0:30 Hãy subscribe cho kênh Ghiền Mì Gõ Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn là người ta xác định cách thức tổ chức và thực hiện quyền lực, tức là con đường hình thành quyền lực như thế nào, và cách thức tổ chức quyền lực ra làm sao. Và vấn đề thứ hai trong phần này đó là chúng ta nghiên cứu về mối liên hệ giữa các cơ quan quyền lực nhà nước tối cao hay nói cách khác đó là mối liên hệ giữa lập
1:17 pháp, hành pháp và thư pháp. Và đồng thời chúng ta cũng xác định yếu tố thứ ba là mức độ của dân chúng tham gia vào việc quản lý nhà nước như thế nào. Thì đó là cái đặc điểm của chính thể. Và trong chính thể này chúng ta phân làm hai loại, đó là hình thức chính thể nhà nước quân chủ và chính thể nhà nước Cộng Hòa. Và lần trước chúng ta đã nghiên cứu xong quân chủ với hai dạng, đó là quân chủ triệt đối và quân chủ hạn chế. Và trong quân chủ hạn chế chúng ta có quân chủ nhị nguyên hay còn gọi là quân chủ nhị hợp và quân chủ đại nghị. Và chúng ta dừng lại chỗ quân chủ đại nghị này. Hôm nay chúng ta bước tiếp sang một hình thức chính thể khác. Đó là chính thể Cộng Hòa. Để các em xem, thử xem là có sự khác biệt nào giữa hình thức chính thể quân chủ và hình thức Cộng Hòa hay không? Và khi nói đến hình thức Cộng Hòa thì các em phải hình dung được câu chuyện rằng đó là một dạng hình thức tổ chức quyền lực nhà nước mà
2:04 trong đó quyền lực nhà nước thuộc về một cơ quan hoặc một số cơ quan thông qua con đường bầu cử. Tức là cái quyền lực này được xác định trong một thời gian nhất định. Như vậy cái đầu tiên về mặt nhận thức chúng ta đã thấy được rằng Là trong hình thức chính thể Cộng hòa, quyền lực ở đây nó sẽ không trao cho một người. Đúng mà, giống như trong hình thức chính thể quân chủ. Mà quyền lực ở đây bắt buộc phải là một cơ quan hoặc nhiều cơ quan. Và các quyền lực hình hành phải thông qua con đường bầu cử. Và ở đây chúng ta xác định rằng là cái đối tượng bầu cử, đúng mà, để hình hành lên quyền lực là ai. Và cái quyền lực này đấy, nó được nhìn giữ, tức là được nắm giữ trong một thời gian như thế nào? Mà chúng ta thường gọi là nhiệm kỳ. Vậy thì cái hình thức chính thể Cộng Hòa ngay từ đầu các em đã thấy có cái sự khác biệt so với hình thức chính thể quân chủ và
2:50 cái đặc điểm của chính thể Cộng Hòa các em lưu ý quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan hoặc một số cơ quan nhà nước câu hỏi mình đặt ra ở đây là nếu chúng ta nói rằng quyền lực nhà nước chỉ thuộc về một cơ quan vậy thì trong ba cơ quan mà chúng ta có thể kể được theo cách thông thường đó là nghị viện hay Quốc hội Chính phủ và sau đó là tòa án Thế 3 cơ quan này quyền lực tối cao tập trung vào 1 cơ quan Vậy nó tập trung vào cơ quan nào? Nghị viện, chính phủ hay tòa án Và nói về 3 cơ quan Thầy cũng lưu ý các em 1 chút Là thông thường là quyền lực nhà nước tổ chức thành 3 cơ quan Đó là lập pháp tức là quốc hội Đúng ạ Hành pháp đó là chính phủ và tư pháp đó là tòa án Tuy nhiên các em lưu ý 1 chút Theo các nước theo hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Ví dụ Liên Xô trước đây Và ví
3:36 dụ như Việt Nam của chúng ta thì các em thấy rằng là quyền lực chúng ta có 5 nhánh quyền lực chứ không phải là 3. Đó là chúng ta có nhánh lập pháp, đó là quốc hội. Đúng không ạ? Hành pháp đó là chính phủ. Và trong tư pháp, người ta nói rằng là trong hoạt động tư pháp thì sẽ có 2 cái nhánh quyền lực, 2 nhánh cơ quan, đó là tòa án và viện kiểm soát. Và đồng thời chúng ta còn có thêm một chế định chủ tịch nước, tức là 5, theo các nhà nước xã hội chủ nghĩa. Đúng không ạ? Nhưng mà ở đây vì là lý lượng chung về nhà nước và pháp luật, thì thầy cơ bản trình bày về 3 hệ thống cơ quan đó là lập pháp, hành pháp và tư pháp với 3 cơ quan tương ứng đó là nghị viện hay quốc hội, chính phủ và tòa án. Như vậy, quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về 1 cơ quan vậy thì trong 3 cơ quan đó nó sẽ thuộc về cơ quan nào? Hoặc 1 số cơ quan, vậy trong 3 cơ quan đó nó thuộc về tất cả các cơ
4:24 quan này hay là chỉ 2 cơ quan hay là 3 cơ quan? Thì vấn đề này khi nghiên cứu về hệ thức chính hệ Cộng Hòa các em phải nắm được. Và quyền lực tối cao này được thông qua con đường bầu cử tức là dân chúng tham gia vào quá trình bầu cử để hình thành các quyền lực nhà nước. Và bầu cử ở đây các em hình dung là bầu cử trực tiếp Tức là bầu cử ra một cơ quan đại diện đó Hay bầu cử gián tiếp Bầu cử ra một cơ quan đại diện Và cơ quan đại diện đó sẽ thay mặt những người đã bầu cử ra mình Để bầu ra các cơ quan khác Vậy thì bầu cử ở đây mang thích chất gián tiếp Và cơ quan quyền lực tối cao nắm giữ quyền lực trong thời hạn nào Và chúng ta gọi là nhiệm kỳ Và các em sẽ thấy rằng nếu như chúng ta đối chiếu vào từng cơ quan cụ thể Từng nhà nước cụ thể Thì cái nhiệm kỳ đó có thể thông thường là 5 năm Nhưng cũng có thể là 7 năm và cũng có thể là 3 năm, tùy vào từng nhà nước. Thì đây là 3 đặc điểm cơ bản nhất của chính thể Cộng
5:10 hòa. Và trong chính thể Cộng hòa, chúng ta về cơ bản, chúng ta sẽ tiếp cận ở... Trong bài học thì thầy chỉ đề 5 ra hình thức chính thể Cộng hòa thôi, nhưng thật ra là đến 6 hình thức chính thể Cộng hòa, nếu chúng ta nói cho tầng cùng của sự việc. Thì hình thức chính thể Cộng hòa, thầy có thể nói trước các hình thức chính thể đó là gì? Đó là Cộng hòa Quý Tộc, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân. Trong cái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân này, người ta không đề cập đến một hình thức là thầy sẽ lý giải tại sao người ta không đề cập đến hình thức này thông thường là người ta không đề cập và hình thức thứ tư chúng ta có thể có được đó là Cộng hòa Tổng thống và hình thức thứ năm đó là Cộng hòa đại nghị và thứ sáu đó là Cộng hòa lưỡng hệ hay còn gọi là Cộng hòa lưỡng tính hay còn gọi là Cộng hòa hỗn hợp như vậy chúng ta sẽ đi tiếp tận tiếp cận từng dạng Cộng hòa này nó như thế nào đầu tiên chúng ta nghiên cứu về hình
5:58 thức chính thể Cộng hòa quý tộc và nói rằng hình nguồn gốc hình thành quyền Để hình thành đến chính hệ Cộng hòa. Thì trong chính hệ Cộng hòa quý tộc này. Đúng ạ. Thì cái quyền bầu cử. Vì bầu cử hình thành đến quyền lực. Nhưng cái bầu cử ở đây chỉ dành cho tầng lớp quý tộc. Như vậy trong trường hợp này. Những tầng lớp bình dân. Đúng ạ. Và những tầng lớp khác trong xã hội. Sẽ không có quyền bầu cử. Và nếu họ không có quyền bầu cử. Cũng đồng nghĩa với rằng là họ không thể tham gia vào việc quản lý nhà nước. Như vậy quyền lực nhà nước hình thành. Dành cho tầng lớp quý tộc. Tuy nhiên để nói về tầng lớp quý tộc. Thì th để các em có thể hình dung được cái nhà nước nào theo cái dạng Cộng hòa quý tộc này Thật ra cái hình thức chính thể Cộng hòa quý tộc bây giờ chúng ta không thấy được nhiều đúng không ạ và hầu như trong thời kỳ hiện đại chúng ta không thấy nhưng mà cái Cộng hòa quý tộc này các em nhớ lại các nhà nước đầu tiên hình
6:44 thành trong lịch sử xã hội lội người đó thì chúng ta Phương Đông chúng ta không kể vì Phương Đông nó không hình thành đến chính thể Cộng hòa quý tộc trong cái thời kỳ chiếm hữu nô lệ thời kỳ đầu tiên đó là nhà nước Ấn Độ đó là nhà nước Ai Cập đó là Lưỡng Hà và đó là Trung Quốc nhưng mà sau đó khoảng 2.000 năm thì 2.000 nước hai nhà nước khác ở phương Tây ra đời đó là Hy Lạp và La Mã và đặc biệt trong hai hình thức chính thể này lại tồn tại hình thức chính thể Cộng hòa quý tộc. Thầy lấy ví dụ như ở Hy Lạp Hy Lạp là một trong những nhà nước rất nổi tiếng trong lịch sử thế giới cổ đại và trong Hy Lạp này các quốc gia được hình thành theo dạng thành bang và ở đây thầy chỉ nói đến hai thành bang thực kỳ nổi tiếng mà các em đã từng quen thuộc đó là thành bang Sparta và thành bang Aten. Thì trong cái nhà nước mà Cộng hòa quý tộc thầy muốn nói đây là chủ yếu về thành bang Sparta và các em lưu ý rằng
7:30 trong lịch sử hoặc trong các tài liệu các em học chính sự đó thì rõ ràng người ta ít đề cập đến nhà nước Spad hơn là nhà nước Aten. Và chúng ta sẽ tìm hiểu sau lý do tại sao mà chúng ta lại thân thuộc với Aten và cả cái lịch sử thế giới cổ đại và cả những cái cái tài liệu phim ảnh về nghệ thuật người ta cũng nói về Aten nhiều hơn là Spad. Trong khi mà chúng ta nghiên cứu về lý luận chung về nhà nước và pháp luật đó thì nói về việc tổ chức quyền lực thì người ta lại chú trọng nhà nước Spad nhiều hơn. Và nhà nước Spad là một trong dạng biến hình của Cộng hòa quý tộc. Bởi lẽ khi hình thành nhà nước thì các em hình dung được rằng nhà nước Sparks được tổ chức theo dạng quân sự. Tức là theo quy định của nhà nước Sparks thì trẻ em khi sinh ra và phải xem tức là nó có khỏe mạnh hay không đem lên một đỉnh núi cao và nhúng nó vào nước lạnh xem sống hay không. Đúng mà chết thì bỏ và sống thì tiếp tục. Và
8:17 6 tuổi tất cả nam và nữ đều phải gia nhập quân đội cho đến 60 tuổi. Như vậy nhà nước Sparks được tổ chức theo dạng gọi là nhà nước quân sự. Và trong đó Pháp luật quy định rằng là chỉ có giai cấp quý tộc tức là có nhiều giai tầng khác nhau trong xã hội của nhà nước Smart nhưng chỉ có quý tộc mới được quyền tham gia quản lý nhà nước như vậy trong trường hợp này chỉ có quý tộc mới được quyền bầu cử và tham gia quản lý nhà nước và chính cái điều này nó hình thành nên một hình thức chính thể rất là đặc biệt đó là Cộng Hòa tức là nhiều người cùng tham gia quản lý nhà nước đúng mà nhưng những người đó phải là quý tộc không thể là tầng lớp bình dân thì đây là hình thức chính thể nó tồn tại từ thời chiếm hợp nô lệ và sau này Đến thời kỳ phong kiến các em vẫn thấy nó tồn tại Ví dụ như là Cộng hòa quý tộc ở Nga, Cộng hòa quý tộc ở Italia Nó vẫn còn tồn tại hình thức chính thể Cộng hòa quý tộc Nhưng
9:06 bây giờ các em sẽ không thấy nữa Đây là hình thức chính thể khá đặc biệt và hình thức chính thể đầu tiên Hình thức chính thể thứ hai là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Thì nhân tiện nói về nhà nước Hy Lạp Thì thầy cũng kể thêm một tí Khi Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Thì thầy cũng nói thêm một tí là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân chủ nô Tại sao là chủ nô? Chủ nô để nó nói được rằng là cái hình thức chính thể đó đấy là tồn tại trong thời kỳ chiếm hữu nô lệ và trường hợp này là trường hợp mà người ta kể đến một cái nhà nước cực kỳ lực danh kim cổ đó là nhà nước Aten của Hy Lạp Aten được xem là một trong những nhà nước điển hình nhất và nếu các em có đọc giả sử các em sẽ thấy rằng người ta có một cái thời kỳ khoảng thế kỷ 16 17 đó đặc biệt là 16 là có nhiều cái phong trào phục hưng tức là khôi phục lại những cái giá trị
9:54 và chính đó là những giá trị của thời đại Hy La tức là thời đại Hy Lạp và Lã Mã và trong những cái giá trị mà chúng ta thường tiếp cận đó là những giá trị mang tính chất nghệ thuật đúng ạ mang tính chất dân học mang tính chất sử thi nhưng rõ ràng bao hàm cả trong cái khôi phục này còn có khôi phục lại nền dân chủ của Hy Lạp thì tại sao như vậy thì chính là cái hình thức chính thể Cộng hòa Dân chủ chủ nô ở Aten ở Aten các em biết trong cái thời kỳ này có những nhân vật rất là nổi tiếng ví dụ như Solon ví dụ như Bericlet Ví dụ như Glitzten, những nhân vật này là những nhà cải cách cực kỳ lỗi lạc. Trong khi xã hội đang phát triển ở đỉnh cao của chế độ chiến hữu nô lệ, mà lần đầu tiên trong lịch sử xã hội loài người, có người đã tuyên bố rằng xóa bỏ chế độ nô lệ. Lần đầu tiên tại Aten, các em sẽ thấy rằng là ví dụ như Sơn Long cho nhổ hết các thẻ cầm cố về ruộng đất, mà tầng lớp
10:42 bình dân đã cầm cố cho quý tộc. Để làm gì? Để xóa nợ. Và cũng lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, mà lại có việc bỏ phiếu để bầu quan chức nhà nước và bỏ phiếu bằng vò sò lần đầu tiên bỏ phiếu ở Aten và cũng lần đầu tiên trong lịch sử mà người ta trả lương cho quan chức nhà nước từ ngân sách nhà nước vì như vậy đó thì sau đó chúng ta mới nói được bầu cử thì ở Aten lần đầu tiên người ta cho phép bầu cử và bầu cử ở đây tuy nhiên là cái việc bầu cử đó để hình hành lên các bộ mái nhà nước thì đây là một sự dân chủ rõ ràng là dân chủ Aten một điểm soan một điểm soan mà người ta nói rằng đây là điểm soan trói lội nhất trong lịch sử của thế giới cổ đại Tuy nhiên, gõ sau đó, cái sự hạn chế vì nó hình thành trong thời kỳ chiếm hồn nô lệ. Và
11:29 do đó nó mới mang danh, mang tiếng hay là mang danh là đó là nền dân chủ chung nô. Bởi lẽ, theo quy định của luật bầu cử thời kỳ này, thì chỉ có thứ nhất là nam giới. Từ 18 tuổi trở lên mới được bầu cử. Có nghĩa là trong cái bầu cử này đã xóa đi, tức là loại trừ đi quyền bầu cử của nữ giới. Và cái thứ hai nữa nó quy định là bầu cử đó chỉ dành cho... Công dân Aten, mà công dân Aten đó phải có cha lẫn mẹ là người Aten Tức là Aten phải là thuần trúng cơ Nếu mà trong trường hợp này Mà nếu như có cha hoặc mẹ không phải là người Aten Thì không thể tham gia bầu cử được Như vậy, nhưng mà các em hình dung được là ở La Mã lẫn ở Hy Lạp Thời kỳ này là thời kỳ phát triển rất cao của cái nền kinh tế hàng hóa Và do đó rất nhiều dân tứ sứ đi đến
12:14 đây để họ sinh sống và làm việc Và vì lẽ đó, thực sự Cái người mà có cái quyền bầu cử và có khả năng bầu cử được Aten chỉ chiếm khoảng 15% dân số. Và như vậy, 15% dân số bầu cử đi hình hành lên một chính thể cộng hòa dân chủ nhân dân, cái kiểu đó. Do đó người ta nói rằng là cái dân chủ này không thực sự là dân chủ, bởi vì chỉ có 15% dân số mới có thể được hưởng cái quyền này. Đúng không ạ? Do đó là đây cái hạn chế cơ bản nhất. Và vì lẽ đó, và chỉ có một nhà nước duy nhất trong thời kỳ chiếm hôn ô lệ mà nó nói về vấn đề dân chủ như vậy, tức là bầu cử như vậy. Do đó các em thấy rằng trong giáo trình người ta ít đề cập đến cái hình thức chính thể này. Và... Bên cạnh đó và sau này khi xã hội phát triển đó thì người ta đề cập đến Cộng hòa Nhân chủ Nhân dân đúng không ạ? Và Cộng hòa Nhân chủ Nhân dân là các nước mà xã hội chủ nghĩa và ở đây nó có một
13:01 cái thuật ngữ tam quyền phân lập không theo tam quyền phân lập thật ra các em biết rằng là một câu chuyện mà các em thấy được trong cái bài về tổ chức vụ mái nhà nước đó thì nguyên tắc cơ bản để tổ chức vụ mái nhà nước là nguyên tắc gì các em? Đó là nguyên tắc phân quyền và tập quyền tức là quyền lực nếu mà tập trung vào tay một người đúng không ạ? hoặc một cơ quan nhà nước thì quyền lực đó chúng ta gọi là tập quyền. Và cái quyền lực đó tập quyền để làm gì? Để thống nhất, để dễ cây trị, đúng không ạ? Hay là để dễ kiểm soát quyền lực? Hay là để tạo cho hình hành một cái dạng thống nhất trong việc quản lý nhà nước? Thì đó là tập quyền. Và bên cạnh cái nguyên tắc tập quyền đó còn nguyên tắc thứ hai, đó là nguyên tắc phân quyền. Tức là quyền lực được phân chia cho các cơ quan nhà nước khác nhau nắm giữ. Và cái phân quyền này là để làm gì? Thì nguyên tắc cơ bản của phân quyền đó là thường người ta sử dụng cái
13:49 thuật ngữ là kiềm chế và đối trọng Tuy nhiên ở đây thầy muốn lưu ý các em thuộc ngữ một chút tức là cái thuộc ngữ tiếng Anh của nó là separation of power tức là sự phân chia quyền lực nhưng mà thuộc ngữ tiếng Việt mà các em thường tiếp cận đó là 3 quyền phân lập 3 quyền chia biệt nhau và cái chữ phân lập ở đây thật ra nó chưa thật sự chính xác nó phân lập nó đã làm cho cái người nghe thấy được rằng các quyền lực này nó đã quá rạch rồi Mà như vậy vấn đề đặt ra là quyền lực này nó có tương hổ nhau không? Nó có tương trợ nhau không? Nó có phối hợp nhau không? Và nếu chúng ta nói nó phân lập thì cái sự phối hợp nó quá mờ nhạt đi. Và kéo theo một câu chuyện nữa mà các giáo trình hay viết đó là tam quyền phân lập thì lại kéo theo một cái gọi là kiềm chế và đối
14:35 trọng. Vậy thì có phải lúc nào quyền lực nó cũng kiềm chế và đối trọng mà nó không hỗ trợ nhau không? Do đó là các em lưu ý đối với hình thức chính thể này, đối với cái cách chia quyền lực này. Như vậy thì các em sẽ thấy rằng là... Nó không theo nguyên tắc phân chia quyền lực đối với các nhà nước theo Cộng hòa Dân chủ nhân dân. Vậy thì nó theo nguyên tắc nào? Chắc chắn là theo nguyên tắc tập quyền. Và theo nguyên tắc tập quyền như thầy đã nói với các em và các em cũng đã từng nghiên cứu về cái gọi là hình thức chính thể quân chủ. Tập quyền nếu một người mà giữ quyền lực tức là trong đó tập trung vào tái họ, quyền lập pháp, lập pháp, lập pháp, hành pháp, lượng tư pháp. Thì như vậy vấn đề đặt ra là có phải là các Cộng hòa Dân chủ là Cộng hòa không? Câu trả lời là không. Vì Cộng Hòa nó phải trả lời cho câu hỏi rằng là quyền lực đó đúng mà phải do nhiều người và thông qua của đường bầu cử. Như vậy nó tuy là tập
15:23 quyền nhưng chúng ta loại ngay cái hình thức chính thể quân chủ truyệt đối. Và chúng ta vậy thì nó còn lại một hình thức chính thể quân chủ là Cộng Hòa, Dân Chủ, Nhân Dân. Đó là hình thức Cộng Hòa. Như vậy quyền lực ở đây là về một cơ quan nhà nước nắm giữ và cơ quan nhà nước đó sẽ thực nắm giữ quyền lực trên 3 quyền đó là quyền lập pháp, hành pháp, luận tư pháp. Nhưng Cơ quan đó không thực hiện hết tất cả 3 quyền này. Mà cơ quan đó sẽ có cơ chế để phân công cho các cơ quan nhà nước khác. Đúng mà. Ví dụ quốc hội sẽ giữ quyền lập pháp. Sẽ thực hiện quyền lập pháp hoặc giữ quyền lập pháp hoặc thực hiện quyền lập pháp. Chính phủ sẽ giữ hoặc thực hiện quyền hành pháp. Và tòa án sẽ giữ hoặc thực hiện quyền tư pháp. Như vậy ở đây cái cơ chế của cái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân là dầu rằng đó là tập quyền. Những tập quyền trong tay một cái cơ quan đại
16:09 diện dân cử. Đúng mà. Và cơ quan đó mới có sự phân công quyền lực cho các cơ quan khác. Nhưng lưu ý cái sự phân công này không phải là sự tách bạch quyền lực. Mà sự phân công để kiểm soát quyền lực. Và sự phân công để phối hợp quyền lực. Làm sao đó quyền lực thể hiện được rõ nhất ý chí của những người mà từng bầu ra họ. Tức là ý chí của nhân dân. Quyền lực làm sao đó phải cân bằng, phải có sự phối hợp. Và phải có sự thống nhất. Đó là cái nguyên tắc của các cơ quan mà theo tổ chức, theo Cộng hòa, Dân chủ, Nhân dân. Và một cái chính hệ tiếp theo mà các em có thể... nói được đó là hình thức chính thể Cộng hòa Tổng thống. Hình thức chính thể thứ ba các em có thể nghiên cứu là Cộng hòa Tổng thống. Ở đây là dạng Cộng hòa và chúng ta xem đó là Tổng thống. Vậy vấn đề đặt ra là chính thể Cộng hòa Tổng thống là một dạng chính thể như thế
16:54 nào? Đúng không ạ? Chắc chắn cái đặc trưng của chính thể Cộng hòa là Cộng hòa Tổng thống phải có. Là ở chỗ thể hiện ở chỗ, tức là quyền lực được hình thành thông qua con đường bầu cử. Và chính thể Cộng hòa Tổng thống ở đây là một cái hình thức chính thể Mà trong đó quyền lực được tổ chức theo dạng phân chia quyền lực Và vì lẽ được tổ chức theo dạng phân chia quyền lực đó Do đó là các nhánh quyền lực phải được hình thành bằng con đường khác nhau Và ở đây các em thấy Tổng thống là nguyên thủ quốc gia Vừa là người nguyên thủ quốc gia Đứng đầu nhà nước Tức là đại diện cho nhà nước về mặt đối nội và đối ngoại Nhưng đồng thời cũng là người đứng đầu nhánh hành pháp Tức là đứng đầu chính phủ Và nắm giữ quyền hành pháp Như vậy trường hợp đây thì nghị viện giữ chức năng lập pháp và tòa án giữ chức năng
17:42 tư pháp các em thấy đây rõ ràng là các em đã hình dung được một cái sự phân chia về cái dạng quyền lực rất rõ như vậy trong trường hợp này chúng ta thấy rằng nghị viện là giữ chức năng lập pháp vì cái nhánh lập pháp tòa án giữ chức năng tư pháp và như vậy nhánh hành pháp không phải là do thủ tướng đứng đầu như các em thấy các hình thức nhà nước khác nhưng là do tổng thống đứng đầu đây là hình thức chính thể khá đặc biệt và các em thấy đặc điểm của nó là gì nghị viện Thường là gồm 2 viện Nhưng mà nói là nghị viện thường là gồm 2 viện Chứ các em đừng hình dung nghị viện Là bao gồm chỉ có 2 viện Lúc nào cũng chỉ có 2 viện Cũng có thể là 5 viện Cũng có thể là như vậy Và nghị viện ở đây gồm hại nghị viện và thường nghị viện Thông thường là giữ chức năng lập pháp
18:28 Và nghị viện hình thành bằng con đường nào Nghị viện do dân bầu ra Nghị viện cũng do nhân dân bầu ra Vậy thì con đường hình thành thứ nhất là quyền lực lập pháp Là do nhân dân bầu ra Như vậy, nhân dân bầu ra nghị viện. Và tổng thống thì do cử tri bầu ra. Tức là cũng do nhân dân bầu ra. Và mà tổng thống lại đứng đầu hành pháp. Như vậy, cái nhánh hành pháp ở đây, người đứng đầu hành pháp cũng do nhân dân bầu ra. Như vậy, các em thấy được rằng là nhân dân sẽ bầu ra 2 nhánh quyền lực rồi đó. Đúng ạ. Và như vậy, khi bầu tổng thống như vậy, tổng thống đứng đầu hành pháp. Vậy chính phủ ai thành lập ra? Nghị viện hay là tổng thống? Tổng thống đứng đầu hành pháp. Và trong trường hợp chính thể Cộng hòa tổng thống này, Thì chính phủ do tổng thống lập ra Và như vậy bởi lẽ là chính phủ do tổng thống
19:13 lập ra Do đó là chính phủ phải chịu trách nhiệm trước người lập ra nó Đó là tổng thống Chứ không phải thành lập trước chịu trách nhiệm trước nghị viện Đây là một điều hết sức đặc biệt Đúng không ạ? Vì nghị viện không lập ra chính phủ Do đó là chính phủ phụ thuộc vào tổng thống Chứ không phải phụ thuộc vào nghị viện Đó là cái lưu ý của các em Và trường hợp này các em sẽ thấy thêm một số chi tiết như thế này Tổng thống quyền lực ông ta là gì? Ông ta đứng đầu chính phủ Đúng không ạ? Tổng chỉ huy các lực lượng quân sự và ông ta là trình các dự án luật tức là trong trường hợp này nếu đã đứng đầu nhánh hành pháp đó là cái nhánh để thi hành pháp luật còn nghị viện là cái nhánh ban hành ra pháp luật tức là lập pháp đúng ạ và trong trường hợp này thì cái nhánh hành pháp để cho mình quản lý tốt đó thì họ trình các dự án luật để cho cái nhánh lập pháp thông qua đúng ạ và xem xét thông qua và Tổng thống đứng đầu
20:01 nhánh hành pháp có quyền ký kết các điều ước quốc tế và cử các đại diện ngoại giao bổ nhiệm thẩm phán của các pháp viện tối cao đúng ạ Của pháp viện tối cao và ban bố và phủ quyết các đạo luật của nghị viện Vậy thì vấn đề đặt ra khi các em thấy được những cái nội dung này Các em sẽ phân dân một chỗ như thế này Tại sao Tổng thống đứng đầu nhánh hành pháp Có thể đệ trình dự án luật đúng không ạ Và nghị viện thông qua các dự án luật đó Và tại sao là khi mà nghị viện ban hành các dự án luật Tổng thống lại có quyền giữ quyền phủ quyết Tức là không chấp nhận các đạo luật đấy Vậy thì nguyên tác tổ chức đó là như thế nào Đúng ạ. Và rõ ràng ở đây nó lại liên quan đến cái cách tổ chức và thực hiện quyền lực. Thấy hiện ở chỗ là phân quyền. Và phân quyền hồi nãy thầy
20:46 nói các em rồi có sự phân chia quyền lực giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp. Nhưng đồng thời cái cơ sở phân quyền này nó phải kiềm chế để hạn chế quyền lực. Cái nguyên tắc phân quyền này thầy xin nói một chút là nó xuất phát từ khoảng thế kỷ 16. Bắt đầu từ John Locke. Sau đó là Charles Louis Montesquieu với học thuyết phân quyền Tức là để hạn chế quyền lực nhà nước thì phải có sự phân quyền Các nhánh quyền lực này phải có sự phân quyền Đúng mà, để kìm hãm đi Còn quyền lực tập trung vào một người hoặc một cơ quan thì nó rất là dễ dẫn đến sự làm quyền Tức là mang quyền lực mang tính chất tuyệt đối Nhưng cái cơ chế nào để kiểm soát quyền lực đó Ví dụ, lập pháp ban hành ra pháp luật Đúng mà Là Pháp là nhánh làm luật Nhưng mà cái nhánh hành pháp đứng đầu trong chính thể Cộng hòa Tổng thống này Tổng thống là người công bố luật Nhưng ông ta có quyền phủ quyết các đạo
21:32 luật Nhưng mà ông ta phủ quyết các đạo luật bằng cách nào Khi mà ông ta thấy rằng Cái đạo luật của nghị viện này không phù hợp Đúng không ạ? Với cái sự quản lý của nhánh hành pháp Ông ta phủ quyết Nhưng có phải tuyệt đối là ông ta giữ quyền phủ quyết không? Ông ta phủ quyết nhưng ông ta phải giải trình về sự phủ quyết của mình Và ông ta được quyền giữ quyền phủ quyết lần thứ 2 Đúng không ạ? Và nếu lần thứ 3 Nghị viện vẫn quyết định ban h thì lúc này quyền phủ quyết của Tổng thống mà không giải thích rõ một thuyết phục đối với nghị viện, thì lúc đó nghị viện theo căn cứ đa số sẽ quyết định về dự luật đó có được thông qua hay không. Đó là cái thứ nhất. Và cái thứ hai nữa, dầu rằng chúng ta nói rằng là Tổng thống do dân bầu, do đó Tổng thống không được quyền phế giải tán nghị viện. Và nghị viện cũng do dân bầu, do đó nghị viện cũng không được quyền phế trúc Tổng thống. Nhưng trong trường hợp này, xin thưa các em, trên thực tế,
22:20 ví dụ như quy định của Hiến pháp Hoa Kỳ về chế độ đạn hạch, tức là impeachment in the United States thì chúng ta thấy rằng đó thì chỉ có hạ nghị viện mới được quyền luận tội tổng thống và các quan chức chính phủ khác hay nói cách khác là cơ quan duy nhất được quyền luận tội đó là hạ nghị viện tuy nhiên hạ nghị viện luận tội thì hạ nghị viện lại không có quyền kết tội mà quyền kết tội lại thuộc về thượng nghị viện như vậy thì ở đây phải hai cơ quan tiến hành song song thì có thể là luận tội và buộc tội tổng thống được xong rồi được quá bán cán thành Thì cái bản luận tội đó sẽ chuyển qua thượng nghị viện và thượng nghị viện lại là cơ quan quyết định về cái bản luận tội đó. Tức là quyết định tội tổng thống. Như vậy trong đây có một vấn đề khá đặc biệt là một viện được quyền luận tội và một viện được quyền kết tội. Vậy tổng thống chỉ có bị đàn hạch khi và
23:08 chỉ khi cả hai viện này đều đồng ý với nhau. Nếu như mà thượng hạ nghị viện muốn kết tội tổng thống đúng không ạ? thì cũng không kết tội được vì chỉ có Thượng nghị viện mới có quyền kết tội. Nhưng Thượng nghị viện muốn luận tội Tổng thống thì Thượng nghị viện cũng không luận tội được, mà Thượng nghị viện chỉ có quyền kết tội. Thì cái chế độ này nó làm gì? Nó để cho trong trường hợp là hai viện này nếu mà tuyệt đa số đồng ý thì mới có thể phế trút được Tổng thống. Và vấn đề này nó liên quan đến đảng phái. Bởi vì là nếu như đảng nào tổng thống sẽ là người có thể là chiếm đa số ghế trong dị viện thuộc vào đảng chiếm đa số ghế trong dị viện thì nó kéo theo một cái hệ quả nữa là trong trường hợp đó có thể là ông ta không được sự đồng ý hoặc ủng hộ của đảng pháp mình nữa. Đúng không ạ? Chính cái điều đây là một cái điều rất là đặc biệt. Và cái chế độ Cộng hòa Tổng thống này nó còn cho chúng ta một điều rất
23:56 là đặc biệt nữa là đó là vấn đề bầu cử. Các em thấy trên thế giới này nếu các em để ý thì có hai người Mà trong quá trình bầu cử thì không phải chỉ trong nước đó họ cảm thấy là thích thú về điều đó mà cả trên thế giới đều theo dõi. Thì cái người đầu tiên thầy muốn nói đến đó là giáo hoàng. Người thứ hai đó chính là tổng thống Mỹ. Bầu cử tổng thống Mỹ nó hay ở chỗ này tức là nó có thể bầu cử phổ thông và bầu cử thông qua đại cử tri. Và trong các bang của Mỹ đó sau này khi nghiên cứu về cái hình thức và phân chia quyền lực đối với địa phương và trung ương thầy sẽ nói cho các em biết là đối với theo luật Mỹ thì không phải là nhà nước liên bang nó có quyền tổ chức các đơn vị bầu cử mà là nhà nước các bang lại tổ chức các đơn vị bầu cử do đó các bang quyết định bầu cử như thế nào thì trong bầu cử ở
24:41 Mỹ nó lại tổ chức theo cái nguyên tắc nó có nguyên tắc là bao nhiêu phiếu thì được bao nhiêu phiếu nhưng mà đa phần các bang lại theo nguyên tắc gọi là the winner tax all người thắng cuộc sẽ lấy hết thầy lấy ví dụ A được 4 phiếu B được 3 phiếu C được 3 phiếu thì trong trường hợp này 4 và 6 nhưng vì vậy là A được 4 phiếu hơn hai người kia do đó A nhận tất cả là mùi phiếu nó gọi là người thắng cuộc lấy hết và trong trường hợp này các em sẽ thấy phát sinh một vấn đề là tổng thống đôi khi lại không được nhận sự quá bán nhận sự ủng hộ quá bán dân chúng có 4 trên 6 thôi nhưng mà vì theo nguyên tắc gọi là người thắng cuộc lấy hết thì trong trường hợp này ông ta vẫn là được bầu tổng thống Mỹ ví dụ tổng thống Bush là một điển hình trên trường hợp này không nhận được sự quá bán của dân chúng đúng ạ do đó là cái bầu bầu cử này
25:28 đó các em sẽ thấy nó rất là hay Và nhiều lúc các em thấy rằng bầu cử mà người ta chỉ cần biết được là cái đại cử tri của các bang nào bầu cho ai là dầu rằng cuộc bầu cử chưa kết thúc người ta cũng có thể dự đoán được người thắng cuộc. Thì đây là một cái dạng và tổng thống ấy là khi mà bầu cử là nắm một quyền lực sức lớn. Thật ra trong hình thức chính thể Cộng hòa tổng thống thì quyền lực tổng thống sức lớn. Nhưng do đó nó phải có cái cơ chế để kiểm soát quyền lực. Và tòa án trong trường hợp này chức năng là gì? Chức năng tư pháp. Nhưng tòa án vẫn có thể điều tổng thống ra tòa để xét xử. Ví dụ... Dù Watergate năm 1976, về thời tổng thống Nixon Là tòa án triệu tập cả tổng thống ra tòa Và tổng thống chỉ có thể không cung cấp thông tin khi tổng thống cho rằng là những thông tin đó thuộc bí mật của chính phủ Nhưng nếu tòa án quyết định rằng những thông tin đó không thuộc bí mật của chính phủ Thì tổng thống vẫn
26:15 phải ra tòa Đây là cơ sở chế kiểm soát quyền lực khá đặc biệt Như vậy, tóm lại trong phần này, trong phần chính thể Cộng hòa Các em lưu ý là chúng ta đã nghiên cứu về thứ nhất là Cộng hòa quý tộc Thứ hai là Cộng hòa Dân chủ Nguyên dân, mà trong đó các em có thể tìm hiểu thêm Cộng hòa Dân chủ Nô. Và thứ ba là Cộng hòa Tổng thống. Và cái còn lại của các em là các em có thể xem xét là trong những hình thức chính thể Cộng hòa đó đặc điểm nó như thế nào. Và cái quan trọng nhất là chúng ta phải tìm hiểu được sự khác biệt. Dầu rằng là hình thức chính thể Cộng hòa, nhưng sự khác biệt giữa các hình thức chính thể Cộng hòa này là như thế nào. Đúng mà, bao nhiêu người được quyền tham gia vào quản lý nhà nước, vào cái sự ủng hộ và cái sự tổ chức và phân chia quyền lực á, Nó như thế nào? Đó là nguyên tắc phân quyền hay là tập quyền? Đó là cái nội dung mà thầy muốn truyền đạt cho các em ngày hôm nay. Xin
27:02 cảm ơn các em.
