Maikling Buod
Ang "Kahapon, Ngayon, at Bukas" ni Aurelio Tolentino ay isang zarzuela na nagpapahayag ng pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano sa Pilipinas. Ipinapakita nito ang pagbangon ng Inang Bayan laban sa pang-aapi ng mga dayuhan at mga taksil. Ang dula ay nagtatapos sa pagkamit ng kalayaan dahil sa pagsusumamo ng mga bata, na sumisimbolo sa pag-asa ng kinabukasan.
- Ang dula ay isang pagtuligsa sa pananakop ng mga Amerikano.
- Gumamit ng mga karakter na sumisimbolo sa iba't ibang elemento ng lipunan.
- Nagtatapos sa pagkamit ng kalayaan dahil sa pagsusumamo ng mga bata.
Introduksyon sa Dula
Ang "Kahapon, Ngayon, at Bukas" ay isang zarzuela na isinulat ni Aurelio Tolentino. Ito ay isang popular na dula na ginamit upang ipahayag ang pagtutol at pagkundena sa pamamahala ng mga Amerikano sa Pilipinas. Ito ay itinanghal sa Libertad Theater sa Maynila noong Mayo 14, 1933. Ang kuwento nito ay nakatuon sa Inang Bayan o Pilipinas na nagtagumpay sa pang-aapi ng mga dayuhan.
Mga Karakter at Simbolismo
Ang mga karakter sa dula ay sumisimbolo sa iba't ibang elemento ng lipunan. Ang Inang Bayan ay kumakatawan sa Pilipinas. Ang Bulag na Dilat ay sumisimbolo sa Espanya. Ang Bagong Sibol ay kumakatawan sa Amerika. Si Masunurin ay sumisimbolo sa babaeng Pilipina. Ang Tagalog ay kumakatawan sa Angkatagalugan. Si Matanglawin ay kumakatawan sa pamahalaang Espanyol. Ang Asal Hayop ay kumakatawan sa mga taksil o manlilinlang. Ang Haring Bata ay kumakatawan sa Haring Intsik. Ang Halimaw ay kumakatawan sa paring Espanyol. Ang Neutral ay kumakatawan sa lalaking Pilipino.
Unang Bahagi ng Dula
Ipinapakita sa dula ang pagdiriwang ng kalayaan sa isang yarda na puno ng halaman at saging. Ang mga kababaihan ay nakahanay sa kanan at ang mga kalalakihan sa kaliwa, na may mga kamay na nakataas at may hawak na ginintuang tasa. Kabilang sa mga nakahanay ay si Asal Hayop, si Masunurin, ang lalaking Pilipino, at iba pang mga tagabayan. Lahat ay naghihiyawan, nag-iinuman, at nagsasayawan. Dumating ang Inang Bayan at Tagalog, na nagpahinto sa pagdiriwang. Nagalit ang Inang Bayan dahil sa nakita niyang pagwawalang-bahala sa kanilang tunay na sitwasyon. Ipinakita ng Inang Bayan ang mga libingan ng kanilang mga ninuno bilang paalala ng kanilang mga sakripisyo. Napagtanto ng mga tagabayan ang kanilang pagkakamali at nagplanong makipagdigma laban kay Haring Bata.
Pagkakanulo ni Asal Hayop
Si Asal Hayop, na nanatiling taksil, ay nagpunta kay Haring Bata upang ibunyag ang plano ng paghihimagsik. Pumayag si Asal Hayop na maging mata at tainga sa digmaan kapalit ng pera at mataas na posisyon. Ibinigay sa kanya ang isang tansong chaspa upang ipakita sa bantay upang makapasok sa tahanan ni Haring Bata. Natagpuan ni Asal Hayop ang mga tagabayan na nagpupulong at nakuha ang mga detalye ng plano ng paghihimagsik. Bago pa siya makaalis, dumating ang kanyang ina at pinigilan siyang umalis. Ibinunyag ng Inang Bayan ang pagtataksil ni Asal Hayop, kaya't iniutos ng pinuno ng mga tagabayan na patayin siya.
Pagpapatuloy ng Paghihimagsik at Pagdating ng mga Espanyol
Ipinagpatuloy ng mga tagabayan ang paghihimagsik at napatay si Haring Bata. Ngunit ang kanilang kagalakan ay napawi nang dumating ang Espanya, na kinakatawan ni Dilat (bulag), Matanglawin (pamahalaang Espanyol), at Halimaw (paring Espanyol). Nagpakilala sila bilang mga kaibigan at tagapagligtas. Nagkasundo ang mga tagabayan at si Dilat na ipagtanggol ang mga tao mula sa lahat ng gulo at pang-aalipin.
Ikalawang Bahagi ng Dula at Pagsamba sa mga Dayuhan
Sa ikalawang bahagi ng dula, nakita ang mga tagabayan na nakaluhod at nag-aalay ng kanilang kayamanan sa harap ni Dilat, Matanglawin, at Halimaw. Nakiusap ang Inang Bayan sa tatlong dayuhan na protektahan ang kanyang teritoryo. Hindi nagustuhan ng Tagalog ang pagsamba ng kanyang mga kasama sa mga dayuhan. Nang dumating ang alay ni Dahumpalay, sinabi ng Tagalog ang mga salitang "Ako ay Tagalog" at itinapon ang kanyang hawak.
Pagkakanulo ni Dahumpalay at Paglaya ni Tagailog
Hindi nagustuhan ng tatlong dayuhan ang ginawa ng Tagalog at tinawag siyang "palamara" o taksil. Sinabi ni Dahumpalay na dapat parusahan si Tagailog. Ikinulong si Tagailog. Sinabi ni Dahumpalay kay Dilat na si Inang Bayan ay madalas na hindi lumuluhod sa harap niya at may masamang intensyon. Nakiusap ang Inang Bayan kay Matanglawin na palayain si Tagailog at ibinigay ang lahat ng kanyang pera kapalit ng kalayaan ni Tagailog. Pinalaya si Tagailog ngunit ipinangakong ikukulong muli kinabukasan.
Mga Plano ni Dahumpalay at Pagpapalaya kay Tagailog
Nagpunta si Dahumpalay kay Halimaw at ibinunyag ang plano ni Matanglawin na palayain si Tagailog kapalit ng pera. Inutusan ni Halimaw si Dahumpalay na umalis upang maisagawa ang kanyang plano. Sinabi ng Inang Bayan kay Tagailog na hindi matutupad ang pangako ni Matanglawin. Humingi si Halimaw ng mga alahas at iba pang ari-arian kapalit ng kalayaan ni Tagailog. Binisita ni Dahumpalay si Tagailog at sinabing malapit na siyang lumaya.
Pagpatay kay Dahumpalay at Pagpapatuloy ng Rebolusyon
Alam ni Tagailog na taksil si Dahumpalay, kaya't hindi niya ibinunyag na alam niya ang tunay nitong layunin. Nang palayain siya, pinatay at sinunog ni Tagailog ang mukha ni Dahumpalay at nagpalit sila ng damit upang mapagkamalan siyang patay. Nang makita ng mga dayuhan ang bangkay, akala nila ay si Tagailog ito at agad itong inilibing. Ipinagpatuloy ng mga tao ang rebolusyon dahil niloko sila ng tatlong dayuhan tungkol sa kalayaan ni Tagailog.
Pagdating ng Amerika at Pagkakamit ng Kalayaan
Kumalat ang balita na ang kaluluwa ni Tagailog ang nangunguna sa rebolusyon. Dinakip ni Halimaw ang Inang Bayan at ipinadala kay Matanglawin upang ipalibing nang buhay dahil akala niya ay siya ang nag-udyok sa mga tao na maghimagsik. Dumating si Bagong Sibol (Amerika) at nakipagkasundo si Tagailog sa kanila upang labanan ang mga dayuhan. Nagtagumpay sila at natalo ang mga kaaway. Itinuro ng Halimaw ang libingan ng Inang Bayan. Nailigtas ang Inang Bayan at ang mga libingang hinukay ng tatlong dayuhan ay naging libingan din nila.
Pagsusumamo para sa Kalayaan at Panaginip ni Malay
Pagkatapos ng tagumpay, nakiusap ang Inang Bayan at ang mga tao ng Tagalog para sa kanilang kalayaan. Ngunit tumutol si Bagong Sibol. Nagbanta ang Inang Bayan at ang mga tao ng Tagailog na magkakaroon ng masaker kung hindi ibibigay ang kanilang kalayaan. Nagkaroon ng panaginip si Malay bilang babala. Sa panaginip, nagpakawala si Bagong Sibol ng isang agilang ibon, ngunit ito ay sugatan. Sinabi ng Inang Bayan na tinamaan ang ibon ng isang maliit na tipaklong. Sa galit, susugod si Bagong Sibol sa Inang Bayan. Ngunit bago pa siya makalapit, lumitaw ang libingan at bumangon ang mga kaluluwa. Inutusan siya ng Inang Bayan na manumpa na ibibigay ang kalayaan.
Huling Pagsusumamo at Pagkakamit ng Kalayaan
Lumitaw si Tagailog kasama ang isang batang lalaki at babae na lumuhod at nakiusap na ibigay ang kanilang kalayaan. Nang hindi pumayag si Bagong Sibol, lumitaw si Haring Kamatayan at nagbanta na kung patuloy na ipagkakait ang kalayaan, hahanapin niya siya at papatayin. Nang magising si Malay, sinabi niya kay Bagong Sibol ang tungkol sa panaginip. Ngunit tinawanan lamang siya nito. Dumating ang araw para muling makiusap ang Inang Bayan at Tagailog. Ipinakita nila kay Bagong Sibol at Malay ang mga hukbong Tagalog na handang lumaban para sa kanilang kalayaan. Ngunit nanindigan ang dalawa. Lumabas ang batang babae at lalaki na may dalang malaking aklat na naglalaman ng mga sulat ng kanilang mga mahihirap na tao. Inialay nila ang aklat kay Bagong Sibol. Nang mahulog ito, lumitaw ang bandila na hawak ng Inang Bayan. Sinabi ng mga bata na kung hindi ibibigay ang kalayaan, mas mabuti pang patayin sila kaysa lumaki bilang mga alipin. Sa huli, dahil sa taos-pusong pagsusumamo ng mga bata, ibinigay ni Bagong Sibol ang matagal nang inaasam na kalayaan ng Inang Bayan at ng mga tao ng Tagalog.

