Podcast Lịch sử 10 Cánh Diều - Bài 14: Cơ sở hình thành, quá trình phát triển của văn minh Đại Việt

0:00 Học đường số. Xin chào các em. Trong trường trước, chúng ta đã cùng nhau khám phá những nền văn mình cổ rất đặc sắc trên đất nước Việt Nam. Hôm nay thầy trò ta sẽ cùng bước vào một hành trình còn rực rỡ hơn nữa, kéo dài gần 1000 năm để tìm hiểu về đỉnh cao của tinh thần độc lập và tự chủ dân tộc. Nào mời các em cùng khám phá bài 14, cơ sở hình thành và quá trình phát triển của văn minh Đại Việt nhé. Thưa thầy, mỗi khi đọc những dòng thơ hào sảng này trong bình ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, em lại cảm thấy một niềm tự hào dưng trào trong lòng ngực. Thật sự rất xúc động ạ. Thầy có thể giải thích rõ hơn cho chúng em hiểu cụ thể thì khái miệng văn minh Đại Việt là như thế nào không ạ? Một câu hỏi rất hay Hằng ạ. Cái niềm tự hào mà em cảm nhận được đó chính là linh hồn là khí phách của cả một thời đài đấy. Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng nhau đi sâu vào khái niệm văn minh Đại Việt để thực sự cảm nhận được tầm vóc của môn nền văn minh

0:45 đã định hình nên bản sắc của dân tộc chúng ta ngày hôm nay. Hiểu một cách đơn giản nhất nhé. Văn minh Đại Việt chính là nền văn minh gắn liền với quốc gia Đại Việt. Nó kéo dài một khoảng thời gian vô cùng ấn tượng, gần 1000 năm. từ thế kỷ thứ 10 cho đến giữa thế kỷ 19. Điều đặc biệt nhất là nền văn minh này phát triển rực rỡ trong bối cảnh đất nước hoàn toàn độc lập, tự chủ. Và bởi vì kinh đô chủ yếu được đặt tại Thăng Lòng, tức Hà Nội của chúng ta ngày nay nên người ta còn tự hào gọi đây là văn minh Thăng Lòng. Và các em biết không, gần 1000 năm đó là cả một dòng chảy lịch sử liên tục và vô cùng mạnh mẽ, gắn liền với rất nhiều triều đại. Bắt đầu từ những viên gạch đầu tiên gây dựng nền tự chủ của họ Khúc, họ Dương rồi được tiếp nối với các vương triều Ngô, Đinh, Tiền Lê. Sau đó là thời kỳ phát triển huy hoàng rực rỡ giữa triều Lý, Trần, Hồ, Lê

1:30 Sơ. Và cuối cùng là các triều Mạc, Lê Trung Hưng, Tây Sơn và nhà Nguyễn. À và đây một con số cực kỳ ấn tượng trên màn hình 750 năm. Các em có biết con số này có ý nghĩa gì không? Đó chính là khoảng thời gian quốc hiệu Đại Việt tồn tại từ năm 1054 dưới thời Vua Lý Thánh Tông cho đến tận năm 1804. Đây là quốc hiệu tồn tại lâu dài nhất trong lịch sử nước ta đấy. Chỉ riêng điều này thôi đã cho thấy sự ổn định và tầm vóc vĩ đại của thời đại này rồi. Oa thật sự ấn tượng. Một nền văn minh vừa rực rỡ vừa có sức sóng bền bì đến như vậy chắc hẳn phải được xây dựng trên những nền móng vô cùng vững chắc. Thưa thầy chính xác. Các em có thể hình dung văn minh đài Việt đứng vững trên ba trụ cột khổng lồ. Trúc cột thứ nhất là sự kế thừa từ cội nguồn văn minh vãn lang Âu Lạc. Thứ hai là nên độc lập tự chủ của dân tộc. Và

2:17 trụ cột thứ ba chính là việc tiếp thu một cách có chọn lọc những tinh hoa văn hóa từ bên ngoài. Trục cột đầu tiên và cũng là cái gốc dễ sâu xa nhất chính là việc chúng ta kế thừa di sản của văn minh Văn Lang Âu Lạc. Những giá trị bản sắc cốt lõi như hình ảnh chống đồng này đã được cha ông ta bền bỉ gìn giữ bảo tồn qua hơn 1000 năm Bắc thuộc. Và khi đất nước giảnh lại độc lập, những giá trị ấy lại được phục hưng, lại bùng lên, phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nhưng yếu tố quyết định Nhật quan trọng hơn tất cả phải là nền độc lập tự chủ. Không có độc lập thì không thể có một nền văn minh rực rỡ của riêng mình. Chúng ta phải khắc cốt ghi tâm những cột mốc vàng son năm 905 với khúc thừa dụ khéo léo giành quyền tự chủ và đặc biệt là chiến thắng bạch đằng lừng lẫy năm 938 của Ngô Quyền chính thức mở ra một kỷ nguyên độc lập lâu dài cho dân tộc.

3:02 Và cái tầm nhìn vĩ đại về một quốc gia độc lập hùng cường ấy được thể hiện rõ nét nhất qua chiếu rời đô của vua Lý Công uận năm 2010. Việc rời đô về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long với ý nghĩa rồng bay lên đã cho thấy một khát vọng, một niềm tin mãnh liệt vào việc xây dựng một kinh đô vững bền trong muôn đời con cháu. Trụ cột thứ ba cho thấy sự khôn ngoan và bản lĩnh của cha ông ta. Chúng ta không hề đóng cửa mà đã chủ động mở lòng học hỏi, tiếp thu tinh hoa từ khắp nơi một cách có chọn lọc. Từ Trung Hoa, chúng ta học hỏi về thể chế chính trị, luật pháp, chữ viết, Nho giáo. Từ Ấn Độ là Phật giáo, là nghệ thuật kiến chốc và sau này còn có cả những yếu tố văn hóa kỹ thuật từ phương Tây nữa. Tất cả đều được tiếp biến, được Việt hóa để làm giàu thêm, để bồi đáp

3:48 cho nền văn hóa của chính mình. Em hiểu rồi ạ. Vậy là với ba nền móng vô cùng vững chắc đó, hành trình phát triển của văn minh Đại Việt đã diễn ra như thế nào ạ? Thầy có thể giúp em và các bạn tóm lược lại hành trình huy hoảng này trên một trùng thời gian được không ạ? Tất nhiên rồi, chúng ta có thể chia hành chỉnh này thành bốn giai đoạn chính rất rõ ràng. Đầu tiên, thế kỷ 10 là thời kỳ định hình khi các vị vua đầu tiên tập trung củng cố chính quyền còn non trẻ. Tiếp theo, từ thế kỷ 11 đến đầu thế kỷ 15, giới thời lý Trần Hồ, đó là giai đoạn phát triển hoàng kim, văn minh nở rộ một cách toàn diện và đậm đả bạn sắc dân tộc nhất. Giai đoạn thứ ba từ thế kỷ 15 đến 17 là lúc văn minh đạt đến đỉnh cao với nhiều thành tựu đặc sắc, đặc biệt là với sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo. Và cuối cùng, từ thế kỷ 18 đến giữa thế kỷ 19, dù đất nước có nhiều

4:35 biến động, văn minh Đại Việt vẫn có những thành tựu nổi bật trước khi chúng ta bước vào thời kỳ Pháp thuộc. Và hình ảnh này đây nó minh họa một cách không thể rực rỡ hơn cho cái giai đoạn đỉnh cao đó, đặc biệt là dưới thời Lê Sơ. Hình ảnh Văn Miếu Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên của nước ta và bài thơ thần Namm Quốc Sởn Hà được xem như bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên cho thấy Nho giáo, giáo dục và khoa cử đã trở thành nền tảng để đạo tạo nhân tài và xây dựng một xã hội thịnh trị. Thưa thầy, khi nói về văn minh Đại Việt thì chắc chắn không thể không nhắc đến kinh đô Thằng Long đúng không ạ? Em nghĩ đây chính là trái tim là biểu tượng vĩ đại nhất của cả một thời đại huynh hoàng. Em nói rất đúng Hàng ạ. Thăng Long không chỉ là kinh đô mà còn là nơi hội tụ, là nơi két tinh mọi thành tựu rực rỡ nhất của nề văn minh này. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu sâu

5:21 hơn về di sản Hoàng Thành Thăng Lao nhé. Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long, đây chính là minh chứng vật chất sống động nhất cho những thành tự vĩ đại của văn minh Đại Việt. Nơi đây là trung tâm quyền lực, kinh tế, văn hóa của cả nước trong suốt nhiều thế kỷ. Giá trị lớn nhất của hoàng thành chính là các tầng di tích di vật trồng xếp lên nhau qua các triều đại, chứng minh cho một sức sống mãnh liệt của nền văn minh. Và cũng chính vì vậy vào năm 2010 nơi đây đã được Onesco vĩnh danh là di sản văn hóa thế giới. Như vậy chúng ta đã cùng nhau đi qua những nét chính về sự hình thành và phát triển của văn minh đại viện. Bây giờ trước khi kết thúc, thầy có một vài câu hỏi để tất cả chúng ta cùng suy ngẫm sâu hơn về những gì đã học. Câu hỏi đầu tiên nhé. Một câu hỏi để chúng ta cùng tư duy này. Theo các em, trong ba cơ sở hình thành nên văn minh Đại Việt mà chúng ta đã phân tích, cơ sở nào là quan trọng nhất và vì sao các em lại nghĩ như vậy? Và câu hỏi cuối cùng, vị trí và vai

6:09 trò của Hoàng Thành Thăng Long có ý nghĩa như thế nào trong toàn bộ tiến trình phát triển của văn minh Đại Việt? Thầy tin rằng việc tìm hiểu câu trả lời sẽ giúp các em cảm nhận sâu sắc hơn nữa tầm vóc của kinh đô ngàn năm văn hiến. Hy vọng qua buổi phân tích hôm nay, các em đã có được một cái nhìn toàn cảnh và đầy tự hào về một trong những thời kỳ rực rỡ nhất trong lịch sử dân tộc. Cảm ơn các em đã chú ý lắng nghe.