0:00 người nữ thì không được bầu cử. Đó là do thiếu sót về mặt trí tuệ của con người. Sau đó chúng ta mới khám phá ra rằng à thì ra mọi người đều có quyền bầu cử. Nó không hoạt động như thế. Bạn có nghĩ là con người có quyền hoặc là không có quyền gì đó hay không? Chẳng hạn chúng ta có quyền được sống không? Có quyền được học tập, được bầu cử, tự do ngôn luận hay không? Hay là chúng ta không có quyền giết người khác chẳng hạn hoặc là không có quyền tước đoạt hạnh phúc của một người khác chẳng hạn. Thì liệu bạn có nghĩ là những cái quyền đó là những cái điều nó mặc định nó tồn tại và nó đã có sẵn như vậy từ xưa đến giờ cái việc của chúng ta là đi tìm xem con người có những cái quyền gì và đứng lên bảo vệ những quyền đó hay không. Bên cạnh đó chúng ta có một khái niệm khác là nhân quả. Thì bạn có tin vào nhân quả không? Cái nhân quả mà mình đang nói đến ở đây không phải là nhân quả kiểu Phật giáo ăn ở hiền gặp lành ở
0:46 ác gặp dữ đó hay là làm điều xấu thì xuống địa ngục vân vân ha. Cái mà mình đang nói đến là causation, cái nguyên nhân nó sẽ sinh ra một cái kết quả nào đó. Làm điều a thì nó sẽ sinh ra điều b Không hẳn làm điều a tốt thì sẽ sinh ra điều b tốt. Ví dụ như bạn giết người nhưng mà có thể là nó sẽ sinh ra một kết quả tốt. Ví dụ như bạn giết Hitl nó là một chuyện khác đúng không? Thì trên cái con đường tìm hiểu về thế giới thì mình nhận ra rằng là cũng khá quan trọng khi mà chúng ta phân biệt được một số cái khái niệm thì là do con người nghĩ ra và một số khái niệm thì nó tồn tại sẵn tự nhiên. Mình xếp quyền vào những thứ do con người nghĩ ra và nó không tồn tại trong tự nhiên. Nó không tồn tại độc lập ở trong tự nhiên. Và nhân quả thì ngược lại là những thứ tồn tại trong tự nhiên một cách độc lập không liên quan gì đến cái ý chí của con người. Hãy cùng đi vào ý thứ nhất đó là quyền. Hãy tưởng tượng bạn đang sống một mình ở trên hôn đảo
1:31 thì liệu bạn có cái quyền tự do ngôn luận hay không hay là bạn có quyền giết những cái động vật khác hay không? Nó không còn là vấn đề về quyền nữa mà nó là bạn có làm được cái điều đó hay không thôi. Bạn có phát biểu được những điều mà bạn muốn nói hay không? Bạn muốn có giết được cái con này con kia để bạn kiếm ăn hay không? đó chứ nó không còn là theo cái nghĩa của chữ quyền mà chúng ta hay nói đến nữa. Lúc đó sẽ không còn cái quyền tự do ngôn luận hay là quyền được mưu cầu hạnh phúc hay là quyền được sống gì cả. Bạn có sống được hay không thôi chứ không phải là được sống. Thì quyền nó không có tồn tại độc lập với xã hội. Phải có một cái nhóm người, một cái nhóm người mà hạn chế bạn không được làm một số thứ hoặc là ban cho bạn một số cái à cái cái quyền được làm một số thứ. Cái ý thứ hai đó là quyền thì nó thay đổi theo thời gian. Ví dụ như ngày xưa thì phụ nữ không có
2:17 quyền đi học, không có quyền bầu cử chẳng hạn nhưng mà bây giờ thì phụ nữ đã có những cái quyền như vậy. Hay là một số cái xã hội cũ thì quyền sở hữu nô lệ là một cái quyền hợp pháp. Thì những cái quyền đấy đến bây giờ nó đều đã thay đổi rồi. Nếu như mà quyền mà nó là một cái khái niệm gì đó tồn tại độc lập so với con người, nằm ngoài cái trí tưởng tượng, cái suy nghĩ của con người thì tại sao nó lại thay đổi theo từng cái xã hội, theo từng cái thời đại như vậy. Vậy thì cuối cùng quyền là cái gì? quyền chỉ là cái cách mà thế giới nên hoạt động theo như cái suy nghĩ của con người vào một cái thời điểm và một cái không gian nhất định. Chúng ta muốn rằng cái điều này nó nên xảy ra ở trong cái xã hội của chúng ta. Chúng ta muốn rằng là mọi người thì đều được sống chứ không ai được không ai nên giết nhau cả. Không ai nên cướp lại cái mạng sống của người khác hay là cướp của của người khác. Thì ai cũng có quyền được sống và ai cũng có
3:04 quyền sở hữu tài sản. Ví dụ như vậy ha. Đấy hoặc là chúng ta muốn rằng là à ừ cái người dân của chúng ta nên được đi học hết thì ai cũng có quyền đi học. Ví dụ như vậy, chúng ta muốn rằng là à chúng ta nghĩ rằng xã hội nên vận hành theo cách là ai cũng được bầu cử thì chúng ta có quyền bầu cử. Đấy, quyền nó thể hiện một cái giá trị mà chúng ta khao khát đạt được hơn là một cái chân lý tự nhiên. Hãy chuyển sang nhân quả. Nhân quả mà mình đang nói đến là làm điều a thì sẽ gây ra điều b. Thả một vật ra thì nó sẽ rơi xuống. chặt một cái cây thì nó sẽ đổ. Ví dụ như vậy ha. Chứ mình không nói đến cái nhân quả theo hơi hơi hướng Phật pháp hoặc là các cái tôn giáo đó là làm việc xấu thì sẽ bị trừng phạt. Hay là cái nhân quả báo ứng mà chúng ta thường hay nghe trong dân gian. Thì các ngành khoa học nói chung đều dựa trên nhân quả. Và cái
3:52 điều quan trọng nhất đó là người ta tìm xem cái nguyên nhân nào mà gây ra một cái sự vật như vậy, một cái hiện tượng như vậy. Nền tảng của các cái khoa học nhìn chung thì đều là như thế. Ví dụ như là y học thì chúng ta tìm xem à đâu là nguyên nhân gây ra cái bệnh Covid chẳng hạn ha, đâu là cái vi khuẩn gây ra bệnh viêm ruột chẳng hạn. Hoặc là trong vật lý thì đâu là cái nguyên nhân gây ra chuyển động của một vật hoặc là đâu là cái nguyên nhân sinh ra giá tốc, nguyên nhân nào làm cho trái đất quay quanh mặt trời chẳng hạn ha. Thì nhân quả nó chính là nền tảng của mọi cái nền khoa học của chúng ta. Và cái mà chúng ta đang cố gắng làm đó là tìm ra cái mối quan hệ nhân quả giữa các cái sự kiện với nhau. Đó. Tức là có vẻ như là nhân quả là một cái gì đó nó đã tồn tại sẵn độc lập ở bên ngoài và chúng ta đang đi tìm nó hơn là những cái quyền à nó không phải là
4:39 những thứ có sẵn bên ngoài và chúng ta đi tìm và đi khám phá ra đi đi phát phát hiện ra những cái quyền như vậy. Ví dụ như là à chúng ta khó mà suy nghĩ một cách logic rằng là quyền bầu cử là một quyền tồn tại sẵn trong tự nhiên và lúc đầu thì chỉ những người nam được quyền bầu cử và người nữ thì không được bầu cử. Đó là do thiếu sót về mặt trí tuệ của con người. Sau đó chúng ta mới khám phá ra rằng à thì ra mọi người đều có quyền bầu cử. Nó không hoạt động như thế. Điều tiếp theo về nhân quả đó là nó xảy ra kể cả khi không có ai quan sát. Ví dụ như không có ai quan sát thì một chiếc lá khi nó rời khỏi cuốn của nó thì nó vẫn sẽ rơi xuống đất. Ví dụ như vậy. Cùng lắm là gió nó bay nhưng mà nhìn chung nó vẫn sẽ rơi xuống đất do tác dụng của trọng lực. Đấy thì trọng lực sẽ gây ra cái gia tốc làm cho nó rơi xuống dưới xuống phía dưới đất. Hoặc là nếu không ai quan sát thì
5:26 ban ngày mặt trời mọc lên thì không khí vẫn sẽ nóng lên. Thì đó là một cái biểu hiện của việc nhân quả nó hoạt động mà không cần ai quan sát. Tất nhiên chúng ta cũng có thể đặt ngược lại vấn đề là làm sao mình biết được cái điều đó. Liệu nếu không có ai nhìn thì chiếc lá nó rời khỏi cuốn nó không rơi xuống thì sao? Ví dụ như vậy. Ừ khá khó để phản bác cái điều này. Nếu chúng ta đặt một cái camera xong rồi chúng ta đi xem lại nó thì là cũng do chúng ta quan sát thôi. À làm sao chúng ta biết rằng là cái nhân quả nó thực hiện khi không có con người quan sát. Không có ai quan sát cái cây nhưng mà sau cái mùa rụng lá của nó khi chúng ta tới thì thấy lá rụng đầy cái góc của nó chẳng hạn ha. Thì chúng ta có những cái lý do khá thuyết phục không thực sự chặt chẽ lắm tại vì nếu không kiểm tra thì không biết được ha. Nhưng mà chúng ta có những
6:12 lý do khá thuyết phục để tin rằng là cái nhân quả nó sẽ hoạt động kể cả khi không có ai quan sát nằm ngoài cái phạm vi trí óc của con người. Một điều cuối cùng về nhân quả đó là nhân quả có vẻ được cả trẻ em lẫn những cái loại động vật nó nhận ra. chứ không nhất thiết phải là một con người có đủ trí tuệ. Ví dụ như là một cái loại động vật, một con chuột làm thí nghiệm chẳng hạn, khi nó đạp vào một cái thanh nào đó thì có hạt rớt ra cho nó ăn thì nó sẽ làm nhiều lần như vậy thì nó sẽ nhận ra rằng à cứ tới đạp vào cái thanh thì sẽ có thức ăn rơi ra thì nó có thể nhận ra được cái à cái cái nhân quả như vậy. Hoặc là trẻ em khi nó ném các vật nó rơi xuống thì nhìn chung thì nó sẽ hình thành ra được cái một cái ý niệm rằng là à cứ ném một vật thì nó sẽ rơi xuống. Ít nhất là với những vật nặng hơn không khí. Ngược lại thì mình rất nghi ngờ về việc một con
6:58 chó thì nó có nhận ra rằng là nó có quyền được sống hay không và nó có thực sự có cái quyền như vậy hay không? Hay là nó chỉ là cái khả năng nó sống được hay không thôi, có ai giết nó được hay không hay là nó có sống được hay không thôi. Vậy thì kết luận của mình là quyền là những thứ do con người nghĩ ra nằm trong cái bản thân của cái xã hội mà chúng ta đang sống. Nó là cái xu hướng mà những cái thành viên trong xã hội nó muốn và nghĩ là như vậy là nên làm ở trong cái xã hội của chúng ta. Ngược lại thì nhân quả là một cái khái niệm nó tồn tại một cách độc lập với cái ý thức của con người. Không có con người thì vũ trụ này nó vẫn vận hành như vậy. Mình nghĩ là không có nhiều tranh cãi về việc nhân quả thì sẽ là những thứ tồn tại độc lập với cái trí óc của con người. Trong khi mình nghĩ là sẽ có nhiều cái tranh luận
7:44 hơn về việc liệu con người có một cái quyền căn bản nào đó hay không. Quyền có phải là một cái thực thể, một cái khái niệm tồn tại độc lập với lại trí óc của con người hay không? Nếu chúng ta không đủ thông minh để nghĩ ra cái khái niệm đó thì liệu nó có tồn tại hay không? Các loại động vật khác thì có quyền hay không? Hay là con người thượng đẳng hơn nên con người có quyền? Các bạn thì nghĩ sao? Quyền có thật hay không? Và con người có quyền căn bản nào hay không? Ah.
