้นจะไม่ผิดอะไรเลยกับแดนนรกไม่มีอะไรจะ จะสกัดกั้นมันไว้ได้ไม่มีอะไรจะเป็น เครื่องกีดขวางมันจะลุกลามแลบเลียมไหม้ ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่ต่อหน้าจนกว่าจะ หมดเชื้อขณะนั้นเองรื่นก็นึกขึ้นได้ถึง ทางเกวนแคบๆสายนั้นมันเป็นทางเส้นเดียว ที่กั้นอยู่ระหว่างป่ายาคาและไร่กล้วยทาง ทิศตะวันตกกับเย้าเรือนทั้งหลายทางทิศ ตะวันออกเขารู้ดีว่าถ้าสามารถตัดเชื้อ เพลิงที่ลูกไฟจะปลิวข้ามมาตกลงติดต่อได้
59:25 ทันทุวงทีความหวังก็ยังมีอยู่ว่าหมู่บ้าน จะรอดพ้นจากความวอดวายไปได้ทำไมถึงไม่มี ใครคิดตัดต้นไฟอย่าให้มันลุกลามเข้ามาที่ นี่เขาตะกอนมันแต่มาขนของเอาตัวรอดกัน อยู่อย่างเนี้ยเดี๋ยวก็วอดไปด้วยกันทั้ง บ้านพวกผู้หญิงเอาครุตักน้ำช่วยกันสาด หลังคาอยู่ทางนี้พวกผู้ชายออกไปทลาย หลังคาเข้าฝาเรือนริมทางล้อให้หมดแล้วจะ อยู่กันยังไงล่ะพี่ลินใครคนหนึ่งร้องถาม เอาไว้มุงกันทีหลังเขาร้องตอบขืนปล่อยไว้ ลูกไฟหล่นลงมาลูกเดียวมึงจะไม่เหลือไแต่ สาวไอ้จันทร์เสียงของเขาเรียกขวัญกลับมา อยู่กับเนื้อกับตัวคนพวกนั้นไม่ว่าเด็ก หรือผู้ใหญ่ชายหรือหญิงวิ่งพล่าปฏิบัติ หน้าที่ต่างๆกันตามคำบอกเล่าไม่ได้เอาใจ
1:00:12 ใส่ต่อควันที่ลอยซ่านมาตามลมทำให้แทบ สำลักหรือเสียงโผงผางอันเกิดจากไม้ปะทุ รื่นวิ่งวิ่งแล้วก็วิ่งต่อจนกระทั่งถึง บ้านของเขาค่อยรู้สึกโล่งใจที่ปรากฏว่า ทุกคนขนของออกมายืนออกันอยู่นอกรั้วบ้าน หมดแล้วปากแคล้วนั่งนับโตพาลและขันลงหิน ของเก่าแก่ที่แกรักหวงแหนด้วยกิริยาสงบ เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้นสุดใจยืนอุ้มลูก อยู่ถัดไปด้วยเว้าอันค่อนข้างซีดเพราะ ความตื่นเต้นเรืองและพันธุ์กำลังช่วยจำปา ขนชามจานหม้อไหเม้กระทั่งครกน้ำพริกจาก ครัวไฟลงมารวมไว้ที่โคนต้นมะม่วงสายทอง ไอ้แว้วไปไหนรื่นร้องถามสุดใจได้ยินหล่อน
1:00:59 ผิหน้ามองเขาแล้วก็วิ่งเข้ามาหาไปช่วยทาง บ้านไล่เมื่อตะกี้จะพี่เลือนสามีได้ฟังก็ สบดอยู่ในลำคอคนชิบหายควรจะเป็นห่วงทาง นี้ว่าไม่มีใครกลับไปช่วยอีอุ่นเรือนทาง โน้นคนที่คอยช่วยมันหรือทั้งบ้านไร่สุดใจ เอ็งส่งลูกให้ป้า 2 คนก็จำปาเอาคลุกระสูบ ฉีดหลังคาบ้านอยู่ทางนี้ไอ้เรืองไอ้พันมา ก่าเขาพาคนทั้งสองกลับเข้าบ้านวิ่งผ่าน สวนส้มและละมุดออกไปที่ทางเกวียนข้างหลัง ยกมือชี้ให้ดูมั่นเพลิงที่กำลังแลบเลีย ใกล้เข้ามาทุกขณะอย่างมากที่มันจะมาได้ก็ แค่ทางล้อนี่เท่านั้นนอกจากลูกไฟจะปลิวไป ติดข้างในเขาบอกเอ็ง 2 คนช่วยกันรื้อ หลังคาเพลิงเก็บหวายกยุ้งข้าวให้หมดก่อน
1:01:45 ที่ไฟมันจะมาถึงไร่กล้วยเขาวิ่งต่อไปตาม ทางเวียนสายนั้นร้องตะโกนบอกให้ทุกบ้าน เรือนรื้อหรือทำลายสิ่งซึ่งจะเป็นเชื้อไฟ ลงและทุกคนก็ปฏิบัติตามจนกระทั่งถึงบ้าน ผู้ใหญ่โพนรื่นรู้สึกประหลาดใจที่ไม่เลย เห็นแกเตรียมขนของหรือป้องกันแต่อย่างใด ลูกสาวคนใหญ่ลงมายืนเต้นร่าอยู่ที่กลาง ลานบ้านลูกสาวคนร้องเดินหน้ามุ่ยกลับไป กลับมาเหมือนไม่มีอะไรจะทำเมียของแกซึ่ง เป็นคนเวียงจันทร์เหมือนกันนั่งกอดเข่าตา ลอยอยู่ที่ประตูรั้วอะไรกันริ้วเขาร้อง ถามด้วยความประหลาดใจพ่อเขไปไหนถึงไม่ขน ของไม่เตรียมคบไฟหญิงสาวหยุดเต้นโครง ศีรษะไปมาอย่างอ่อนใจโอ๊ยนเรืนฉันจะเป็น
1:02:34 บ้าตายแม่ก็โลยกับฉันเห็นไฟลามมาถึงดวง เศรษฐีเท่านั้นเตรียมห่อข้าวห่อของสำหรับ จะขนกันแล้วแต่พ่อกลับห้ามบอกว่าไม่เป็น ไรมีของดีของวิเศษยังไงเสี้ยไฟก็คงมาไม่ ถึงบ้านเวลานี้กำลังสวดมนต์อยู่ในเรือน นั่นแ่ะแต่พ่อเขาไม่รู้หรอริ้วว่ามันติด ป่ายากคาจะถึงไม่ถึงทางทางร้อยู่รอมร่อ แล้วรื่นร้องของดีหรือของวิเศษอะไรก็ช่วย ไม่ได้นอกจากเราช่วยตัวของเราเองเอาน้ำ ราดหลังคาเรือนอย่าให้ไฟปลีวตกลงมาได้ อะไรรที่จะเป็นเชื้อไฟใกล้ทางล้อต้องทลาย ให้หมดป่วยการพูดกมันบักหมาสิแม่มันยาย จันทร์ภรรยาผู้ใหญู่นเอ่ยอย่างทอดอะไลมา จากที่ที่แกนั่งคลั่งผ้าประเจียดลูกประคำ
1:03:22 น้ำมนต์อะไรของมันก็ไม่รู้ไฟไหม้บ้านกูจะ เอาตากตอกหัวรื่นฟังแกโดยไม่เอาใจใส่ก้าว ขึ้นบันไดไปทีละ 2-3 ขั้นจนกระทั่งถึงนก ชานเรือนผู้ใหญ่เขาร้องเรียกไม่มีเสียง ตอบไม่มีเสียงขานเสียงปล้องไผ่ระเบิดและ ปทุดังใกล้หลังบ้านเข้ามาทุกขณะกลิ่นแห้ง ๆของหญ้าที่ไหม้และกลิ่นอับๆของใบไม้เน่า ในไร่กล้วยที่ลุ่มลอยมาตามควันไฟไม่ขาด ระยะผู้ใหญ่รื่นตะโกนสุดเสียงขนาดนั้นเอง ผู้ใหญ่คูณจึงโผล่หน้าออกมาได้จากห้อง ชั้นในอะไรกันลืลื่นแกถามด้วยเสียงตื่นๆ กลับมาจากเมืองแต่เมื่อไรนายอำเภอท่านว่า ยังไงแล้วก็รื่นว่ายังไงความใจเย็นหรือ
1:04:09 โง่เหง้าเบาเต็งของแกก็ตามทำให้ชายหนุ่ม ทั้งหัวเสียและขบขันแทนการเป็นกังวลกับ พระเพลิงที่กำลังจะเผาผลาญบ้านแกและบ้าน ของลูกบ้านแกอยู่ในปัจจุบันผู้ใหญ่พูน กลับไปพระวงศ์อยู่ในราชการที่ในอำเภอสั่ง ไว้เขาพยายามสงบใจอย่างยิ่งเพื่อิให้วาจา หรือกิริยาใดๆปรากฏออกไปผู้ใหญ่เขาเอ่ย ฉันแปลกใจเหลือเกินว่าไฝป่าเกิดถึงวัง กระทะกว่าจะลามมาถึงที่เนี่ก็ตั้งนานทำไม ผู้ใหญ่ไม่ตีเกราะเคากรองรีบประชุมลูก บ้านให้ช่วยกันตัดต้นไฟช่วยยังไงลื่นไฟ ออกอย่างงั้นต่างคนต่างเป็นห่วงบ้านเรือน ข้าวของถึงให้ตีเกราะแตกก็คงไม่มีใครมา
1:04:56 นั่นเพราะว่าผู้ใหญ่ไม่เคยทำให้ใครเเชื่อ ถือหรือว่าศรัทธาอะไรได้เลยเรื่นรู้สึก ว่าเสียงของเาขมขื่นแข็งเกล้าโดยไม่ได้ ตั้งใจผู้ใหญ่ไม่เคยที่จะทำอะไรที่จะให้ คนบ้านนี้เรู้สึกว่ามีผู้ใหญ่บ้านอยู่ผู้ ใหญ่บ้านที่เขาจะพึ่งพาอาศัยได้ผู้ใหญ่ บ้านที่จะเป็นหัวหน้าชักนำหรือชี้ช่องทาง ให้ในเวลาเขาคับขันหรือว่าจนปัญญาฉัน กำลังสวดมนต์อธิษฐานอยู่แล้วนเรื่นเพื่อ ไม่ให้ไฟมันลุกมาติดถึงที่นี่เสียงของแก บอกถึงศรัทธาและความเลื่อมใสเหมือนกับว่า นั่นเป็นอย่างดีที่สุดที่แกได้ปฏิบัติ หน้าที่ของแกแล้วเป็นการสุดวิสัยที่เขาจะ ไปตัดพ้อต่อว่าอะไรกับชายเช่นนั้นรื่นหัน
1:05:41 กลับลงมาจากนอกชานทันทีแต่เมื่อถึงลาน กลางบ้านเขาก็หันกลับไปหาแกอีกพลางตะโกน บอกเราทุกคนกำลังช่วยกันทลายบ้านหรือว่า เพลิงที่อยู่ติดกับทางล้อเพื่อไม่ให้ลูก ไฟปลิวมาติดได้ถ้าฉันเป็นผู้ใหญ่ฉันจะรีบ รื้อเพลิงเก็บใต้ทางหลังบ้านเซียให้หมด ก่อนที่มันจะสาย ไปเมื่อกลับไปถึงบ้านรื่นได้รับความพอใจ ที่เรืองและพันธทลายหลังคาโรงเก็บหวายและ ยุ้งข้าวลงมาเสร็จแล้วสุดใจและจำปาก็ กำลังใช้สูบฉีดน้ำขึ้นไปบนหลังคาเรือน ทั้ง 3 หลังอยู่เป็นพัลวันหันไปมองดูทาง ทิศใต้ม่านไฟที่ลามทุ่งยาคาเข้ามายังลุก โชตช่วงอยู่เหนือขอบฟ้าฟากดงมะพร้าวออกไป
1:06:28 ความเบาใจของเขาอยู่ที่มันลดความรวดเร็ว ลงไปและลมก็เริ่ม อ่อนคงติดอยู่แค่ทางล้อเขาพึมพำถ้าทุกคน ทำตามที่กูบอกก็คงไม่เป็นไรลมเบาลงแล้ว ล่ะไอ้เรืองยอดมะพร้าวที่โอนเอนไปมาไหว ช้าลงเมื่อลมที่กระโชกพัดสงบลงชั่วคราว เขามองดูควันไฟซึ่งแผ่กระจายไปทั่วขอบฟ้า แล้วก็ถอนใหเห็นจะหมดอันตรายกันแล้วล่ะ มั้งพี่ลื่นพันยกมือขึ้นเช็ดเหงื่อที่ เต็มหน้ายังไม่ทันที่เลื่นจะตอบว่าประการ ใดเสียงสุดใจจำปาก็ร้องเรียกลงมาจากบน เรือนดูนอนแพี่เลืนเขามองตามมือหล่อนชี้ เกือบจะในทันทีทันใดนั้นเองก็วิ่งนำหน้า
1:07:16 เรืองและพันออกไปที่ทางเกวียนหลังบ้านอีก ครั้งสบดพึมตลอด ทางระหว่างลมที่สงบลงเพียงอึดใจเดียวเท่า นั้นป่าผ่ายหลังบ้านผู้ใหญ่พูนก็ลุกโพลง ขึ้นโดยเชื้อไฟที่แลบเลียมาตามพื้นดินโดย ไม่มีใครรู้ตัวก่อนที่รื่นจะไปถึงประตู รั้วหลังบ้านแกลมซึเกิดขึ้นอีกอย่าง กะทันหันก็ส่งท้ายออกแม่น้ำทำให้เพลิงที่ เก็บใต้พลอยเป็นเหยื่อแม่พระเพลิงไปด้วย โดยไม่ได้มีใครคิดป้องกันต่อจากนั้นทุกคน และทุกสิ่งทุกอย่างก็เต็มไปด้วยความ โกลาหลอลละมานไม่มีใครรู้ว่าเรือนหลังไหน ถูกลูกไฟติดขึ้นก่อนแต่ทันใดที่มันลุกฮือ และลมส่งท้ายแฝกยะคาซึ่งเป็นเชื้อเพลิง
1:08:02 อย่างดีในฤดูร้อนจัดเช่นนั้นก็ลามติดกัน ต่อๆไปภายในไม่ถึงชั่วโมงเรือน 4-5 หลัง ในละแวกบ้านของผู้ใหญ่พูนก็กลายเป็นทะเล เพลิงท่ามกลางความร้อนกลุ่มควันและเสียง เอะอะะที่เซ็งแซ่อยู่ในละแวกนั้นเสียงของ เรื่นห้าวและแหลมก้องออกมาเหนือเสียงใดๆ ทลายหลังคาบ้านนบัวไหลขืนติดอีกบ้านเดียว ทั้งหมู่บ้านชิบหายหมดเขาโดดขึ้นไปบนนอก ชานเรือนหลังนั้นชายจะกันันอื่นๆก็วิ่ง ตามขึ้นไปภายในพริบตาเดียวต่อมาหลังคา เรือนและครัวก็ถูกกระชากลงมากองอยู่กลาง ลานบ้านบรรดาพวกที่มีถังน้ำอยู่ในมือก็ ช่วยกันสาดจนเปียกโชคไปหมดทำนองเดียวกับ ที่มันเกิดขึ้นอย่างกะทันหันไฟตอนนั้นดับ
1:08:50 ลงภายไม่กี่อึดใจเหลือแต่เสาเรือนที่ไหม้ เกรียมดวงหน้าที่ปราศจากความรู้สึกและใน ตาที่เลื่อนลอยเรื่อนเดินสำรวจต่อไปทัก ทายคนโน้นปลอบโยนคนนี้จนกระทั่งถึง ครอบครัวผู้ใหญ่ พูนยายจันทร์ยังคงนั่งกอดเข่าอยู่ที่โคน ต้นมะพร้าวหลังลูกสาวทั้งสองของแกซึ่งยืน กระสับกระส่ายในขณะที่ผู้ใหญ่พูนเหม่อมอง ดูเสาตอหม้อและซากปรักหักพังซึ่งครั้งนึง เมื่อไม่กี่นาทีมานี้เองเคยเป็นบ้านที่แก และปู่ย่าตายายก่อนหน้าแกขึ้นไปได้อาศัย เป็นเรือนตายมาเป็นเวลาช้านานแกหันมาทัน
1:09:38 ทีขณะที่ชำเลืองเห็นรื่นหมดกันแกพยายาม ยิ้มอย่างน่าสงสารแต่ริ้มฝีปากอดสั่นไม่ ได้ทุกสิ่งทุกอย่างที่อุตส่าห์สะสมมาแต่ ครั้งไหนครั้งไหนวอดวายไปหมดแล้วไม่มี อะไรเหลืออีกเลยนอกจากผ้าที่พันตัวกูจะ เอาสากต่อยหัวมึงยายจันทร์พึมพำอยู่ข้าง หลังแต่แกคงนั่งอยู่ในอิริยาบทเดิมไม่ ขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวเหมือนเหน็บชาหรือ ตายไปทั้งตัวกูจะเอาสากต่อยหัวมึงรื่น เข้าไปใกล้แกรู้สึกตื้นตันใจจนพูดไม่ออก ไปเป็นครู่ทำไมผู้ใหญ่ถึงไม่ยอมให้เขาขน ของออกมาจากในเรือนสีหน้าและในตาเลื่อน
1:10:23 ลอยของแกไม่แสดงว่าเข้าใจความหมายของ กระทู้ถามข้อนั้นเลยหมดกันหมดตัวคราวนี้ เองแกพึมพำต่อไปไม่มีอะไรเหลือนอกจาก เสื้อผ้าที่พันตัวเป็นการเปล่าประโยชน์ ที่เขาจะซักไซ้ไล่เรียงแกต่อไปรื่นหันไป หาิ้วผู้พี่และโรยผู้น้องซึ่งได้แต่ยืน จ้องดูเขาเขม็งพาพ่อกับแม่เขาไปอยู่ที่ เรือนจำปาก่อนแล้วค่อยคิดแก้ไขกันต่อไป ที่นอนเตาฟหม้อไหโอ่งน้ำเข้าสารไม่มีอะไร เหลือทั้งนั้นยายอ่อนจันทร์คร่ำครวญต่อไป ไปเถอะไปรวมกันอยู่ที่นั่นก่อนฉันจะเลยไป ดูเขาทางบ้านใต้ลื่นบอกเป็นครั้งสุดท้าย
1:11:10 ทุกสิ่งทุกอย่างมิได้ผิดไปจากความคิดที่ เขาคาดคะเนไว้เมื่ออย่าคาป่านั้นราบเป็น เหยื่อพระเพลิงไปไม่มีอะไรเหลืออยู่ สำหรับที่จะเป็นเชื้อให้ลุกลามอีกมันก็ หยุดอยู่เพียงแค่ทางเกวียนควันกรุ่น เหมือนไฟสุมขอนขี้เถ่ายังคงปลิวว่อนไปตาม กระแสลมพัดแต่หมดพิษสงฆ์ที่จะเป็นอันตราย แก่สิ่งใดอีกต่อไปหลังคาเรือนหลายหลังที่ ถูกทลายกำลังได้รับการซ่อมแซมและมงกัน ใหม่เข้าของต่างๆบนบ้านลงไปกองอยู่ถึงหาด ทรายในแม่น้ำแล้วบ้างก็กลางลานบ้านถูกขน กลับขึ้นเรือนอีกเมื่อเห็นว่าพ้นจาก อัคีภัยที่คุกคามอยู่เมื่อสักครู่แน่แล้ว
1:11:56 ทุกคนก็ยิ้มออกแห่ห้อมล้อมเข้ามาที่ื่น เอาแต่ตื่นกันแทบล้มประดาตายไฟจะคลอกซะ หมดแล้วถ้าไม่ได้รื่นก็แย่ตาถมซึ่งเป็นคน เก่าแก่คนนึงของคนสวนหมากใต้เอ่ยดูไอ้ แม่นกอีวอเถอะอารามตกใจแบกตุ่มน้ำลงมาได้ ทั้งใบที่เวลาจะเอากลับขึ้นเรือน 2 คนยัง ไม่ไหวเห็นว่าบบ้านผู้ใหญ่พูนบ้านของ คำกองบ้านของไอ้แพกลับบ้านใครๆในละแวก นั้นอีก 23 หลังเหลือแต่ขี่เท่าใครอีกคน หนึ่งเอ่ยสมน้ำหน้ามันไอ้ห่านั่นตาแมน คำรามรื่นเขาบอกให้รื้อเพลิงไว้ใต้หลัง บ้านออกรื้อเสียใหม่รื้อเสียเมื่อไล่ล่ะ
1:12:41 เวลาฉิบหายไม่ชิบหายแต่คนเดียวพาเพื่อน บ้านพลอยย่อยยับไปด้วยเมื่อเช้าเเห็นเจ้า ูนเขาว่าลาออกจากผู้ใหญ่บ้านแล้วในอำเภอ ท่านจะตั้งให้รื่นเป็นแทนต่อไปรื่นพบท่าน ได้ความว่ายังไงแต่รื่นมิได้อยู่ณที่นั้น แล้วเขารีบปลีกตัวออกไปนับแต่ได้ฟัง ประโยคแรกแหวกชาวบ้านที่ห้อมล้อมเข้ามา ฟังข่าวด้วยความกระตือรือร้นกลับมาถึง บ้านเห็นสุดใจจำปาและป้าแคล้วกำลังขนของ กลับขึ้นเรือนอยู่ก็พากันเข้าช่วยมันจะ ไม่ลามาถึงแน่แล้วไม่ใช่เหรอพี่เลิ่นสุด ใจร้องถามเห็นจะไม่ลามมาแน่ดูเมฆฝนนั่น แหน่ะตั้งเมาโน่นแล้วล่ะเขาตอบเป็นความ
1:13:27 จริงอย่างว่าขนาดนั้นท้องฟ้าทางทิศตะวัน ตกซึ่งควันยังลอยอ้อยอิ่งอยู่เป็นหย่อมๆ เริ่มมืดครึ้มขึ้นทุกขณะและมืดใกล้เข้ามา เป็นลำดับจนกระทั่งทุกคนอาจได้สำนึกถึง ความเย็นที่ระคนปนมากับกระแสลมอย่างผิด ปกติต่อมาอีกไม่เช้าไม่นานก่อนที่จะทันขน ของชิ้นสุดท้ายขึ้นเรือนเสร็จฝนก็เริ่ม โปรยเม็ดชั้นแรกอย่างเปาะแปะก่อนตต่อมา ซัดสู้ใหญ่จนกระทั่งลืมหูลืมตาไม่ขึ้น รื่นมองดูท้องฟ้าที่ฉ่ำและน้ำซึ่งนองพื้น ดินแล้วก็ยกมือท่วมหัวเรารอดแล้วเขพึมพำ พลางถอนใจสิ้นเคราะห์ไป
1:14:15 ทีจากการสำรวจในวันรุ่งขึ้นเรื่นจึงรู้ ว่าบ้านไร่ได้รับความพินาศยิ่งกว่าคลอง สวนหมากใต้บรรดาไร่กล้วยนอกหมู่บ้านออกไป ย่อยยับเพราะเป็นดงย่าคาและเรือนหลัง เดียวที่เหลืออยู่จากการตกเป็นเหยื่อของ ไฟป่าคือเรือนของเจ้าลีและนางสีดาซึ่ง หมายถึงอุ่นเรือนที่ชายหนุ่มในหมู่บ้าน ทุกคนต่างแห่กันไปช่วยหลายไร่กล้วยในคลอง สวนหมากใต้นับแต่เหนือวัดบรมธาตุออกไปถึง หน้าดงเศรษฐีหนีไม่พ้นชะตากรรมอันเดียว กันถึงกระนั้นก็เพียง 5 หลังคาเรือนเท่า เท่านั้นที่วาดวายไปในอัคีภัยครั้งนั้น กว่า 10 ปีมาแล้วมั้งเพิ่งเจอะเข้าคราว
1:15:03 นี้ตัสอมซึ่งเป็นคนเก่าแก่คนนึงของบ้าน ไร่บอกเาถึงงั้นคราวโน้นก็ไม่น่ากลัว เหมือนคราวนี้ไม่อยู่แค่ดงเศรษฐีก็พอฝนตก ดับไปเองตลอดวันนั้นทั้งวันผู้ใหญ่พูนไม่ ได้โผล่หน้ามาที่บ้านของเขาเลยแม้จะอยู่ ที่เรือนจำปาเพียงคนละฟากรั้วรื่นได้ยิน แต่เสียงยายอ่อนจันทรำพันไปตะบันหกไปอยู่ แต่ลำพังคนเดียวกูจะเอาสากต่อยหัวมึงกูจะ เอาสากต่อยหัวมึงแกบ่นพร่ำซ้ำๆซากๆและจาก ที่หนึ่งที่ใดในเรือนนั้นช้าๆนานๆก็จะได้ ยินเสียงผู้ใหญ่พูนเอ่ยออกมาเสียทีหนึ่ง ว่านิ่งๆเสียดีกว่าน่าจนกระทั่งหลังจาก
1:15:51 อาหารเย็นวันนั้นขณะที่นั่งล้อมบงสนทนา กันอยู่นอกชานบ้านแกจึงเข้ามาในบ้านก้าว ขึ้นบันไดไปนั่งลงอย่างเชื่องช้าและอิโรย นิ่งอยู่เป็นครู่ใหญ่รื่นรู้สึกประหลาดใจ เมื่อไเห็นสิ่งที่แกถืออยู่ในมือถึงกอด ถามไม่ได้เอาโปมาทำอะไรกันผู้ใหญ่มันเป็น สมบัติชิ้นสุดท้ายที่ฉันเหลืออยู่ลื่นแก บอกนอกนั้นไม่มีอะไรอีกเลยในตาของแกยัง เลื่อนลอยยิ้มที่แห้งแล้งยังคงปราศจาก ความหมายเรืองจะขัดข้องมั้ยถ้าฉันจะขอ อาศัยตีเกราะเรียกประชุมพวกลูกบ้านที่นี่ สักหน่อยเรื่องอะไรหรือผู้ใหญ่เอาเถอะ เรื่องนั้นน่ะแล้วข่อยรู้ทีหลังว่าแต่
1:16:38 เรืนขัดข้องมั้ยล่ะนึกว่าเห็นแก่ฉันสัก ครั้งเถอะเปล่าเาไม่มีอะไรจะขัดข้องความ หมดหมองที่ปรากฏอยู่บนสีหน้าตลอดจนกิริยา ที่เงื่อหงอยของแกทำให้เรื่นไม่อยากจะ ปฏิเสธอะไรได้แต่มองดูแกด้วยความอัศจรรย์ ใจขณะที่ผูกโปงเข้ากับชยคาแล้วก็ลงมือรัว อย่างหนักหน่วงและเร่งร้อนหนวกหูจะตาย เรืองบนมาตีหาหอกอะไรเอาเวลานี้ทีอีตอนไฟ ไหม้ไม่ยักเรียกลูกบ้านจะแก้เผ็ดยาย จันทร์ที่เอาสักกระเบือตีหัวละมั้งพัน หัวเราะเกราะใบนั้นคงดังรัวต่อไปเดี๋ยว ถี่ยิบแล้วก็เว้นจังหวะห่างเดี๋ยวช่วงยาว
1:17:25 แล้วก็สั้นหน้าของผู้ตีเป็นมันในตาเป็น ประกายตั้งแต่ได้รู้จักแกมาไม่เคยครั้งใด เลยที่ใครจะได้เห็นผู้ใหญู่นตื่นเต้นและ เต็มไปด้วยความกระตือรือร้นเช่นนั้นบาง ครั้งริมฝีปากของแกสัริกจนกระทั่งต้อง เหมมแน่นบางครั้งเงื้อไม้เสียสุดแขนก่อน ที่จะเข่นลงไปเสียงรัวของโปงไไผ่กังวานไป ในเพลาเย็นอันสงบเงียบหลายต่อหลายคุ้งน้ำ ท่ามกลางป่ามะพร้าวที่โยนทางไสวท่ามกลาง ซากบ้านและไร่ที่ไฟป่าทิ้งไว้เบื้องหลัง ท่ามกลางความชื้นของพื้นดินและความเย็น สุขุมของท้องฟ้าอากาศซึ่งฝนเพิ่งจากไป ใหม่ๆและทีละคน 2 คนชาวบ้านทั้งหลายก็
1:18:14 ทยอยกันเข้ามาสู่ภายในบริเวณบ้านของรื่น บ้างยืนบ้างนั่งตามแต่จะถนัดแต่ละคนเห็น ได้ชัดว่าแปลกใจแม้กระทั่งรำคทานในการที่ ถูกรบกวนขณะเมื่อต่างคนต่างต้องการจะพัก ผ่อนหญิงแม่ลูกอ่อนคนนึงซึ่งกระต๊อบเล็ก หลังบ้านยายบัวไหลพลอยตกเป็นเหยื่อของไฟ ป่าไปด้วยหันไปกระแทกกระทั้นกับเพื่อน บ้านอีกคนหนึ่งว่าถ้าแกจะมาประชุมเลี่ยไล โลกเรือนแกละมั้งเสียงเกราะคงรัวก้องต่อ ไปแม้ในลานบ้านจะเต็มไปด้วยผู้คนแล้วทั้ง หญิงและชายทั้งเด็กและผู้ใหญ่และแม้ต่าง คนต่างเริ่มกระสับกระส่ายเพราะความโอ้เอ้ ล่าช้าของการประชุมที่จะเริ่ม
1:19:00 ขึ้นยุดได้แล้วมั้งผู้ใหญ่รื่นร้องบอกพวก ลูกบ้านมากันพร้อมแล้วนี่สีหน้าของผู้ ใหญ่พูนเคร่งเครียดในตาของแกเป็นประกาย เหงื่อเม็ดโป้งโปซึ่งเกาะอยู่ที่หน้าผาก ไหลหยดลงมาบนอกเสื้อแกเหงื้อไม้ขึ้นสุด แขนรัเกราะอย่างสุดแรงเกิดอีกครั้งแล้วก็ ปลดมันลงมาถือไว้หันกวับกลับมาด้วยกิริยา ยาอันดุดันในชีวิตผู้ย้ายบ้านของฉันเพิ่ง ได้ตีเกราะเรียกประชุมลูกบ้านคราวนี้แหละ เป็นครั้งแรกแกบอกรื่นด้วยเสียงซึ่งเต็ม ไปด้วยความรู้สึกจนสั่นมันจะเป็นครั้งสุด ท้ายด้วยแกเดินผ่านหน้ารื่นไปโดยไม่ได้ เอาใจใส่ต่อสายตาของบรรดาผู้ที่นั่งล้อม วงอยู่กลางนอกชานบ้านซึ่งจ้องดูแกร้าวกับ
1:19:49 คนแปลกหน้าจนกระทั่งถึงเชิงบันไดยืนกวาด สายตาดูพวกคนที่จับกลุ่มชุมนุมอยู่ในลาน บ้านนิ่งอยู่เป็นนานจึงได้เอ่ยขึ้นข้า เรียกพวกเรามาพร้อมกันวันนี้ก็เพื่อจะบอก ว่าข้าพ้นจากผู้ใหญ่บ้านแล้วรื่นอดรู้สึก ไม่ได้ว่าในกระแสเสี่ยงนั้นเหมือนจะมี อาการสะอื้นตื้นตันรักคนอยู่แต่ก็เพียง ครู่เดียวต่อจากนั้นไปเสียงของแกก็แจ่มใส ฉาดฉานอย่างที่ไม่มีใครเคยได้ยินแกพูดไม่ ว่าในชีวิตผู้ใหญายบ้านหรือชีวิตส่วนตัว ถูกยายอ่อนจันทร์เล่นหัวด้วยสากกระเบือที เดียวกลายเป็นคนละคนไปได้เรื่องพึมพำ เงียบรื่นดุฟังแกต่อไปในชีวิตข้าไม่เคย
1:20:39 อยากเป็นอะไรเท่ากับผู้ใหญ่บ้านเสียงชาย ผู้น่าสงสารดังต่อไปแต่ได้เป็นเข้าแล้ว ข้าก็ไม่รู้ว่าจะทำยังไงอย่าว่าแต่ช่วย เหลือรัว่าป้องกันพวกลูกบ้านให้อยู่เย็น เป็นสุขสบายถึงจะช่วยตัวเองก็ยังไม่ได้ แล้วจะอยู่ไปทำไมข้ารู้ว่าใครๆพูดถึงข้า ยังไงด่าข้ายังไงแต่ข้าก็ไม่โกรธเพราะมัน จริงอย่างงั้นผู้ใหญ่บ้านควรจะเป็นที่ พึ่งกับลูกบ้านได้ผู้ใหญ่บ้านควรจะเป็นคน อย่างรื่นไม่ใช่คนอย่างข่าผู้ใหญ่รื่นลุก จากวงสนทนาปราชญ์เข้าไปหาแกฉันพูดด้วย ความจริงใจรื่นเป็นความสัตว์แกหันไปหาเา ด้วยในตาอันวาวามถูกของในายอำเภอท่านแล้ว
1:21:28 ละลินคนอย่างฉันมันเหมาะสำหรับจะเป็นหมา เหมาะสำหรับจะเป็นขี้ข่าเมียยังไงยังไงก็ เป็นผู้ใหญ่บ้านที่ดีไม่ได้เอาไว้สบายๆใจ ค่อยพูดจากันใหม่ดีกว่าผู้ใหญ่ขอให้ฉัน พูดต่อไปเถอะลื่นพูดกับพวกนี้เป็นครั้ง สุดท้ายเพราะต่อไปฉันจะไม่ได้พูดอีกแกหัน กลับลงไปหาลานบ้านใหม่พวกเราคงยังไม่รู้ กระมังว่าเมื่อวานนี้นายอำเภอท่านเรียก ตัวรื่นไปที่เมืองทำไมสายตาทุกคู่เพ่ง ขึ้นมาจับอยู่ที่รื่นเสียงที่จอกแจ๊กจอแจ เงียบลงฉับพลันฉันจะบอกให้ฟังผู้ใหญู่น ตะกรนายอำเภอท่านตั้งให้รื่นเป็นผู้ใหญ่
1:22:14 บ้านแทนฉันแล้วผู้ใหญ่บ้านรื่นจับแขนแก เขย่าแต่ชายผู้อาวุโสกล่าวต่อไปโดยไม่เอา ใจใส่สำหรับฉันน่ะนเห็นว่าไม่มีใครอีก แล้วจะเหมาะยิ่งไปกว่ารืนคนอื่นๆล่ะจะว่า ยังไงเสียงต่างๆระเบงเซงแซรกออกมาจนอื้อ ไปหมดเหมือนทำนพซึ่งทลายด้วยน้ำเหนือพี่ ลื่นดีแล้วเราอยากได้พี่ลื่นเป็นผู้ใหญ่ บ้านบรรดาหนุ่มสาวต่างร้องเป็นเสียงเดียว กันตั้งแต่รู้จักกันมาเพิ่งเห็นเอ็งพูดจา เป็นมนุษย์มานาวันนี้แหละไอ้พูนพวกผู้ เฒ่าผวแก่แซ่ตาม มา ชั่วอุดใจหนึ่งเต็มๆรื่นยืนนิ่งอยู่ใน ท่ามกลางเสียงต่างๆที่อื้ออยู่รอบกายตอ
1:23:03 หน้าสายตาทุกคู่ที่จ้องดูเขาอย่างเต็มไป ด้วยความตื่นเต้นและคาดหวังสำนึกดีว่า ร่างอันสมบูรณ์ของผู้ใหญ่พูนซึ่งยืนอยู่ ข้างหน้าโอนเอนอยู่บนเท้าทั้งสองแกไม่หัน กลับมามองเข้าอีกเลยถึงกระนั้นรื่นก็อด คิดไม่ได้ว่าสายตาของแกเพ่งไปไกลกว่า บรรดาผู้คนในลานบ้านฉันฉันก็คิดอย่างนั้น เสียงของแกเอ่ยขึ้นอีกคราวนี้หมดสั่นหมด ตะกุกตะกักและดังพอที่จะก้องไปในท่ามกลาง เสียงอื้อที่กลบเสียงอื่นๆอยู่เมื่อสัก ครู่ฉันบอกในอำเภอท่านอย่างที่บอกพวกเรา อยู่เดี๋ยวนี้เหมือนกันว่าเริ่นเหมาะที่ จะเป็นผู้ใหญ่บ้านยิ่งกว่าฉันยิ่งกว่าพวก
1:23:48 เราชาวปากคลองทุกคนผู้ใหญ่รื่นก้าวออกไป ข้างหน้าแก่จ้องเขม็งเหมือนจะค้นหาความ จริงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังในตาอันเลื่อน ลอยและริมฝุยปากที่สั่นลิกผู้ใหญ่รู้ดี ว่าฉันไม่มีความปรารถนาที่จะเป็นผู้ใหญ่ บ้านฉันต้องการให้ผู้ใหญ่เป็นผู้ใหญ่บ้าน ต่อไปไม่มีใครอยากได้ฉันเลยแกพึมพำไม่มี ใครอยากให้ฉันเป็นผู้ใหญ่บ้านต่อไปในห้าง แกไม่ต้องการในอำเภอก็ไม่ต้องการลูกบ้าน ทุกคนก็เหมือนกันยังมีฉันอยู่อีกคนนึงผู้ ใหญ่รื่นอดรู้สึกหวีดหวิวขึ้นมาไม่ได้ เมื่อสังเกตเห็นใบหน้าอันเต็มไปด้วยความ เคร่งเครียดนั้นซีดลงเป็นลำดับเหมือนคน ไข้ที่อาการของโรคกำเริบขึ้นมาโดยฉับพลัน
1:24:37 ฉันอยากให้ผู้ใหญ่เป็นผู้ใหญ่บ้านต่อไป แต่ไว้พูดกันวันหลังดีกว่ากลับไปพักเสีย เถอะผู้ใหญ่ฉันจะพูดกับพวกนี้เองไม่มี ประโยชน์อะไรรื่นแกส่ายหน้าอย่างทอดอาลัย ไม่มีใครต้องการฉันเลยโดยมิได้รอฟังเต่อ ไปและโดยไม่ได้เอาใจใส่ต่อสายตาของบรรดา หญิงชายที่มองดูแกด้วยความพิศวงผู้ใหญ่ พูนก้าวลงบันไดอย่างเชื่องช้าพร้อมด้วย โปงกอดแจอยู่ในอ้อมแขนขวาราวกับของที่รัก หวงแหนสายตาของแกพุ่งไปข้างหน้าไม่ได้ เลี้วซ้ายมิได้แลขวาจนกระทั่งร่างนั้นพ้น จากประตูรั้วและลับกายไปภายในความมืดสลัว
1:25:22 ของเพลาโพล้แพ้เข้าใต้เข้าไฟไม่มีใครปิ ปากหรือขยับเขยื้อนเลยตลอดเวลาเหล่านั้น นอกจากเด็กที่วิ่งเล่นไล่กันอยู่กลางลาน บ้านและทารกที่อ้อแอ้อยู่ในอ้อมอกของ มารดารื่นรู้สึกเหมือนว่าอากาศที่ยัง เยือกเย็นอยู่ด้วยละอองฝนกลับเต็มไปด้วย ความอบอ้าวและอึดอัดจนกระทั่งเสียงของสุด ใจเอ่ยขึ้นใกล้ๆฉันดูยังก็แกจะไม่สบายยัง ไงไม่รู้นะพี่เลื่อนหล่อนบอกคงจะเสียใจ มากทีเดียวที่ต้องออกจากผู้ใหญ่บ้านเขา หันไปหาหล่อนช้าๆพลางถอนใจทำไงได้สุดใจ เหมนเรื่องของทางบ้านเมืองแต่ข้าน่ะไม่ ยอมรับแน่ตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านต่อจากแกน่ะ
1:26:09 ก็ท่านนายอำเภอท่านสั่งล่ะไม่มีใครจะสั่ง ข้าได้รื่นยืนยันปฏิเสธท่านไปแล้วเมื่อ เช้าแต่ลื่นเรืองซึ่งนั่งอยู่บนนอกชาน ข้างหลังได้ยินเข้าก็ร้องค้านอย่าลืมนะ ว่าท่านเป็นเจ้าเป็นนายเออกูไม่ลืมหรอก ไอ้เรืองเขาหันไปบอกแต่คนอย่างกูแย่งของ ที่คนอื่นเรักเหวงไม่ได้กูรู้ดีตั้งแต่ ไหนแต่ไรมาแล้วว่าผู้ใหญ่พูนแกภูมิใจ ตำแหน่งผู้ใหญ่บ้านของแกแค่ไหนแกอาจจะ เป็นผู้ใหญ่บ้านที่เลวเป็นผู้ใหญ่บ้านที่ ใช้ไม่ได้แต่ก็ไม่เคยคดโกงใครแกเป็นผู้ ชายคนแรกในบ้านนี้ที่ยอมรับนับถือพวกเรา เป็นเพื่อนกูทำกับเพื่อนอย่างงั้นไม่ได้ ในายอำเภอท่านเอาแกออกจากผู้ใหญ่บ้านก็
1:26:55 ให้ตั้งคนอื่นแทนต่อไปแต่กูเองไม่ยอมมัน ไม่ใช่ลื่นไปยื้อแย่งตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน จะแกนี่นาพันสอดเป็นหน้าที่นายอำเภอท่าน เห็นเองจัดการเองต่างหากเออเห็นเองจัดการ เองตามที่พระโป้เห็นแลก็สั่งให้จัดการเ หัวเราะอย่างขมขื่นกูรู้ดีกว่าพวกมึงหรอก วะไอ้พันแต่พวกทลองใต้ทั้งบ้านต้องการ รื่นจริงๆนาตัถมซึ่งเป็นหัวหน้าของบรรดา คนเก่าของชาวปากคลองร้องบอกขึ้นมาจากข้าง ล่างื่นได้ฟังแก่หูได้รู้แก่ใจอยู่แล้ว นี่อย่ามัวไปคิดถึงมันเลยไอ้ลาว เวียงจันทร์นั่นน่ะเป็นประสีประสาอะไรกับ มันเชื่อฉันเถอะอย่าปฏิเสธคำสั่งในอำเภอ
1:27:41 ท่านพวกเราต้องการเรื่นเป็นผู้ใหญ่บ้าน จริงๆเขาหันกลับไปทางบันไดยืนนิ่งอยู่สัก ครู่ท่ามกลางแสงใต้ที่สว่างเรืองแล้วก็ ก้าวลงไปข้างล่างทุกคนยืนนิ่งคอยสดับปรับ ฟังแทบกลั้นลมหายใจฉันรู้นะลุงโถมว่าทุก คนที่นี่ให้ความรักใคร่เอ็นดูแก่ฉันเพียง ใดเสียงของเริ่นไม่ได้ดังไปกว่าปกติ ธรรมดาแต่ความหนักแน่นแจ่มชัดของมันแล่น เข้าไปในความสำนึกของผู้ฟังก้องเสียกว่า คว้าร้องแต่ฉันบอกแล้วว่าทำอย่างนั้นไม่ ได้ฉันเองไม่ใช่ลูกบ้านนี้ไม่มีใครที่นี่ จะนับว่าเป็นลูกบ้านนี้ได้อีกต่อไปคนเก่า แก่ดั้งเดิมบ้างตายบ้างหนีโรคไภยไข้เจ็บ
1:28:27 ไปอยู่ที่อื่นทุกคนที่เนี่ยล้วนมาจากสุด ล่าฟ้าเขียวบ้างจากมอญบ้างจากลาวบ้างจาก เมืองจากหนองปลิงลานดอกไม้พลานกระต่าย คลองขงและก็วังแขมฉันจะมาจากไหนไม่สำคัญ ทุกคนมาจากไหนไม่สำคัญเมื่อใจฉันและทุกคน ที่นี่เราเหมือนมาจากสายเลือดเดียวกันถ้า ใครจะมีอันเป็นยังไงการที่จะคิดแก้ไขมัน ก็ควรจะอยู่ในระหว่างพวกเราไม่ใช่ให้คน อื่นมาเจ้ากี้เจ้ากผู้ใหญ่บ้านอย่างผู้ ใหญ่พูนอาจจะมีข้อบกพร่องอื่นๆแต่แกก็ เป็นคนซื่อหรือบ้านเมืองเห็นว่าฉันมีความ เหมาะสมมากกว่าแกการแต่งตั้งก็ควรจะมาจาก บ้านเมืองก็นายอำเภอท่านตั้งรื่นไม่ใช่
1:29:13 หรอเขาพยักน่ารับอย่างเิมมนายอำเภอตั้ง ชั้นเพราะความต้องการของพระโป้เขาตอบอย่า เข้าใจผิดว่าฉันคิดเป็นอื่นไกลพะโป้เป็น คนมีความตั้งใจดีต่อชาวปากคลองโดยทั่วๆไป และต่อฉันโดยเฉพาะฉันชอบใจแกในข้อนั้นแต่ ฉันก็ยอมรับไม่ได้ตราบใดที่ผู้ใหญ่พูนยัง มีชีวิตอยู่ฉันจะไม่ยอมรับตำแหน่งผู้ใหญ่ บ้านขอให้ฉันสมมนาคณความรักใคร่เอ็นดูที่ พวกปากคลองมีต่อฉันตามทางของฉันต่อไปดี กว่าอีกหลายคนพยายามคัดค้านและหลายคนก็ขอ ร้องแต่ื่นคงยืนกรานกระต่ายขาเดียวจน กระทั่งอ่อนอกอ่อนใจไปตามๆกันบรรดาชาว บ้านเหล่านั้นต่างก็ทยอยกลับชั่วเวลาไม่
1:30:02 ช้าไม่นานลานบ้านทั้งลานบ้านก็ว่างเปล่า ใจเองน่ะแข็งเกินไปแล้วไอ้ทิดป้าแคล้ว เอ่ยขึ้นกับเขาขณะที่กลับขึ้นไปนั่งล้อม บงกลางนกชานใหม่แต่ข้าก็ดีใจที่เอ็งทำ อย่างนั้นเห็นหน้าไอ้พูนวันนี้แล้วอด สังหรณ์ไม่ได้เลยว่ากลัวจะมีอะไรเกิด ขึ้นคืนนั้นทั้งคืนผู้ใหญ่พูนไม่กลับบ้าน ไม่มีใครบอกถูกว่าแกไปที่ไหนทั้งริ้วและ โรยตามไปที่บ้านไร่เปล่าแกไม่ได้แวะไปที่ นั่น 2 พี่น้องเลยไปถึงคลองเหนือก็ได้ ความอย่างเดียวกันเมื่อหล่อนกลับมาสีหน้า บอกความไม่สบายใจเลยหล่อนแวะเข้าไปที่
1:30:49 บ้านรื่นปรารภกับเขาด้วยความร้อนใจว่าฉัน ลืมเล่าให้อึเพฟังว่าตั้งแต่กลับจากเมือง วันนั้นพ่อไม่ค่อยพูดจาอะไรเลยยิ่งไฟไหม้ บ้านถูกแม่บ่นกลับเอาสากตีหัวก็ยิ่งผิดไป เกือบคนละคนไม่กินข้าวกินปลาพพดแต่ว่าจะ กลับไปเวียงจันทร์ท่าเดียวอย่าเพิ่ง วุ่นวายอะไรไปรื่นปลอบโยนพ่อเอ็งกำลัง กลุ้มใจจคงจะไปขลุกอยู่ที่บ้านใครสักแห่ง นึงปล่อยเถอะพรุ่งนี้ค่อยคลายกลัดกลุ้มก็ คงจะกลับมาเองหรอกแค่แม้จะบอกไปไปอย่าง นั้นใจของเขาก็อดสั่นไม่ได้เมื่อคิดถึงสี หน้าซึ่งซีดเผือดเหมือนผีตายและกิริยาอัน แปลกประหลาดของผู้ใหญ่พูนเมื่อตอนจะจากไป
1:31:35 รื่นเข้านอนด้วยความกระสับกระส่ายจน กระทั่งสุดใจก็ผิดสังเกตเป็นอะไรไปเหรอ พี่เลืนหล่อนถามไม่จากความมืดเรื่องผู้ ใหญ่พูนสิสุดใจเขาบอกลองทายซิว่าแกไปไหน ของแกถ้าบ้านไล่แเหนือไม่มีก็เหลือแต่ที่ วัดหรือบ้านใต้สุดใจออกความเห็นบางทีก็จะ เป็นได้อย่างว่าเมื่อพิจารณาถึงความแก่ วัดของแกคิดเช่นนั้นรื่นก็ค่อยสบายใจเขา หลับไปได้ตื่นใหญ่ๆก็พอรู้สึกถูกจับแขน เขย่าจึงลืมตาขึ้นในเวลาดึกสงัดอะไรกัน สุดใจในขณะนั้นสุดใจลุกขึ้นนั่งหล่อน
1:32:20 กำลังเงี่ยวหูฟังสิ่งใดสิ่งหนึ่งอยู่ด้วย ความตื่นเต้นฟังนั่นแนพี่ลื่นหล่อนกระซิบ ได้ยินตั้งแต่ฉันตื่นเมื่อครู่ใหญ่ๆแล้ว หรือว่าหูฉันฟังผิดไปแม้จะเป็นเวลาอัน งัวเงียเพราะผิ่งแรกตื่นหูของื่นก็แวบ เสียงนั้นชั้นแรกอย่างรางเรือนเหมือนเกิด จากเสียงลมซึ่งลวงหูตนเองก่อนแล้วต่อมาก็ ค่อยชัดขึ้นเป็นลำดับจนเชื่อว่าฟังไม่ผิด แน่ใครตี๋เกราะเขาผุดลุกขึ้นนั่งอย่าง เดียวกับหล่อนตีมาจากที่ไหนในท่ามกลาง ความสงบเงียบของเพลาดึกสงัดและอากาศกำลัง เย็นสุขุมเช่นนั้นเสียงรัวของมันเหมือนจะ สะท้านเข้าไปในหัวใจจแม้ตามสำเนียงมันจะ
1:33:08 ต้องข้ามน้ำมาแต่ไกลจากความทรงจำมากกว่า ความสังหรณ์หรืออุปทานอื่นใดรื่นจำได้ เกือบจะในอึดใจต่อมาว่ามันเป็นฝีมือของ ผู้ใดผู้ใหญ่พูนเขาพึมพำแต่ทำไมไปตีอยู่ ฝั่งโน้นเสียงเกราะคงดังรัวต่อไปเดี๋ยวที เดี๋ยวห่างเดี๋ยวจังหวะสั้นเดี๋ยวจังหวะ ยาวทำนองเดียวกันกับแกเรียกลูกบ้านเมื่อ ตอนหัวค่ำครั้นแล้วก็เนิบช้าแล้วแผ่วเบา ลงเป็นลำดับจนกระทั่งในที่สุดก็เงียบหาย ไปทำไมไปตีอยู่ที่ป่าพุทซารื่นพยายามตรับ รับฟังจนจับทิศที่เสียงนั้นแว่วมาได้ทนัด
1:33:53 พี่เลื่นสุดใจผวาเข้ามาหาเขากอดแขนไว้ แน่นทำไมร่างของหล่อนสั่นเทิ้มขนลุก เกรียวไปทั้งกายขณะที่กล่าวตอบนึกไม่ได้ หรอกหพี่เลื่นตรงนั้นนะป่าช้าที่ฝังศพพวก บ้านนี้มาแต่ไหนแต่ลายแขนข้างนึงของเขา โอบหล่อนไว้โดยไม่ได้เอ่ยตอบประการใดไม่ มีความจำเป็นอะไรที่เขาจะต้องตอบเขาใจดี เสียยิ่งกว่าจะฟังคำอธิบายต่อไปในความ หมายที่หล่อนอุทานเป็นไปได้ถึงเพียงนั้น เดี๋ยวเหรอสุดใจเขากระซิบอีกหลายอึดใจต่อ มาเป็นไปได้ทีเดียว เหรอแต่คำตอบที่เขาได้รับก็มีแต่ความ เงียบสงัดเหมือนป่าชัดที่ปกคลุมอยู่ใน
1:34:41 ห้องนั้นและอากาศที่เย็นจัดขึ้นเป็นลำดับ ในยามที่น้ำค้างตกหนักอยู่ข้างนอกสุดใจ กอดเข่าแน่นขึ้นขณะนั้นเองเรื่นก็ได้ยิน เสียงสะอื้นออกมาจากลำคอของหล่อนถนัดเขา และชาวคลองสวนหมากใต้ข้ามไปพบผู้ใหญ่โพน แขวนโตงเตงอยู่ข้างเกราะของแกที่ต้นหมัน ข้างป่าช้าฟากน้อนในวันรุ่งขึ้นในตาทั้ง คู่ถลนลิ้นห้อยออกมาคาปากแต่มือของแกยัง คงกำไม้ที่ตีไว้แน่นเหมือนเป็นสายใยเส้น สุดท้ายที่ชีวิตและหัวใจของแกแขวน อยู่
1:35:42 เ
