0:00 [Müzik] Merhabalar arkadaşlar. Ben 7 İklim Atölye Serisi coğrafya öğretmeni Hakan Topçan. İlk konumuzla sizlerle birlikteyiz. İlk konumuz ne? Türkiye'nin coğrafi konumu. Öğrencilerimizin en çok zorlandığı konuların başında geliyor. Ama size bu konuyu öyle bir anlatacağım ki yani mantığa dayalı çok güzel bir şekilde bu konuyu işlediğimizde diyeceksiniz ki öğretmenim korkulacak bir konu değilmiş. Bu sözümü unutmayın. Şimdi bu konuyu akıllı tahtaya yansıttım ve QR'ı da görüyorsunuz. Ama sizin daha iyi sevdiğiniz bir şey yapacağım ve klasik tahtaya geçerek öncelikle bu konuyu anlatacağım ama siz yine de QR'dan ve kitabımızdan aynı şekilde
0:45 takip edebilirsiniz. Şimdi isterseniz hadi gelin eee klasik tahtamıza geçelim. Evet, ilk başlığımız Türkiye'nin coğrafi konumu. Başlığımızı tam ortaya yazıyoruz. Haydi bismillah diyoruz ve ilk başlığımızı atıyoruz. Şimdi coğrafi konum başlığını aldığımızda, başlığımı aldığımızda ilk ne yapıyoruz? İkiye ayırıyoruz. Nasıl ayırıyoruz? Matematiksel konum ve özel konum. Matematiksel konum yerine hangi kelime
1:33 kullanılıyor? Duyuyorum sanki sizi. Mutlak diyorsunuz. Çok da doğru söylüyorsunuz. mutlak kelimesi kullanılır. Peki öğretmenim özel konumun yerine ne kullanılıyor? Onun yerine de göreceli konum diyoruz. Özel konum, diğer adıyla göreceli konum da diyebiliriz. Peki bu isimler neden verilmiş? Bunlara şöyle kısacık örnekler vererek size söyleyeyim. Eee iki paralel arası paralelleri biliyorsunuz. Ekvator ve kutuplara doğru giden birbirini kesmeyen çizgiler. İki paralel arası kaç kilometre? 111. Mesela Türkiye'de iki paralel arası 111 km. Fransa'ya gittin yine 111 km. Japonya'da 111 km. O zaman
2:21 demek ki bu ülkeden ülkeye değişen bir şey değil. Yani sonucu ne? Mutlak. Türkiye'de iki meridyen arasında dikine çizilen çizgiler. Biraz sonra anlatacağım onları. 4 dakika. Peki Kanada'ya gittik. Kanada'da 4 dakika. Almanya'ya gittik 4 dakika. Matematiksel konum ülkeden ülkeye değişmez. Dünyada mutlak sonuçlar verir. Bu şekilde aklınızda kalabilir. Peki özel konum öyle mi? Tabii ki değil. Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımadır. Aynı şey Almanya için geçerli mi? Değil. Bizde batıdan doğuya doğru yükselti artar. Aynı şey Arnavutluk için geçerli mi? Değil. O zaman enlemle, boylamla matematiksel konumla açıklanamıyorsa ülkenin dağlık engebeli olması, etrafındaki denizler komşuları bunlar o
3:08 ülkeye özeldir ve ülkeden ülkeye ne yapar? Değişir. Yani nedir? Görecelidir diyoruz. Şimdi matematiksel konumu kendi içerisinde ikiye ayıracağız arkadaşlar. Onu nasıl ikiye ayıracağız? Şöyle ikiye ayıracağız. boylamın Türkiye üzerindeki etkileri diyeceğiz. Dikkatinizi bir şey çekti mi? Başlıklara bakın. Türkiye'nin coğrafi konumu yani dünyadaki diğer ülkelerle ilgili bilgiye sahip olmak zorunda değiliz. Boylamın Türkiye üzerindeki etkileri yani KPSS'de ve AGS'de arkadaşlar ikisi de aynı içerik ve Türkiye coğrafyası soruyor. Dünya ülkelerini bilmek zorunda değilsiniz. Bu bizim için büyük bir avantaj tabii ki.
3:55 Çünkü öğrencilerimiz gerçekten dünya ülkelerinde zorlanıyorlar. Evet. Enlemin Türkiye üzerindeki etkileri diyoruz. Peki enlem kelimesi yerine ne kullanırız biz? Genellikle bu kelime çok kullanılır. Enlem demeyiz de ne deriz? Paralel. Bu kelime çok kullanılıyor. Boylam yerine de ne kullanılıyor? Meridyen. Şimdi size bunları kısacık açıklayayım. Şöyle buraya bir küçük dünyamızı çizelim. Dünyanın üzerinden geçtiğini varsaydığımız hayali çemberler. Bakın bu çizdiğim çizgiler birbirine ne yapmıyor?
4:43 Temas etmiyor. İşte biz bunlara ne diyoruz? Paralel diyoruz. Bak bunlar paralel. Enine çizgiler. Enlem paralel. En büyük paralel dairesi nedir? Ekvatordur. Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin çevre uzunlukları ne olur? Kısalır. Çünkü onlar dünyanın şeklinden ne yapar? etkilenir. Şimdi ilk paralelimiz 0 değil mi? E kutuplarda 90° kuzey kutup noktası olduğuna göre bir şey 0dan başlıyorsa 90'a kadar gidiyorsa kaç tane olur arkadaşlar? E 90 tane. Bak işimiz ne kadar kolay. O zaman aynı şey nerede de geçerli? Güneyde güney kutup noktasında 90 tane. Toplamda kaç tane paralel
5:28 dairesi var? 180 tane paralel dairesi var. En büyüğü ekvatordur dedik değil mi? Kutuplara doğru gitse rakam büyüyor mu? 1 2 3 4 5 6. Bakın rakamlar büyüyor ama rakamlar büyürken, rakamlar büyürken ne oluyor? Paralellerin çevre uzunlukları kısalıyor. Bunu unutmayın. Türkiye üzerinden bir örnek vereceğiz çünkü. Şimdi baktığımızda arkadaşlar eee her bir paralel arası ne kadardır? 111 kmredir. Bu değişen bir bilgi değildir. Dünyanın neresinde olursa olsun 89'la 90 arasına da gitsen, 1 ile 2 arasına da gitsen, 36 ile 37 arasına da gitsen her yerde 111 ketredir ve sabit bir değerdir. Türkiye. Peki dünya üzerinde baktığımızda hangi paraleller üzerinde
6:16 yer alır? Öğretmenim öncelikle şunu söyleyeyim. Türkiye kuzey yarımküredir. Yani Türkiye'yi ne yapacağız? Ekvator'un kuzeyine yerleştireceğiz. Peki Türkiye'nin en güneyindeki il neresi? Hatay. Hatay'dan geçen paralel ne? 36° paraleli. Ama orada şuna dikkat edin. Bakın 36° ne diyeceğiz? Kuzey paraleli diyeceğiz. Çünkü biz ekvatorun neresindeyiz? Kuzeyindeyiz. En kuzeyimiz neresi arkadaşlar? Sinop. Orası da 42° kuzey paraleli. Türkiye haritası üzerinde yeniden bunları size gösteririm. Sadece burada kabaca bir bilgi veriyorum. Burada şuna dikkat edin. 36 42 demeyle bu iş olmuyor. Neden olmuyor? 36 ve 42 güneyde de var.
7:01 Bunların büyüme yönüne bakmanız lazım. Bakın büyüme yönü nasıl? Hatay'dan geçen 36, bir üstündeki paralel 37 39 40 41 Karadeniz'e doğru giderken rakam bu değerler büyüyor bakın 42. Ama paralellerin çevre uzunlukları ne oluyor? Biraz önce söyledim. Onlar kısalıyor diyorum. Evet. Biraz da meridyenler hakkında bilgi verelim. Dünyanın üzerinden geçtiğini varsaydığımız bunlar bu sefer çember değil. Paraleller çemberdi. Dünyanın etrafında tam tur dönüyordu ama meridenler yarım çember. Ya da ne diyoruz? Yay diyoruz. Bakın bunlara en büyük eee meridenimiz başlangıç
7:47 merideni. Greenwich diyor muyuz? Demiyoruz. demiyoruz. Ekvator da diyebiliyoruz. En büyük paralel dairesi ekvatordur diyoruz ama Greenwich en büyüktür diye bir şey yok. Çünkü bütün meridyenlerin boyları ne? Eşit. Bir meridyen yayı kuzey kutbunda başlar, güney kutbunda biter. Dünyanın etrafı tam tur dönmez. O yüzden onların boyları uzayıp kısalmaz. Yani boyları dünyanın şeklinden etkilenmez. Greenwich başlangıç meridyenir. Hepinizin bildiği gibi İngiltere'de bir kasabadır Greenwich. Greenwich'in doğusunda kaç tane meridyen var? 180. Batısında kaç meridyen var? 180. Toplam meridyen sayısı ne? 360 tane meridyen var. Bir
8:34 şey dikkatinizi çekti mi? Paraleller nasıldı? 90 90 180'di. Meridyenlerin toplamı 180 180. He o zaman şöyle düşünüyoruz. Meridyenler yarım yarım çiziliyordu. Sen aynı dünyanın üzerine bir şeyi bütün çizdiğinde toplamı 180 çıkarsa aynı şeklin üzerine, aynı dünyanın üzerine yarım yarım çizinde ne yapar? İki katı çıkar. Bu da aklınızda kalsın. Soru çözmenizi ne yapar? Kolaylaştırır. Peki Türkiye Greenwich'in ne tarafında? Bu da çok önemli. Bu da sorularda geliyor. Biz Greenwich'in doğusundayız. Yani Doğu Yarımküre tarafındayız. Ekvator'un kuzeyinde, Greenwich'in doğusundayız. Yani Türkiye burada. Peki Türkiye'nin en batısı
9:23 deyince aklımıza neresi gelecek? Çanakkale. Çanakkale'de bir adamız var. O ne? Gökçe Adı arkadaşlar. İmroz Adası da diyorlar. Türkiye'nin en büyük adası. Oradan geçen meridyen yayı 26 derece doğu meridyeni. En doğumuz bunu herkes biliyor genellikle. Iğdır. Iğdır'dan geçen meridyenimiz de 45 derece doğu meridyeni. Bir şey dikkatinizi çekti mi? Türkiye'deki bütün meridyenler doğum meridyenir. Öyle Türkiye'nin batısı Çanakkale diye batısı batı meridyeni. Doğusu Doğu Anadolu doğu merideni olmuyor. Çünkü kriter bizim ülkemiz değil. Kriter kim arkadaşlar? Greenwich. Biz Greenwich'in ne tarafındayız? Doğusundayız. O yüzden bizdeki bütün meridyenler ne meridyeni? Doğum erdieni.
10:10 Burada kriter kim? Kriter ekvator. Biz ekvatorun neresindeyiz? Kuzeyindeyiz. O yüzden bizdeki bütün paraleller ne paraleli? Kuzey paraleli. Bunu neden böyle açıklıyorum? Bir gün bir öğrencim bana ne dedi biliyor musunuz? Öğretmenim iyi ki böyle anlattınız dedi. Çünkü ben de gerçekten dedi karıştırıyormuşum. Akdeniz ya dedi. Akdeniz'dekiler güneyde güney paraleli. Karadeniz kuzeyde kuzey paraleli sanıyordum dedi. Ben de ne dedim biliyor musunuz? İyi kızım o zaman dedim ekvator da Konya'dan mı geçiyor dedim yani değil mi? Dünyanın ortası orası olması lazım. O yüzden bizim e biz bunu lokal düşünmememiz lazım. Daha böyle geniş açıda düşünmemiz lazım. Böyle değerlendirmemiz lazım. Peki nasıl soru geliyor öğretmenim? Buradan onunla ilgili de bir tane tahtaya örnek
10:55 yazayım. Bir de şöyle söyleyeyim. Uzun videolarımızın birçoğu matematiksel konumla geçecek. Özel konum köşede kaldı. Gördüğünüz gibi çok ayrıntılı burayı anlatacağımız için. Ona sıra gelmesine bayağı bir vakit var. Merak etmeyin diyorum. Şimdi tahtayı siliyorum ve devam ediyorum. Evet arkadaşlar ben benim hep şöyle bir sorum vardır. Türkiye hangi yarımkürede yer alır dediğimde duyuyorum hemen. Ne diyorsunuz? Kuzey yarımkürede yer alır diyorsunuz. Ama ben size bir soru daha soruyorum. Türkiye hangi yarımkürede yer alır? Yani bunun ikinci bir cevabı var. Ne olabilir? Orta kuşak diyorsun. Hayır o değil. Dönenceler dışı. Hayır değil. Başka bir şey. Gerçekten bir yarımküredeyiz. Hangi yarımküredeyiz biliyor musunuz? Doğu yarımküredeyiz. Herkes şöyle yapıyor.
11:42 Yani dünyaya iki eşit parça ayıranın sadece ekvator olduğunu düşünüyor. İşte dünya kuzey ve güney yarımküreden ayrılır diyor. Ve sadece kuzey yarımkürede olduğumuz. E kardeşim Greenwich'te dünyayı iki ayırmıyor mu? Doğu ve batı yarımküre diye. Ya benim bir kürem vardı buralarda ya. Küremi çaldılar mı acaba? Bir dahaki derse küremle geliyorum. Tamam mı? Şimdi arkadaşlar şöyle söyleyeyim size. Göstereyim hatta. Yazdı buraya. 26 45 dedi. 42 36. Bu Türkiye mi? Yani Türkiye'nin koordinatlarını mı gösteriyor burası? Evet öğretmenim diyorsun değil mi? Hayır canım olmaz. Neden Türkiye olmaz biliyor musunuz? Türkiye olması için mesela Hatay'ın olduğu yerin burasının 36 olması lazım. Kuzeyinin 42 olması lazım. Bu yöne doğru büyümesi lazım. E peki o
12:30 zaman şöyle olacak yani değil mi? Önce 36 gelecek. Kuzeydeki daha büyük bir rakam olacak. Bu Türkiye mi? E bu da Türkiye değil. Peki bu niye Türkiye olmadı? Bu güney yarımkürede. Çünkü güneye doğru büyüdü. Öğretmenim bak işte bu kuzey yarımkürede. İyi hoş da bu da batı yarımkürede. He o zaman ben sadece 26 45 36 42 ezberlemeyle bu iş olmuyormuş. Demek ki onların büyüme yönlerini de bilmem gerekiyormuş. Buna da dikkat etmem gerekiyor. Yani Türkiye olması için nasıl olacak biliyor musunuz? Buraya 2645 yazdık ya. Şuraya da 3642 diye yazdığımızda hepsi oturması lazım.
13:15 Mesela Türkiye'de paraleller hangi yöne doğru büyür? Kuzeye. Bak çünkü paralellere göre hangi yarımküredeyiz? Kuzey yarımkürede. Türkiye'de meridyenler nereye doğru büyür? Doğuya. Çünkü meridyenlere göre hangi yarımküredeyiz? Doğu yarımküredeyiz. Bu yüzden soruları çözerken lütfen bundan sonra daha dikkatli olalım. Türkiye hangi yarımküredin iki cevabı vardır? Paralellere göre soruyorlarsa, Ekvator'a göre bakıyorsak kuzey yarımküredeyiz. Ama meridyenlere göre bakıyorsak doğu yarımküredeyiz diyorum. Şimdi ne yapıyoruz? Akıllı tahtamıza geçiyoruz diyorum. Bir de oradan size bazı şeyler göstermem gerekiyor. Şimdi akıllı tahtayı ana ekrana aldık sanırım. Evet. Şimdi baktığımızda arkadaşlar eee
14:03 Türkiye'nin en kuzey ucu neresi demiştik? Bakın en kuzey ucumuz neresi demiştik? Sinop demiştik değil mi? Şu bu bölge 42° kuzey paralelinin çizgisi geçiyor. Bakın buradan 42 kuzey. En güneyimizde neresi var arkadaşlar? 36 dereceden geçen Hatay. Çizgiyi görüyorsunuz zaten. Bakın haritada 36. kuzeyi de görüyorsunuz. Burası 36 burası 42. Kuzey paraleli ikisi de kuzey. Şimdi 36 ile 42 arasında kaç paralel fark var? 6. Her bir paralel arası ne kadar yapar? 111 km ile çarpacağız. Yani 6 x 111. Çarpabilen var mı? Çarpamayan varsa bak
14:49 Mehmet hocamın videolarını izlesin lütfen. Bakın diyor ki adam diyor ki 4 işlem yapamıyorum diyor. Adam sana sıfırdan anlatıyor. Lütfen gözünüzü seveyim. Yani önce matematiği bir öğrenin sonra gelin. Biz burada hesap yaparız. O sıkıntı değil yani. Ama bu hesapları yapmadan olmaz. O zaman ben şöyle diyebilir miyim? Hatay'dan başladık. Sinop'a doğru gidiyoruz. Hatay'la Sinop arasındaki gerçek uzaklık 666 kmredir. Doğru mu? Yanlış. E öğretmenim 666 dedi. Çarptık işte Mehmet Hocaya da sorduk. O da aynısını söyledi. İyi de o gerçek uzaklık değil. Gerçekte sen arabayla giderken bak karşısına deniz çıktı, dağ çıktı, ova çıktı, pilota çıktı. O zaman paralellerle uzaklık hesabı yapılabilir. Ama o uzaklık hesabı gerçek uzaklık değil. Ne?
15:37 Kuş uçuşu uzaklık hesabı yapılır. Y kuş gibi uçuyorsan olur o. Sen arabayla giderken aynı şeyleri ne yapamazsın? Yaşayamazsın. Bir daha söylüyorum. Paralellerle uzaklık hesabı yapılabilir mi? Evet. Ama hangi uzaklık hesabı yapılabilir? Kuş uçuşu uzaklık hesabı yapılır. Gerçek uzaklık hesabı yapılamaz. Peki şöyle bir şey söyleyeyim. Bunu nasıl sorar? E sınav heyecanı var ya cümlenin içine şöyle koyar. Türkiye'nin en güneyile en kuzeyi arasındaki gerçek uzaklık 666 kmredir. Sen okursun mantıklı gelir. Tik koyarsın yanlış olur. Ama şöyle yazar. Türkiye'nin en güneyle en kuzey arasındaki eee kuş uçuşu uzaklık 666 km. O zaman tik koyup doğru diyebilirsin. Bir de arkadaşlar şöyle bakalım. Türkiye'nin en batı ucu ne dedik?
16:24 Çanakkale'de bir adamızdı. Bu adamız da neydi? Gökçe adaydı. Neredeyse kalemle çiziyordum akıllı tahtayı. Son anda aklıma geldi. Evet. Şimdi Gökçeada'dan geçen 26 derece neydi arkadaşlar? Doğu meridyeni. Ülkemizin batısında diye biz buna ne demiyorduk? Ülkemizin batısında diye batı merideni demiyorduk. Kriter Greenwich'ti. Bir daha uyarıyorum sizi. En doğumuzdan geçen de Iğdır. Iğdır'dan geçen de 45 derece doğum erideni. İşimizin ne kadar zor olduğunu görüyor musunuz? Bakın sizler için en iyi videoyu çıkartmak için kalemleri bile nereye ne yapacağımızı, hangi kameraya bakacağımızı bazen şaşırıyoruz. Ama
17:11 gerçekten sizler için değer, sizin atanmanız için biz buradan elimizden gelen en iyisini yapmak istiyoruz ve yaptığımıza da inanıyoruz. Evet arkadaşlar, Türkiye'nin uç noktaları bunlar. çıkmış KPS sorusu var. Mesela dedi ki, "Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin uç noktalarından birisi değildir?" Hatta benim soru bankalarımda da böyle bir soru yer alıyordu. Çok şükür ki bu soruyu öğrencilerimiz çok rahatlıkla yaptı. Sinop'u koymuş İnceburun. Hatay'ı, Iğdır vardı, Gökçeada vardı. Bir de İzmir Karaburun vardı. Ben de o sırada yazlıktaydım. Bizim de Mordağan tarafında Karaburund'dayız biz. Eee, ben de o sıralarda işte dedim ki en uç noktalarımızdan biri değil diye kara burun yazmıştım ve çıkmış sınavda da aynı şekilde kara burun sorusu olmuştu diyorum. Şimdi isterseniz yeniden gelin
17:58 klasik tahtamıza geçelim. Oradan devam edelim diyorum. Evet, enlemin Türkiye üzerindeki etkileri. Bunun aslında arkadaşlar üç alt başlığı var. Yani bu alt başlıkları da bilmemiz gerekiyor. Ben başlıklar üzerinde çok duruyorum. Neden? Öğrencinin ne öğrendiğini anlaması lazım. Yani konu başlıkları o yüzden önemli. Şimdi bizim ana konu başlığımız ne anlatıyoruz? Matematiksel konum. Ama matematiksel konumu kendi içerisine enlem ve boylam diye ayırdık. Şimdi neyle başlıyoruz? Enlemin Türkiye üzerindeki etkileriyle başlıyoruz. Peki öğretmenim bunun alt başlıkları nedir? İlk başlığımız ne olacak? Türkiye'nin kuzey yarımkürede yer almasının sonuçları.
18:43 Bu ilk başlığımız olacak ve çok uzun sürecek arkadaşlar. İkinci başlığımız Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının sonuçları. Son başlığımızda ne olacak? Dönencelerle ilgili bir şey olacak. Dönenceler dışında yer almamızın sonuçları. Yengeç dönencesinin kuzeyinde yer almamızın sonuçları. kuzeyinde yer almasının sonuçları böyle gidiyor. Şimdi burada dikkat edin. Anahtar kelimeler ney?
19:29 Anahtar kelimeleri çiziyorum. Kuzey yarımküre, orta kuşak ve dönce kelimesi sen sorunun içerisinde kuzey yarımküre orta kuşak dönence görüyorsan bu soru ne sorusu? Enlem sorusu. Enlem sorusu geliyor diyeceksin. Peki bana söyler misin? Dünyanın neresi orta kuşak? Orta kuşağın paralellerini söyle bana. Hangi aralığa biz orta kuşak diyoruz? Çünkü gerçekten bunu bilmeyen öğrenci çok fazla. Ben sınıfta yüz yüze derslerde soruyorum öğrenciye. Bana diyor ki öğretmenim diyor Akdeniz iklimi görülür. Batı rüzgarları, cephesel yağışlar dört mevsim belirgin olarak yaşanır diyor. Doğru. Bunları ezberlemişsin. Güzel, iyi, hoş da orta kuşak neresi?
20:16 Bana diyor ki, "Ota kuşak ekvator'un olduğu yer. Dünyanın ortası orta kuşak diyor." Ya gözünü seveyim orası tropikal kuşak. Orası ekvator kuşak değil. O zaman biz ne yapalım? Öncelikle kuzey yarımküre neresidir? Orta kuşak neresidir? Dönence denilen şey nedir? Bunu anlatalım. Bunun için de şimdi tahtaya büyük bir dünya çizeceğim. Sağ tarafa şöyle büyük bir dünya çiziyorum ve orada tek bütün paralelleri ne yapıyorum? Size tanıtıyorum. Dünyamı çiziyorum. Bak dikkat edin. Nasıl çiziyorum şimdi? Evet. Bana diyorlar ki öğretmenim pergel çiziyorsunuz. Diyorlar bilmiyorum nazar mı değdi Serkan. Bak tam pergel gibi çizemedim yine ama hiç de fena da çizdiğimizi sanmıyorum. Şimdi
21:03 ilk paralelimizi yerleştirelim. En büyük paralel dairemiz ne arkadaşlar? Ekvator. Onu oraya yerleştirdik. Şimdi her paralel özel isim alıyor mu öğretmenim? Almıyor. Mesela 1 derece paralelin adı yok. 1 kuzey 2 kuzey. 3 kuzey 4 kuzey 5 kuzey 10 kuzey. Bunların isimleri yok. Peki kimin var ekvator dışında? Ekvatora yakın bir yerde 23° 27 dakika kuzey paraleli. Bu ne? Yengeç dönencesi. Hemen bir de bunun güneyde versiyonu var. Yine aynı paralel aralıklarında 23° 27 dakika güney paraleli. Bu da ne arkadaşlar? Oğlak dönencesi bana
21:50 diyorlar ki öğretmenim ben bunları diyor çok karıştırıyorum diyor. Nasıl aklımda tutacağım? Hangisi kuzey yarımkürede? Hangisi güney yarımkürede? Bakın bunlar hayvan değil mi? Yengeç ve Oğlak bunları teraziye koydun. Oğlak daha ağır bir hayvan olduğu için bak güneye indi. Hafif olan Yengeç ne yaptı? Yukarı çıktı. Kuzeye çıktı. Buradan aklında kalabilir. Bir gün yine bir sınıfta bir öğrenci bana ne dedi biliyor musunuz? Öğretmenim dedi ben bunları dedi hiç karıştırmıyorum. Vallahi dedim bravo sen hangi taktikte yapıyorsun hocam? Ben bunları hayatımda ilk defa duydum dedi. Çocuk çok haklı ya. İlk defa duyduğu bir şey nasıl karıştırabilir diyorum. Şimdi arkadaşlar 66° 33 dakika kuzey paraleli. Bu ne? Kuzey
22:37 kutup dairesi. Bu uyarıyı neden yapıyorum? Bazı arkadaşlarımız kutup deyince sadece ne sanıyormuş biliyor musunuz? 90° enlemlerini sanıyormuş. Oysa kutuplar kaçtan başlıyor? 66'dan. Kaça kadar gidiyor? 90'a kadar gidiyor. Noktaya 90'lar nokta, 66'lar kuzey kutup dairesi veya güney kutup dairesidir. O zaman kutup kuşağı dediği yer 66 ile 90 arasında. Onun hemen güneydeki versiyonu da yapalım. 66° 33 dakika güney paraleli. Buraya ne diyoruz? Güney kutup dairesi. Buraya da 90° güney kutup
23:23 noktası diyoruz. Şimdi Türkiye'yi yerleştirelim mi buraya? Türkiye'yi bakalım. En güneyimizden geçen yani Hatay'dan geçen paralel dairesi neydi? 36. Peki 36'yı yazayım. Şuraya yazdım. 23 ile 66 arasında 36 yazdım. Oldu mu? Olmadı öğretmenim. Güney yarımküre yaz. E dedin mi sen bana sadece 36 dedin. Sen bana 36 kuzey deseydin ben o zaman hata yapmam. Giderim doğru yere yazardım. E Serkan'a soralım. Sinop kaçtır Serkan? Bak Hatay 36 kuzeymiş. Sinop sence kaçtır? Kaçtır ama bir sayı söyle bize. Bravo Serkan bildi vallahi. 42 derece kuzey
24:10 paraleli. Bana diyor ki coğrafya zor diyorsunuz. Bak adam orada oturduğu yerden lap diye yapıştırdı. Bir soruyu çözdü şu anda Serkan. Evet. Atanmaya çok yakın Serkan. Lütfen siz de Serkan gibi olun ve atanmak için böyle pür dikkat dinleyin beni. Evet arkadaşlar, Türkiye'yi buraya yerleştirdim. Şimdi orta kuşağı dünyanın ortası sanan arkadaşlar. Yani dönencelerin arasında sanan arkadaşlar. Eğer orta kuşak burası olsaydı canım o zaman Türkiye orta kuşakta olmazdı. Baksana Türkiye orada değil. He. O zaman burası ne öğretmenim? Burası tropikal kuşak. Burası ekvatoral kuşak. E burası da zaten kutup kuşağı. Orta kuşak kabak gibi ortaya çıktı. Ve
24:56 orta kuşağın dünyada aslında bir tane olmadığı da ortaya çıktı. Bakın orta kuşağın bir tanesi nerede? Kuzey yarımkürede. Orta kuşağın diğeri nerede? Güney yarımkürede dünyada kaç tane orta kuşak varmış? İki tane orta kuşak varmış. Orta kuşak bir daha söylüyorum bakın orta kuşak dünyanın ortasında değildir. Peki neyin ortasındadır? Yarım kürelerin ortasındadır. Şurası kuzey yarımküre değil mi? Bak bu kuzey yarımkürenin ortası. Burası da güney yarımküre. Bu da güney yarımkürenin ortası. Lütfen dikkat ediyoruz buna. Şimdi Türkiye'yi tanımlayalım. Mesela enlemine göre Türkiye'yi tanımlıyoruz. Baktığımızda eee Türkiye nerede diyoruz?
25:43 Kuzey yarımkürede diyoruz. Değil mi? Bak Türkiye kuzey yarımkürede diyoruz. Türkiye orta kuşakta diyoruz ama Türkiye aynı zamanda dönencelerin dışında. Bunu şimdi dünya üzerinde ne yapalım? Gösterelim. Dünya üzerinde bakalım. Biz Ekvator'un neresindeyiz arkadaşlar? Ekvator'un kuzeyinde bak gösterdim. Dönencelerin neresindeyiz? Bak dönencelerin dışındayız. Ya da yengeç dönencesinin neresindeyiz? kuzeyinde bak hepsi oluyor gördüğünüz gibi. Peki biz aynı zamanda da orta kuşaktayız. Bunu da göstermiş oldum. Peki Türkiye'yi hangisi daha güzel tanımlar? Kuzey yarımkürede yer almamız. Çok geniş bir kavram değil mi? Ekvator'un kuzeyi. Her yer kuzey yarımküre. Dönencelerin dışında yer almamız. Vallahi o da çok geniş. Peki şöyle desek Yengeç dönencesinin
26:29 kuzeyinde yer alır ya da Yengeç dönencesinin kuzeyinde orta kuşakta yer alır. En güzel tanımlama aslında bu. Neden? Bir ülke Yengeç dönencesinin kuzeyinde otomatikman ne oluyor? Zaten kuzey yarımkürede oluyor. Yengeç dönencesinin kuzeyinde e dönencelerin dışında oluyor. Yengeç dönencesinin kuzeyinde kesinlikle orta kuşakta olmuyor tabii ki. Çünkü kutup kuşağı da var. Ama orada işte biz ne tamamladık, ne dedik? Yengeç dönencesinin kuzeyinde ve orta kuşakta yer alır cümlesi Türkiye'nin dünya üzerindeki konumunu en güzel açıklayan tanımlamadır diyebiliyoruz rahatlıkla. Şimdi eee buradan biz ne yapacağız arkadaşlar? Tek tek bu başlıkları işleyeceğiz artık. İsterseniz başlıklara yavaş yavaş
27:16 başlayalım. İlk başlığımız ne olacak? Türkiye'nin Kuzey Yarımkürede yer almasının sonuçları. Diğer iki başlığı çiziyorum çünkü bunlar birazcık uzun sürecek. Hemen silgimi alıp geliyorum. Evet, enlemin Türkiye üzerindeki etkilerinin birinci başlığıyla yani Kuzey Yarımköy'de yer almamızın sonuçlarıyla başlıyoruz. Aslında arkadaşlar şimdiye kadar anlattıklarım hep bir görsel şema oluşturmaktı. öğrenciye direkt Türkiye'nin kuzey yarımkürede yer almasının sonuçları anlatılınca çocuk konuyu anlayamıyor. Çocuk dön bilmiyor. Orta kuşak dünyada neresidir bilmiyor. Dönencelerin dışında olmak ne demek bilmiyor. O yüzden de öncelikle size görsel şemayı verdim. Şimdi konuya başlıyorum. Yani ilk konumuz Türkiye'nin kuzey yarımkede yer almasının sonuçları. Öncelikle şuraya
28:01 bir güneş figürü çiziyoruz. Güneşimiz bu olsun. Güzel güneşli günleriniz olsun sizin de. Güneş ışınları ekvator'dan kutuplara doğru hareket ediyor. Burada dünyanın şekli çok önemli arkadaşlar. Dünya kutuplardan ney? Basık. Ekvator'dan da ney? Şişkin. O yüzden şişkin yere güneş ınları daha büyük açılarla geliyor. Dik ve dike yakın açılarla geliyor. 90 70. Farkındaysanız açı daralıyor. Daha eğik açı oluyor. Yine Mehmet Hocaya'ya sormak lazım. Doğru söylüyoruz değil mi? Dar. Eğik açılar diyoruz. 40 20 diye gidiyor. O zaman ekvator'dan kutuplara gidikçe dünyanın şekline bağlı
28:47 olarak ekvator ve çevresine dike yakın açılar gelirken basık olan yere güneş ışınları daha eğik açılarla geliyor. Peki yola bakalım. Burada güneşten çıktı. Ekvatora geldi. Yol kısa. Burada yol ne oldu? Yol uzadı. Yol uzun. Bu neyi etkiliyor? Güneş ışının atmosferde tutulma oranını. Tutulma oranı ne demek? Atmosferde kalma süresi demek. Güneş ışınları buradan yola çıktı. Çok uzun bir mesafe olmadığı için fazla atmosferde kalmadı. Direkt yerküreğe geldi. Enerji kaybetmedi. O yüzden buralar hep ney? Sıcak. Burada yol ne oldu? Uzadı. Uzadığı için tutulma arttı. O zaman da ne oldu arkadaşlar?
29:33 Otomatikman sıcaklık düştü, enerji kaybetti. Bunu ben şöyle örnek verebilirim. Eee mesela bizim şu anda stüdyoda bulunduğumuz yere çay istedik diyelim. Aşağıdan çay getirdiler. Çok bir alt katta kısa bir mesafe olduğu için çaylar ney? Sıcacık. Ama dediler ki ya hocam dediler. Makine bozuldu çay yok. Size ostamde şuradan çok da bilmiyorum ya böyle sallıyorum işte 2-3 kilometre uzaktan çay ocağından bana çay söylediler. O çay adam yolda gelirken o çayı ne yaptı? Soğuttu. Yol uzadı. Yolda enerji kaybetti. O yüzden daha soğuk çay geldi. Yol uzadı. Güneş ınar atmosferde daha uzun tutuldu. Enerji kaybetti. Kutuplar çevre soğuk. Yol kısa, tutulma
30:20 az. O yüzden bu çevre ne? Sıcak olur diyoruz. Bunu gün içinde de örneklendirebiliriz. Mesela gün içinde biz güneş ışınlarını en büyük açıyla saat kaçta alıyoruz? 12'de. 12'de güneş ışınları büyük açıyla geldiği için kısa yol izliyor ve enerji kaybetmediği için hava sıcak. Akşama doğru açı sürekli eğikleşiyor, daralıyor. Yol ne oldu? Bak uzadı. Enerji kaybı arttı. Akşam daha serin oluyor. E sabah da öyle değil mi? Sabahları da eğik açıyla geliyor. Yol uzuyor. Bunu yaz ve kış versiyonu da yapabilirsiniz. yazın güneş ınlarını daha büyük açıyla alırız. O yüzden güneş ının atmosferde izlediği yol daha kısadır. Bu yüzden de daha sıcak geçiririz. Bunun üzerinde çok durdum. Neden? Çünkü beklentim var. Mesela şöyle
31:06 olabilir. Türkiye'nin en güneyine biz ne dedik arkadaşlar? Hatay dedik. Değil mi? En kuzeyimiz ney? Sinop. Yani Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe demek yerine Hatay'dan Sinop'a gidildikçe demek de aynı şey değil mi? O zaman bunu bir kullanalım. Hatay'dan Sinop'a doğru gidecek. Güneş ışınların yere değme açısı ne olur? Daralır, eğikleşir. Çünkü ekvator ve çevresel daha dik yakıtçıyla geliyor. Kutuplara gidince açı ne oluyor? Daralıyor. Aynı şekilde güneşan atmosferde izlediği yol bakın uzar. Tutulma, tutulma, tutulma ne olur? O da artar. Tutulma artarsa sıcaklıklar da ne olur? Azalır diyoruz. Evet. Genel olarak ilk bilmemiz gereken maddemiz bu. Bir sonraki videoda
31:54 görüşmek üzere diyorum. Kendinize iyi bakın. [Müzik]
