Kısa Özet
Bu video, Türkiye'nin coğrafi konumunu matematiksel ve özel konum olmak üzere iki ana başlık altında inceliyor. Matematiksel konumun enlem (paralel) ve boylam (meridyen) etkileri üzerinde durulurken, özel konumun göreceli ve ülkeye özgü faktörlerden kaynaklandığı belirtiliyor. Türkiye'nin kuzey yarımkürede, orta kuşakta ve dönenceler dışında yer almasının sonuçları detaylı bir şekilde açıklanıyor.
- Türkiye'nin matematiksel konumu enlem ve boylam etkileriyle açıklanır.
- Özel konum, ülkenin kendine özgü coğrafi özelliklerini ifade eder.
- Türkiye'nin kuzey yarımkürede yer alması güneş ışınlarının geliş açısını etkiler.
Türkiye'nin Coğrafi Konumu: Giriş
Türkiye'nin coğrafi konumu matematiksel (mutlak) ve özel (göreceli) konum olmak üzere ikiye ayrılır. Matematiksel konum, enlem ve boylam değerleriyle belirlenirken, özel konum ülkenin kendine özgü özelliklerini (denizlere kıyısı olması, yükselti, komşular vb.) ifade eder. Matematiksel konum ülkeden ülkeye değişmezken, özel konum ülkeden ülkeye değişiklik gösterir.
Matematiksel Konum: Enlem ve Boylamın Etkileri
Matematiksel konum, enlem (paralel) ve boylam (meridyen) olmak üzere iki temel unsurdan oluşur. Enlem, Ekvator'dan kutuplara doğru uzanan hayali çemberlerdir ve en büyük paralel dairesi Ekvator'dur. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin çevre uzunlukları kısalır. Türkiye, 36° - 42° kuzey paralelleri arasında yer alır. Boylam ise, Kuzey Kutbu'ndan Güney Kutbu'na uzanan yarım çemberlerdir ve başlangıç meridyeni Greenwich'tir. Türkiye, Greenwich'in doğusunda yer alır ve 26° - 45° doğu meridyenleri arasındadır.
Türkiye Hangi Yarımkürede Yer Alır?
Türkiye, paralellere göre kuzey yarımkürede, meridyenlere göre ise doğu yarımkürede yer alır. Türkiye'nin en kuzey ucu Sinop (42° kuzey paraleli), en güney ucu Hatay (36° kuzey paraleli), en batı ucu Çanakkale Gökçeada (26° doğu meridyeni) ve en doğu ucu Iğdır (45° doğu meridyeni)'dır. Paralellerle uzaklık hesabı yapılırken elde edilen sonuç, gerçek uzaklığı değil kuş uçuşu uzaklığı ifade eder.
Enlemin Türkiye Üzerindeki Etkileri: Alt Başlıklar
Enlemin Türkiye üzerindeki etkileri üç alt başlık altında incelenir: Türkiye'nin kuzey yarımkürede yer almasının sonuçları, Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının sonuçları ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının sonuçları. Orta kuşak, dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan bölgelerdir.
Kuşaklar ve Türkiye'nin Konumu
Dünya üzerinde Ekvator, Yengeç Dönencesi, Oğlak Dönencesi, Kuzey Kutup Dairesi ve Güney Kutup Dairesi gibi önemli paraleller bulunur. Türkiye, kuzey yarımkürede, orta kuşakta ve dönencelerin dışında yer alır. Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde ve orta kuşakta yer alması, Türkiye'nin konumunu en iyi tanımlayan ifadedir.
Türkiye'nin Kuzey Yarımkürede Yer Almasının Sonuçları
Güneş ışınları Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daha eğik açılarla gelir. Bu durum, sıcaklıkların Ekvator'dan kutuplara doğru azalmasına neden olur. Güneş ışınlarının atmosferde izlediği yol, Ekvator'da daha kısa, kutuplarda ise daha uzundur. Bu nedenle, Ekvator ve çevresi daha sıcakken, kutuplar daha soğuktur. Türkiye'de Hatay'dan Sinop'a doğru gidildikçe güneş ışınlarının yere düşme açısı daralır, atmosferde izlediği yol uzar ve sıcaklık azalır.
