Full transcript of “Akdang Dokyu: Ang Buhay, Mga Akda, at Pamana ni Rene O. Villanueva”. Click a timestamp to open the video at that moment. Need another video? Use the YouTube transcript generator.
0:23 Heto ang gusto kong mangyari kapag natepok ako. [musika] Ayoko ng mga eksenang madramang iiyakan. Ayoko ng mga nagpapalahaw. Ayoko ng grief na [musika] makulay at matingkad ang lenggwahe ni Rene lagi siyang parang lumilikha ng dula. Ang kanyang mga sanaysay ay puno ng kontradiksyon. May luha ngunit may halakhak. Hindi [musika] siya natutong tumula pero ang kanyang mga akda ay matalinghaga dahil nagmumula sa [musika] kanyang imahinasyon sa pag-akda. Bago maging ganap na manunulat si Rene,
1:10 siya ay isa lamang bagito at walang masyadong alam [musika] sa larangan ng pagsulat. Pero nang makilala niya si Virgilio Almario ay talagang naibuhos niya [musika] ang pangarap na maging manunulan. Ah, Ren Villanueva po ay naging kaibigan ninyo at uh ginabayan [musika] ninyo noon. Paano ho ba na niyo nakilala si uh Rene? Si Rene ay hindi siya tagaup eh 'di ba? Nung minsan ako'y [musika] president pa ng UP writers Club ako nangangasiwa sa parang assistant ng UP [musika] writers workshop. Nag poetry reading kami tapos inimbitan namin yung mga makata na pwedeng magtumula. mula sa UP at mula sa ibang mga grupo ngayon
1:57 ako nandun lang nakatanga lang ako nakikinig doun sa mga nagtutulaan pero nung minsan biglang may napansin akong isang maitim na lalaki na ang haba ng tula oo kung ano tinanong ko yung mga ah UP writers club membersaka ako yun hindi nila kilala na taga UPN sir eh malakas sa loob ka kung ganun dahil ah na tagaupi ang haba-haba pa ng tinutula dito. Pangit naman yung tula ano sabi ko ah pagkaraan tumulaka ako ah papuntahin mo nga dito at kikilalanin ko. So ayun isa ang tumawag sa kanya nagpakilala sa akin si Rene niyang maging manulat at makata so kung ganon
2:45 ka ako sumali kasagat kina lingguhan noon nagwo-workshop kami sa sa aming bahay dumating siya pinakilala ko doon may dala na kaagad siyang tula an yung mga tula na para sa kanyang tatay mga ganun at ah tungkol sa kanilang kahirapan etcera o na-work Siya lalapa na mangyak siya ng hapon. Pangit pala itula ako sir. Oo talagang pakit kang tumula kang ganon. Mukhang hindi ka makata eh. Pero magagawa natin ng remedy mag-aral kang mabuti. So ayun sumama siya sa grupo kahit na hindi siya napupuri, tuloy lang ang pag-aaral niya ng pagtula. Hanggang dumating 'yung tiyempo na ako'y nakuhang maging direktor ng uh
3:34 Aklan. Kailangan ko artist at kailangan ko writer. So ang ginawa ko nagpa-workshop ako. Ang una kong workshop para sa mga writers. Malalaman ni Rene kagoluntary bakit mahilig ka ba diyan ka ganon? Hindi gusto ko lang try lahat. Gusto kong makita kung nasaan ako eh. Sabi niya, "Isa ang unang nagboluntaryo para maging manulat ng children's books?" Dahil sa kanilang palagay, mga teachers sa kanilang palagay, mas kilala nila yung mga bata kaya mas mainam na sila ay maging [musika] writer ng children for children. Sila sir sa Labado kasama ko mga grupo na mga teachers din dito sa UP. [musika] Tapos sinama ko si Rene punta kami sa Kaderaya. Saning ko kami doon sa kasama ang palad. Lahat ng mga
4:22 writers ng comics at lahat ng mga writers na na mga teachers alang nakapasa doun sa kanilang mga akda. Si Rene meron siyang yung kanyang tatlong hargan si Emma Encantada na pinakita niya sa akin noon pa napuriin ng lahat yon. Wala pang title ano pero basta tungkol sa isangada na nag-iingat ng mga colcantada o sa tatlong bata na walang iya na sumisira ng halaman ganyan etca nakapasa yung kanyang short story so tuwang-tuwa saan nung umalis kami sa kaleraya dahil ung kanyang short story napakapasa [tawanan] pagkaraan yan sabi ko oh sige rene aayusin pa natin ung story m lagyan
5:08 natin ng pamugat yan lagyan natin ng mga tauhan stroke nito ganito nag-click yung kanyang story nung i-publish namin bago pala ma-publish yon naggawa na rin siya ng isa pang story tungkol kay Maria makiling nagustuhan ko ako na ang gumawa ako na nag-aayos ng mga tungkol sa historical data na kailangan para maging parang si Maria Makili nasa history. Dalawa ngayon ang kanyang unang koleksyon na nakapasa at nailathala ng Darna. [musika] Nung kami nagkaroon ng kontrata ni Imelda na susulat ng 500 titles. Siya ang una kong kinuha. At ah talagang nagde-deliver yan sa lahat ng aking mga
5:54 writers. Sila ang nagde-deliver ng two stories every week. Oo. Every week merong mga hindi nakakapasa pero tuloy-tuloy lang ang kanyang gawa. Nung magkaroon kami ng kontrata ng Sesam Street, inayos ko lang yung mga workshop dito para sa mga tao na magtatrabaho sa Sesem Street. Tapos si Rene Lumitaw na pinakamahusay doon. Pinasak yung pagiging writer headwriter. Headwriter ng Sesam Street. Sesam. Ang galing niya. Natapos na yung Sesame Street. Mm. Oo. Pagmula non, naging kwan na siya. Naging sikat na. Oo. Nag-blom na. O, as oo. Naging as writer. Hindi lang yun. Hindi lang children eh. Naging kwan na siya
6:40 eh. Naging mandudula. Oo. Kamala-mala mo biglang nagimbita na sa akin na may dulasan ilalabas dito sa UP. Oo. Gusto rin ni Rene na maging mandudula at inaral niya ito ang una niyang mga naging dula ay ang koners. [musika] May isang sundalo at ang sigua na pawang mga pioneering works. At naging interesado ang mga kabataang mandulat na [musika] magaral sa kanya at naging mga mag-aaral niya sina Rolando S. Dela Cruz [musika] at Luna Sikat. At sila ay maraming natutuhan dahil sa generosong pagbabahagi ni Rene nung una hindi pa siya telon. [musika] Oo. Ah parang play right circle yon. Tapos later on from playght circle ba't natin lagyan ng ano
7:27 telon play right circle nung naging dulo na telon na yon parang yung telon alone is sufficient magkasama kami ni Malu manikison sa [musika] student council at si Malu ay ang head ng cultural committee [musika] so tuloy-tuloy yung pag-sponsor niya ng mga kung ano concert drama isa sa ni-launch niya na niya na project ay yung ng cultural [musika] committee ay yung summer workshop. Nagkaton si Al Santos [musika] at si Rene Villanueva ang facilitator ng workshop na yon. Nag-end yung workshop na yon [musika] with ano a presentation something na inano natin, sinulat natin [musika] collectively tapos o ikaw ang aarte nito, ito, ito, ito. And nag-decide tayo, let's meet again. Kasi parang sayang yung [musika] momentum.
8:14 And then we asked itong dalawang facilitator kung willing sila na tuloy tayong ituruan. [musika] Nag-agree naman sila pareho pero eventually natira talaga si Rene. Sinama ako ng isang kaklase, kaibigan natin si Rolly. Nasa ano tayo no? Nasa naalala mo yung bahay nila sa [musika] Bis. At ah simple lang ang pananamit niya. Naka-checker din yata siya na katulad ng bihis mo ngayon at ah parang nakapambahay at tayo'y [musika] kinakausap niya na parang nasa isang ano lang tayo ordinaryong araw. [musika] Tapos ang ang napansin ko sa kanya dahil nga natan yung tawa niya ay ah yung kanyang personalidad na parang buhay na
8:59 buhay. [musika] At tama nga ang aking hinala na ang taong ito'y may pulso [musika] para sa mga punchline at saka sa sa pagkukwento. [musika] Sabi nila kapag may makikilala kang mahalagang tao sa [musika] buhay mo, may mga kumbaga parang naka-setup siya bilang isang [musika] importanteng sandali. Nung ako'y 15 siguro o 16 [musika] years old, sinasama kasi ako ng aking ama sa mga UP writers workshop bilang observer. Sa isa sa mga uh workshop na iyon, may naririnig akong humahalakhak na uh isang may katabaang lalaki ah bibo 'yung mukha niya at nakapaligid sa kanya ang mga tao. Sabi ko, "Ba't kaya ang ingay-ingay niyang humalak tapos lahat
9:46 ng mga taong nakapaligid sa kanya [musika] humahagalpak na ganon." So I never realize na yung lalaki paang humahalakhak na yon I would meet later on. At siya ang magiging guro ko sa dula. [musika] Hindi siya bukish na ah magturo. So ito talaga yung natatandaan ko eh. Pinabasa niya tayo ng mga tragedy at saka ng mga Akdani Shakespeare at saka one or two absurd place. [musika] Tapos pag pinag-uusapan natin ito sa telon nung araw [musika] ah hindi ito yung parang tunog kritiko o parang pedantic. talagang may practical application ang kanyang ah pagtuturo. At ang isa pang natatandaan ko sa technique niya bilang isang ah guro ay ating tingin ko kaya
10:34 ako nakasakay eh sa kanyang ah mode. Hindi kaagad tayo first draft [musika] ng isang dula. Pinasulat niya muna ang isang scenario. [musika] Yun yung paraan niya para makita makita daw natin yung yung tagpuan kung paano magsalita [musika] ang mga tauhan. Tapos talagang in-enjoy ko yung exercise. Naging madali para sa akin na matuto [musika] sa kanyang pagtuturo. Kasi lagi siyang ah marunong mag-set up ng [musika] mga eksena kung saan higit mong matatandaan ang isang ah insight o isang aral. So mula doon workshop work siya palagi until naisipan ni Rene si Rene talagang ano eh may brain child dito sa
11:21 Telon. Parang common naman na we wanted to continue pero siya na 'yung nagabay sa lahat kasi mga bata lang tayo non ' ba mga anong edad natin mga b oo 20 21 ganyan every first and third Saturday nagkikita sa bahay ni ni Rene sa [musika] si Katuna natatandaan ko ang bahay niya sa Sikatuna [musika] bukas na bukas sa bisitang manon tulad niya tulad ng kanyang pamilya sa pagkukwento ng kanyang mga passion kasama niya sa bahay na iyon ang mga anak babae at ang kanyang may bahay.
12:06 So nag-meet kami sa isang play ah kasi magkaibigan yung ano yung teacher ko sa English at tapos teacher niya sa ano professor niya sa history. So pinag-partner nila kami sa sa wala pinag Oo. Tapos hanggang sa niligawan niya ako pero [musika] on yung relationship namin non. Oo. Pumapasok akong neo fight ako sa Sorority. Oo. Tapos kaibigan niya yung isa naming [musika] elder si Honey Staris. Doon lalong napsursue [musika] yung relationship. He proposed through ano card. [musika] na sinulatan niya pa 'yun at ano writer
12:52 na ba siya noon? Ah actually doon din sa laum na-develop I think yung kanyang skill sa writing kasi doon din niya nandoon pa siya sa laum no na nagsulat siya ng lalayo-lalayo ata [musika] si Emy. He is Emy. Oo. Na gustong lumayo from Halcon. Yun yung [musika] sabi niya. Actually ano ba yung sabi ng nanay niya noon? [musika] Maliit pa siya. Mahilig talaga siyang magkwento. Tapos merong mga [musika] instances minsan sa nasa jeep kami o sa ano may bigla lang yung maiisip. [musika] Nagte-take note agad 'yun. Kaya may mga notebook siya eh. Doon yan [musika] kinukuha lahat yung mga ideas na gagawin niyang story o gagawin niyang [musika] play. Ganun siya nai-inspire. But he's very organized
13:39 person. Meron ba siyang mga ecentricities [musika] agag nagsusulat? Kailangan >> sinabi mo pa [tawanan] >> madami >> kung anong oras kung anong mga dapat. Oo. Naku pag nagsulat yon kailangan tahimik [musika] lahat. Naku mga anak niya hindi yan pwedeng ano kahit nga yung mga kapitbahay [musika] pag naing ay galit na galit yun. Tapos hindi mo yan maano yung sa household chur lalo na kung nagsusulat kakatok [musika] lang yan. >> [tawanan] >> kung anong gusto niya tubig o ano [musika] ganun siya so naging ah ano ka parang ah katulong [tawanan] naman sandalan ng kanyang ano pagsisikapasa niya ba siya yung mga draft niya
14:24 halimbawa ay oo lagi. Oo. Ah paano mo siya ilalarawan? Oo. Bilang ah kasama, [musika] tao. Ah well si Rene is ano um ano naman very responsible [musika] ano parent, organized tsaka mahilig [musika] siya sa music. Yun yung nami-miss ko. Yung paborito niya yata si Nora e. Lagi niyang pinapatugtog. Mahilig [musika] siyaang magpatugtog. As in malakas yung music. Andiyan pa yung mga plaka niya. [musika] Sorry ha. Ah si Rene ano yung masipag. Oo. Tsaka
15:13 very prompt workaholic. Tsaka mahal niya yung pagsusulat. maging pagtuturo rin very passionate na tao no mm yun naman yung nakuha ng mga anak [musika] ko din m ano mahilig magturo tsaka ano ah mahilig kumain [musika] sabi nga niya ano when he eat he does not eat na dahil gutom mm because he's inspired [musika] kaya pag nag-prepare ako ng pagkain alam niyo naman yun So sine-setup ko talaga ng maayos. Marami akong recipe books to ano para kasi ayaw niya inuulit [musika] yung pagkain pagkain in a week. Oo.
16:01 Parang ayaw niya ng balikan yung nakaraan. [tawanan] Para ka palang nag-manage ng restaurant no? Paano siya bilang ama at ano ah makwento si Rene? May mga [musika] times na pagka unest time ke-create lang bigla yan ng ano ng kwento kukwentuhan. [musika] Tapos ginawa namin, nire-record namin yung storyting. So may mga pa-sound pag-end na ng [musika] page. Meron pa ganun para i-play lang sa mga bata ganun. Napaka-demanding ba nitong mga gawain nila [musika] pag nagsusulat siya? Yeah. Oo. Lalo na pag palangka. Diyos mio. Anong oras kami matulog noun?
16:46 1200 saka kasi ako taga-type eh. Oo. Tsaka e sinasabit ng pisical e. agad. Oo. Eh ginawa niya kasi yung contest para [musika] to force him to write siguro dahil sa dami ring ano obligation na kailangan niya [musika] iano fulfill as a father, as a husband ah as professor and [musika] all. Kailangan niyang sumali sa contest para mapilitan siyang magsulat. Minsan nakikriticize [musika] nga siya kasi sabi ano daw ah hindi na walang patawad lahat sinalihan pero yun yung paraan niya para magsulat siya. Oo kasi otherwise kung walang ganung pressure kaya yang discipline na yan
17:31 tine-translate niya sa mga anak niya. Syempre sinundan mo yung ah yapak ni Rene somehow nung maging ah mag-enroll [musika] ka sa visual art sa UP. Kinakabahan kang maging teacher siya. Mm. Bakit naman? Kasi alam ko kung gaano siya kalupit sa mga estudyante. Pag na umuuwi siya, kinukwento nam sa niya sa amin, pangit lang yung apelyido. Nagagalit na siya dun sa estudyante. Minsan sinabi niya, minsan dinadaan ko na lang kung maganda yung folder ng submission. Parang ganun. Nag-f. Oo. Parang alam ko na pagdating sa pagsusulat seryoso siya kaya seryoso na siya sa bahay. So hindi ko na gusto paglabas ko ng bahay ma-experience
18:17 [musika] pa yun. So kahit na gusto ko talagang maging writer non. Na-imagine ko na habang buhay ko na siyang makakasama sa [tawanan] craft. So parang oh my god parang iba na lang ibang hindi mo kakayin. Oo hindi ko kakayanin. Pero nakwento mo kanina no na merong na-inspire mo siya somehow doun sa isang kwento. Parang regalo ko sa kanya sa Father's Day [musika] dati yun na gumawa ako ng isang children's book tungkol sa kung bakit umuulan. >> Parang gusto ko na approval niya tsaka gusto ko siya i-impress. So basta ang alam ko yung [musika] um yung children's book na nasa ng tsinelas ko yun tungkol talaga sa akin yun kasi hindi ako mahilig magsinelas nung bata t's yung
19:02 [musika] yung isa naman yung senior's ball yun kasi parang palaisipan sa kanya dati ba't ayoko umattend ng prom so parang gumawa siya ng kwento tungkol doon kinausap ka din na ba muna to in-interview ka niya o hindi nakakatawa nga kasi sobrang mali yung mga connections na gina yung mga references niya doun sa sa senior ball. But I appreciate the effort na parang tinry niya akong i-figure out. >> Oo. Oo. Pinipilit niya talaga akong mag-prom non nagdo-drawing pa siya ng mga design ng mga dresses sa akin >> para lang ma-convince ako na na mag-attend. Yung isa niya pang dinesign parang isang gown na gawa sa maraming tsinelas.
19:48 So para akong no [tawanan] ako convonvince bilang anak ano paano mo ba ilalarawan si Rene? O matalas [musika] siya sa salita tsaka sa pag-observe. Um very creative tsaka malungkutin. Nung buhay si papa siya ang hari. So kahit nung maliit ako, very observant ako. Hindi ako masyadong nagsasalita. Pero lagi kong fini-figure out kung paano ba siya as a person, as an artist. Dati wala pang mga kwarto dito t's dito siya nagsusulat sa ah dining table. So kailangan tahimik talaga kami. So during weekdays hindi talaga parang kahit pag
20:36 naglalaro kami doon sa sa area na yon nagbubulungan lang kami kasi sobrang kailangan niya ng katahimikan kapag nagsusulat siya. mainitin ang ulo niya madalas tapos pero pag Sunday ano siya very lively parang opposite of what he is kapagka week days agag nagtatrabaho Oo nagpapatugtog siya ng sobrang lakas as in rinig sa simbahan namin natatalo niya yung music ng simbahan t's nagpapatugtog siya madalas ng mga Broadway songs tapos 'yun ano kakanta siya kinakantahan niya kami minsan iibahin niya 'yung lyrics tapos magiging kanta 'yung sa batibot ganun.
21:25 [musika] Sinong GenX at marahil hanggang sa mga millennial ang nakakakilala sa [musika] Batibot? Ang awit na nagsisimula sa pagmulat ng mata. Langit na [musika] katawa sa [sumisingasing] Batibot. Sabatibot para sa batibot. >> [musika] >> magic lang. Kasama po kayo ni Renesa ano ah na lumaki sa may ah Quezon City [musika] po ba yung yung sa Laloma? Sa Laloma. Tapos sa sikat na Laloma. Opo. Ano po yung pagkatanda ninyo sa buhay ninyo doon kasama si ah Rene? Mahirap yung buhay namin noon. Kaya nga sabi ko siya yung nanay kasi angay namin nagtatrabaho sa
22:12 Nananahi siya araw-araw. Pasok. Si kuya 'yung naiwan sa amin. Siya 'yung nagluluto, siya 'yung namimili, siya 'yung nag-aalaga sa amin talaga lahat. Ano siya ah mula umaga sisiguruhin na niya kami na nakaligo tapos yung pagre-ready na kami sa pagpasok. Siya mag-aayos ng buhok ko. Siya 'yung mag ah mag aano na ng isusuot ko na damit. Kikita po kayo ni Rene noong bandang ah ano na siya ah tawag dito ah nakapagpamilya na tumira ako sa kanila right na si kuya non alam ko kasi dami niyang sinusulat tapos yung ang alam ko nung nagano siya nung nagpelikula siya
22:59 yung pasan ko ang mundo oo andun ako sa kanila nung time na yon pasan ko ang daigdi siya po baang sumulat noon pasad ko angig [tawanan] kay sharon keta yun Oo yun andun ako. Andun ako sa kanila doon ako nag-stay nung college days ko. Kasama niya ang scriptwriter ng Pasan ko [musika] ang daigdig si Orlando Nadres at direktor si Lino Groca taong [musika] 1987. Post edgerin ng malikha niya ang mga pelikulang gabi na commander. Nanalo rito si Rene ng best screen play sa Catholic mass [musika] media award. Charin scriptwriter ng kamagong at anak ng lupa. Sa nakakatuwang bagay sa kanya, hindi
23:45 siya marunong hindi siya nagda-drugs eh. So nung yung aking mga artist nag ah-drugs lahat eh. So minsan nag-brownies, pinakain siya ng brownies. Kinain niya na kinain kasi akala niya brownies lang eh. O dessert lang. [tawanan] Dessert. Ah tinamaan tinamaan sa tinamaan daw sa jeep. Tawa siya ng tawa sa jeep. Nagtataka lahat yung mga tao tawa siya ng tao [tawanan] bali tao nito. Kaya yung mga artist ko, tuwang-tuwa sa kanya eh. Sa in-eksperimentuhan nila ng kalokohan nila e. [tawanan] >> Wala siyang bisyo an nag ah >> sigarilyo lang eh. Sigarilyo lang. lang ang kanyang biso natutong uminom
24:32 yan natutong maglon natutong magbarahan ng 37 natutong magpimpong kasama ng aking mga tao doun sa sa [musika] danh house. So hindi lang mapanitik ka na natutuan sa lahat ng sama [tawanan] lahat ng sama sa mundo. Tapos nga yung kanyang pagiging ah socially conscious >> natural sa kanya yun kasi >> sabi oo mahirap >> tatay niya lagi niya kinuka na may sakit lagi [musika] ganun kailangan niyang maghanap buhay mabuti kaya ang lakas ng drive niya eh para kumita eh sabi ko bakit ka ba rin ang sipag-sipag mo. Ikaw yata ang pinakamasipag dito maglabas eh.
25:17 Kailangan kong pera eh. Sabi [tawanan] yun ang lihim ng kanyang enerhiya. Kasi pagka natanggap yung istorya nila kaagad may bayad yun eh. Magkano ang bayad non? Commission work yun eh. Ano 200 lang yata eh. Kailan siyaang maka dami? Oo madami. Pero 200 nung araw kwan yun malaki na libo yun eh. Pero gusto niya talagang matuto kaya ka ako wow itong bata nito [musika] gustong maging writer talaga. Kailangan na niya alagaan. Hindi lang siya tumatanggap ng puna kundi napaka-open niya sa lahat ng discussion, sa lahat ng mga mga advices na binibigay sa kanya. Kahit na sino bigyan ng kanyang advice sinusunod niya ako. Meron siyang quality na hindi ko madalas makita sa mga ah ordinaryong guro. Ito
26:06 yung ah pagtrato niya na parang kapantay mo siya. [musika] At sa isang kabataan na katulad ko, ang laking bagay non [musika] na yung una kong ah burador ng dula nung nabasa niya. Tuwa siya tapos sinasabi [musika] niya kaagad kung nagwo-work ba ito hindi. At ah pakiramdam ko nakapasa ako sa isang ah pagsubok. At dahil nga dun [musika] sa munting eksena na yon, tingin ko nagkaroon ng pagtrato na kapantay. At paulit-ulit yon pag lumalabas tayo pagka ah may binabasa tayong bagong trabaho ng isang kasamahan, laging nandun yung respeto eh. [musika] Ah may naririnig
26:52 ako na parang pagtataray niya mula sa ibang mga tao na totoo rin naman. I mean meron akong akda na sinabi niya na parang kung ikukumpara daw niya sa damit ay parang ginanchil yung blusa na hindi mo masuot. At ang ibig niyang sabihin non ay ah hindi buo ang karakterisasyon, hindi pulido ang pagse-setup. Parang ang blusa na hindi mo masusuot. I think he really [musika] wanted to keep on writing until halos literally malapit na siyang mamayapa na mahinang-mina na. Hindi siya tumitigil. [musika] Hindi siya tumitigil. Ah, nakita ko siya nung malapit na siyang mawala na nagkikita tayo [musika] and pag nagtawanan,
27:39 tumatawa siya ng tawa pero tumutulha niya. Sabi ko, "Bakit ka ting ah tingwa at tumutulo luha mo bumaba?" Hindi ko maintindihan nung moment na yon. Tapos sabi niya sa akin, "Kasi alam ko malapit [musika] na akong magpaalam eh." Sabi ko talaga? Ba't mo naisip yan? Hindi ko naisip yan. Nararamdaman ko 'yan. Assuming. Sabi, "Ba't ka umiiyak?" No, kasi natutuwa ako. Sabi ko, "Natutuwa ka kaya ka umiiyak." Oo, natutuwa ako. Sabi niya, "Kasi tinanong kung bakit?" Kasi ah kahit papaano naramdaman daw niya [musika] na may kontribusyon siya, may maiiwan siya. Ah. Pinamanan niya rin sa akin ang kanyang [musika] mga libro. One day tinawagan niya ako sa telepono.
28:24 Sabi niya, [musika] "Rol sabi niya, okay ba sao kung ido-donate ko sa eskwelahan mo ang lahat ng libro ko?" [musika] Sabi ko, "Ha? Bakit?" Kasi parang kinabahan ako. Parang ano ba 'to? Parang namamaalam [musika] ba siya? Kaya hindi ko masabing oo naman. Parang parang nakakalungkot na magsabing oo [musika] naman. Sabi ko, "Ba't mo tinatanong 'yan?" Diretso niya na naman ako. Sabi niya, [musika] "Kasi ang feeling ko malapit na ako eh. So, kailangan bago ako mawala, maibigay ko na sa'yo." And ah pinasundo niya sa akin yung mga libro o dun sa bahay nila na alam [musika] ko na may lungkot pero may tuwa din. Ah, binigay niya yung mga libro na sa ganon ay magamit ng mga mag-aaral [musika] dahil ang gusto nga
29:09 niya ay hindi tumigil ang pagiging guro niya sa mga susunod [musika] na saling lahi. napaligiran niya kami din ng sinig sa buhay [musika] eh. So parang proud ako doun na kahit hindi kami mayaman parang [musika] alam ko yung mga may mga cultural aspect na pinaramdam niya sa amin na na [musika] hindi ko ma babawi yun na magandang mga [musika] experience. Did you read his works at paano ito na katulong maintindihan [musika] siya? Okay napanood mo 'yung mga place niung mga place niya lalo na yung double yung ano um yung double talaga sobrang naka [musika]
29:54 naintindihan ko siya dahil doun. Hindi siya nagkukwento sa amin eh pero dahil dun sa mga lagi akong nalilito kasi [musika] yung mga children's books niya masaya. Oo. Puno ng strength. Oo. Pero 'yung mga place niya malungkot, [musika] parang trapped ung 'yung character. Parang hindi makagalaw at naggi-give [musika] up lagi. So naliluto ako doon pero naintindihan ko din na yun yung complexity [musika] niya na para pa rin siyang bata na hinahanap yung yung childlike [musika] experiences. But then also as an adult marami siyang pinagdadaanan na beyond sa family namin. [musika] So nalulungkot ako nung
30:41 napapanood ko yun. But at the same time namamangha ako na nakukwento niya so beautifully and [musika] so easy yung mga ganitong complexity sa buhay. Hinugol na rin ay ang kanyang buhay sa larangan ng pagsusulat. [musika] Binahagi niya ang kanyang kaalaman sa mga kabataang manunulat at walang tigil siya at walang sawa sa gawaing [musika] ito. Ang kanyang naging buhay ay walang tigil na pag-aambag sa larangan ng panitikan at malaki ang kanyang kontribusyon [musika] sa larang ito sa panitikan at kulturang Pilipino. เฮ
31:40 [musika] เฮ [musika]
