0:00 ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಈಗ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಿಟೈರ್ಮೆಂಟ್ ಜೀವನವನ್ನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ವಕೀಲರತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಂಗರಾವ್ ಬಡವರ ಬಂಧು ಬಡವರ ವಕೀಲರೆಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು 1888ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೋಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಯು ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಿರುವು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು [ಸಂಗೀತ] ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ ನಾನು ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕೆಬಿ ಕನ್ನಡ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ವಿದ್ಯಾಶ್ರಮ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಮೈಸೂರು ಪ್ರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸ್ನೇಹಿತರೆ ನಾನು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಮೂರನೇ ಚತುರ್ಮಾಸದ ಬಿಸಿಎ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಟ್ಟಿರುವಂತ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ
0:45 ನಮ್ಮ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವಧರಣಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವಂತ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದಂತ ಗದ್ಯ ಲೇಖನ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಅಂದ್ರೂನು ಸರಿನೇ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅನ್ನುವರ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾ ವಾದಂತಹ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡವನಿದ್ದೀನಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಅವರು ಹೇಗಿದ್ರು ಏನೇನೆಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನ ಮಾಡಿದ್ರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನ ಪಡ್ಕೊಂಡ್ರು ಮತ್ತು ಯಾರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟರು ಅನ್ನುವಂತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನ ಈ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಾತಾಡ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನ ಕಟ್ಟಿಕೊಡ್ತಾ ಇರೋದು ನಮಗೆ ಯಾರು ಅಂದ್ರೆ ಡಾಕ್ಟರ್ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವಧರಣಿ ಅವರು ಬನ್ನಿ ಅವರ ಕಿರು ಪರಿಚಯವನ್ನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ ಡಾಕ್ಟರ್ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವಧರಣಿ ಅವರು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಲೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮುಗಳವಳ್ಳಿಯವರು ಅವರು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಲೂರು
1:32 ತಾಲೂಕಿನ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಯವರು ನಮ್ಮ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವ ಧರಣಿ ಯವರು ಇವರ ಜನನ 1956ರ ಜೂನ್ ಒಂದರಂದು ಆಯಿತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಬೇಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ ಹಾಸನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ 1981 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಇವರು ರು ತಾಂತ್ರಿಕವಾದಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದಿಕೊಂಡು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾ ಇರೋದು ಇದೆಯಲ್ಲ ಅದು ಬಹಳ ವಿಶೇಷ ಅಂತ ಅನಿಸ್ತದೆ ಹಾಸನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ 1981 ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಅನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿವಿ ಇಂದ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆ
2:19 ಪದವಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೋಮಾವನ್ನು ಕೂಡ ಇವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳು ಅನ್ನುವಂತಹ ಕೃತಿಗೆ ಡಿಲೀಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಇವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಡಾಕ್ಟರ್ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವ ಧರಣಿ ಅವರು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಈಗ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಿಟೈರ್ ಜೀವನವನ್ನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಾರೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಇವರು ಬೀದಿ ನಾಟಕ ಚುಟುಕ ವೈಚಾರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು
3:06 ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಮೂಡನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆ ಆರ್ಟಿಓ ಕಚೇರಿ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಳು ಮರೆಯಬಾರದ ಮಲೆನಾಡು ಮಲೆನಾಡ ಗಾಂಧಿ ಬೋರಣ್ಣಗೌಡ ಪಂಚಾಂಗ ಹತ್ತಿ ಹುರಿದಾವ ಸಂಚಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಚುಟುಕು ಸಲಾಪ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಸಿವೆ ಹುಡುಕುತ್ತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇವರ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದವೆ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವಧರಣಿ ಅವರ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ ಇವರು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಐಎಎಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಎಎಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು
3:51 ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಐಎಎಸ್ ಕೆ ಎಸ್ ಸೋ ಈ ರೀತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುವಂತಹ ಅವಕಾಶವನ್ನ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒದಗಲಿ ಅನ್ನುವಂತ ಕಾರಣಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಆತರದಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನ ಇವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೇವರ ದಾಸಿ ಸಿಮಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕುರಿತ ಡಾಕ್ಟರ್ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವ ಧರಣಿ ಅವರ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ಎಂಬ ಈ ಲೇಖನ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ
4:36 ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದಾಗಿದೆ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾೆ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚರಿತ್ರೆ ಆರಂಭ ಆಗುತ್ತೆ ಏನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದರು ಅವರು ಹೇನು ಎತ್ತ ಅನ್ನುವಂತ ವಿಚಾರವನ್ನ ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾವು ಮಾತಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗೋಣ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತೀಯತೆ ಅಸ್ಪೃಶತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅನಿಷ್ಟ ಪಿಡುಕುಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತೀಯತೆ ಆಗಿರಲಿ ಅಸ್ಪೃಶತೆ ಅನ್ನೋದಾಗಿರಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಅನಿಷ್ಠ ಪಿಡುಗುಗಳೇ ಜಾತೀಯತೆಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿನಿಲ್ಲಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ
5:22 ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಲವಳಿಯ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಅಯ್ಯೋ ಇವೆಲ್ಲ ಅವಿವೇಕ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಹೋಗಬೇಕಪ್ಪ ಅಸ್ಪೃಶತಾ ಪದ್ಧತಿ ಹೋಗಬೇಕಪ್ಪ ಈ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಾವು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅಂತ ಹೇಳಿ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನ ವಹಿಸಿದ ನಾಯಕರುಗಳು ಯಾರು ಅಂತಂದ್ರೆ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಹಾತ್ಮ ಜ್ಯೋತಿ ಬಾಪುಲೆ ಶಾವು ಮಹಾರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಡೆಯರ್ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮೊದಲಾದವರು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಆಗಬೇಕು ಅಂತ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದಂತ ಮಹನೀಯರುಗಳು ಇವರು ಇವರಂತೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರೇರಣೆ
6:07 ನೀಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೋಷಿತ ಜನಾಂಗದವರ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಧೈರ್ಯದ ನಂದಾದೀಪ ಹಚ್ಚಿದ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಾಗೆ ಹಾಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅನ್ನುವಂತವರು ಶೋಷಿತರ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ನಂದಾದೀಪವನ್ನ ಹಚ್ಚಿ ಅವರ ಬದುಕನ್ನ ಹಸನು ಮಾಡಿದವರು ನಮ್ಮ ಕುದಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಹಿಂದಿಗೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪುಶರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿ ಇಲ್ಲರೀ ಅವರು ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ದೂರ ಇಡ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ ಅಬ್ಬ ನೀವು ಹಂಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಅವರಲ್ಲಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಕಡೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ
6:55 ನಿಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು ನೋಡಿ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವಂತ ಕೆಲಸವನ್ನ ಏಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನ ಮಾಡ್ತಾರಲ್ಲರಿ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇವರು ಪೂಜನೀಯರು ವಿಧವೆಯರು ಮತ್ತು ದೇವದಾಸಿಯರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ನೂರಾರು ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಕ್ರಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡು ದಲಿತರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಸತಿಗೆ ನಿವೇಶನೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿ ದಲಿತರ ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣರಿಗೆ ಸಿಡಿಲಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವರು ನಮ್ಮ ಈ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ನೋಡ್ರಿ ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತರತ್ರ ಇದ್ದ ಜಮೀನುಗಳನ್ನ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿ ದಲಿತರಿಗೆಲ್ಲ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟು ಮನೆ ಕಟ್ಟಕೊಳ್ಳಿ ಅಂತಹೇಳಿ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಅದಾದಮೇಲೆ
7:40 ಅವರು ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಿ ಅಂತ ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಡ್ತಾರೆ ಎಂತ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರೇ ನೋಡಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೇನೆ ದಲಿತರ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಆಶಾಕಿರಣ ನಮ್ಮ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಆಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಕುದ್ಮಲ್ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ 1859 ಜೂನ್ 29ರಂದು ದೇವಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗೌರಿ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ರಂಗರಾವ್ ಜನಿಸಿದರು ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಕುದ್ಮುಲ್ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೋಫಾಸ್ಟಿಕೇಟೆಡ್ ಅನ್ನುವಂತಹ ಒಂದು ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ 1859 ಜೂನ್ 29 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ
8:29 ಹೆಸರು ದೇವಪ್ಪಯ್ಯ ಅಂತ ಹೇಳಿ ತಾಯಿ ಹೆಸರು ಗೌರಿ ಅಂತಹೇಳಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ವಕೀಲರತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಂಗರಾವ್ ಬಡವರ ಬಂಧು ಬಡವರ ವಕೀಲರಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಗಿಸಾದಮೇಲೆ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ರು ಬಡವರಿಗೋಸ್ಕರನೇ ವಕಾಲ ತೋಹಿಸತ್ತಇದ್ರು ಅವರಿಗೋಸ್ಕರನೇ ವಕೀಲವೃತ್ತಿಯನ್ನ ಆರಂಭಿಸಿದ್ರು ಕೂಡ ನೋಡಿ ಯಾವತರ ಸಂದರ್ಭ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ರಂಗರ ಬಡವರ ಬಂಧು ಬಡವರ ವಕೀಲರಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ಧನಿ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ಧನಿಕ ಕೊಟ್ಟು ಆತ್ಮಸ್ಥೈರಗೆ ತುಂಬಿ ಆಶಾ ಕಿರಣವಾದರು ಅಂತಬಿಟ್ಟು ಹೇಳ್ತಾಇರೋದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನೋಡೋಣ ತಿರುವು ನೀಡಿದ ಘಟನೆ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಯಾವುದು ಇವರನ್ನ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಇವರು ಶೋಷಿತರು ಅಂತ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ನನ್ನ ಜೀವನ ಮುಡುಪಾಗಿಡಬೇಕು
9:16 ಅಂತ ಯೋಚನೆ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಘಟನೆ ನಡೀತು ಆ ಘಟನೆನ ತಿರುವು ನೀಡಿದ ಘಟನೆ ಅಂತ ಅಂಬಿಟ್ಟು ಹೇಳ್ತಾರು 1888ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೋಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಯು ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಿರುವು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು 1888ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತ ಒಂದು ಘಟನೆ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ತಿರುವಾಯಿತು ಬೆಂದೂರು ಬಾಬು ಎಂಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೆಂದೂರು ಬಾಬು ಅನ್ನುವಂತ ಒಬ್ಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪೇದೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ ಕೆಲಸಕೋಸ್ಕರ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದ ಆತನನ್ನು ಆಗಿನ ಆಂಗ್ಲ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಂಗ್ಲ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದಂತವರು ಅವನನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ
10:04 ಕೆಲವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು ಅಪ್ಪ ಅವನ ಯಾರೋ ದಲಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರೋ ಅಂತ ಕೊಟ್ರೆ ನಾವು ಬರಲ್ಲ ಅನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಕೊಲೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು ಎಂತ ದುರಂತರಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬದುಕುತಾ ಇದ್ದಾನೆ ಅಂದ್ರೆ ಬದುಕೋದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದ ಕೊಟ್ಟ ಅಂತಂದ್ರೆ ಕೊಲೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕೋದು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿದ ರಂಗರಾವ್ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ದಲಿತರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಯಾವ ದಲಿತರನ್ನ ನೀವು ಹಿಂಗೆ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೀರೋ ಅಂತ ದಲಿತರ ಉದ್ದಾರ ಆಗಲೇಬೇಕು ಅಂತ ಹೇಳಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತಹ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯನ್ನ ತ್ಯಜಿಸಿ ದಲಿತರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ನಿಂತ್ಕೊಂಡುಬಿಟ್ರು ನೋಡಿ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜ ಶ್ರೀಮಂತ
10:52 ಕುಟುಂಬದ ರಂಗರ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರವಾಗಿದ್ದಂತ ಬುದ್ಧ ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲ ಒಂದೇರೀ ಗಾಯ್ತಾ ಪ್ರೇಮ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಮಧ್ಯೆಯ ಸತ್ಯ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದಂತ ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬೃದ್ಧ ಈ ರಂಗರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ರು ಅವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು ಪ್ರಾಗತಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯೇ ಮೂಲ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಪ್ರಗಾತಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯೇ ಮೂಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ರಂಗರಾವ್ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಿದರು
11:38 ಶೋಷಿತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನ ಕೊಡೋಣ ಪ್ರಗತಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯೇ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಇವರ ಗುಲಾಮಗಿರಿತನವನ್ನ ಈ ರೀತಿ ಅಸ್ಪೃಶತನವನ್ನ ಹೋಗಲಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ರು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಇರಲಿಲ್ಲ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಲಿತರಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅವರನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೂ ಕೆಲವರು ಎಸುತ್ತಿದ್ದರು ಜೂಜು ಅಂತ ಹೇಕೊತಾ ಇದ್ರು ಅಸಹ್ಯ ಪಡ್ತಾ ಇದ್ರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆರೆ ಬಾವಿ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಪ್ರವೇಶ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದಂತ ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ ಕೆರೆಗೆ ಹೋಗಕ್ಕೆ ಆಗ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಭಾವೆಗೆ ಹೋಗ್ತಾ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಕ್ಕೆ ಆಗ್ತಾ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅವರಿಗೆ
12:26 ಯಾವ ರೀತಿಯ ಉಚಿತವಾದ ಪ್ರವೇಶವು ಇರಲಿಲ್ಲ ಮುಕ್ತವಾದಂತ ಅವಕಾಶವು ಇರಲಿಲ್ಲ ಬೇರೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಗೆ ಹೋಗ್ತಾ ಇದ್ರು ಬಳಸ್ತಾ ಇದ್ರು ಅವಳನ್ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡ್ಕೊತ ಇದ್ರು ಅದೇ ಸಮಾಜದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಂತ ಈ ಮನುಷ್ಯರು ಅಸ್ಪಶತೆಯನ್ನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಇದ್ರು ದಲಿತರನ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಶೇಯಸಿಗಾಗಿ ದೊಡಿಯುವುದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು ಇಂತ ಜನಗಳನ್ನ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಬೇಕು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನ ಕೊಡಿಸುದರ ಮೂಲಕ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರನ್ನ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಯಾಕೆ ಅಂತಂದ್ರೆ ದಲಿತರನ್ನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುದಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುದಾಗಿರಲಿ ಅವರನ್ನ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಗೆ ತರೋದಾಗಿರಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪಾಪ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿನ
13:12 ಜನಗಳು ಭಾವಿಸಿದ್ರು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ನಂಬಿಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು ಅವರನ್ನು ವಿದ್ಯಾಂತರ ಮಾಡೋದು ದಲಿತರು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದರೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿದರೆ ಜೀತದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿತ್ತು ಏ ಈ ದಲಿತರಏನಾದರೂ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗೋದರೆ ಅವರು ನಮ್ಮನೆ ಚಾಕ್ರಿ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದಾರಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದಾರಲ್ಲ ಇನ್ನೇನೋ ಮತ್ತೊಂದು ಮಗದೊಂದ ಜೀತ ಮಾಡಿಸಕೊತಾ ಇದ್ದೀವಲ್ಲ ಅವರು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗೋದರೆ ಎಲ್ಲಪ್ಪ ಮಾಡ್ತಾರೆ ಆಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಯಾರು ಮಾಡ್ತಾರೆ ಅನ್ನುವಂತ ಭಯ ಆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿತ್ತುಆದ ಆದ್ದರಿಂದ ದಲಿತರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಡಿಸಿಎಂ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಿಷನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಂಕನಾಡಿ ಮೂಲ್ಕಿ ಬೋಳೂರು ಉಡುಪಿ ಬನ್ನಂಜೆ
14:01 ನೇಜಾರು ಅತ್ತಾವರ ಬಾಬುಗುಡ್ಡೆ ದಡ್ಡಲ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಶಾಲೆಗಳನ್ನ ತೆರೆದರು ಇಲ್ಲೆಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಡೆ ದಲಿತರಿದ್ರು ಡಿಸಿಎಂ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನುವಂತಹ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ದಲಿತರಿಗೋಸ್ಕರ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು ಈ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪಂಚಮ ಶಾಲೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಈ ಶಾಲೆಗಳನ್ನ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಿಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂತ ಈ ಶಾಲೆಗಳನ್ನ ಪಂಚಮ ಶಾಲೆಗಳು ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಕರೀತಾ ಇದ್ರು ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಠ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅಸ್ಪಶರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸ ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡವರು ಎಂತ
14:48 ದುರಂತರಿ ಯಾವುದೋ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಅಸೂಯ ಪಟ್ಟ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಅರ್ಜುನ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಿದ ಅಂತ ಹೇಳಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಏಕಲವ್ಯನ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡೋದನ್ನ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಅಂತಹೇಳಿ ನಾವು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ವಿ ಆದರೆ ನಾವು ಈಗ 20 21ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗಲೂನು ಕೂಡ ಏನೇನು ಓದ್ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀವಿ ಗುಡ್ಡೆ ಹಾಕಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀವಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೀವಿ ಅನ್ನುವಂತ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕೂಡಯಾ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮೇಷ್ಟಗಳು ಅದು ಏನು ಒತ್ತಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅದು ಹೇಗಾದರೋ ಏನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ನೋಡಕ ಆಗದೆ ಇರುವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇರೋರು ಅದು ಹೇಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿ ಅದು ಯಾವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡ್ತಾನೆ ನೋಡಿ ಈ ಮೇಷ್ಟರಗಳು ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅಸ್ಪೃಶರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಲು
15:34 ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ವಿಧಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಇವರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಬರುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪೈಸೆ ನಗದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ನೋಡಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್ ಅನ್ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಮಾಡ್ತಾಇರೋದು ಯಾವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಇಲ್ಲ ಯಾವ ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಈತರದೊಂದು ಕೈಂಕರ್ಯವನ್ನ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಮಾಡ್ತಾ ಇರೋದು ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವೇನಾದರೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಫ್ರೀ ಎಜುಕೇಶನ್ ಯಾರು ಹೇಳ್ತಾ ಇಲ್ಲ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್ ಕೊಡಿಸ್ತೀವಿ ಯಾರು ಹೇಳ್ತಾ ಇಲ್ಲ ಅದು ಏನೇನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡ್ಕೊತಾ
16:20 ಇದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಉಚಿತವಾದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್ ಅನ್ನ ಕೊಡುವಂತ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದ್ರಲ್ಲರೀ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ನಿಜವಾಗಲೂನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿಲೇಬೇಕು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಬರುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಎರಡು ಪೈಸೆ ನಗದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಕುತುಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅಸ್ಪೃಶರ ಮಕ್ಕಳ ಮೈಕೈ ತಳೆದು ಅವರನ್ನು ಸುಚಿಗೊಳಿಸಿದರು ಸುಮ್ನೆ ಹೇಳೋದಲ್ಲ ನಾನು ದಲಿತರು ಕಂಡರೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ತೀನಿ ದಲಿತರು ಅಂದರೆ ದಲಿತರು ಅಂದ್ರೆ ನನ್ನ ಮನೆ ಮಕ್ಕಳು ಅಂತ ಹೇಳೋದಲ್ಲ ಅವರ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಮೈಕೈ ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ಮೈಕೈ ತೊಳೆದು ಅವರನ್ನು ಶುಶಿಗೊಳಿಸಿ ದಲಿತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಕ್ಕಳ ತಲೆಯನ್ನು
17:07 ನೇವರಿಸಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡಿದರು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ನೋಡ್ರಿ ಇದೆಲ್ಲ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಹತ್ತಿಗಳಲ್ಲೇ ಮಲಗಿ ಮನಸ್ಸು ಗೆದ್ದರು ಅವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ಮಲಗಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಏ ನೀವು ನಾವು ಬೇರೆ ಅಲ್ಲಪ್ಪನ ನಿಮ್ಮನ್ನ ಹೃದಯ ಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ನಾನು ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ನಂಬಿ ಅಂತ ಈ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಏನೇನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದ್ರು ನೋಡಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಮನವಲಿಸಿದರು ಏನು ನಾವು ಸೇರಿಸಲ್ಲ ಅಂತ ಇದ್ರು ಅಯ್ಯೋ ನಮ್ಮ ಪಾಡಿ ಹಿಂಗೆ ಅಂತಿದ್ರು ಅಣೆಬರಹ ಏನು ಮಾಡಕ್ಕೆ ಆಗಲ್ಲ ಅಂತ ಇದ್ರು ಆದರೆ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲ ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಹೀಗೆ ಹಳಾಗಬಾರದುರೀ ಅವರು ಇವರವರ ಮನೆಲಿ ಜೀತ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ ಅವರ ಬದುಕು ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತೆ ನೀವು ಶಾಲೆ ಕಳಿಸಿಯಪ್ಪ ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣ್ತೀವಿಪ್ಪ ಅವರನ್ನ ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಅವರ
17:54 ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ದಲಿತರ ಮನೆ ಒಲಿಸಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರೋತರ ಮಾಡ್ತಾರೆ ನೋಡಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಮನವಲಿಸಿದರು ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ದಲಿತ ಜನ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರತೊಡಗಿದವು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ದಲಿತರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರೋಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕರೆ ತಾವು ಹೇಗೆ ಉನ್ನತಿ ಏರಬಲ್ಲೆವು ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ದಲಿತರು ನಿರೂಪಿಸಿದರು ನಮಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಕ್ಕಿದ್ರೆ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೂನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆಗಿದ್ರೆ ನಾವುನು ಕೂಡ ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲೆವು ಅನ್ನುವಂತದ್ದನ್ನ ತೋರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಬದುಕಿದರು ದಲಿತರು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಬಂದಿದ್ದ
18:40 ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಡ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿಯು ಒಂದು ಫುಡಲಿಸಂ ಅಂತ ನಾವು ಮಾತಾಡ್ತೀವಿ ಉಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಡ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಡ್ಯ ಅಂದರೆ ರೋಗ ಅದು ಅಂತ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಒಂದು ಜೀತ ಮಾಡೋದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೇಲಿ ಅಂತ ಹೇಳ್ತೀವಲ್ಲ ಇಂತಿಷ್ಟು ದುಡ್ಡಿಸಿಕೊಂಡು ಫಿಡಲಿಸಂ ಅಂತ ಮಾತಾ ಉಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಆತರದ್ದೇ ಒಂತರ ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತುತ್ತು ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಪಸಾಲಕ್ಕಾಗಿ ದಣಿಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ನೂರಾರು ಜೀತದಾಳುಗಳನ್ನು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆಯೇ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆನೇ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ನೋಡಿ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ ಎಲ್ಲ ಜೀತದಾಳಗಳನ್ನು
19:26 ಕೂಡ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ ನೂರಾರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿಗಳಾಗಿದ್ರಲ್ಲ ಜೀತದಾಳಗಳಾಗಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು ದಲಿತರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಶೇಡಿ ಗುಡ್ಡೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ದಲಿತರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಈತರದಒಂದು ಕೋರ್ಸ್ನ್ನ ಕೊಡಬೇಕು ಜೆಓಸಿ ಈ ತರದ್ದೆಲ್ಲ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಆಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದುವರಿಬೇಕು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸದ ಅವಕಾಶಗಳು ಜಾಸ್ತಿ ಇರುತ್ತೆ ಸ್ಕೋಪ್ ಇರುತ್ತೆ ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಆ ಕೈಗಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಜೀವ ಬೆದರಿಕೆ ಬಂದರು ಕುಗ್ಗದೆ ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಡಿಸಿಎಂ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಿಷನ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಗಿ ನೆಗೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕಸೂತಿ ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು ಸಾಕಣೆಕೆ
20:15 ಇತ್ಯಾದಿ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ದಲಿತರಿಗೆ ಕೊಡಿಸಿದರು ನೋಡಿ ಇದು ಕಸುಬುಗಳನ್ನ ಕೈ ಕಸುಬುಗಳನ್ನ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಎಲ್ಲ ವಾತಾವರಣವನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅವರು ಕೊಡಿಸುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದ್ಯಾವುದು ಅಂತಂದ್ರೆ ಆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಆಗಿರಲಿ ಕಸುತಿ ಆಗಿರಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ಆಗಿರಲಿ ನೆಗೆ ಆಗಿರಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಆಗಿರಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ಅನ್ನುವಂತಹ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಅನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನ ಕೊಡಿಸಿದರು ಸ್ವಾಲಂಬಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿದರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಸ್ವಂತ ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಕಾಲ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಬದುಕುವ ಹಾಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನ ಮಾಡಿಕೊಟ್ರು ಯಾರದೋ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಜೀತ ಮಾಡು ಅಗತ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ರು ಅನ್ಯರ ಮನೆಯ ಅನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಗಂಜಿ ಊಟವೇ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ನೋಡ್ರಿ ಅನ್ಯರ ಮನೆಯ ಅನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಗಂಜಿ ಊಟವೇ ದೊಡ್ಡದೆಂದು
21:02 ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು ಕುದಮ ರಂಗರಾಯರು ದಲಿತರಿಗೆ ಕೊರಗ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಕೋಟ್ಗುಡ್ಡೆ ಬಳಿ ಸಾಲು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಅದಾದಮೇಲೆ ಕುಲಕಸುಬಿನಲ್ಲಿ ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ನೆರವಾದರು ದಲಿತರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಹಕಾರ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಕೋರ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವನ್ನ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾಯರು ಆದಿ ಸಹಕಾರ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ ಅನ್ನುವಂತದ್ದು ಕೂಡ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ತಮ್ಮ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿಯವರಿಂದಲೂ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದರು. ನೀನು ಎಂಥವನು ಅಂತಂದ್ರೆ ಸ್ವಜಾತಿ ಶತ್ರು ನೀನು ಯಾರನ್ನೋ ಬೇರೆಯವರನ್ನ ಹೋಗಿ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಕ್ಕೆ
21:48 ಹೋಗ್ತಾ ಇದಿಯಲ್ಲೋ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಮೈಕೈ ಎಲ್ಲ ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ದರಿದ್ರ ಅಂತ ಹೇಳಿ ನಿನ್ನಂತವನಿಂದ ನಮಗೆ ಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರ ಆಗ್ತಾ ಇದೆ ನಿನ್ನನ್ನ ನಾವು ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಅಂದ್ಬಿಟ್ಟು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿಯವರಿಂದಲೂ ಅವರು ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನ ಆಗ್ತಾರೆ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸ ಾಯಿತು ಅವರಿಗೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೂ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು ನೀವು ಬರಬೇಡಿ ನೀವು ಅವರ ಮನೆಗೆಲ್ಲ ಹೋಗ್ತೀರಿ ಅಂತ ಕ್ಷೌರಿಕರು ಕ್ಷೌರ ಮಾಡಲು ಅಗಸರು ಬಟ್ಟೆ ಮುಟ್ಟಲು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಹ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆದು ಮಾಡಿದ್ರುನು ಕೂಡ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತಲ್ರೀ ಅದು ದುರಂತ
22:35 ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇರುವಂತ ಜನ ನಮ್ಮ ಹಾಗೇನೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕಲಿ ಅಂತ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯನ್ನಲ್ಲ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದರುನು ಕೂಡ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನ ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವರು ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೋಡಿ ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನ ಮುಟ್ಟತಿರಲಿಲ್ವಂತೆ ಮಡಿವಾಳರು ಬಂದು ಕ್ಷೌರಿಕರು ಬಂದುವರಿಗೆ ಕ್ಷೌರ ಮಾಡ್ತಿರಲಿಲ್ವಂತೆ ಹಾಗ ಬಟ್ಟೆ ಮುಟ್ಟತಿಲಿಲ್ವಂತೆ ಎಂತದ್ದಆಯ್ತು ಆಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಪುಂಡರು ಅವಮಾನಿಸಿ ಕಲ್ಲು ತೂರಿದರು ಎಂತ ದುರಂತರೀ ಒಳ್ಳೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆದುಬಿಡ್ತಾರಲ್ರಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ಅವರನ್ನ ಅವಮಾನಿಸಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ತೋರಿದರಂತೆ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರಿಗೆ ಈ ಅಪಮಾನ ಕಿರುಕಳ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ತಿಲಮಾತ್ರವೂ ಅಂಜಲಿಲ್ಲ ಇಲ ಮಾತ್ರವೂ ಅಂಜಲಿಲ್ಲ
23:22 ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಅನಿಷ್ಠೆ ಇನ್ನು ದೃಢವಾಯಿತು ನನ್ನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ದಲಿತ ಜನಾಂಗದ ಮಕ್ಕಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿ ದೊಡ್ಡವರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿ ನಮ್ಮೂರ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಬೇಕು ಆಗ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ದೂಳು ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ತಾಗಬೇಕು ಆಗ ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಅವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನೇ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ನೋಡಿ ಈ ಅಪಮಾನ ಕಿರುಕುಳ ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಈ ಬೆದರಿಕೆಗೆಲ್ಲ ನಿಜವಾಗಲೂನು ಅಕ್ಷರ ಸಹ ಎದುರಲಿಲ್ಲ ಉದಮ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ನನ್ನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದ್ದಂತಹ ದಲಿತ ಜನಾಂಗದ ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿ ನಮ್ಮೂರ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾರ್ನಲ್ಲಿ ಹೋಗ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ಅದ ನೋಡ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ಆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತ ದೂಳು ನನ್ನ
24:08 ತಲೆಗೆ ತಾಗಬೇಕು ಆಗ ನನಗೆ ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧ ಸಮಾಧಾನ ಆಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಕುದ್ಮ ರಂಗರಾಯರು ಹೇಳತಾರೆ ಎಂತ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೆ ಆಶಯ ಪಟ್ಟಂತಹ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ದಲಿತರ ವಿಮೋಚನೆ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರೇ ವಿಮೋಚನೆ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಹರತಿದ್ದ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು ದಲಿತರು ಉದ್ದಾರ ಆಗಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಉದ್ದಾರ ಆಗಬೇಕು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾ ಇದ್ರು ಅವರು ವಿಮೋಚನೆ ಆಗಬೇಕು ಆಂಗಂತ ಅರ್ತಕೊಂಡಿದ್ದಂತ ಕುತ್ಮ ರಂಗರಾಯರು ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಧ್ಯತೆಯನ್ನ ನೀಡಿದರು ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಗರದ ಶೇಡಿಗುಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ತೆರೆದರು ದೂರದಿಂದ ಬರ್ತಾ ಇದ್ದರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನ
24:54 ಮಾಡಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಬಲೆಯರ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ರು ಅನಾಥರು ಅನಾಥ ದಲಿತರಲ್ಲೂ ಅನಾಥರು ಇರ್ತಿದ್ರು ಆಮೇಲೆ ವಿಧವೆಯರು ಇರ್ತಿದ್ರು ಅವರಿಗೋಸ್ಕರನು ಕೂಡ ಇವರು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನ ತೆರೆದರು ಆಶ್ರಮಗಳು ಮಾಡು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಯ ಅನಾಥ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಅವರು ತೆರೆದಂತ ಆಶ್ರಮ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿೂ ಇದ್ದಂತಹ ಅಬಲೆಯರಿಗೆ ಅದು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುತರ ಇದ್ವು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ ಅನಾಥ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು ಅವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು ಜೀವನೋಪಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಬೇಕಾದ ತರಬೇತಿಯು ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಿ ಅಸ್ಪೃಶರ ಒಳಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧವೇ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು ದೇವದಾಸಿಯರ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರ ಮರು ಮರುವಿವಾಹ ಮಾಡಿಸಿದರು ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ನೋಡಿ
25:40 ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನ ಕೊಡ್ತಾರೆ ಅದಾದಮೇಲೆ ವಿಧವೆಯರ ಮರುವಿವಾಹವನ್ನ ಮಾಡಿಸುದಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಅವರು ಯೋಚನೆಯನ್ನ ಮಾಡ್ತಾರೆ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಕೂಡ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಬದುಕಿಸೋಣ ಬದುಕುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸೋಣ ಅಂತ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದವರು ನಮ್ಮ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾಯರು 1912ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳು ರಾಧಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸಿನ ಡಾಕ್ಟರ್ ಸುಬ್ರಾಯನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು 1912 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನ ನೋಡಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನ ಮದ್ರಾಸಿನ ಡಾಕ್ಟರ್ ಸುಬ್ರಾಯನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನ ಒದಗಿಸಿದರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನನ್ನ ಏನೇ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂತನು ಕೂಡ ನಮ್ಮಿಂದ ಬದಲಾಗಲಿ ಅಂತ ಅಂದಬಿಟ್ಟು ಯೋಚನೆ ಮಾಡೋದು ನಾವು ಊರಿಗೆ ಬುದ್ದಿ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟು ನಾವು
26:27 ಕಸ ತಿನ್ನೋದಲ್ಲ ಹಂಗೆ ಇವರು ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ ಈ ಮದುವೆಯ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಆಡಂಬರ ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ದುಂದುವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದರು ಇದು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು ನೋಡಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಎಲ್ಲೋ ಯಾವುದೋ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಇದ್ರು ಅಪ್ಪ ಈತರದಒಂದು ಮದುವೆ ಆಯ್ತಾ ಅಪ್ಪ ನಾವು ಏನ ಅಂಕೊಂಡಿದ್ವಪ್ಪ ಜನಗಳು ಜನಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಬದುಕುವಂತ ಒಂದು ಜೀವ ಅಲ್ಲಿದೆ ಅಂತ ಅಂದ್ಬಿಟ್ಟು ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾಯರ ಈ ಹೋರಾಟವನ್ನ ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು ಮುಂದೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೇ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ರಾಜಾಜಿಯವರ ಮಗಳನ್ನು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ತಂದುಕೊಂ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿದರು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಂತ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ
27:14 ಮಗನಿಗೆ ರಾಜಾಜಿಯವರ ಮಗಳನ್ನು ಸೊಸಿಯಾಗಿ ತಂದುಕೊಂಡು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ವದಗಿಸಿದರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜನರಿಗೆ ರಂಗರಾವ್ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಬದುಕು ನಡೆಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೇಗೆಗೋ ಬದುಕುತ್ತ ಇದ್ದಂತಹ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದಂತ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಅನ್ನುವಂತದ್ದನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ರು ದಲಿತರು ತಮ್ಮ ದಾಸ್ಯದ ಸಂಕೋಲಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಯೋಜನೆ ಕೈಗೆತ್ತುಕೊಂಡರು ದಲಿತರು ದಾಸ್ಯದ ಸಂಕೋಲಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನ ಕುದಮೂಲ ರಂಗರಾಯರವರು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು ಹಣದ ಬೆಂಬಲ ಇಲ್ಲದ್ದಾಗಿಯೂ ಪತ್ರಿಕೆ ರೈಲು ಬಸ್ಸುಗಳಿಲ್ಲದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
28:00 ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಊರೂರು ಒಲೆದು ದಲಿತರ ದಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿದರು ನೋಡ್ರಿ ಎಂತ ಅಂತ ಹಣದ ಕಷ್ಟ ಇತ್ತು ಆಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಲನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ದಲಿತರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನ ಹಾಕೊಂಡ್ರು ಆಮೇಲೆ ಊರೂರು ಅಲ್ದು ಅವರ ದಮನಗಳ ಚೈತನ್ಯ ಇಲ್ಲ ನೀವು ಹಿಂಗೆ ಬದುಕ ಹಿಂಗೆ ಬದುಕದಲ್ಲ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬದುಕಬೇಕು ನೀವು ಶೋಷಿತರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ನೀವು ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಿ ಪಂಚಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾತಾಡಿದರು ರಾಜಕೀಯ ಮೀಸಲಾತಿ ನೋಡಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನ ಕೊಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಇನ್ನೂನು ಆಗ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನನೇ ರಚನೆ ಆಗಿಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಬಿಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್
28:46 ಜನ್ಮತಾಳುವ ಅಂದ್ರೆ ನೋಡಿ 1891 ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ ಮೂರು ವರ್ಷ ಮೊದಲೇ 1888 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಮೀಸಲಾತಿ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮೀಸಲ ಲತಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಸಂವಿಧಾನ ಬರವಣಿಗೆ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ನೋಡಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಅವರ ಅನವರತ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ ಅಂಗರ ಮಾಸ್ತರ್ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ ಮಾಸ್ತರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ದಲಿತರ
29:32 ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸದಸ್ಯರಾದ ದರು ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಅಂಗರ ಮಾಸ್ತರ್ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಅನ್ನವರು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸದಸ್ಯರಾದರು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಅಮೆರಿಕದ ಖ್ಯಾತ ಉದ್ಯಮಿ ಎನ್ರಿ ಪೋರ್ಟ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಕಾರ್ನಾಕ್ಟ್ ಹಗೆ ಪ್ರಮುಖರು ಡಿಸಿಎಂ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು ಅಬ್ಬ ಏನ್ರೀ ಇಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಪರವಾಗಿರುವಂತ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನ ಹಾಗೆ ಅಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದಾರಲ್ಲ ಯಾರರಿ ಅದು ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾಯರು ಏನು ಡಿಸಿಎಂ ಅಂದ್ರೆ
30:17 ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನುವಂತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ನೆಡೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಆಮೇಲೆ ಧನ್ಯವಾದವನ್ನು ಹೇಳಿದರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖರು ಡಿಸಿಎಂ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡದೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಗುರುದೇವ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್ ದೀನಬಂಧು ಸಿಎಸ್ ಆಂಡ್ರಸ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಲೆ ಮತ್ತು ಜಿಕೆ ದೇವದರ್ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಖಂಡಿತವಾಗಿೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ರಂತೆ ನೋಡಿ ಆ ಡಿಸಿಎಂ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡದೆ ಹೋಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ
31:03 ಹೋದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಡಿಸಿಎಂ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹೋಗ್ಬಿಟ್ಟು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹೋಗ್ತಿದ್ರಂತೆ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾ ಇರೋದು ಅಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ದಲಿತರ ಸೇವೆಯನ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಎಗ್ಗುರು ತೆನಿಸಿದ್ದ ರಂಗರಾವು ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಸೇವಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡವರು ನೋಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಎಗ್ಗುರು ತೆನಿಸಿದ್ದಂತಹ ರಂಗರಾವ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಸೇವಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡವರು ತಮಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಟ್ಟಿದ ರಾವ್ ಸಾಹೇಬ್ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಸೇವಾ ಪದಕಗಳು ತಮ್ಮ ಬಳಿಯೇ ಉಳಿದರೆ ಅಹಂಕಾರ ಸದಾ ಕಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಬಿರುದು ಪದಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿದರು ಎಂಥವರ ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ಎಂತವರೀ ಆ ನಾವು ತಗೊಂಡಿರುವಂತ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಶೋಕೇಸ್
31:48 ನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಪ್ಪ ನಾನು ಹಂಗೆ ನಾನು ಹಿಂಗಿ ನಾನು ಇಂತವನು ಹಂಗೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಬೀಗುವಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯ ಬೀಗುವ ತನ ನನಗೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೆ ಜಂಬ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೆ ಗೌರವ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ ನನಗೆ ಆತರದ ಏನು ಬರೋದು ಬೇಡ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಏನ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ ತಮಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ರಾವ ಸಾಹೇಬರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಸೇವಾಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಉಳಿದರೆ ಅಹಂಕಾರ ಸದಾಕಾ ಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಬಿರುದು ಪದಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿದರು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿಸಿಬಿಟ್ಟು ಹಾಕಿಬಿಟ್ರು ಕೇವಲ ಆಗೋಯ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯರಿ ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದರು ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಲಿತರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಹೃದಯ ಬೇನೆಯ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ 1928 ಜೂನ್ 30ರಂದು ನಿಧನರಾದರು ಅವತ್ತು
32:37 ತೀರ್ಕೊಂಡು ಬಿಡ್ತಾರೆ 1928 ಜೂನ್ 30ರಂದು ನಿಧನರಾಗ್ತಾರೆ ಹೃದಯಬೇನೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಅವರು ಬಳಲ್ತಾ ಇದ್ರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ದಲಿತರ ಶೇಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೀವಸಲೆ ಬತ್ತಿದಂತ ಆಯಿತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ದಲಿತರಿಗೋಸ್ಕರ ಮಿಡಿತ ಇದ್ದಂತ ಜೀವಸಲೆ ಬತ್ತಿದಂತ ಆಯಿತು ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಹೇಳ್ತಾ ಇರೋದು ಮುಂದೆ ನೋಡಿ ಅಸ್ಪೃಶರಿಲೇ ಚಿರಶಾಂತಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ತೀರ್ಕೊತಾರೆ ಅವರು ತೀರ್ಕೊಂಡಾಗ ಅವರ ಆಸೆ ಏನಿತ್ತು ನೋಡೋಣ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ತಮ್ಮ ಕಡೆಯ ಆಸೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರು ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ಇಷ್ಟೊಂದೆಲ್ಲ ದಲಿತರಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದಂತಹ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರು ಏನಂತ ಬರೆದಿದ್ದರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದವರೆನಿಸಿದ ಜಾಡಮಾಲಿಗಳು ನನ್ನ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಶವ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಆಗ ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಚಿರಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುವುದು ಅವರು ಇಲ್ಲದಲ್ಲಿ
33:23 ಏನು ಬರೆದಿದ್ರು ಅಂತಂದ್ರೆ ಅಸ್ಪೃಶರಲ್ಲೇ ತುಂಬಾ ಕೀಳು ಅಂತ ಹೇಳಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂತಹ ಜಾಡಮಾಲೆಗಳು ನನ್ನ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಶವ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು ಅವಾಗ್ಲೇ ನನಗೆ ಚಿರಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುವುದು ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ರಂತೆ ಅವರಿಗೆ ವಿನಂತಿ ಎಂಥ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರೀ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು 1934ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 24 ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು 1934 ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡ್ತಾರೆ ರಂಗರಾವ್ ಮಾಡಿದ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತಸಗೊಂಡವರು ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ಮಾಡಿರುವಂತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ತಾರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಬಹಳ ಇಂಪ್ರೆಸ್
34:09 ಆಗ್ತಾರೆ ಸಂಜೆ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ನಡೆದಂತ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾಯರನ್ನ ನೆನೆಸಿಕೊತಾರೆ ನೋಡಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ದೊಡ್ಡವರು ದೊಡ್ಡವರನೇ ನೆನೆಸಿಕೊತಿರ್ತಾರೆ ಅನ್ನುವಂತದ್ದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಇದು ಪೂಜ್ಯ ರಂಗರಾವರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಿಕೊಂಡೆ ಪೂಜ್ಯರ ರಂಗರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಅನ್ನುವಂತದ್ದನ್ನ ಮನಗಾಣಿಸಿಕೊಂಡೆ ಅಂತ ಅಂದುಬಿಟ್ಟು ಮಾತಾಡ್ತಾ ಇರೋದು ಅವರು ನಮಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಅವರು ನಮಗೆ ಒಂದು ರೋಲ್ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದಂತಹ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಾವು ನಡೆದರೆ ಸಾಕು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜನಾಂಗದ ಪುನರುದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ
34:54 ಮುನ್ನಡೆದ ರಂಗರಾವು ನನಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಅಸ್ಪೃಶತ ನಿವಾರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಅಸ್ಪೃಶತ ನಿವಾರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಲೂ ಕೂಡ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು ಆ ಎಲ್ಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವಂತ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ರಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳ್ಕೊತಾರೆ ಹೀಗೆ ಹೀಗೆ ಮಹಾತ್ಮರ ಗುರು ಎನಿಸಿದ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಮೇರು ಮಹಾತ್ಮರು ಹೀಗೆ ಮಹಾತ್ಮರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಂತಹ ಕುದ್ಮಲ್ ರಂಗರಾವ್ ಅವರು ನಿಜವಾಗಲೂನು ಕೂಡ ಮೇರು ಮಹಾತ್ಮರು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಅನುಮಾನವು ಇಲ್ಲ ಈ ರೀತಿಯ ಮಹಾತ್ಮರ ಬದುಕನ್ನ ನಾವು ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾವುಗಳು
35:41 ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು ಅಂತ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ ನಾವು ಬದುಕಬೇಕು ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಏನಾಗಿೋಗಿದೆ ಅಂತಂದ್ರೆ ಜನಗಳು ಅಭಾವರು ನಮಗೆ ನೆರವು ಮಾಡೋದು ಬೇಡ ತೊಂದರೆ ಕೊಡದೆ ಇದ್ರೆ ಸಾಕು ಅನ್ನೋ ತರ ನಾವು ಬದುಕತಾ ಇದ್ದೀವಿ ಈಗ ಆದರೆ ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಹುಡುಕಿದ್ರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನ ಆಚರಿಸ್ತಾ ಇರ್ತಾರೆ ಇನ್ಯಾವುದೋ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸಿಕ್ಕಾಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರ ಬದುಕನ್ನ ಸುಧಾರಣೆಗೊಳಿಸುದಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಅವರ ಬದುಕು ಸರಿ ಹೋಗೋದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಕೈಲಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನ ಓದಿದಾಗ ನಾವು ತಾಳಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಆ ರೀತಿಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನ ನಾವು ತಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಅಥವಾ ಆ ರೀತಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಂತ ಮನಸ್ಸನ್ನ ನಾವು ಮಾಡಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಬಹುಶಹ ಈ ಏನು ನಾವು ಈ ಲೇಖನವನ್ನ ಓದಿದ್ದಕ್ಕೆ
36:29 ನಾನು ನಿಮಗೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನ ಮಾತಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ಥಕ ಆಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಅನ್ಸುತ್ತೆ ನಾವು ಸುಮ್ನೆ ಕೋರಡಂಗೆ ಬದುಕಬಿಡೋದಲ್ಲ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನ ಓದಿಕೊಂಡಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೂಡ ಅಳಿಲು ಸೇವೆಯನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವಂತ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಅಂತಂದ್ರೆ ಓದಿದ್ದು ಯಾಕ್ರೀ ಆತರದ್ದೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಆದರ್ಶವಾದಂತ ಚಿಂತನೆಯನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿದ್ದೆ ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಸಾರ್ಥಕ ಆಗುತ್ತೆ ಅಂತ ನಾನು ಅನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ ಪ್ರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾಯರ ಈ ಗದ್ಯ ಕಥನ ಮುಕ್ತಾಯ ಆಗುತ್ತೆ ಇಂತ ಅದ್ಭುತವಾದಂತ ಗದ್ಯ ಲೇಖನವನ್ನ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟಂತ ಡಾಕ್ಟರ್ ಮುಗಳವಳ್ಳಿ ಕೇಶವದಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಗದೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಧನ್ಯವಾದವನ್ನು ಹೇಳೋಣ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಈ ಪಾಠ ಮುಕ್ತಾಯ ಆಗುತ್ತೆ ಪದೇ ಪದೇ ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಅಂತ ಹೇಳ್ತೀನಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆದಾಗಲಿ
37:14 ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಿಗೋಣ ನಮಸ್ಕಾರ
