EL FILIBUSTERISMO RADIO DRAMA MULA SA MAG-AARAL NG INFORMATICS COLLEGE PHILIPPINES

Jasmine Regorgo www.youtube.com July 30, 2022

Brief Summary

This YouTube video is a radio drama adaptation of El Filibusterismo, the sequel to Jose Rizal's Noli Me Tangere. The story follows Simon's return to the Philippines after 13 years, now a wealthy jeweler, seeking revenge against the Spanish colonial government and those who wronged him. The drama explores themes of revolution, corruption, and the complexities of social change.

Simon's return and plans for revenge
Social issues and corruption within the Philippines
The youth's desire for education and reform
The tragic fate of Maria Clara and its impact on Simon

Intro

The radio program "The Indios Flashback" starts with a welcome from DJ AE, introducing the segment that will bring to life the next chapter of El Filibusterismo. DJ Kai joins in, expressing gratitude to the listeners and participants. The segment is sponsored by Informatics College Philippines Master the Digital Age and St. Peter Lifeline.

The Voyage Begins

The story opens on a government steamship, the vaporetto, sailing towards Laguna on a December morning. The ship is divided into two decks. Doña Victorina complains about the slow pace of the boat and the presence of natives, or "Indios," whom she considers a nuisance. She demands the captain explain the slow speed, to which he replies that speeding up would risk the ship running aground.

Conversations and Canal Plans

To avoid Doña Victorina, passengers engage in conversations. Padre Salvi and others discuss the state of the Pasig River, with some suggesting the construction of a straight canal from the Pasig River to Manila Bay to improve navigation. Señor Simon proposes using prisoners for labor to reduce costs, referencing historical projects like the pyramids and the Colosseum. Padre Salvi expresses concern about potential unrest, but Simon dismisses the idea, arguing that Filipinos are docile. Doña Victorina scorns Simon's ideas, questioning his knowledge and suggesting raising ducks to clean the river.

Academya and Latin

Below deck, passengers entertain themselves with various activities. Basilio and Isagani discuss Kapitan Tiago's refusal to seek medical treatment and his opium addiction. They also talk about the Academy of the Spanish Language, with Isagani mentioning Padre Irene's promise to support it, especially after receiving a pair of chestnut horses as a gift. They discuss funding for the academy, noting contributions from students and professors, and the use of a building owned by the wealthy Makaraig. An old man laments the decline of Latin education, criticizing the current generation's lack of proficiency.

Paulita and Victorina

Isagani shares that his uncle lectured him about marrying Paulita. He praises Paulita's virtues but acknowledges her aunt, Doña Victorina, as her only flaw. He mentions that Doña Victorina asked him to find her husband, Don Tiburcio, and that he agreed to secure his position with Paulita, even though Don Tiburcio is hiding in his uncle's house.

Simon's Arrogance

Simon encounters Basilio and Isagani, displaying arrogance and disdain for the locals. He offers them wine, which they refuse. Simon quotes Padre Camorra, saying that the lack of progress in the country is due to people only drinking water. Isagani responds with a sharp retort about the power and potential destruction of water, impressing and surprising those around him.

Kayong and Kabunyan

Isagani's friend warns him about Simon, referring to him as "Kayong Manging Kardinal" or "Black Eminence," suggesting he is an advisor to the Captain General. He compares Simon to Reshulu, who has a monkey advisor called "Abuhin Kabunyan." He also notes that those who praise Simon to his face often speak against him behind his back.

Padre Florentino

Isagani is summoned by Padre Florentino, who is described as a kind, humble priest without vices. Padre Florentino's background is revealed: he came from a wealthy family and was pressured into joining the seminary by his mother. He became a priest at 25, and the woman he was supposed to marry was arranged to marry someone else. After the events of 1872, he retired and now lives quietly with his nephew, Isagani.

Complaints and Legends

Padre Florentino is invited to the upper deck to join the other friars. The friars complain about their tenants and financial issues. They discuss the happiest part of the journey, which leads to a conversation about local legends. Padre Florentino shares the legend of Doña Geronima, a woman who waited faithfully for her lover, who later became an archbishop in Manila.

Doña Geronima's Cave

The story continues with Doña Geronima disguising herself as a man and traveling to Manila to see her lover. The archbishop built her a cave to live in. Padre Salvi questions whether it was appropriate for the archbishop to build a cave for her instead of placing her in a convent. Others debate the archbishop's actions and the role of the church.

San Nicolas

The conversation shifts to the legend of San Nicolas, where a Chinese man who refused to convert to Christianity was saved by San Nicolas when a demon in the form of a crocodile capsized his boat. The crocodile was turned to stone. The story prompts questions about the fate of the demon and the petrified giants found in European museums.

Ibarra's Demise

The discussion turns to the lake and the area where Ibarra supposedly died. It is said that Ibarra, surrounded by guards, jumped from a boat and swam for about two miles, being shot at as he surfaced for air. Near the shore, the water was stained with blood. It has been thirteen years since that event, and his body was never found.

Tandang Selo's Family

Tandang Selo remembers taking in Basilio when he was destitute. He compares their past and present lives, noting their improved living conditions due to Basilio's hard work. They discuss Lucia's death and the presence of Julie and Tano. Selo mentions that religious officials claimed ownership of their land and that he agreed to pay 20 to 30 pesos annually as rent.

Increased Taxes

A year passes, and the family's improved life is disrupted when the friars increase their land tax from 20-30 pesos to 200 pesos annually. Cabesang Tales is angered by this greed and decides to fight it in court. Despite his efforts, he loses the case due to the friars' influence in the government.

Tano's Conscription

Cabesang Tales resorts to patrolling his land with weapons. His son, Tano, is conscripted into the military. To secure Tano's release, Tales needs to hire a lawyer, leading him to consider selling their land. The Captain General orders the confiscation of firearms, leaving Tales defenseless.

Tales's Resolve

Tales refuses to surrender his land easily, vowing to fight until his death. Eventually, he is captured, and his family faces further hardship. Huli decides to sell their remaining possessions, including a locket from Basilio, to help her father.

Huli's Sacrifice

Huli considers pawning their house but hesitates due to her father's attachment to it. Hermana Bali suggests pawning the house for 250 pesos, but Huli declines. Hermana Penchang offers to help, but on the condition that Huli works for her as a servant. Huli agrees to this arrangement.

Basilio's Return

Basilio returns to San Diego during the Christmas Eve procession. He is stopped by the Guardia Civil because the light on his carriage goes out. He is forced to walk to Kapitan Basilio's house, where he overhears a conversation between Simon, Kapitan Basilio, the curate, and the lieutenant of the Guardia Civil.

Business and Gossip

Simon is discussing business with the others, who are eager to see his jewelry collection in Tiani. Kapitan Basilio expresses his intention to buy a new watch. The curate wants high-quality earrings. Basilio overhears Kapitan Basilio criticizing the greed of these individuals, who buy jewelry at half price and resell it for exorbitant profits. Kapitan Basilio informs Basilio about the death of the old forest guard and Cabesang Tales's arrest.

Basilio at the Cemetery

Basilio visits his mother and brother's grave. He reflects on his studies and his plans to provide for Juli. He sees a light and hears footsteps, becoming fearful. He notices a figure with a lamp and recognizes Simon, who is digging near his mother's grave.

Simon's Revelation

Basilio recognizes Simon as the man who exhumed his mother and brother's grave thirteen years ago. He offers his help, revealing that he knows Simon's true identity. Simon acknowledges Basilio's knowledge and considers killing him to protect his secrets and plans. However, he decides to spare Basilio, believing he will not regret it.

Simon's Revenge

Simon explains that he returned to the Philippines to honor his friend and to destroy the corrupt system. He traveled the world, accumulating wealth to carry out his plans. He criticizes the youth for seeking assimilation with Spain, arguing that they are embracing slavery. He believes that learning Spanish will lead to the loss of their national identity and freedom.

Basilio's Refusal

Simon asks Basilio to use his influence to fight the desire for assimilation with Spain. Basilio declines, stating that he is not driven by revenge. However, he assures Simon that he will keep his secrets safe.

Huli's Lost Locket

Huli discovers that the Virgin's box is empty, meaning she has no miracle to rely on to avoid becoming a servant. She prepares to leave, making salabat for her grandfather. She promises her grandfather that she will take care of herself.

The Family's Misfortune

The family of Cabesang Tales continues to suffer. Huli works as a servant for Hermana Penchang, and Tandang Selo becomes mute. Gossip spreads about their misfortunes. People attribute their downfall to arrogance and forgetting their roots.

Tales's Return

Cabesang Tales returns, newly released, and witnesses the gossip about his family. He learns that he must leave his house within three days due to a court order. He is distraught and questions the injustice of the situation.

Simon's Visit

Simon arrives in the barrio with his jewelry. Cabesang Tales welcomes him, offering him hospitality. Simon asks if a revolver is enough to protect himself, as there are many bandits in the area. Families arrive to view Simon's jewelry, including Kapitan Basilio, Hermana Tica, and Hermana Penchang.

Jewelry Sales

Simon displays his jewelry, claiming they belonged to famous historical figures. He mentions Cleopatra's necklace and earrings owned by Roman women during Pompey's time. He states that these items are only for museum purchase. Customers express interest in the jewelry, and Simon makes sales, including a diamond ring for Hermana Penchang to offer to the Virgin of Antipolo.

The Missing Revolver

The night ends with Simon pleased with his sales. The next morning, he discovers that his revolver is missing. He finds a letter from Cabesang Tales, admitting to stealing the revolver to join the bandits. Tales leaves behind the locket that Simon desired.

The Captain General's Hunt

The Captain General goes hunting but catches nothing because the animals are scared by his musicians. He is secretly pleased because he doesn't want his companions to know he is a poor hunter. They decide to return to the Captain General's house.

The Academy Proposal

The Captain General is asked to approve the youth's request to build a school for the Spanish language. Some advisors support the idea, while others are suspicious of the youth's motives, viewing it as a form of rebellion. Padre Irene is mentioned as supporting the proposal. Basilio is also mentioned as being among the youth. The Captain General decides to postpone the discussion.

Huli's Plea

Huli returns to plead for the release of her grandfather, who was arrested in place of her father. The Captain General orders his release.

Placido's Discontent

Placido Penitente is on his way to the University of Santo Tomas, feeling despondent. He is considering quitting his studies, as he mentioned in letters to his mother. His townmates are puzzled by his desire to quit, as he is known to be intelligent and hardworking.

Tadeo's Excuses

Inside the university, various students are seen. Tadeo, known for making excuses, is on his way out. Makaraig is promoting the idea for the academy, and Isagani is arguing with his classmates. Tadeo asks to be excused from class, claiming to be sick.

Paulita and the Church

As Tadeo leaves the university, he sees Paulita Gomez and Doña Victorina entering the church. For unknown reasons, Tadeo follows them.

Makaraig's Petition

Placido is about to enter class when Makaraig stops him and asks him to sign a petition. Placido hesitates but signs it to avoid being late for class.

Physics Class

Placido's class is physics, taught by Padre Millon. Placido is called upon to recite a memorized lesson about mirrors. He struggles to answer, and Padre Millon mocks him, calling him "Placidong Bulong." Padre Millon marks him absent for 15 days, threatening to fail him.

Placido's Rebellion

Placido argues with Padre Millon, asserting his right to be treated with respect. He declares that he will no longer tolerate the abuse and leaves the class, renouncing his studies.

Makaraig's House

At Makaraig's house, students gather to discuss the Academy of the Spanish Language. They await Makaraig's arrival to hear news about the academy. They discuss whether the friars will approve their proposal.

Padre Irene's News

Makaraig arrives with news from Padre Irene, who says that the matter is being discussed in Los Baños. Everyone is against it, but the decision will be made by the Supreme Council of Primary Instruction. Don Custodio, a member of the council, will make the decision.

Approaching Don Custodio

Padre Irene suggests that they befriend Don Custodio to gain his support. He suggests two ways to approach him: through the Chinese merchant Quiroga or the dancer Pepay. Another option is to approach him through Señor Pasta, a lawyer who advises Don Custodio. Isagani reveals that Señor Pasta is a relative of his uncle.

Isagani and Pasta

Isagani visits Señor Pasta to ask for his help in influencing Don Custodio. Señor Pasta is a respected lawyer consulted by the friars. Isagani appeals to Señor Pasta's love for his country, but Señor Pasta is hesitant to get involved, citing his need to protect his own interests.

Pasta's Refusal

Señor Pasta advises Isagani to abandon the idea, calling it dangerous. He suggests leaving government matters to those in power. Isagani leaves, disappointed. Señor Pasta reflects on his own past ideals and the compromises he has made.

Quiroga's Debt

Simon visits Quiroga to collect his debt. Quiroga claims to have no money due to unpaid debts. Simon offers to reduce Quiroga's debt in exchange for allowing him to store weapons in Quiroga's warehouse. Quiroga agrees, expressing concern about the danger involved.

The Fair in Quiapo

A group of friars visits the fair in Quiapo, heading towards Mr. Leeds's booth. They are amused by the women they see. Ben Zayb searches for the mirror he believes Mr. Leeds uses for deception but finds nothing.

The Sphinx of Mr. Leeds

Mr. Leeds presents a talking sphinx, claiming it is from Egypt and was found in the pyramid of Khufu. The sphinx, named Imotis, tells its story, claiming to have been killed for discovering a secret. It accuses a young priest of betraying it and vows revenge.

Padre Salvi's Reaction

Padre Salvi is overwhelmed by the sphinx's accusations and faints. The other viewers are shocked. Ben Zayb writes an article about the show, leading to its closure the next day.

Placido's Decision

Placido, frustrated by his experiences at the university, decides to quit his studies. He encounters Simon, who invites him to join him.

The Powder and Bombs

Simon's men inform him that the gunpowder and bombs are ready. Simon tells them to inform the lieutenant that Cabesang Tales will be in Santa Mesa. Simon and Placido leave. Placido decides to go home.

Maria Clara's Death

Don Custodio is struggling to make a decision about the academy. He is interrupted by prison issues. He decides to consult with Kapitan Tiago. Kapitan Tiago is in poor health. Simon tells Basilio that Maria Clara is dead.

Simon's Grief

Simon is devastated by the news of Maria Clara's death. He laments that she died without knowing he was alive. He asks Isagani for news of his wife, Doña Victorina.

Isagani and Paulita

Isagani meets Paulita, who accuses him of ignoring her the previous night. Isagani declares his love for her and his commitment to his country. He says that even if they fail in their fight for freedom, they will be remembered as heroes who loved their country.

The Soup Project

A group discusses the "soup project," assigning names to different dishes. They are cautious, aware that they may be watched.

Basilio's Warning

Basilio is warned to stay away from the students involved with the academy. He is told that Simon was attacked. He is advised to burn any documents related to the academy.

The Arrests

Basilio learns that there will be no classes. He encounters Juanito, who denies involvement in the student protests. Basilio is arrested.

Kapitan Tiago's Death

Kapitan Tiago is dying. He learns that Basilio has been arrested. He is informed that Tadeo has been shot. Isagani presented himself to the Captain General. Paulita will likely marry a Spaniard.

Simon's Plan

Simon tells Basilio about his plan to start a revolution. He plans to bomb a gathering, and Basilio will lead the students to Quiroga's house to get weapons. Simon says that everyone must die, including the innocent, to create a new society.

Basilio's Hesitation

Basilio hesitates, questioning the morality of Simon's plan. However, he agrees to participate. He tries to warn the people at the gathering but is denied entry.

Isagani's Choice

Isagani is urged to leave the area. He decides to see Paulita one last time.

The Warning Note

A note is found, signed "Crisostomo Ibarra," warning of danger. Some dismiss it as a joke.

The Lamp's Wick

Padre Irene is asked to raise the lamp's wick.

Simon's Confession

Simon, now poisoned, seeks help from Padre Florentino. He confesses his sins and asks for forgiveness.

Padre Florentino's Counsel

Padre Florentino listens to Simon's confession and offers him spiritual guidance. He tells Simon that God allows suffering and that his plans failed because they were not righteous. He emphasizes the importance of love and justice.

The Lost Treasure

Padre Florentino throws Simon's remaining treasure into the sea, hoping it will be used for a noble purpose in the future.

Outro

The radio program concludes, thanking the listeners for following the story of Simon's return and his quest for revenge. The hosts express hope that the audience has gained valuable lessons from Jose Rizal's work.

Summarize any YouTube video in seconds

Get summaries like this one for any video, in your language, with the free Summ app.

Download on the App Store

Get it on Google Play

Transcript

Full transcript of “EL FILIBUSTERISMO RADIO DRAMA MULA SA MAG-AARAL NG INFORMATICS COLLEGE PHILIPPINES”. Click a timestamp to open the video at that moment. Need another video? Use the YouTube transcript generator.

0:08 You are now listening to 99.9 at the India's Corner Radio Station. Ngayon ay panibagong lunes ang unang araw ng Agosto, 22. At ako naman po ang inyong lingkod DJ AE And welcome po sa ating programang The Indios Flashback. Para sa ating segment ngayong gabi mga ka-Indio, ating bibigyang buhay ang nag-iisang kasunod na

0:58 kabanata ng no-limitang jire, ang El Feliposterismo. Samahan natin muli si Ginuong Simon sa kanyang pagbabalik sa San Diego at atin muling masusubaybayan ang kahahantungan ng isang storya ng paghihiganti. Ang segment na ito ay atin sendyong ng Informatics College Philippines Master the Digital Age. Upang matungayan ang panibagong buhay ni Cresos de Moivara bilang ang alaherong si Simon, pag-uusap pa namin niya ni DJ Kai. Yes! Tama ka, DJ AE. Kamusta ka na? Handa ka na bang magbalik tanaw sa kasaysayan, DJ Kai? Kamusta naman ang iyong gabi? Yes, DJ E, yan lang kasing ganda mo ang gabi. Ako ay labis na natutuwa at mabibigyang buhay na naman ang isa sa

1:44 mga naging tanyag na sulatina ng ating pambansang bayani na si Gat Jose Rizal. Labis, labis ang aking pasasalamat lalo na sa ating mga kasapi na talaga namang napakaaktibo upang lumuhok sa segment na ito. Tama, kaya ano pa ang ating hinihintay at tayo magsimula na. Malamang ay labis na naghihintay na rin ang ating mga tagapakinig. Kaya mga kababayan, inanihan namin kayong makinig ng mabuti at ating isabuhay ang mga naging karanasan ng ating bidang si Simon sa kanyang pagbabalik sa San Diego pagkatapos ng sampung taon. Ang segment na ito, headed sa inyo ng St. Peter Lifeline. Madiguro mag St. Peter Lifeline

2:30 tayo dahil ang buhay ay weather, weather lang! Ang daong ng pamahalaan na pinamumunuan ng mga reverendos at elostrimos o tinatawag ding baportabo ang siyang naglalayag patungong Laguna. Isang umagan ng Desyembre. Ang barkong ito ay nahahati sa dalawang palapag, ang ibabaw at ilalim na kubyerta. Ano ba naman yan? Napakabagal naman ang bapor na ito. Bakit naman kasi may mga maliliit na bangka? Ano yan? Pangpabagal at puro sa gabal lang naman sila. Ayan! Ayan, isama pa yung mga indyo na yan. Mga peste, dito pa naglalaba at naliligo. Wala ba silang pamumahay at dito sila nagkakalat? Ang aga-aga puro perwisyo agad.

3:19 Kapitan! Kapitan! Bakit senyora? Bakit ang mga tauhan mong hangal ay pakalat-kalat? Diyan pa sila pumuesto. Sapagkat di hamak na mas mababaw diyan, senyora. Sandali nga! Bakit ba napakabagal ang takbo ng vapor na ito? Dinaig pa nito ang pagong kung umusad. Wala na bang ibibilis ang makina nito? Senyor, paka tayo ay sumadsad kung bibilisan ng vapor ang kanyang takbo. Wala namang may gusto ng disgrasya, hindi ba? Upang makaiwas sa mga tao kay matapobreng Doña Victorina, naging abala ang lahat sa kanika nilang mga kwentuhan. Alam mo ba padre ko ano ang nakakainis? Ito, itong ilog pasig na ito. Ay,

4:06 bakit naman? Pero sa bagay, mababaw lamang kasi ang ilog na ito. Tignan mo, ang bagal tuloy ng mga takbo ng mga sasakyang pandagat. Saan ka ba naman kasi nakakita ng ganitong ilog na madaming palikoliko? Dapat kasi pinagtunan na nila ito ng pansin at gawa ng paraan. Palaliman na lang dapat nila ito Bibilis pa ang usad ng bapor. Bakit? May alam ka ba itong usapantas na agham, Padre Gamora? Aba! Padre Salvi! Ikaw pala! Alam mo ba ang isang tulay na hindi natapos sa 20 Del Caprico? Hindi ba sinabi nila na mahina daw at marupok? Ay kung ganoon, bakit hanggang ngayon buo pa din ito kahit ilang dilubyo na ang dumadaan? Kung tutuusin lang, Padre, sa totoo lang, kaya din

4:56 dapat ang aking sasabihin. Tama ka, Padre Salvi. Natutuwa ako sa inyong pagsangayon pero, mamarin naman kayo. Talaga namang nasa ilog ang problema. Wala naman kasi kayong makikitang maayos sa tubig dito. Hindi ko lubos na maisip na wala pa nakakapagswetsyon neto sapagkat napakagli lamang ang sorasyon. Ang paghuhukay ng isang tuwid na kanal sa buwangan ng Ilog Pasig hanggang sa Lagusa na Maynila Ang magsisilbing ilo at ang naguwang tuwid na kanal, pati na rin ang lupang nakuha mura sa pagguha ng kanal, ay maaaring gamitin upang ipagtambak sa lupa. Hindi ba mas maigiyang para ngayon? Walang nasayang na lupa at hindi

5:44 hamak na masapapabilis ang paglalakbay. Ang galing, ito ay isang plano ng Yankee. Iyong ipagpangangin na arang hindi pagsangayang, Senyora Simón. Hindi ba higit na magastos ito at mas makapinsala? Kung kinakailangan sumira, edo sumira. Paano naman ang salaping gagamitin? Saan ito kukunin? Kailangan ito upang ipambahid sa mga manggagawa. Mayroon namang mga bilanggon na maaaring pagtrabahuhin, hindi ba? Hindi naman sila kailangang bayaran upang gumawa ng iyata sa kanila. Hindi sapat ang kanilang bilang, senyor. Maraming paraan naman ang pwedeng gawin. lalo na at nariyan ng ating tamang bayan sila ang aatasan natin sa trabaho ng ito sa halip ng labing

6:30 limang araw bakit hindi natin gawing buwan ng haba ng trabaho at saka para sa bayan naman to hindi ba sila na din ang sumagot ng kanilang pagkain at gamit sabalit senyor simon hindi tama ang pagtutol doon kustodyo kung naiso talagang magkaroon ng maayos na kalakaran Nang hindi naglalabas at gumagastos ng malaking halaga, ganito ang paraan lamang ang dapat ipatupad. Bakit? Nagdadalaw ang isip ba kayo? Ganito rin naman ang ginamit na sistema nung ipinatayo ang mga panyag ni Estructura. Tulad na lamang ng piramide, Lawak ng Maurice at Coliseo sa Roma. Ang akin ng Sen. Simon baka magsimula

7:17 ito ng gulo. Gulo? Anong gulong yung sinasabi? Hindi naman nangangas mag-aklas ang mga taga-egypto noon na gumawa sila ng piramide. Ang mga hudyong bilanggo, sinubukan ba nila maglaban? Hindi. Sandali nga. Akala ko ba ay mulat ka na sa kasaysayan? So balit hindi naman basta-basta ang taga-egypto o hudyo o kung ano man ang inyong aatasan? Ang mga minumong kahimong manggagawa ay minsan na naghimagsik nang silaibligihing magbuhat ng malaking troso noong panahon ginagawa ang isang barko. Nagdaan na mga panahon ngayon, padre. Hindi magihimagsig ang mga mamamayan ng bansang to. Kahit ilang beses silang pasunurin sa mabibigad trabaho o kahit itaas pa ang kanilang binabayaran buwis. Padre Salvi,

8:05 ikaw na rin mismo nagbangit sa akin, ang bahay paggamutan sa Los Baños ay nakipagawa dahil sa sapilit ng pagpapagawa ng taong bayan. Ito pa'y pinamuno ng isang rehelyoso at lupit na latigo. Kung sa ganoon naman palang paraan, ay naisakatuparan ang strukturang ito. At malamang, pati na din ang Puerto del Caprico, bakit hindi magawa ito sa Ilong Pasig at sa tuwid ng kanal? Hindi sa... Sandali lamang padre. Ang nasabi ay nasabi na huwag na kayong magbulungan pa. Lalo kung sa Latin. Ano pa ang silbi ng mga praile kung magtatangka din mag-akla sa mga taong bayan? Hindi ba? Amerikanong malato. Ang lakas ng loob ng Indyong English na iyon, Nakilala lang naman siya ng Kapitan General Sabana. Mukhang napahiram niya ng salapi ang Kapitan General kahit napahintulutan

8:55 magpunta dito. Ngayon na pa rito na siya ay gagawin niya kung anong magustuhan niya. Nagkaroon lamang ng yaman dahil sa pagbebenta ng alahas na malamang ay hindi rin naman totoo. Kung umasta yakala mo walang utang na loob, lalo na at pinairaan lang naman ang mga indyo. Hindi dapat natin tinatanggap ang mga sohistro ng isang taong. Hindi naman na malagi ng matagal sa lugar na to. Sapagkat wala man itong sapat na kaalaman upang bigyang sagat ang problema. Kaya't ako na mismo ang magmumungkahi ng mas makabulahang proyekto. Hindi hamak na mas payak, kapakipakinabang at talagang makakatulong sa pagpapalinis ng tubig. Ano na naman ang proyektong sinasabi mo? Nakakita at alam nyo ba ang mga itik? Bakit anong tingin mo sa amin, iyong problema sa lawa ay sasanta bilang namin? Hindi

9:43 naman iyon ang aking ibig sabihin. Ang itik na tinutukoy ko ay iyong mga naalagaan katulad ang nasa Pasig at Pateros At ano naman kinalaman ng mga hayop na iyon sa proyekto na iisip mo? Ipapatupad natin na mag-alaga ng mga itik ang mga taong nakatira sa baybayan ng lawa Alin nyo ba ang mga kinakain ng mga itik? Ang mga suso? Ang papalalim ng mga itik na ito ang ilog kakahuli sa kanilang pagkain Ay pang simple lang, hindi ba? Papayag po ba kayo na isohesyong ko itong panukalang ito? Sandali lamang doon kustudyo. Kung lahat ng mga nakatira sa baybayin ay mag-aalaga ng itik, ang ibig sabihin lamang nito ay dadami din ng balot. Hindi ba nakakadiri ito? Mas mabuti na lamang ay tabunan iyang lawan na yan

10:30 upang walang problema. Sa ilalim ng kubyerta kung saan iba't ibang pangyayari ang masasaksihan, gawa ng karamihan sa mga pasahero ay dito matatagpuan. Tanging bangkong kahoy ang nagsisilbing pahingahan ng mga ito sa haba nagbiyahe at sa init na dulot ng katabi nilang makina ng barko. Ibat-ibang pamatay oras ang kanilang ginagawa upang maglibang. Mayroon na dyan ang laglalaro ng baraha, pagninilay-nilay sa tanawin at pakikipag-usap tulad na lamang nila Basilio, Isagani at iba pa. Si Kapitan Tiago, katulad pa rin ang dati na... Ayaw magpagamot at magpadala sa paggamutan. Piyuntahan ko pa naman sa San Diego, ngunit ayaw talaga kahit anong

11:17 pilit ko. Mas gustong mapag-isa para lamang makagamit ng opyo. Alam mo naman na salot kong ituring opyo na yan. Kahit bulat sa kaalaman na matatanda, hindi alintana sa kanila yun. Oo nga't may ituturing itong medisina ngulit. Tila ay nakakalimutan nila na ang mga in-check na walang alam sa Latin lamang ang labis makagamit ito kung sana ay hinihandog na lamang ni Kapitan Tiago ito kay Cicero. Tungkol naman ito sa Akademiyan ng Wikang Kastila, malamang ay hindi ito may sasakatuparan. Mali ka dyan senyor, ito ay may sasakatuparan. Si Padre Erina mismo ang nangako sa amin, lalo na at naragaluhan namin siya ng isang pares ng kastanyong kabayo. Nabanggit niya

12:02 na siya mismo ang makikipagkita sa Kapitan General. Hindi naman ito mahalaga. Malamang ay sasalangot pa din sila Padre Sibila. Hayaan niyo lamang silang sumalungat. Sakay siya ngayon ng vapor na ito dahil siya ay magtutungo sa Los Baños kung nasaan din ang Kapitan General. Sabihin na nating tanggap at naunawaan ko. Ngunit ang pondo, paano ang pondong gagamitin? Saan kayo kukuha nito? Mayroon na din kami, Senyor. Nagambag-ambag ang bawat estudyante ng isang real. Ang mga profesor, paano sila? Mayroon na rin po. Ang kalahati po sa kanila ay mga Pilipino. Ang natitirang kalahati ay paong mga Kastila naman po. Paano naman ang gusali? Ang mayamang si Makareig po, senyor. Kami ay kanyang pinahintulutang gumamit ng isa sa kanilang mga pamamahay. Katulad na lamang ng

12:53 pagtakbo nitong bapor. Hindi na din naman ganun kasama ang iyong ideya, ngunit Ang iyong pagsasalita sa Latin ay talaga namang nakakapanghinayang. Oo nga at nasa wikang Kastila na ang mga lathalain ngunit tignan ninyo. Hindi nila magamit ito sa pagtuturo. Noong panahon namin ay talagang sinanay kami sa wikang Latin. Hindi tulad ng kasalukuyang henerasyon. Aetas Parithium Pehoravis Tulitnos Niki Ores. Tingnan mo nga naman itong matandang ito. Kung makapagsalita, akala mo naman silang makalumang tao lang ang laging magaling. Hilig laging pumuna sa kakulangan at problema. At laging kinakalimutan ang mga nagagawang mabuti at may silbi. Halos kalintulad ng iyong tiyo, hindi ba?

13:42 Ganyan na ganyan din tuwing napag-uusapan ang dating panahon. May iba lamang isa gani. Ano nga pala ang nasabi ng iyong tiyo tungkol kay Paulita? Ayun. Pinangaralan niya lang naman ako sa pag-aasawa. Ang aking rasul lang naman ay hindi hamak na walang katulad ang iniibig kong si Paulita. Tama ka! Talaga namang kapuri-puri ang iyong iniibig. Kung tutuusin, halos na sa kanya na lahat. Mayaman, maganda, matalino. Ang tanging kapintasan lamang ay ang tiyahin niyang ibon ng talimang dila. Masyadong isinasabuhay ang pangungut siya. Napag-usapan na lang din naman natin ang kanyang tiyahin. Nabanggit ko na ba sa iyo

14:27 na nakipag-usap ito upang hanapin ko ang kanyang asawa? Si Doña Victoria, yung ubod ng tasang tingin sa sarili. Teka, teka. Malamang ay nangako ka pa. Ano? At hula ako para lamang masigurado mo ang iyong pwesto kay Paulita. Tama ba? Isang malaking tumpak kaibigan. Aba, natural lamang iyon. Tutal, siya naman itong lumapit sa akin at nanghingi ng tulong. Pero, alam mo may isa pang problema. Ano naman iyon? Ang kanyang asawa lang naman ay nagtatago sa bahay ng akin tiyo. Yan ang dahilan kung bakit iwas ngayon sa kobyerta ng akin tiyuhin. Malamang ay magigisa siya ni Doña Victorina tungkol kay Don Tiwurcio. Oh, andito

15:16 ka pala Basilio. Kamusta ka na? Bakas naman nila ba sa inyong akademia? Ang mga ginong ito ba ay iyong kaibigan? Kamusta na ang inyong buhay sa lalawigan? Po! Hindi po ba kayo pamilyar dito? Paano ko naman malalaman kung hindi po ako nakarating doon? Ako'y napagsabihan lamang na mahihirap ang mga tao nakatira doon kaya hindi sila makabili ng aking mga alahas. Mawalang galang na senior! Hindi kami bumibili ng alahas kasi hindi naman namin ito kailangan. Oh! Teka, teka! Kung walang makabinata, huwag ka nang magalit. Hindi ko naais na magsimula ng mainit na kasagutan. O siya nga pala. Hali kayo at ako'y inyong samangan na mag-inom. Kalimutan nyo na anong yari. Para din

16:02 naman ito sa ikakumlad ng inyong lalawigan. O, eh, maraming salamat po. Ngunit ipagpaumanhin nyo po, Senyor. Kami po ay tatanggi sa inyong alok. Hindi po kasi kami umiinom ng aking kaibigan. Nako, mali ang inyong ginagawa. Alam niya bang mabuti sa katawan ang alak? Ika nga ni Padre Camora, ang kakulangan ng sigla ng bayan ito ay dahil sa mga naninira ang umiinom lamang ng tubig. Ha? Ano? Ah, senyor, mabuti pa pong sabihin niyo kay Padre Camora na kapag uminom siya ng tubig, mas higit po na makikinabang ang lahat at hindi po basta-basta naniniwala sa sabi-sabi, dyan sa tabi-tabi. Ang

16:50 sabihin ninyo sa kanya, ang tubig ay matamis at maaaring inumin. Pinapatay nito sa pagkakalunod ang apoy ng alak. Kapag pinakuloan naman ang tubig, ito ay nagiging singaw. Kung gagambalain, nagiging dagat. At panghuli, ang dagat na iyon ay minsan na nagwasak sa sakkatauhan at gumimbala sa mundo. Hmm. Ako ay nagulat at namangha sa iyong sagot, Binu. Pero nangangamba ako kung tatanggapin ba ito ni Padre bilang biro. Baka mamaya itanongin pa ako kung saan ko ito napulot. Kapag nainitan ang tubig, nagiging singaw ito. Magiging dagat naman ito kapag ang maliliit at hiwahiwalay na ilog ay pinagsama-sama ng tadhana, bunga ng kasawian ng mga tao.

17:39 Ang ibig niyang sabihin, Senyor, ay yung tula. Oo, tama, yung tula po, Senyor. Oo, sige. Mauna na ang mga binata. Aking nagkuhunin ko na ang serbesa. Ano bang nangyayari sa'yo, Isagani? Ilang beses na kitang pinipigilan. Hindi ka pa makalata. Kakaibahang taong iyon. Damang-dam ako ang pangingilabot at katakot-takot na presensya. Hindi mo ba alam na tinatawag siyang kayong manging kardinal? Ha? Ano? Kayong manging kardinal? Oo, o kaya naman minsan itim na kabunyan. Depende sa kung paano mo siya tatawagin.

18:25 Teka, hindi kita maintindihan. Paulit. Ganito na lang. Si Reshulu ay may tagapayong unggoy, hindi ba? Tinatawag iyon na abuhin kabunyan. Si Senyor Simon naman ay ang tagapayong ng Kapitan Heneral. Ha? Totoo ba? Hindi ka ba nagbibiro? Baka naman sabi-sabi lang din yan. Mukha ba akong nagsasabi ng kuro-kuro? Gaya na lamang nang narinig ko. May mga nagsasabi din na kung sino ang pumuri sa kanya tuwing siya ay nakaharap ay sila din namang magsasalita laban sa kanya. Si Kapitan Tchago? Binibista niya din ba? Mula nang dumating siya ay tinuring na siyang kaagaw sa mana. Ang alam ko pa

19:15 ay makikipagkita siya sa Kapitan General upang mapag-usapan ang akademya sa wikang Kastila. Gino, pinapatawag ka po ng yunchuin na si Padre Florentino. Kabilang ang ibang mga pasahero, isa sa mga bangko sa bandang likuran ng kubyerta ay makikita si Padre Florentino na nakatanaw lamang sa tanawin. Higit nakakaiba sa karamihang praele ang padren ito. Mabait, mapagkumbaba at wala itong bisyo. Hindi naman talaga ninais ni Padre Florentino ang pumasok sa seminaryo. Siya ay galing sa mayamang pamilya mula sa Maynila at tanging ina niya lamang ang nagpumilit na ipasok siya sa tulong ng arsobispo. Sa edad na 25 ay naging pari na ito at ang

20:05 babaeng dapat sana ay kanyang papakasalan ay naipagkasundo na sa iba. Dahil sa nangyaring kaguluhan noong 1872 ay nagretiro na ito at ngayon kasamang naninirahan ng tahimik ang kanyang pamangkin na si Isagani. Padre Florentino, hali kayo at inaanyayan kayo sa itas ng kubyarta. Nandoon ng ibang mga praile. Kung hindi ka susunod ay baka isipin nilang ayaw mong makihalibwilo sa kanila. Ako'y susunod, sandali lamang. Makakarating sa kanila, Padre. Hi. Buti na lang at sinabi nyo ako sa isa gani na huwag na umakit ng kubiyerta. Simang panahon, masimang panahon. Huwag ganun, padre. Hindi naman ganun yun. Sa

20:55 Hong Kong nga, nagagawa nyo ng maayos ang inyong mga gawain. Hindi ba nakapagpatayo pa kayo ng gusali? Doon yun, padre. Naku, kung alam nilang. Puro reklamo na ang aming natatanggap sa mga nungungupahan sa BNs. Hindi man lang makita ang aming ginagastos. Huwag na! Tama na! Tapusin nyo na ang inyong pagre-reklamo kung hindi, ako ay labis na masasaktan. Ang mga inyong ito ay nagsisimula na ding dumain. Gusto pa nilang isa-isain ko ang mga handang itinakda ng arsobismong si Don Basilio Sanchez para lamang hindi na tumaas ang presyo ng mga bilihin. Sandali, saan kayo galing?

21:41 Sayang at hindi ninyo nabutat ang pinakamasayang bahagi ng biyahing ito. Marami na akong nakita magagandang tanawin. Kaya ang aking inderes, mapukaw lamang sa mga alamat. Alamat ba ka mo, senyor? Ako! Napakayaman ang ilugpasig sa mga alamat. Tulad na lamang ng malapad na bato. Meron pa yung alamat ni Doña Geromina. Hindi ba Padre Florentino? Maraming mo bang ikwento yun sa amin? Naku po, kapitan. Huwag na at maraming nang may alam ng alamat na iyon. Ipagpaumanhin mo, padre. Ngunit hindi po namin alam ang kwentong iyong tinatukoy. Ganun ba? Mukhang wala na din ako magagawa. O siya, sige. Ang

22:27 alamantidonia Hieronima ay tungkol sa isang dalaga na tapat na umiibig sa isang lalaki. Sa sobrang pagmamahal niya dito ay lubos niya itong hinintay. Hanggang sa puntong sinayang niya ang kanyang kabataan at panahon. Ano ang nangyari doon sa lalaking iniibig niya? Hindi ba ito bumalik? Nabalitaan na lamang ng dalaga na naging arsobispo ito sa Maynila. Dahil sa nalaman, nagdesisyon ang dalaga na magbalat kayo bilang lalaki at nagpunta sa Maynila upang makita ang iniibig. Sabi-sabi,

23:23 Malaki daw si Doña Geronima kaya kung pumasok ito sa kuweba ay patagilin. Isa pa, naging tanyag ito bilang encantadyang nagtatapon ng pilak sa plato. Ba, talaga naman pala maganda ang kwentong iyon? Ano ang masasabi ninyo sa ginawa noong arsobispo, Padre Salvi? Talaga ba dapat magpatayo ng kuweba para lamang sa iisang babae? Hindi ba dapat mas maganda kung dinalan lamang niya ito sa isang biateryo? Halimbawa na lamang sa Santa Clara. Ano ka mo, senyor? Para sa akin, hindi asal ginawa ang ginawa ng lalaki. Lalo na at ang pinagbigyan niya ay isang taong binagunya. Mas makakabuti sana kung sa biyateryo na lamang ng Santa Clara niya ito

24:09 pinamalagi, hindi ba? Sa totoo lang, senyor, hindi kong maaaring husga na nag-invision ng arsobispo. Ngunit may lang panrahili yung general ng simbahan, Ano ang maaari ninyong gawin kung nangyari yun sa inyo? Walang katumbasang sakit sa pangihilay, senyor. Subalit, alam naman ang pinag-uusapan, hindi ba? Huwag natin kalilimutan ang Himalani sa Nikolas. Hayaan mo, senyor. Mukhang hindi mo payata naririnig ang pungkol dito. Hayaan mong aking ikwento sa iyo. Sige nga, umpisahan mo na. Noong unang panahon, ang ilog ang naging tirahan ng mga malalaking buwayan na kaya magpataob. ng mga bangka gamit lamang ang bundot nito. Dumating ang isang araw, may isang taksil

24:55 na inchik na tumangging maging kristyano ang dumalaw sa isang simbahan. Subalit, may bigla na lamang nagpakitang demonyo sa kanyang harapan na nasaan yung buwaya. Upang makain at dalin siya sa impyerno ay itinoob nito ang kanyang sasakyang bangka. Marahil, inspirado ng Diyos ang inchik sa mga oras na iyon kaya't nakahingi siya ng tulong kay San Nicolás. Sa isang iglap, ay naging bato ang malaking buwaya. Nakakamanghang alamat, Padre. Sadya naman magandang batayan ito para sa isa naming artikulo. Maaaring mo bang idagdag ito sa iyong artikulo, Gino? Tungkol lamang ito sa dalawang mahalagang bagay. Dalawang katunungan lamang. Una, ano kaya maaaring nangyari si demonyo sa oras na nakita nitong kanyang sarili na bigla na lamang naging

25:44 bato? Ikalawa, ang mga pinatigas na hype kaya na makikita mo lamang sa museo sa Europa ay mga biktime din ng ganit mong gawain? Sino naman makakaalam nun? Ha? Sino? Tutal naman ay mga alamat ang ating tinatalakay. Tayo ay pumasok naman sa lawa. Oo nga pala, Kapitan. Alam nyo ba kung saan bahagi ng lawa na matay ang isang... Teka, ano nga ulit ang kanyang ngalan? Gebara? Nabara? O Ibarra? Oo nga kapitan, saan nga ba rito? Maaari kayang may naiwang bakas sa katubigan? Tumingin kayo roon. Sabi ng mga naghanda sa pagtugis kay Ibarra, nang mapagtanto nito na

26:32 napapalibutan na siya at wala na siyang takas sa mga guardias bill, ay tumalim ito mula sa bangka malapit sa kinabutasan. Ito pa, Lumungay daw ito ng humigit kumulang dalawang milya at kada aahon upang huminga ay pinauulanan daw ito ng bala. Malapit sa baybayin ay nakita na lamang nila ang tubig na kulay dugo. Eksaktong labing tatlong taon na din ang nakalipas ng maganap iyon. Ang bangkay niya, natagpuan ba? Hindi ba ang kanyang ama din? Iyang pilbustero? Isang rebelde, Padre Salvi? Ah, talaga naman palang walang kwentang libing, hindi ba Padre? Lagi kung napapatunayan na iyong mga rebelde, hindi talaga nagkakaroon ng magandang libing. Mga hindi kasi nagbabayad.

27:20 Ayos ka lang ba, Senyor Simon? Nakakaramdam ka ba ng hilo? Dito pag sa ganitong tubig samantalang veteranong manlalakbay ka na? Huwag maliitin ang ganitong tubig. Kung tutusin ay mas malaki pa sa pinagsama-samang lawa sa Swiza at Europa ang lawang ito. Maraming nangang dayuang manlalakbay ang sumamaang pakiramdam habang binabagtas ang tubig na ito. Tandang-tanda pa din hanggang ngayon ni Tandangselo ang kanyang pagkupkup kay Basilio noong mga panahon walang-wala na ito. Sa sandaling pagbalik tanaw nito ay hindi niya rin maiwasan ikumpara ang buhay nila noon at ngayon. Hindi hamak na mas gumanda ang kanilang pamumuhay na kung dati siya ay nangangahoy lamang.

28:08 Ako kasi tay, dahil sa akin pagsisikap, malapit na tayo makaraos sa hirap na buhay. Tama ka anak, ikaw nga nila kung may tiyaga, may nilaga, lagi lang magpapatuloy sa atigain sa buhay at iyak maabag mo din ito. Sayang lamang ama, wala na ang aking maginaw upang masaksiyan man lang ang ating natatamasa. Anak, Huwag mo ng masyadong isipin ng pagkamatay ni Lucia at ng iyong asawa. Ang mahalaga. Andito pa kami ni Julie at Tano para sa iyo. Maraming salamat, Ama. Oo nga pala. Bago ko makalimutan. May

28:56 nagpunta pala ditong mga reyoso kanina. Eh sinasabi daw nila pagmamayari daw nila ang mga lupay dito. Ganoon ba? Ano ba ang inyong napag-usapan at napagkasunduan? Kada taon ay magbabayad ako ng 20 hanggang 30 piso upang magsilbing bahad upa sa ating lupa. Pagpasensya mo nalang anak. Kung ipaglalaban mo pa yan sa korte ang mas lalo lang lalaking iyong magagastos. Isipin mo nalang na naitalo mo sa sugal o nahulog sa tubig na puro buwaya ang iyong ipangbabayad. Nakalipas ang isang taon, ngunit ang akala nila'y maayos na nilang pamumuhay ay naging masalimuot muli. Dahil umunlad ang

29:45 kanilang bukid ay mas naging gahaman pa ang mga priles sa kanilang ibinabayad na buwis. Ang dating na pagkasundoang dalawa hanggang 30 pisong bayad ay umabot na sa 200 kada taon. Hindi na tama ito. Napaasakim talaga nila. Sobra na talaga mga priling yun Anak! Ano ang iyong problema at halos hindi naman ipinta ang galit ng muka? Hindi ko matanggap ang bago nilang pinapatupad na buwis sa atin ni Tay Gusto nila akong obligahin na magbayad ng dalawang daan? Paano ko mapag-aaral si Julian yan sa Maynila? Ano? Napakalaki naman ang kanilang hinihingi Tama na ang pananemic natin ni Tay Hilalaban ko na to sa korte

30:35 Hindi nagpatinag ang matapang na si Cabezang Tales. Para sa kanya, uubusin lamang sila ng mga priling ito hanggang sa wala na silang makuha sa kanila. Maging ang gobernador ay kinausap na nito ngunit hindi pa din siya nagpatinag at patuloy na lumalaban. Dumating ang araw ng paghuhukom, ngunit sa kasamaang palad ay natalo ang laban ng kampo ni Cabezang Tales. Hindi na rin ito nakapagtataka, lalo na at hawak ng mga priley ang gobyerno. At dahil dito ay gumamit na ng ibang paraan, si Kabe Santales at sinisiguradong magpapatrolya sa kanyang bukid. Itay! Itay! Tulungan ninyo ako, Itay! Tano! Itay!

31:22 Si Tano! Kinukuha ng mga militar! Sandali lamang! Huwag yung huw din si Tano! Itay! Ano nang gagawin natin? Kailangan kong makabayad ng abogado upang makabawit ay anak. Siguro doon kung hukuha natin ang iyong kapatid. Gaya na din itong bukid. Pangako anak. Lumipas pa ang ilang buwan at mas lalo pang nahirapan ng pamilya ni Cabezang Tales. Si Tano ay hawak ng militar. Ang kanyang bukid ay nasa kamay na din ng mga praile. Si Cabezang Tales ay naging usap-usapan na din sa buong lugar bilang mamamatay tao dahil sa daladala nitong mga armas tulad ng baril at itak. Ipinagutos ng Kapitan Heneral na ipagbawal ang pagdadala

32:09 ng baril at ang pagkumpis ka nito. Walang magawa si Cabezang Tales dahil kung hindi, ay mas mapaparusahan pa siya at tuluyan ng batatalo sa laban. Ano yan anak? Anong magagawa ng iyong itak sa mga armas ng tulisan? Hanggang sa ulit ay. Hindi ako papahe na. Sukuha na lang ang lupang iyon. Bawat parte na bukod din ay parte na namagin ako. Hindi ganun kadali na hayaan silang angkinin yun. Hanggang sa mamatay ako, hindi nila makukuha ng ganun-ganun lamang lupay natin. At ang araw na pinakakinatatakutan ng kanyang pamilya ay siya na nga ang dumating. Nadampot si

32:58 Kabe Sang Tales. Ang kanyang laban para sa lupain ay natalo na din. Lolo! Ano na pong gagawin natin? Nanatakot po ako hindi lang para kay Itay, kung hindi para na din sa atin. Hihingi tayo ng tulong sa lahat ng pwede nating lapitan. Sa gobernant Rosillo, sa hukom o kahit nasa tinyente pa ng Gwadja Civil, ibibenta din natin ang mga natitira nating ari-arian o kagamitan. Paano kung hindi tayo umabot sa dalawang araw na palugit, Lolo? Huwag tayong mawawalan ng pagkaysa. Kaya natin ito. Napagpasyahan nila Huli na magbenta ng kanilang mga natitirang gamit. Ang mga lahas ni Huli ay

33:45 siya niyang sinangla maliban na lamang sa lakit na bigay sa kanya ng kanyang kasintahang si Basilio, ang lakit ni Maria Clara. Maliban pa dito ay maraming mga kababayan ang tumulong kay Huli at tandangselo. Kabilang na dito si Hermana Bali. Sa tingin ko, Huli, dapat ay isang lanyo muna ang inyong bahay. Maaari nyo ito isang lanyo sa halagan 250. Tubosin nyo kapag nagkaroon na kayo muli ng ipambabayad. Hindi ko po magagawa iyon, Hermana Bali. Ito na lamang po ang natitirang ari-arian namin. At alam ko pong magagalit ng lubos si Itay kung pati ito ay gagamitin namin. Huwag kang mag-alala, Julie. Narinig ko ang mga nangyayari ngayon sa inyo.

34:33 Handa akong tulungan at pautangin kayo. Talaga po? Maraming salamat po, Hermana Penchang. Ngunit sa isang kondisyon. Ano po iyon? Kahit ano po, maitubos lang namin sa itay. Handa ko pong gawin ang lahat. Mamamasukan ka sa akin bilang katulong. Kung iyan po ang panging paraan, pumapayag po ako. Magaling! Magsimula ka na agad bukas. Narating ni Basilio ang bayan ng San Diego kung saan ginanap ang prosesyon para sa pagdiriwang ng gabi ng Kapaskuhan ngunit hindi niya inaasahang makakasaksi siya ng malungkot at masakit na pangyayari.

35:25 Ang sedulo mo, nasaan? Sandali ng ausin niyo mukhang naiwan ko alatang pasyensa na Sa paglalim ng gabi ay siya ding hudyat upang magsimula ang prosesyon. Dahil dito ay panayantala ang naranasan ni Basilio sa kanyang paglalakbay. Numating mga grupo ng batang lalaki na may dalang ilaw, kandila at parol. Ang kutsero ni Basilio ay siya namang abala sa panunood ng prosesyon. Ginoo, maaari ka nang

36:11 magpatuloy. Sa kasamaang palad ay namatayan ng ilaw ang kartel na sinasakyan ni Basilio. Sa dami ng nagkalat na Gwardiya Sibyl ay hindi ito nakaligtas at sila ay nasita. Ikaw dyan, bumaba ka din sa iyong karuahe. Sumama ka sa amin. Wala namang nagawang paraan si Basilio kundi ang bumaba na din sa kanyang karuahe at nagpa siyang maglakad na lamang papunta sa bahay ni Kapitan Basilio. Naabutan niya ang pag-uusap ni na Simon, Kapitan Basilio, kura at ang tenyente ng Gwardiya Sibil. Sandali, anong meron dito? Teka, sisinang ba yun? O paano ba yan? Mauna na ako. Aasahan ko ang mga sinabi niyo ha. Naiintindihan namin, Senyor Simon.

37:01 Sisiguraduhin namin pupunta kami sa Tiani upang tignan ng iyong mga alahas. Ako rin, Senyor. Gusto ko din sanang pumunta lalo na at kailangan ko rin ng bagong relo. Sabahil sa dami ng aking mga gagawin, ay malamang ipapasabay ko na lamang ito kay Kapitan Basilio. Nais ko ng magagandang hikaw na may mataas na kalidadan. Uusapan na lamang natin ang halaga sa susunod. Ako na ang bahala sa'yo, padre. Mauuna na kami, kapitan. Sa susunod na lamang ulit. Hay nako! Itong mga taong ito, basyadong magugulang. Lahat ng maaaring

37:49 maisipang negosyo, walang palalampasin kahit nasa ang lugar man sila. Bibili ng alahas sa kalahating presyo pagkatapos ay bibenta bilang panregalo. Malamang ay tataasan pa nila ng sobra-sobra ang presyong pambenta. Hay nako talaga. Oh, nandito ka na pala, Basilio. Nabalitaan mo na ba yung nangyari doon sa matandang lalaki na tagapangalaga ng kagubatan? Hindi po. Ano po bang nangyari? Namatay na yun. Tumanggi pa ang kura na bigyan ito ng mahirap na misa. Dahil mayaman daw ang amo nito. Po, bakit daw po namatay? Ano po ang dahilan? Nako, sa katandaan naman. Akala ko naman may sakit. Wala na po ba kayong ibang

38:38 balita dyan? Meron pa, syempre. Si Kabesang Tales, ayun, dinampot. Ha? Bakit? Ano po ang nangyari? Nako, hindi ko alam ang buong story. O siya, dyan ka muna. May pupuntahan lang ako saglit. Kamusta na kaya si Huli? Nagsimulang tumunog ang mga kampana ng simbahan para sa simbang gabi ay dalidaling nagtungo ang mga mamamayan sa simbahan. Samantala, si Basilio ay ingat na ingat sa paglalakad upang makasiguradong walang makakasunod sa kanya.

39:23 Kaunting lakad na lamang ay makakarating na din ako. 12.

40:09 at hanggang ngayon pinag-aaral ako. Malapit na akong makapagtapos, inay. Crispin, hindi lamang iyon. Kahit na nag-aaral pa ako, nakakapag-umpisa na din ako makapag-ipon. Alam niyo ba yun, inay, Crispin? Pinangako ko sa sarili ko na maliban sa sariling gastusin, ay magagawa ko ding mabigyan ng magagarang regalo ang kasintahan kong si Juli. sisigraduhin ko na matutupad ko ang kasal na ipinangako ko sa kanya. Sana lang, Inay at Crispin, andito kayo. Maligayang Pasko sa inyo dyan. Nagtagal pa ng kaunting oras si Basilio sa libingan ng kanyang ina at kapatid.

40:56 Bago nagpa siyang umalis, subalit nakaaninag siya ng liwanag sa di kalayuan at nakakarinig ng kaluskus ng paa. Ayos sama, ako ay iyong gabayan sa mga oras na ito. Alam ko pong hindi dapat akong matakot. Ngunit sa aking mga narinig na malalagin na puro-puro, ay hindi ko pumaywasang hindi kabahan. Hindi nagpatinag si Basilio kahit binabalot na siya ng kanyang takot. Napansin niyang huminto ang anino sa kabilang gili ng balete at muli niya itong nakita mula sa pagitan ng dalawang ugat ng punong kahoy. At mula sa suot na damit ay kinuha nito ang isang ilawan na may malakas na lente. Ipinatang

41:44 ito sa lupa at nalantad ang suot na botang pangabayo. May kinuha itong bagay sa loob ng bulsa. Ito ay isang matalim na asarol na inilipat sa dulo ng dalawang tungkol. Sandali lang, hindi ba ang mga alahas na siginoong simon iyon? Hindi ako maaaring magkamali. Ang lalaking ito, sigurado akong Ang lalaking ito ang siyang humukay sa libingan ng aking ina at kapatid labing taon na ang nakakalipas. Wala na ang asula sa lamin na nagpapabago sa kanyang kaanyuan. Maliban sa pagputing ng kanyang buhok, pagkakaroon ng mga bigote at pamamayat ng kanyang mga bisig ay nanatiling mapanglawang kanyang mga mata. Pero bakit?

42:31 Naguguluhan ako. Papaanong nangyari ito? Kasabay ng instranghero Naitim ang pagkamatay ni Ibarra. Paumanhin niyo, Ginoo. Ngunit kailangan niyo po ba ng tulong? Sino yan? Labing tatlong taon na ang lumipas magmula ng gawan niyo ako ng paglilingkod, Senyor. Kung inyo pang naaalala. Kaya aking ikalulugod kung pahihintulutan niyo po ako na tulungan at paglingkuran kayo. Sa tingin mo ba ay... sino ako? Sa tingin ko po ay isa kayong napakadakilang tao. Isang tao na inakala ng maraming tao maliban sa akin ay patay na. Ang natanggap na kabiguan ay labis kong pinagdadalamhati

43:21 kinoopan. Basilio, ikaw ngayon ay nagmamayari ng isang lihim na maaaring magdala sa akin ng kaphamakan at makakasira sa aking plano. Para sa aking kaligtasan at pati na rin sa iyong mabuting layunin, ay dapat kong isarang iyong labi habang buhay dahil ano pa ang halagan ng buhay ng isang tao kung ikukumpara sa nais kong maipatabad. Hindi alam ng kahit sino na naririto ako. Buhay! At nagbabalik. Subalit hahayaan ko na ikay mabuhay dahil na rin sa aking paniniwalang. Hindi ko ito pagsisisihan. Tama ba? Makakaasa po kayo, Senyor.

44:09 Ngunit bakit? Bakit ngayon lamang? Napakatagal na panahon ang inyong nilinay bago nagbalik dito. Tama. Dumating ako rito labing tatlong taon na nakakalipas na may sakit at di ko upang magbigay respeto sa aking kaibigan na may pabuting kaluluwa na pumanaw dahil sa akin at sa pagiging biktima ng masamang sistema na umiira sa ating bansa noon pa man. Naglibot ako sa buong mundo nagtrabaho ng buong araw at gabi upang maipon ang malaking halaga upang maisakatuparan ang aking mga plano. Ngayon, bumalik ako para wasakin ang sistema sa pamamagitan ng pagsulong ng kasama nito at pagbaon nito sa hukay. Kahit na bumaparang dugo at luha.

44:57 Kung ito lamang magpapatunay ng kanilang mga kasalanan. Nagbalik ako sa isla bilang nakamaskar at negosyante. Binagtas ko mga bayan-bayan, ginamit ko ang aking kayamanan upang makilala at kahit saan manaw na roon ay iba't ibang katakawan sa kapangarihan ng aking nasaksihan. Ngunit, nang malapit ko na mapabulok ang sistema, ay saka ko naman kayo dumating. Kayong mga kabataan ng punong-puno ng pangarap, subalit kulong naman sa karanasan. Magkaaboklog yung pinagsikapang malapit sa Espanya Sa pamamagitan ng kwintas na rosas, ngunit ang totoo ay nakakadenang kayo ng matigas sa bakal. Humingi kayo ng pagkakapantay-pantay na karapatan.

45:43 Ngunit hindi nyo naman malaya ang hindi ninyo ay kamatayan at pagkasira ng inyong bansa na nagubo ninyo sa pagkaalipin. Ano mangyari sa inyong hinaharap? Isang liping walang pagkakailangan? Isang bansa na hubad na nakalayaan? Lahat ang tungkol sa inyo ay magiging hiram. maging ang inyong kapintasan? Gusto nyo maging parte ng Espanya? At kung sakaling namang ipagkait ito ay di man lamang kayo makaramdam ng hiya? At kung sakaling mabigay ito, anong gagawin ninyo? Pinakamainom na sa inyo ang maging kabilang sa mga bansan nagihimagsik at nagpapatupad ng digmaan at maging katulad ng mga republikas sa Timog Amerika na walang kakontentuhan. Bakit pa kayo nagahangad na matuto ng wikang Kastila? Gusto na bang

46:29 madagdagan ng higit na apat na pang wika sa isla? Walang duda. Lalong titindi ang hindi pagkakunawaan. Sa kabaligtaran, Senyor, ang pagkakaroon ng kaalaman sa wikang Kastila ay maaaring makapag-isa sa atin ng gobyerno na siya namang magbubuklod sa buong kapuluan. Yan ba ang inyong paniniwala? Pwes, nagkaamali kayo. Hiniyaan niyong madala ang inyong sarili sa mga matatamis sa salita ng hindi pinag-aaralan ang mga bagay-bagay para alamin ang epekto maukuha niyo sa ganyan. Ang wikang kastila ay hindi kailanman magiging pangkaraniwang wika ng bansa. Ang bawat bayan ay may sariling wika at damdamin. Alam mo pa pakinabangan niyo sa

47:17 wikang niyan? Papatay nito ang mamamayan sa bansang to. Mga papasailalim ang inyong sarili sa pag-iisip. Salit na kayo yung mikalayaan? kayo ay magiging ang tunay na alipin. Kayo na nagsasalit ang wikang astila ay tuluyan na magkaaligdaan ang sariling wika samantalang hindi nyo nga kaya isulat at itindihin ang wikang yan. Pinipilit nyong hugdan ang inyong sarili ng inyong pambansang pagkakailan na. Labis nyong nakalimutan na hanggat iniingatan ang mga taong kanyang wika ay mapapanatili ang kanilang kalayaan. Nakikita ko ang simulan ng makakastilang grupong ito at nagdusa ako ng bumagdamag. Nabahala ko dahil may grupo ng kabataan na may kakaibang talino at kakayahan. Subalit

48:06 naniniwala na gumagawa sila ng tama. Subalit ang ginagawa nila ay pagkalaban sa kanilang bansa. Ilang beses ko nang tinakanapitan kayo. Ngunit tagaalala ko na baka masamay ninyo ang aking sasabihin. Ito ang dahilan kaya tahaya ang itong mabuhay. Basilio kahit nabalid kong humarap ng panganib dahil maaari mo ang pagkaluluban ng arap. Kailangan kong inyong tulong. Gamitin niyong influensya ng kabataan para labanan ng pag-nais sa Kastila. Sa pamumuhay, ang pantay-pantay na karapatan na mabibigay lamang daan para tawagin kayong manggagaya. Pinoo, napakalaking karangalan ang ibinigay niyo sa akin sa pamamagitan ng pagsasabi sa akin ng inyong mga

48:54 plano, kaya't ibig kong ipagtapat at sabihin sa inyo na ang gusto niyo sa akin ay higit pa sa aking kalakasan. Wala sa loob ko ang paghihiganti, sapagkat hindi na ito makapagbabalik ng kahit hibla ng buhok ng aking ina o ngiti sa labi ng aking kapatid. Ngunit, kayo ay makakaasa na ligtas ang anumang nabanggit niyo sa akin. Sinisigurado ko iyan ginoon. na namang himala. Wala sa mahal na birhen. Ha? Wala? Walang laman? Mukhang tuluyan nang naging malupit ang kapalaran sa akin. Ang himala ng birhen na tangig kong

49:43 pag-asa upang makaligtas sa napipinto kong pagiging katulong ay nawala na. Malapit na akong umalis kaya dapat na akong maghanda Ipagtitimpla ko muna ng salabat ang lolo. Apo, ingatan mo lagi ang sarili mo ha. Palagi mong tatandaan na mahal na mahal kita. Opo lolo, pangako ko po. Maya maya po ay aalis na din po ako. Lumipas ang ilang buwan at ang pamilya ni Kabe Santales ay patuloy pa din sa nararanasang kamalasan at hirap sa buhay. Si Huli ay namamasukan ang katulong ka Hermana Pensiang. Si Tandangselo ay bigla na lamang hindi nakapagsalita. Marami ang

50:32 nagtataka kung papaano ito nangyari. Kabilang na ang mga nunguna sa pagkalat ng mga kuro-kuro ang mga tsismos ang walang alam kung hindi pag-usapan ang kamalasang nangyari sa buhay ng pamilya ni Cabezo Actales. Kay bilis talaga ng pagbagsak ng isang tao ano? Akalain niyo yun? Parang kailan lang masagana ang kanilang buhay. Tapos ngayon, ay nako. Ganyan talaga pag nakakaranas ng kaunting ginhawa, lumalaki na agad ang mga ulo. Tignan mo ngayon, nasaan na sila. Mas mababa pa sila ngayon sa atin. Tama, mga nakalimutan kasi agad ang kanilang pinanggalingan. Pinadkim lamang ng sandaling sa napi. Kung makalasta ay akala mo kasing lakas na ng mga nakataas.

51:21 Nakakaawa tuloy ang sinapit ni Tandang Selu. Ay nako, kung hindi lang dahil sa ginawa ng kanyang anak, malamang hindi magiging ganyan ang madanda. Pati ang anak niya mismo, pinagkalulong niya sa hirap. Kung hindi na sana siya nagmatapang pa ay hindi na sana niya ipapahamak ang kanyang pamilya. Pero bakit din kaya nagkaganos si Tandangselo ano? Si Huli naman ay pangguradong wala ding alam lalo na at naninilbihan ito. Ay nako! Muli! Inirang ako upang simsamin ang mga armas na hawak ng mga tulisan na may hawak sa ama ni Julie. Hindi ako ang may kasalanan. Sinabi ko lamang na may mga armas na hawak ang mga tulisan. Kahit paalam ko na kapag nagkasagupaan ng mga ito at ang mga gwardiya sibil ay walang

52:10 duda na malalaki sa kapahamakan ang kaawawang si Talis. Basta wala akong kasalanan! Sa kanilang pag-uusap ay siya namang pagdating ng bagong layang si Kabe Santales na tila hindi makapaniwalang siya ay nasa labas na muli. Kanya pang nasaksihan at narinig ang mga sinasabi ng mga tao sa kanyang pamilya. Ngayon, ikaw na ang bagong magmamayari ng lupang ito. Nau ay ika'y magsipag at pagyamanin ang lupang ito na pag-aarinang. Umahawalang iyang yun. Ako ang nagpakahirap upang palagoy ng lupang yun. Tapos ang lahat ng aking paghihirap. Kinuwanan nila sa akin lahat ngayon ay kailangan panamilisanin ng aking tahanan sa loob ng tatlong araw. Dahil sa bahay sa utos ng

52:58 hukuman. Napakawalang yan ang mga taong to. Hindi. Hindi ito maaari. Siguro ay isa lamang itong panaginip. Hindi makawala lahat ng pinaghirapan ko. Bungay ito ng aking puyat, pagod at sariling pawis. Mga mapanlamang! Nasaan ang katarungan? Nasaan? Sa kabilang dako ay dumating din sa bariyo sagpang, si Simon kasama ang kanyang dalawang tauha na may daladalang mga baol, laban ang kanyang mga ipinagbibentang alahas. Sa gitna ng karalitaan, ay nagawa pa ding maging malugod sa mga bisita si Cabezang Tales. Malagino, kung inyo pong sanang pahihintulutan, ay nais kong magpalipas ang ilang

53:46 araw dito sa inyong tahanan. Natitiyak ko na ito ang pinakakomportable at isa sa magandang lugar para sa akin pakihipag, kala ka lang. Isa pong karangalan ng makasama ang tulad ninyo, kahit sa panandali ang panahon lamang dito sa aming tabang tahanan. Maaari po kayong manatili rito hanggang sa gusto ninyo. Salamat, malagino. Sabalit, matanong ko lamang, Sapat na kaya ang kirevolver para protektaan aking sarili? Nabalitaan ko kasi ng maraming tulisan ang nagkalip ngayon dito. Sa totoo lamang, senyor, ay meron silang mga armas na kami pumutok ng malayuan. Ang revolver na ito ay hindi pang malapitan.

54:32 Tingnan nyo. Oh, higit dalawang metro ang dayo noon. Ngayon, maaaring nyo mang sabihin sa akin kung sapat na ito. Unti-unti na nga dumating ang ilang pamilya sa bahay ni Cabezang Tales sa balitang naroon ang mag-aalahas. Si Kapatian Basilio, Hermana Tica at ang anak na si Sinang ay handang gumastos na hindi bababas sa dalawang libo. Naroon din si na Hermana Pensang upang bumili ng singsing na gawa sa zamante para ipangregalo sa berhe ng antipolo na kanyang ipinangako sa kanyang panata. Diyos ko, Susmar Yosep, berhe ng mahabaging. Ang babaeng iyon. Hindi man lamang niya alam ang tamang paraan ng pagdarasal. Limangput

55:20 ulit ko na siyang pinabasa ng akda ni Tandang Bayo Makunat. Subalit wala pa rin naiiwan sa kanyang ulo na tila sa laan. Ha? Sino ba ang iyong tinutukon? Ede sino pa ba? Ede ang kaawa-awang si Julie. Pagkaganda-ganda na bigla na lamang lumabas na kabuti na itinanim ng tikbalang. Hay nako talaga! Dapat siyang lubos na kaawaan. Sa palagay ko'y ibinigay siya sa akin ng Panginoon para hamunin ako sa paglalapit ng dalaga sa kanya. Susmar Joseph talaga. Meron ako rito mga kayaman ng pag-aari ng mga taong markado. Ang mga pangalan sa ating kasaysayan. Tulad na laman ng kuwinta si Galipatra. Mga

56:05 mamahaling hikaw na pag-aari ng mga babae sa Roma noong panahon pa ni Pompey. At ang singsing na pag-aaring ng prinsesa na Lambel na si Maria Antoinette. Subalit, tangin sa museyo ko lamang maaaring pagbili ito. Paumanhin, mga minaman kong tagapagtangkilig. Handa po magbayad ang aking ama ng hindi higit sa 30,000 piso para sa mga alahas na aming bibilhin. Nais ko po sana ang mga antik na alahas, Senyor. Kumalma ka nga, huwag mo masyadong ipahalata na gustong gusto mong bumili at baka mamaya ay mamahalan tayo. Senyor, ang nais ko sana ay isang singsing na napapalamutian ng mga diamante. Ito

56:53 sana ay aking iaalay sa birin ng antipolo bilang parte ng aking pamamanata. Hali kayo at tumingin kayo ng mga alahas. Nandito ang mga nais ang bilin. Huwag mahiya at ako'y handang tumulong sa inyong nais. Ito po, Ina. Hindi po ba't napaganda nito? Napakaganda na inyong pinili, Binibini. Mayroon pa dito. Baka nais mo din munang silipin. Ang hirap mamili, Ginoo. Talaga namang napakaganda ng iyong mga alahas. Ako'y nagagalap at kayo'y natutuwa sa aking mga bitbit na alahas. Kayaan niyo, sisigurduin ko maraming kayong mabibili sa mga to. Huwag kayong mag-alala masyado sa presyo. Makaparoon mo na ako maningil. Kaya

57:40 sige, sige lamang kayo sa pagtingin at pagpili. Sasapat po ba ang aming dalang salapi, senyor? Oo naman, Binibini. Ito anak, bagay sa'yo ito. Maaari ko po ba itong bilhin, inay? Hindi po talaga ako makapamili. Ginoo, maaari ko pong makita ang iyong mga singsing na may diamante? Oo naman. Ito ang aking mga darang singsing. Itong singsing na ito, maganda ang kanyang kinang. Magkano ito? Iisa lamang ang aking preso sa mga gantong uri ng singsing. Tatlong libo ang lahat ang may mga diamante. Napakamahal naman. Pero sige, akin na itong

58:28 kukunin. Sinisigurado kong bagay na bagay ito sa bering iyong pag-aalayan. Talaga? Mabuti naman kung ganoon. Mas marami pang biyaya ang tiyak kong makukuha kapag naialay ko na ito. Ginoo, amin na din po itong ipagbibili. Sana po ay kumasyang aming dalang sa lapi. Huwag kang mag-alala, Binibini. Lahat ang iyan, sisingilin ko na lamang din ng 3,000. Hay, salamat, senyor. Napakabuti mong negosyante. Mauuna na ako aking kapanalig. Senyor, maraming salamat sa iyong alahas. Sana po ay maulit ang inyong pagdalaw, Ginoo. Labis po kaming natuwa sa inyong hatid na serpisyo.

59:15 Mauuna na din kami, Senyor, sa susunod muli. Maraming salamat sa inyo. Hayaan nyo at mas magagandang alahas pa ang aking dadalhin dito. Malalim na ang gabi nang matapos ang pagdagsa ng mga tao sa bahay ni Cabezang Tales. Lubos na natuwa si Simon dahil ubos na ang kanyang mga dinalang alahas at marami pa ang may nais na makabalik siya muli. Sa kanyang pagod ay halos tanghalihin na siya sa kanyang pagising kinabukasan. Nako, nabalitaan niyo ba ang nangyayari? Grabe, sino naman ang gagawa noon? Susmar Joseph? Napakalagin ng kanyang ginawa, amang mahabagin. Anong meron at nagkakagulo ang mga tao sa labas? Teka, bakit yung dito ang aking

1:00:02 revolver? Ha? Sandali! Bakit wala itong daman? Ano itong liham na to? Patuwarin niyo ako, Ginoo. Kung nagawa ko man kayo pagnakawan. Subalit, ang aking mahigpit ng pangangailangan na natulak sa aking gawin ang bagay na iyon. Kinakailangan ko ng armas upang umanib sa mga tulisan. Bilang kapalit ng inyong revolver, iniwang ko ang lakit ng inyong labis na inanais. Pinapayuan ko kayong huwag na magpatuloy sapagkat kapag kayo'y bumagsak sa aming mga kamay ay di na namin kayo ituturing na panauhin at sisiguraduhin namin hiniyaan kayo ng malaking tubos.

1:00:49 Nangaso ang Kapitan General sa boso-boso ngunit wala siyang nahuli dahil natatakot ang mga hayop sa dalan niyang musiko. Ikinatuwa naman ito ng General dahil ayaw niyang malaman ang mga kasama na wala siyang alam sa pangangaso. Kaya naman ay napagpasyahan na lamang nila na umuwi na lamang sa bahay ng Kapitan General. Hay buhay! Tanaga naman umahayon sa aking antadhana! Dika Simon! Sumali ka sa amin! Salamat sa pag-imbita, Kapitan General. Ano ang naririyan ngayon? Kapitan General, nangihingi po ng pahintulot ng mga kabataan na makapagpatayo ng isang paaralan ng wikang Kastila. Ganoon ba? Ano sa tingin ninyo? Mukhang makatarungan at may isa-isay naman po ang kanilang hinihiling kamahalan. Sa tingin ko naman ay dapat munang pagnilayan ang bagay na ito. Bukod sa hindi

1:01:38 ito napapanahon. May sapantaha akong masama ding layunin ang mga kabataan ito. Iyan ay isang tahimik na pag-aalsa. Ang soestong ito ay... Pinamumunuan ng mga binatang pawang kilala bilang kapalalulan at makabago. Kabilang na dito ang pamangkin ni Padre Florantino na si Esagani at isa pang binatang nagangalang makaraig, kamahalan. Sinasabi ko sa iyo ang binatang yun ay may magandang ugali at nakalulugod. Mayaman at iniluluhog ng kondesa na inyong tignan. Paumanhin, kamahalan. Ngunit may isa pa palang binata ang kanilang kasama. isang nagnangalang basilyo na nag-aaral naman ng medesina. Ganon ba? O siya, sige.

1:02:25 Isulat ang kanilang mga pangalan. Ngunit, General, hanggang ngayon ay wala pang naitatalang reklamo laban sa mga binatang ito. Ang kanilang kahilingan ay makatwiran at dapat lamang napagbigyan at pahintulutan. Kung sakaling sila i-aabuso, agad bawihin ang kanilang permiso. Ngunit, nakakalimutan niyo na ba? hindi dapat matuto ng Kastila ang mga indyo? Nararapat lamang na sila ay matuto, padre. Dapat tayong unang matuwa sa tugumpay ng mga mag-aaral. Ang bayan ay isang mangmangat mahina kung may tuturing ngayong, subalit sa pagdating ng bukas ay malamang hindi na. Mga ginoo, ating ipagbukas na lamang ang diskusyon ito. Gusto ko na mag-almusal.

1:03:14 Ipagpaumunhing muli, kamahalan. Ang babaeng anak ni Cabezang Tales ay nagbabalik na naman. Hiniiling na palayay ng kanyang lolo na hinuli kapalit ng kanyang ama. O siya, sige, padalhan ang kalihib ng tingyete ng Gwardiya Sibil upang ito ay palayayin. Patungo sa Universidad ng Santo Tomasi Placido Penitente, Malungkot ang kanyang muka dahil ibig na niyang tumigil sa pag-aaral tulad ng nasabi niya sa dalawang sulot na ipinadala sa kanyang ina. Nasa ikaapat na taon na siya ng pag-aaral kaya't labis siyang pinakausapan na kahit sa batsilyer ng artes ay matapos niya. Palaisipan din sa mga kababayan ni Placido sa Tanawan, Batangas kung bakit nais na niyang tumigil sa pag-aaral. Hindi ba si Placido iyon?

1:04:01 Ha? Naku, huwag naman siya na. Sayang naman kung hindi niya patatapusin. Panghuling taon na niya eh. Oo siya nga. Hindi ba sa UST nag-aaral yan? Ikaapat na taon na niya sa Batselier sa Artes. Pero ang bali-balita, gusto na daw tumigil sa pag-aaral. Bakit naman kaya niya naisip tumigil? Hindi ba siya naman ang pinakmatalino sa bantog na paaralan ni Padre Valerio? Hindi naman din siya sugarol. Walang kasinta ang magyayang pakasal. At may laban sa mga aral ng taddang basyong makunat. Naku! Hindi nga din maintindihan ng sariling ina. Pero sana talaga tapusin na niya. Isang karangalan din ang makatapos lalo na at sa USD siya. Placido!

1:04:47 Oh, ikaw pala walito. Sabay na tayong pumasok. Teka nga, bakit ang aga-aga para ka nang pinagbaksakan ng langit at lupa? Ah, wala naman. Sabagod lang siguro. Pagod? Ah, alam ko na, tinatamad ka na din mag-aralan o. Sabi na eh, kahit ang isang masipag, matalino at perfectong esudyante katulad mo ay tatama rin ding pumasok. Maaaring ganun na nga. Ayos lang yan kaibigan. Oo nga pala, marami akong kwento sa'yo. Hindi ba galing ako sa Tiani upan magbakasyon? Kasama ko si Padre Camora upang manghara na lalo na sa magagandang babae doon. At syempre, ni isa sa mga bahay na iyon

1:05:34 ay walang tumanggi sa amin. Oo nga pala, satiyani ka nga pala noong Pasko ano? Nakakatawa nga kaibigan. Iyang si Basilio. Kahit kailan talaga ay mahina mag-isip. Ha? Bakit nadamay naman bigla si Basilio? Hindi ba nga nang harana kami ni Padre Camora noong Pasko? Syempre, Ati yung pamamahay kung nasaan ang kasintahan ni Basilio na si Julie ay napanik namin. O eh bakit mo naman nasabing mahina mag-isip si Basilio? Sa dinami daming ba naman ang pwedeng mapiling kasintahan ay isa pang walang pera, isang alila at napakasungit pa? Kung hindi lamang maganda ang babaeng iyon, mas lalong kamumuyah ng marami iyon? Mabait naman si Julie ah! Kung hindi

1:06:22 lang naman nila pinagdaanan ang pamilya nila ang mga kamalasan sa buhay, ay malamang hindi naman siya magiging ganoon. Hay nako! Basta, ang alam ko, sa mga susunod na araw ay paniguradong bibigay din iyon kay Padre Camora. Kawawang basilyo, mawawalan ng hampas lupang kasintahan. Ay, o nga pala, bago ko makalimutan, ano-ano pala ang mga leksyon intinuro sa inyo. Alam mo naman na yun lang ako nakapasok ulit. Wala namang kakaibang pinag-aralan. Tungkol lamang kasi sa salamin ang kanilang itinuro. Ganun ba? E di kung ganun lang din, tara, huwag na tayo pumasok. Tutal naman ay tinatamad ka na din mag-aral. Samahan mo na

1:07:09 lang ako maggala. Tinatamad man ako o hindi, hindi pa din ako papayag lumiba ng klase. Alam mo naman yan wanito. Ay nako, kahit kailan ka talaga, hindi mo man lang ako mabagbigyan. O sige, pahihin na lang ako ng tatlong pisong abuloy para sa monumento ng pareng dominiko. May pere ka naman, gawin mo ng apat na piso. Hay, may magagawa ba ako? O ito? Sa loob ng universidad ay makikita ang iba't ibang uri ng mga estudyante. Tulad na lamang ni Tadeo, isang mag-aaral na puro dahilan. si Makaraig na isa sa mga tagalathala ng ideya para sa akademya at si Isagani na kasalukuyan nakikipagtalo sa mga kaklase.

1:07:57 Hindi nga, mali nga iyan. Ito, ito ang tama. Eh, paano mo nga nasabi na dapat ito ang sundin? Ito ang nakasulat kaya ito ang dapat na tama. Hiling mo makipagtalo samantalang wala ka ng mga basihan? Anong walang basihan? lang na lamang isampal ko sa inyo mga pagmamuka ang hawak kong mga libro. Hoy, ikaw, halika dito. O, Tadeo, Himala, nakipagkita ka. Ano na naman ang iyong palusot? May pasok ba? Oo, hindi ba halata? Sige, sabihin mo, may sakit ako ulit ha. Salamat, mauna na ako. Susmar Joseph, ano namang sakit yan? Sakit ng katamaran. Basta,

1:08:45 palustan nyo na lang ako. Bahala ka sa buhay mo. Habang naglalakad palabas ng universidad ay nakita ni Tadeo si Paulita Gomez kasama ang kanyang tiyahin na si Doña Victorina na pupasok sa simbahan. Sa hindi malamang dahilan ay napasunod sa simbahan ang tamad na si Tadeo. Samantala, papasok na sana sa klase si Placido nang bigla itong harangin ni Macaraig. Ito ay malaking tulong na para sa aming sinusulong. Para saan ba ito makaraig? Ito? Maaari mo itong basahin para malaman mo. Napakahaba naman ito. May klase pa ako eh. E di lagdaan mo na lang para makapasok ka na.

1:09:32 Oo na, akin ang panulat. Ha! Salamat na marami kaibigan. Manguuna na ako. Huli na ako sa klase. Ang klase ni Placido ay ang pisika, kung saan ang namamahala ay ang batang dominikanong pari na si Padre Milyon. Sa ilalim ng larawan ni Santo Tomas de Aquino ay nandun nakaupo ang profesor. Ho ikaw, ba't natutulog ka na sa klase? Samantalang hindi pa kita tinatawag. Tumayo ka dyan at tasabihin ng aking pinamemorya. Ang salamin ay ang lahat na tinatawag na may makinis na ibabaw na tinatawag. inilaan upang gumawa sa pamamagitan ng tilamsik ng liwanag. Ang mga

1:10:18 bagay na bumubuo sa mga ibabaw na pinakinis ay nahati sa mga salaming metal at salaming kristal. Kung bibigyan kita ng pinturo na kahol, sabihin na natin kang magong na pinakinis na mabuti at pinahira ng barnis o ng isang pirasong marmol na pinantarahan ng itim at pinakinis din. At ito'y nasinaga ng larawan ng mga bagay na ilalagay sa harap. Saan mo iuri ang mga salaming ito? Placido, hindi ba ang salaming kamagong ay kasama sa salaming kahoy? Ah, eh, ang salaming kamagong ay, ay ano po? Ay kasama ng mga salaming kahoy. Ang kahoy po ay, ay ah, mga ano po? Punong kahoy po tulad

1:11:08 ng mangga at santol. Ah! Ano? Tulog ka pa ba? Hala sige, manginip ka pa. O siya sige Juanito, sakutin mo ang aking tanong. Placido, ikaw na! Ikaw tong tinatawag eh. Tumayo ka na! Wala naman akong may sasagot. Dali na! Ano Juanito? Anong sagot mo? Dahil sa kabang nadaraman ni Juanito ay hindi niya sinasadyang maapakan ang paan ni Placido kaya halos mapasigaw ang binata. O ikaw, huli ka na nga sa klase. Ano pa yung sinisigaw sigaw mo dyan? Hindi naman kita balak tanungin pero sige, mukhang gusto mong salipin ng ngayong kaklase. Ligit tumayo ka ngayon. Anong pangalan mo? Placido po. Ah oo,

1:11:55 tatandaan ko na. Placido penitente, hindi ba? Sige mula ngayon. Ang tawag ko sa'yo ay Placidong Bulong. Hmm, labing limang araw ka na pala hindi pa mapasok ha? Isang isang na lang pala talaga at tuluyo ka na magpabakasyon. Sandali lamang, apat na araw pa lang ako lumiliban. Sa tuwing lilibang ka ng isang araw, ikatumbas nito ay limang araw na wala sa klase. Kaya kung magbabalak ka pang lumiban, lalabag ka na talaga. Pamarkahan pa kita ng isang guhit dahil hindi mo din alam ang leksyon ngayon. Kung lalagyan po ninyo ng guhit ang aking pangalan dahil sa hindi ko pagkakaalam ng leksyon, ay dapat pong tanggalin nyo ang guhit na hindi ko pagdalo sa klase ngayon. Aba, at bakit naman? Hindi ko po maisip kung paano ang wala

1:12:43 rito sa klase ay makapag-uulat ng leksyon. Bakit? Hindi mo ba alam na ang isang estudyante ay maaaring magsabay sa pagkukulang sa pagpasok at hindi pagkakaalam sa leksyon? Ang iyong pagliban ba ay nangunguhulugan ng karunungan? Ganun ba? Anong ikakatuyaran mo, puloso pastro? Tama na, padre. Sumusobra ka na. Iligay mo na lahat ng X sa aking pangalan ngunit hinding hindi ko hahayaan na apakapakan mo lang ang pagkatao ko. Tutal isa kang magaling, matalino at makatarungang Pilipino, sa iyo na yung klase nyo. Sa akin naman ang karangalan bilang pagiging Pilipino. Sa bahay ni Makaraig nagtipon-tipon ang mga sodyanteng kasama sa grupo na naghahangad,

1:13:31 mapatayo ang Akademy ng Wikang Kastila. Ilan sa mga ito ay si Sandoval, ang sodyanteng mahilig sa panunulumpati, si Isagani ang makata, si Pekson na puro pag-aalilangan at si Pelaez na anak ng isang Kastilang mga ngalakal. Hinihintay na lamang nila ang pagdating ni Makaraig upang ibalita ang tungkol sa akademia. Naguusap ang mga mag-aaral kung sa palagay ba nila ay papayagan ng mga praylay ang kanilang mga mukahe. Tanging si Pekson lamang ang nag-iisip ng negatibo sa grupo. Habang nasa gitna na pag-uusap, ay dumating na si Makaraig dala ang isang magandang balita. Kaninong umaga ay nakapagkita ko kay Padre Irin at tabanggit niya sa akin na sa

1:14:20 Lusbanes daw pinag-uusapan ng lahat. Ang lahat daw ay tutol ngunit hinayaanan nila ang kataas-taas ang lupon ng paaralang primarya ang magdesisyon. Ngunit... Hindi naman kumikilos ang lupong iyan. Yan din ang aking sinabi kay Padre Irin. Ang sinabi niya ay si Don Custodio isang sangguni ng lupon ang magdidesisyon. Papaano kung laban sa atin ang desisyon? Sinabi ko iyan kay Padre Irin at ang sabi niya sa akin ay ganito. Malaki na ang ating tinamo. Ang ating kahilingan lamang ay mayaangat ang isang kapasyahan. Sinabi ni Padre Irin na kung tayo may ikipagkilala kay Don Custodio, ay magawa natin hilingin ang kanyang pagsangayon. Sa paanong paraan naman tayo makikipagkilala

1:15:07 sa kanya? Dalawang paraan ang sinabi sa akin ni Padre Irin. Ah! Alam ko na! Yung... Yung inchik na si Quiroga. May isa pa! Yung mananayaw na si Peppay. May maaari pa tayong malapitan. Maaari din natin gamitin para si Ginong Pasta. Doon. Doon tayo lumapit. Ginoong Pasta? Ang abogadong hinihinga ng payo ni Don Custodio? Oo, siya nga. Isa siyang kamagaran lang aking amain. Ang problema lang yung paan natin siya lalapitan upang pakiusapan si Don Custodio na paboran tayo. Hindi ba si Ginoong Pasta ay may kalaguyong isang mananay? Wala na bang ibumparaan bukod

1:15:54 sa paghahandog sa kanilang mga kalaguyo? Baka maiba pa namang pwedeng gawin. Naku Isagani, mag-uubos na lang tayo ng ideya. Huwag na tayo mag-inarte. Isipin na lang natin ang kagenhawa ang magagawa noon. At saka, kilala ko ang babaeng tinutukoy nyo, si Matea. Hindi naman siguro masama kung ating munang susubukan ang mga paraang hindi mahala'y tingnan. Kakausapin ko munang si Ginuong Pasta at kung ako hindi magtatagumpay, ay sakala ang natin gawin ang ibang paraan. Marail ay tama si Isagani. Kung ganoon, hintayin natin ang resulta ng pakikipag-usap niya kay Ginoong Pasta bago natin gamitin ang ibang plano. Pagkatapos ng kanilang pag-uusap ay agad na nagtungo si Isagani sa

1:16:42 opisina ni Ginoong Pasta. Si Ginoong Pasta ay isa sa mga pinakamatalas ang pag-iisip sa Maynila na sinasangguni ng mga pari kung ang mga ito ay nasa giplit na kalagayan. Nabutan pa niyang abala ang Ginoo kaya naghintay muna ito upang mapansin siya. Kamusta na ang iyong amain? Maayos naman po ang kanyang kalagayan, Ginoo. Ah, ganoon ba? Ahm, Ginoo. Naparito po ako sa inyo upang makiusap na mamagitan sa aming panig. Naniniwala ang mga kabataan na labis kayo mapagmahal sa inyong bayang sinilangan. Kaya nais po sana naming humingi ng tulong kung sakaling sumangguni sa inyo si Don Gustojo. Ipagpatawad mo, Binata. Ngunit ayaw kong

1:17:28 makialam sa ganyang mga usapan. Oo, nangunguna ako sa pag-ibig sa lupang sinilangan at naghahangad ako ng pag-unlad. Ngunit di ganun kadaling sumulong. Masela ng aking kalagayan. Marami akong pinagkakaingatan. Kailangan ko ng iba yung pag-iingat. Di po naming hangad na ilagay kayo sa kagipitan gino. Kahit nakakaunti lamang po ang aking nalalaman sa mga batas at pupapasya sa ating bayan. Pinagpapalagay kong hindi masamang makiisa sa mga hadikain ng pamahalaan at sikaping siya ay maalinsunod sa mabuti. Isa lamang po ang aming layunin. Nagkakaiba lamang sa pamamaraan. Kahangahangang kasagutan. Ngunit sana ay iyo ding maintindihan na hindi

1:18:16 niyo pa rin ako mapapapayag. Binata, isang tabi mo na lang ang hakbang na iyan sapagat yan ay sadyang mapanganib. Ang aking may papayo ay pabayaan mo na lang ang gumawaang pangmahalaan. Kung ganoon din po ay mawuna na po ako sa inyo, Gino. Kaawaawang bata. Ako man ay nagkaroon ng ganong kaisipan. Ngunit... Ay... Kaawaawang kabataan. Kaawaawang Florentino. Kiroga! ako'y nagbabalik upang kunin ang iyong bayad nasaan na akong siyang lalibo?

1:19:02 Sandali lamang senyor ako wala pera Kiroga Lugge lahat puro utang wala bayad Nako kung kailan mo pa naman kailangan ng pera pero sige tutal kaibigan naman kita tutulungan kita gagawin ko na lamang 7,000 ang iyong utang basta ba Papayag ka na doon itago ang darating na armas Ayos ba? O sige, payag ako Hindi ba ako delikado? Huwag kang mag-alala kaibigan Sagot kita Basta huwag ako pahamak Huwag ako damay Ikaw ingat kaibigan Oo naman Makakasa ka Tumunta sa peryahan sa Quiapo ang isang grupo ng mga prayli upang magtungo sa kubol ni Mr.

…

Share

More video summaries

How To SEDUCE & INFLUENCE Anyone With Psychology - TRY THIS & SEE RESULTS | Vanessa Van Edwards

DISASTER FOR THE MARKLES -LEGALS & CHANGE LATEST #meghanandharryupdate #news #markle

SEKIRO: HDR off & On & Why UBISOFT is The King of HDR

1. Course introduction

5 Clever Ways to Use the New Siri AI

Is TRT Right for You | The Real Conversation Nobody Is Having About Hormone Therapy | Mind Pump 2969

Browse all summaries →